Yetişkinlerde vücut kompozisyonu ve kardiyovasküler risk ile egzersiz davranışı ve diğer transteorik model değişkenleri arasındaki ilişki

Kardiyovasküler hastalıklar, dünya genelinde önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. Yaşlı nüfusun artışı, fiziksel inaktivitenin yaygınlığı ve buna bağlı sağlık sorunları, bireylerde sağlıklı yaşam alışkanlıklarının geliştirilmesini önemli hale getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, yetişkin bireylerde egzersiz davranış değişim aşamaları ile vücut kompozisyonu, kardiyovasküler risk düzeyi ve Transteorik Model (TTM) değişkenleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma, Kayseri ili Melikgazi ilçesinde yaşayan, 30-60 yaş aralığında olan (n=59) kadın ve (n=59) erkek olmak üzere toplam (n=118) sağlıklı yetişkin birey ile yürütülmüştür. Katılımcıların boy uzunluğu ortalaması (168,49±10,00) cm, vücut ağırlığı ortalaması (74,45±12,10) kg ve Beden Kütle İndeksi (BKİ) ortalaması (26,29±4,15) kg/m²'dir. Çalışmada demografik bilgiler toplandıktan sonra, vücut kompozisyonu ölçümleri çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisi (DEXA) ile yapılmıştır. Kan parametreleri kapsamında (HDL, LDL, Toplam Kolesterol ve Trigliserid) düzeyleri ölçülmüştür. Egzersiz davranışı değişim aşamaları ile ilgili değerlendirmeler; Egzersiz Değişim Aşamaları Ölçeği (EDAÖ), Egzersiz Değişim Süreçleri Ölçeği (EDSÖ), Egzersiz Karar Alma Ölçeği (EKAÖ) ve Egzersiz Öz-Etkililik Ölçeği (EÖEÖ) kullanılarak yapılmıştır. Verilerin dağılımı Skewness ve Kurtosis ile değerlendirilmiş ve normal dağılım gösterdiği belirlenmiştir. Bu sebeple ikili gruplarda bağımsız t-testi yapılırken, karşılaştırmalarda tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve farklılığın kaynağının belirlenmesinde gruplar arası karşılaştırmalar için LSD testi kullanılmış ve korelasyon analizi yapılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, egzersiz davranış basamakları ilerledikçe bireylerin vücut yağ oranı azalmış, yağsız kütle ve kemik mineral içeriği anlamlı şekilde artmıştır (p<0.01). Egzersiz yapan bireylerde kardiyovasküler risk skorları daha düşük olup, gruplar arasında anlamlı fark vardır (p<0.05). Egzersiz yapan gruplarda EDSÖ ve EÖEÖ puanları anlamlı şekilde daha yüksek (p<0.01); zarar algısı ise daha düşüktür (p<0.01). Ayrıca yaş arttıkça vücut kompozisyonu ve kardiyovasküler risk göstergelerinde olumsuz değişimler gözlenmiş, bu değişimlerin kadınlarda daha belirgin olduğu tespit edilmiştir. Egzersiz davranışının morfolojik ve kardiyorespirator uygunluk ile hem fizyolojik hem de psikososyal sağlık göstergeleri üzerindeki etkisini ortaya koymakta; Transteorik Model (TTM) temelli müdahalelerin bireyselleştirilmiş halk sağlığı stratejileri açısından etkinliğini desteklemektedir. Anahtar Kelimeler: Vücut Kompozisyonu, Kardiyovasküler Risk, Egzersiz Davranışı, Transteorik Model