Yükseköğretimde mesleki gelişim aracı olarak öğretmen araştırmasının kullanımı ve sürdürülebilirliğinin incelenmesi

Bu çalışmada, mesleki gelişimde bireysel ve kurumsal düzeylerde yaygınlaştırılmasının önündeki engellerin aşılabilmesine yönelik bulgulara ulaşmak üzere, öğretmen araştırmasının kullanımını ve sürdürülebilirliğini sağlayan faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla bir devlet üniversitesinde görev yapan 33 İngilizce okutmanı ile bir karma yöntem durum çalışması yürütülmüştür. Farklı alt sorular için derinlemesine veri sağlamak amacıyla dört farklı çalışma grubundan veritoplanmıştır. Böylece maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyleöğretmen araştırması deneyimi olanveolmayan okutmanları içeren nispeten büyük bir grupla (n=33) çalışmaya başlanmış, daha sonra öğretmen araştırması için motive edici-caydırcı etmenlerin/ gerekli şartların belirlenmesi amacıyla aykırı durum örnekleme yöntemiyle ikinci bir çalışma grubuna (n=10), sonrasında öğretmen araştırması yürütmüş okutmanların deneyimleriyle ilgili ayrıntılı verilere ulaşmak amacıyla homojen örnekleme yöntemiyle üçüncü bir çalışma grubuna (n=7), son olarak, öğretmen araştırmasının sürdürülebilir etkilerini vesüreçte etkili olan faktörleri belirlemek amacıyla, ölçüt örnekleme yöntemiyle son bir çalışma grubuna (n=4) ulaşılmıştır. Veri toplama araçları, kapalı ve açık uçlu sorulardan oluşan anketler ve yarı yapılandırılmış görüşme formlarıdır. Nitel veriler içerik analiziyle, nicel veriler frekans analiziyle çözümlenmiştir. Okutmanlarınöğretmen araştırması yürütmeme nedenlerinin (1) çalışma ortamına (kurumsal politikalar, okuldaki araştırma kültürünü destekleyen yapılar ve kurumun sınırlı kaynaklarıyla ilgili etmenler), (2)katılımcıların öğretmen araştırmasıyla ilgili farkındalık, inanç ve bilgi ve becerisiyle ilgili etmenlereve (3) ekonomik nedenlere bağlı olduğu tespit edilmiş ve zaman sıkıntısının oluşmasında da birlikte rol oynadıkları sonucuna varılmıştır. Katılımcıların öğretmen araştırması yapma kararlarında etkili olan faktörlerin (1) bireysel özelliklere (mesleki gelişim ihtiyacı hissetme, tehdit altında hissetmeme, öğretmen araştırmasının potansiyelinin farkında olma ve akademik hedefler), (2) proje özelliklerine (araştırma yapma ve konu seçiminde özerk olma, proje odağının mesleki hedef, bağlam ya da karşılaşılan bir sorun ile alakalı olması), ve (3) bağlamda bulunan teşvik edici birtakım özelliklere (uzman desteği ve kurumda daha önce öğretmen araştırması yapmış, yüksek lisans ve doktora çalışmalarına devam eden meslektaşlar bulunması) bağlı olduğu tespit edilmiştir. Katılımcılar üzerindeöğretmen araştırmalarınınetkilerinin azımsanmayacak düzeyde olduğu ve geçen dört yıllık süreye rağmen etkilerin (mesleki özyeterlik algısında artış, alanyazın ile daha içli dışlı olma ve mesleki motivasyon artışı) sürdüğü sonucuna varılmış, dolayısıyla bu etkiler sayesinde yeni bağlamlarda öğrenci başarısına olumlu katkılarının olduğu yönünde bulgulara ulaşılmıştır.Mesleki gelişim ihtiyacı hissetmeme ve öğretmen araştırması yürütme ile ilgili olumsuz deneyimler,yeni öğretmen araştırması projeleri için motivasyon azaltıcı etkiye sahipken; mesleki gelişimle ilgili olumlu tutumun, bu konuda ihtiyaç hissetmenin ve öğretmen araştırmasıyla ilgili olumlu deneyimlerin (sürecin sonunda yaşanılan başarı duygusu ve öğrenci başarısındaki olumlu değişimler) yeni projeler için okutmanları motive edici olduğu sonucuna varılmıştır. Çalışma ortamıyla ilgili durumlardan (1) yeterli zaman olmaması, (2) yönetimde mesleki gelişim ile ilgili bir beklentinin bulunmaması ve (3) kurumsal destek ve teşvikte yetersizlik caydırıcı özellikler arasındadır.Projenin kurumsalbağlam odaklı olması, mesleki hedef ve sınıf içi sorunlarla ilgili somut çıktılar sunma potansiyeli taşıması ve sonuçların meslektaşlarla paylaşılabilmeside motive edici özellikler arasında yer almaktadır.Genel olarak öğretmen araştırmasının faydalı ve değerli bir mesleki gelişim etkinliği şeklindedeğerlendirildiği sonucuna varılmıştır. Öğretmen araştırması için gerekli şartların kişisel ilgi ve ihtiyaçtan doğan içsel bir motivasyon, kurumsal teşvik ve destek, zaman ve araştırma yürütme konusunda bilgi ve beceri olduğu sonucuna varılmış; bu konularda iyileştirmeler sağlayacak öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Mesleki gelişimde öğretmen araştırması, öğretmen araştırması kullanımı, öğretmen araştırmasının sürdürülebilirliği.