Yeraltı demiryolu projelerinde kritik risklerin faktör analizi ile belirlenmesi ve değerlendirilmesi

Türkiye'de son yıllarda sosyo-ekonomik şartların gelişmesi için altyapı projelerinin gerçekleştirilmesi ihtiyaç haline gelmiştir. Bütçesi bir milyar doların üstünde kalan projeler mega projeler olarak adlandırılmaktadır. Bu kapsamda yer alan başlıca projeler demiryolu, karayolu, köprü, tünel, enerji ve tesis kurulumu projeleridir. Tamamlanan mega projelerde bazıları 3. Havalimanı, Avrasya Tüneli, 3. Boğaz Köprüsü, çeşitli metro hatlarıdır. Bu projelerden biri olan Marmaray Projesi, Asya ve Avrupa kıtaları arasında kesintisiz ulaşım ve demiryolu ağı elde etmek için tasarlanmıştır. 1999 yılında proje için kredi anlaşması imzalanmıştır. Boğaz tüp geçiş tünellerinin yapımına 2004 yılında başlanmıştır. 2008 yılında demiryolu araçlarının alımı ve Haydarpaşa-Gebze, Sirkeci-Halkalı banliyö hatlarının iyileştirilmesi için sözleşmeler imzalanmıştır. 29 Ekim 2013 tarihinde boğaz geçişi yolcu taşımacılığına başlanmıştır. 11 Mart 2019 tarihinde ise eski banliyö hatlarının iyileştirilmesi tamamlanmış ve Gebze – Halkalı arasında kesintisiz yolcu taşımacılığı başlatılmıştır. Uzun süreçler gerektiren ve uluslararası sözleşmeler, kreditörler ve yükleniciler içeren bu gibi projeler, proje yönetimi olgusunun akademisyenlerin ve uygulayıcıların ilgisini çeken ve çalışılan bir konu haline gelmesine zemin hazırlamıştır. Bu tezin amacı, demiryolu projelerinde faktör analizi yöntemi kullanarak projelerde karşılaşılabilecek risk faktörlerinin çeşitli bileşenlerini keşfetmek ve bu bileşenleri tanımlamaktır. Literatürde projelerde risk yönetimi, projelerin diğer bölümleri ile kıyaslandığında daha az çalışılan bir konu olduğu göze çarpmaktadır. Gerçek bir tehlike olarak projelerde karşımıza çıkan bu olgu için literatüre çalışmalar kazandırılarak daha çok uygulanması hedeflenmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde proje risk yönetimi süreci, risk tanımlama süreci ve risk analiz yöntemleri, risk tepkilerinin nasıl planlanacağı açıklanmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde altyapı projelerinde risk yönetimi, risk faktörlerinin hangi çalışmalarla belirlendiği ve bu faktörlerin neler olduğuna yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise Marmaray Projesinin temeline, projenin aşamaları, işveren ve yüklenici bilgileri, yapımına ve araçların tedarikine dair bilgilere yer verilmiştir. Bölümün devamında ise araştırmanın metodolojisi ve çalışma sonunda elde edilen bulgu ve sonuçlara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Marmaray Projesi, Yüklenici, Risk Faktörü, Uluslararası Sözleşmeler, Kreditör, Faktör Analizi