Yukarı Fırat Havzası hidroekonomik modelinin geliştirilmesi ve iklim değişikliği adaptasyon stratejilerinin belirlenmesi

İklim değişikliği ve küresel ısınma, yaşadığımız çağın ve yakın geleceğin en önemli konuları arasında yer almaktadır. İklim değişikliğinin olumsuz etkileri su, enerji ve ekosistem ilişkisini temel alan bütünleşik havza bazlı sürdürülebilir su yönetimi anlayışı ile çalışan modeller kullanılarak en aza indirilebilir. Bunun için kullanılabilecek uygun model çeşitlerinden bir tanesi de hidroekonomik optimizasyon modelleridir. Hidroekonomik modellerde temel olarak hidrolojik ve ekonomik veriler kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Fırat Nehri'ne su akışını sağlayan en büyük ve ana havza olan Yukarı Fırat Havzası'nın birbirine bağlı su temini altyapısının bir hidroekonomik optimizasyon modeli olan Fırat Havzası Hidroekonomik Modeli (FEHEM) geliştirilmiştir. Model ile 45 yıllık tarihi hidrolojik veri seti kullanılarak su yönetimi ve hidroelektrik karar verme operasyonları aylık zaman basamakları aralığında lineer programlama (LP) modeliyle değerlendirilmiştir. Ayrıca havzada 2116 yılına kadar iklim değişikliği ve küresel ısınmanın hidrolojik verilere olacak etkisi düşük ve yüksek emisyonlu iklim senaryolarına göre belirlenmiştir. Sonuç olarak; iklim değişikliği ile yağış miktarının azalması ve akış zamanlamasının da değişmesi beklenmektedir. Akım girişlerinde modellenen azalma ortalama %37.5'tir. Pik akışların ise zamansal olarak ortalama 1-2 ay civarında erken gerçekleşeceği görülmektedir. Bu hidrolojik değişikliklerin bir sonucu olarak yakın gelecekte havzada toplam enerji üretim miktarı dolayısıyla hidroelektrik gelir azalacaktır. Rezervuar depolamaları ve hidroelektrik karar verme mekanizmaları bütünleşik havza planlamasına ile yeniden ele alınmalıdır. Yağışın zaman ve büyüklüğüne göre çalışan havza bazlı karar verme algoritmaları kullanılmalıdır. Büyük depolama kapasitelerine sahip hidroelektrik santraller bu anlamda esnek çalışma kabiliyetleri ile oldukça stratejik öneme sahiplerdir. Yakın gelecekte bütünleşik havza yönetimi yaklaşımıyla çalışan modellerin su yönetimi ve planlaması çalışmalarında en önemli karar verici olacağı değerlendirilmektedir.