Yıkım işlerinde risk analizi ve risk değerlendirmesi için yeni bir yöntem önerisi

Dünyada ve ülkemizde son yıllarda iş sağlığı ve güvenliği konusu daha ciddi ele alınmakta ve bu hususta çeşitli düzenlemeler ve çalışmalar yapılmaktadır. İş kazaları ve mesleki hastalıklara karşı alınması gereken önlemler belirlenmekte ve buna bağlı olarak kanunlar, yönetmelikler ve mevzuatlar çıkarılmaktadır. Yine de bu yapılanlar genel olarak yetersiz kalmakta ve iş kazaları ve mesleki hastalıklar neticesinde büyük kayıplar verilmektedir. İş kazaları ve mesleki hastalıklarla ilgili incelenen istatistik ve verilere göre adeta dünya çapında acımasız bir terör örgütü zuhur etmiş ve insanların başına bela olmuştur. İnsanlar bu örgütle mücadele ederken ölmekte, yaralanmakta, maddi ve manevi kayıplar vermektedirler. Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) verilerine göre dünyada hergün 1 milyon iş kazası oluyor ve iş kazaları nedeniyle dünyada hergün ortalama 5 bin, yılda ise 2 milyon kişi yaşamını yitirmektedir. SSK istatistiklerine göre ise iş kazaları sonucunda Türkiye'de hergün 3 işçi yaşamını yitirmektedir. İş kazalarının maddi boyutları ise dudak uçuklatacak boyutlara ulaşmıştır. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yapılan çalışmalara göre iş kazaları ve meslek hastalıklarından kaynaklanan ekonomik kayıp ülkelerin gayri safi hâsılanın %4'ü olarak tahmin edilmektedir. İnşaat sektörü özelinde bu durum daha da dramatik bir hal almaktadır. Çünkü inşaat sektörü dünyada ve ülkemizde en tehlikeli iş kollarından biridir. Ülkemizde her yıl inşaat şantiyelerinde binlerce kaza olmaktadır. Bunlar basit kesik ve çiziklerden, hayatımızı değiştirecek derecede ciddi yaralanmalara ya da ölümlere varan geniş bir yelpaze içermektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre gelişmiş ülkelerde inşaat işçilerinin, diğer sektörlerde çalışan işçilere oranla kazaya uğrama riski altı kata kadar çıkmaktadır. Ülkemizde ise inşaat sektöründe gelişmiş ülkelerinkinden çok daha fazla sayıda insanın hayatını kaybettiği ve inşaat iş alanının yol açtığı çeşitli meslek hastalıklarının yanı sıra sakatlanma veya yaralanma gibi rahatsızlıkların olduğu görülmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının (ÇSGB) verilerine göre Türkiye'de bir yılda gerçekleşen tüm iş kazalarının yüzde 10'u, sürekli iş göremezliklerin yüzde 25'i ve ölümlü iş kazalarının yüzde 34'ü inşaat işlerinde gerçekleşmektedir. İnşaatın kendi içindeki iş kollarından olan yıkım işleri ülkemizde 04/08/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği ile belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Kentsel Dönüşüm çalışmalarının başlaması ile beraber önem kazanmıştır. Kentsel Dönüşüm çalışmaları çerçevesinde ülkemizdeki toplam yapı stoğunun yaklaşık % 40'ının (6-7 milyon konut) yenilenmesinin veya güçlendirilmesinin gerektiği tahmin edilmektedir. Burada gündeme gelmesi gereken en önemli konulardan birisi 7 milyon konutun 20 yılda yıkımını gerçekleştirecek çalışmaların iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesidir. Tezde yıkım işleri iş sağlığı ve güvenliği açısından ele alınarak bir risk değerlendirme yöntemi sunulmuştur. Öncelikle literatür araştırmalarından ve yıkım işlerindeki kaza istatistiklerinden yararlanılarak bir saha araştırması yapılmıştır. Girdi parametrelerinin oluşturulması için yapılan bu saha araştırması ve beraberinde uzman görüşleri ile elde edilen veriler kullanılmıştır. Oluşturulan bu girdi paramatreleri bulanık mantık modellemesi yapmak için kullanılmıştır. Neticede bulanık mantık ile bir risk değerlendirme modeli önerilmiştir. Önerilen bu risk değerlendirme modeli ise bir yıkım işinde uygulanmıştır. Bu çalışma ile yıkım işlerindeki riskler ve en muhtemel kazalar incelenip kaza tipleri, yıkım iş kalemi türleri gibi temel sınıflandırmalar yapılmıştır. Ayrıca ilgili standart ve düzenlemeler ayrıntılı bir şekilde incelenmek suretiyle risk analizine ilişkin yapılan tanım ve değerlendirmeler ele alınmıştır. Neticede yıkım faaliyetleri yapan firmalara bir risk tahmin modeli ve bu riskleri azaltma ya da ortadan kaldırma yöntemi sunulmuştur.