Yoksulluk kültürü ile sosyal yardımlar arasındaki ilişki: İstanbul örneği

Yoksulluk kültürü özellikle kentsel alanlarda göç ile şekillenen gecekondu mahallerinde şekillenmiş, hâkim kültüre alternatif gelişmiş alt kültürdür. Bu kültüre yönelik ilk çalışma Oscar Lewis'in Meksika, Küba ve Porto Riko'da gecekondu bölgelerinde gerçekleştirdiği çalışmalar ile teorisini temellendirmiş, yoksulluk kültürünün öğelerini belirlemiştir. Türkiye'de ise ilk olarak Orhan Türkdoğan'ın Erzurum ilinde gecekondu bölgesinde gerçekleştirildiği çalışmalar ile yoksulluk kültürü öğelerinin var olduğunu belirtmektedir. Yoksulluk kültürü ile ilgili çalışmalar ise sınırlı düzeydedir. Bu çalışmanın amaçı sosyal yardımlar ile yoksulluk kültürü arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Literatürde sosyal hizmet merkezleri ve sosyal yardım ilişkisine yönelik çalışmaların kısıtlı olması ayrıca İstanbul ilinde Şişli, Beyoğlu, Sultangazi, Sultanbeyli ve Sancaktepe ilçeleri gecekondu alanlarında çalışmanın gerçekleştirilmesi ile boşluğun doldurulması amaçlanmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Meslek elemanları ve sosyal yardımdan yararlanan kişiler ile derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiş, ses kayıtı alınmış, alanda fotoğraf çekilerek yoğun betimleme yapılmıştır. Sahadan elde edilen bulgular MAXQDA 24.5 ile analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın sonuçlarıda düşünceyi desteklemektedir. Çalışma sonucunda yoksulluk kültürü öğelerine benzer öğelerin olduğu, kuşaktan kuşağa aktarıldığı hakim kültürden ayrı bir kültürün varlığı anlaşılmaktadır. Bu kültürün başlıca özellikleri olan tek ebeveynlik, nikâhsız birliktelikler, suç, şiddet, güvencesiz çalışma, kalabalık ve tek odalı hanelerde yaşayan bireylerin olduğu görülmüştür. Yoksulluk ve sosyal yardımlar ile ilişkili olduğu sosyal yardımların yararlananların yapabilirliklerine katkı sunmadığı, bütüncül çalışmaların yetersizliği, sosyal yardım ve dayanışma vakıfları ve sosyal hizmet merkezlerinin ise yoksulluk kültürü ile mücadelede işlevleri yetersizdir