Yerel arpa genotiplerinin karakterizasyonu ve ISSR markörler yardımıyla genetik çeşitliliğin belirlenmesi

Yerel arpalar, varyasyonu artırmaya yönelik ıslah programlarına katkı sağlayan önemli gen kaynaklarımızdandır. Çalışma, yarı kontrollü sera koşullarında 24 yerel arpa genotipi ve 5 kontrol çeşitten oluşan 29 arpa materyali ile yürütülmüştür. Moleküler olarak karakterize edilen arpa genotipleri bazı tarımsal özellikler bakımından da incelenmiştir. ISSR markörler vasıtasıyla moleküler düzeyde karakterize edilen arpa genotipleri arasında önemli seviyede genetik varyasyon olduğu belirlenmiştir. Yerel arpa genotipleri; sap mumsuluğu, başak mumsuluğu, sapın ortadan enine kesitinin kalınlık durumu, bayrak yaprak antosiyanin yoğunluğu, bitki boyu ve karınlanma dönemi klorofil içeriği bakımından yüksek varyasyon göstermiştir. Arpa genotiplerinin moleküler karakterizasyonunda 6 ISSR markörü kullanılmış ve polimorfik bilgi içeriği (PIC) değerleri 0.85-0.94 olarak belirlenmiştir. Lokusların allel boyları 280-1500 bç arasında değişirken, en küçük allel boyu; UBC-842 en büyük allel boyu; UBC-825 ve UBC-826 primerlerinde gözlenmiştir. Çalışmada kullanılan ISSR primerlerinin allel sayılarının 7-15 arasında değiştiği ve ortalama allel sayısının her bir lokus için 12.6 olduğu gözlenmiştir. Analiz sonucunda oluşan filogenetik ağaç iki ana kümeye ayrılmıştır ve Küme-2' de kendi arasında 3 alt küme oluşturmuştur. Benzerlik matrisine göre kontrol olarak kullanılan 5 arpa çeşidinin 24 yerel genotip ile yakınlık ilişkisi %58.7-%89.5 arasında değişim göstermiştir. Sonuç olarak, üstün özelliklere sahip genotiplerin belirlenebilme olasılığı dikkate alındığında, genetik olarak birbirine en uzak çeşitlerin veya genotiplerin kullanılması ve ıslah çalışmalarında heterosisin belirlenmesi için bu genotiplerin gen havuzunda koruma altına alınması önem arz etmektedir. Çalışmada yer alan G76 ve G85 yerel arpa genotipleri genetik olarak kontrol çeşitlere en uzak genotipler olduğu ve bu yerel arpa genotiplerin genetik tabanı genişletmeye katkı sağlamak amacıyla klasik ve modern ıslah programlarında ebeveyn olarak kullanılabileceği öngörülmektedir.