Yenişehir (Bursa) köylerinin etnobotanik özellikleri

Bu çalışma Türkiye'nin Osmanlı eserleriyle en çok süslü olan kentlerinden biri Bursa'nın Osmanlı Devleti'nin ilk başkenti olmuş, bir tarih ve tabiat şehri olan Yenişehir ilçesinde geleneksel olarak kullanılan bitkileri saptamak amacı ile yapılmıştır. Bu nedenle çalışma Mayıs 2010 ve Haziran 2011 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Arazi çalışmalarında Yenişehir ilçesine bağlı çalışma kapsamında olan 15 köy ziyaret edilmiştir.Bu çalışmalar sırasında 63 familyaya ait 181 bitki taksonu tespit edilmiştir. Bu bitkilerden 157'si doğal, 24'ü ise yetiştirilen kültür bitkileridir. Ayrıca yöresel isimleri ve kullanımları tespit edilen bu türlerden 8 tanesi endemik taksonlardır. 181 bitki taksonundan 177 taksonun kullanımlarına ait bilgiler, yöresel isimleri tespit edilmiş ve bitkilere ait yüzlerce fotoğraf kaydedilmiştir fakat 3 bitki taksonunun ise sadece yöresel isimleri kayıt altına alınmıştır. Yetiştirilen bitkilerin bazıları aynı zamanda yörede doğal olarak da bulunmaktadır. Bu araştırmanın bulgurları metin içinde ayrıntılı olarak sunulmaktadır.Araştırma alanında etnobotanik kullanımı tespit edilen 181 bitki taksonundan 70'i gıda, 67'si tıbbi, 32'si süs, 19'u araç-gereç yapımında, 14'ü hayvan yemi, 13'u mezarlık süs bitkisi olarak, 11'i yakacak olarak, 5'i hayvan hastalıklarında, 5'i çay, 4'ü baharat, 3'ü ise boya elde etmede kullanılır. Ayrıca ipek böcekçiliği, süpürge, sele, arı kovanı yapımı, zehir, makyaj, hayvanlarda süt arttırıcı, ev, ambar yapımı, koku verici, kurtlanma önleyici, nazara karşı, çocuk oyunu, efsane, hikaye, yağ elde etmede, çit bitkisi olarak, çocuk düşürmede vb. birçok alanda kullanımı olan 40 bitki taksonu kayıt altına alınmıştır.Bu çalışma sonucunda daha önce farklı yörelerdede kullanılışı tespit edilmiş 58 bitkinin bilinen faydalanma yöntemlerine yeni kullanım yöntemleri ilave edilmiştir. Araştırma alanındaki etnobotanik kullanımı tespit edilen 32 takson ile ilgili yapılan kullanım kayıtları ülkemizdeki ilk kayıtlardır. Farklı yörelerde kullanımları tespit edilmiş 91 taksonun bu çalışma alanında da aynı kullanımlara sahip olduğu kayıt altına alınmıştır.Çalışmalarımız boyunca etnobotanik kullanımları tespit edilen 181 bitkiye ait 316 yöresel isim kaydedilmiştir. Bu yöresel isimlerden 174'üne literatürde hiç rastlanmamış olup bu çalışma ile ilk kez kayıt altına alınmıştır.Anahtar kelimeler: Etnobotanik, Yenişehir, Bursa, Türkiye