Yeşilırmak nehri su kalite verilerinden aykırı değerlerin temizlenmesi için kullanıcı dostu bir arayüz geliştirilmesi

Su canlıların yaşamında önemli bir yere sahiptir. Son yıllarda hızlı nüfus artışı, endüstriyel faaliyetlerdeki artış ve bilinçsiz tarım yöntemleri nedeniyle su kaynakları ciddi tehdit altındadır. Diğer taraftan su kaynaklarının korunması ve kirlilik takibi için ciddi yaptırımlar oluşturulmuştur. Su kirliliği takibinin yapılabilmesi için son yıllarda 'on-line' istasyonların ve ölçüm yöntemlerinin kullanılması söz konusudur. Bu durum takibin daha sık aralıklarla yapılabilmesini sağladığı gibi çok sayıda verinin elde edilmesini de kolaylaştırmıştır. Ayrıca veri madenciliği ve bilgisayar teknolojilisindeki gelişmeler pek çok parametre için zahmetli ve maliyetli deneysel yöntemlerden ziyade tahmin yeteneğine sahip modellerin gelişmesini mümkün kılmıştır. Ancak gerçek veri ile geliştirilen pek çok modelde veri kalitesi önemli bir parametre olduğu için verilerin belirli ön işlemlerden geçirilmesi gereklidir. Bu tez kapsamında, Yeşilırmak Nehri üzerinde kurulu 'on-line' izleme istasyonundan 2007-2009 yılları arasında toplanmış olan veriler kullanılarak veri seti içerisindeki aykırı değerlerin temizlenmesi çalışılmıştır. TÜBİTAK projesi kapsamında kurulan bu istasyonlardan alınan verilerden; çözünmüş oksijen (luminescence dissolved oxygen, LDO), sıcaklık, pH, iletkenlik, toplam organik karbon (total organic carbon, TOC), nitrat azotu (NO3-N) ile amonyum azotu (NH4-N) için değerlendirmeler yapılmıştır. Bu kapsamda, ortanca, ortalama, Grubbs, Gesd, çeyrekler açıklığı olmak üzere beş farklı aykırı veri temizleme yöntemi kullanılmış ve MATLAB ortamında bir kullanıcı etkileşimli grafiksel ara yüz geliştirilmiştir. Böylece kullanıcı herhangi bir veri setini yazılıma tanıtarak aykırı verileri birkaç adımda farklı yöntemlerle temizleyerek modelleme çalışmaları için hazır duruma getirebilmektedir. Aykırı veri temizleme yöntemleri arasında ortanca algoritmasında daha fazla sayıda veri ayıklandığı görülmüştür.