Analyzing elevator use for normal evacuation of highrise buildings: İş Tower and Mersin Metropol Building cases

Normal tahliye ve acil durum tahliyesi, binaların tahliye analizlerinde kullanılan iki yöntem olarak karşımıza çıkmaktadır. Normal tahliye, acil durum tahliyesinin aksine, acil durum koşullarını ve binada oluşan panik ortamını çalışma dışı bırakarak binanın tahliye verimliliğine odaklanır. Acil durum tahliyesinde ise belirli bir acil durumda bina tahliyesinin nasıl gerçekleşeceği üzerinde çalışılır. Bu çalışmada yüksek binaların normal tahliyesi üzerine çalışılmıştır. Yüksek binaların tahliyesinde karşılaşılan en büyük sorun olan uzun tahliye sürelerinin kısaltılmasında asansörün etkisi araştırılmıştır. En efektif tahliye süresine ulaşmak için asansör/merdiven kullanımının hangi oranda olması gerektiği ve bunu etkileyen tasarım parametreleri araştırılmıştır. Bu bağlamda Türkiye'nin yakın tarihinde en yüksek binalarından olan İş Kule ve Mersin Metropol binaları üzerinde simülasyon çalışmaları yapılmıştır. Her iki binanın internet üzerinde halka açık yayınlanmış olan taranmış planları, yazar tarafından CAD ortamında tekrar çizilmiş ve PathfinderTM programında binaların modellenmesinde kullanılmıştır. PathfinderTM, bir tahliye analizi programı olup akademik literatürde binaların tahliye analizinde sıklıkla kullanılan bir programdır. Çalışma kapsamında, program üzerinde her iki bina için farklı oranda merdiven ve asansör kullanımları üzerine beş farklı senaryo modellenmiştir. İş Kule'nin tahliye süresinin, asansör ve merdivenin ortak kullanımıyla (senaryo 2-%25 asansör, %75 merdiven (27 dk.)), sadece merdiven kullanımına (senaryo 1-%100 merdiven (33 dk.)) göre yaklaşık %18 kısaldığı görülmüştür. Mersin Metropol Binasının tahliye süresi ise asansör ve merdivenin ortak kullanımıyla (senaryo 3-%50 asansör, %50 merdiven (29 dk.)), sadece merdiven kullanımına (senaryo 1-%100 merdiven (49 dk.)) göre yaklaşık %40 kısaldığı görülmüştür. Ayrıca İş Kule için, sadece merdiven kullanımı (senaryo 1 (33 dk.)), sadece asansör kullanımına (senaryo 5 (52 dk.)) göre daha hızlı tahliye sağlamıştır. Mersin Metropol Binasında ise sadece asansör kullanımı (senaryo 5 (39 dk.)), sadece merdiven kullanımından (senaryo 1 (49 dk.)) daha hızlı tahliye sağlamıştır. Mersin Metropol Binasında, asansör lobisinin merdiven lobisinden ayrı tasarlanmasının, asansörlerin daha etkin kullanılmasına olanak sağladığı görülmüştür. Bina merdivenlerine ulaşım sağlayan koridorların, merdivenlerin tahliye anındaki kapasitesine doğrudan etkisi olduğu gözlenmiştir. Çoğu yüksek bina, dikey bölümlere ayrılarak bu bölümlere ayrı asansörler ile ulaşım sağlanmaktadır. Bu bölümler planlanırken, bölümlerin kullanıcı yükünün ve asansörün gidiş-dönüş süresinin hesaba katılması gerektiği, aksi takdirde asansörlerin maksimum verimde çalışamayacağı gözlenmiştir. Ayrıca binada yüksek kullanıcı yüküne sahip mekanların binada mümkün olduğunca alt katlara yerleştirilmesinin de tahliyeyi kolaylaştırıcı etmenler arasında olduğu gözlenmiştir.