Yetı̇şkı̇nlerde uçuş kaygısı ve ı̇lı̇şkı̇lı̇ özellı̇klerı̇n ı̇ncelenmesı̇: Bı̇r karma yöntem çalışması

Bu çalışmanın amacı, Türk toplumu örnekleminde uçuş kaygısının kaygı duyarlılığı, belirsizliğe tahammülsüzlük, kontrol odağı ve üstbiliş ile ilişkilerinin ve uçuş kaygısı yaşayan kişilerin deneyimlerinin incelenmesidir. Karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desen (NİC→nit) kullanılmıştır. Çalışma nicel ve nitel olmak üzere birbiri ile bağlantılı iki aşamadan oluşmaktadır. Çalışmanın ilk aşamasına 18-73 yaş arası (Ort. = 35, SS = 11.23) 887 kişi (%63 kadın) katılmıştır. Veri toplama araçları olarak Sosyodemografik Bilgi Formu, Anksiyete Duyarlılığı İndeksi-3, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Kontrol Odağı Ölçeği, Üstbilişler Ölçeği-30, Uçuş Kaygısı Durumları Anketi ve Uçuş Kaygısı Tarzı Anketi kullanılmıştır. Kaygı duyarlılığı, belirsizliğe tahammülsüzlük, dış kontrol odağı ve üstbilişin uçuş kaygısı ile pozitif yönde ilişkili olduğu ve uçuş kaygısını ayrı ayrı yordadıkları belirlenmiştir. Model analizlerinde kaygı duyarlılığı ile uçuş kaygısı tarzı-bedensel belirtiler arasındaki ilişkide kontrol odağının düzenleyici rolü olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, kaygı duyarlılığı ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün uçuş kaygısı durumları ve uçuş kaygısı tarzı-bilişsel belirtiler ile olan ilişkilerinde üstbilişin aracı rolü olduğu bulunmuştur. Çalışmanın ikinci aşamasına, ilk aşamaya katılmış ve uçuş kaygısı düzeyinin yüksek olduğu tespit edilmiş dokuz kişi katılmıştır. Katılımcılarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler tematik analiz ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda "uçuşla ilgili olası sorunlara dair endişeli düşünceler", "uçuşun ölümü çağrıştırması", "tetikte olmak ve diken üstünde uçuş", "uçuş kaygısının yol açtığı mahrumiyet hissi" ve "uçuş kaygısı ile başa çıkmak için başvurulan yollar" isimli beş ana tema elde edilmiştir. Sonuç olarak, uçuş kaygısı yaşayan kişilere yönelik değerlendirme ve müdahalelerde kaygı duyarlılığı, belirsizliğe tahammülsüzlük, kontrol odağı ve üstbiliş özelliklerine yer verilmesinin önemli olacağı düşünülmektedir. Bulgular ilgili alan yazın doğrultusunda tartışılmıştır.