Zaman çarteri sözleşmesinde donatanın çartererin talimatlarına uyma yükümlülüğü ve sınırları

Zaman çarteri sözleşmelerini diğer çarter sözleşmelerinden ayırt eden en önemli unsurlardan biri geminin ticari yönetiminin çarterere devredilmesidir. Çarterer kendisine devredilen bu ticari yönetim yetkisi ile donatana talimat verme hakkı elde etmektedir. Çalışmamızın konusunu da zaman çarteri sözleşmelerinin bu kendine has özelliği olan, çarterere devredilen ticari yönetim yetkisi dolayısıyla verilecek talimatlara donatanın uyma yükümlülüğü ve bu yükümlülüğün sınırları oluşturmaktadır. Çarter sözleşmelerinin sözleşme özgürlüğü ilkesine dayanması neticesinde, sınırların belirlenmesi noktasında taraflar arasında yapılacak sözleşmenin içeriği oldukça önemlidir. Bu sebeple ilgili konu, deniz ticareti uygulaması ile de paralel olacak şekilde, köklü uluslararası denizcilik örgütleri ve taşıyan birlikleri tarafından hazırlanan standart form zaman çarteri sözleşmeleri üzerinden incelenmiştir. Standart forma ilişkin incelemeye ek olarak çalışma konumuzun Türk Hukukundaki ve İngiliz Hukuk düzenindeki durumu değerlendirilmiş, somut örneklerle durumun tespit edilebilmesi adına yargı kararları incelenmeye çalışılmıştır. Tez kapsamında ilk olarak Türk Ticaret Kanununda düzenlenen deniz ticareti sözleşmeleri incelenerek zaman çarteri sözleşmeleri ile diğer deniz ticareti sözleşmeleri arasındaki farklar saptanmaya çalışılmış; ardından zaman çarteri sözleşmelerinin tanımı, unsurları ve hukuki mahiyeti incelenmiş ve deniz ticareti sözleşmeleri arasındaki konumu tespit edilmeye çalışılmıştır. Daha sonrasında donatanın, çartererin talimatlarına uyma yükümlülüğünü, bu yükümlülüğün kaynağı ve bu yükümlülükle beraber ele alınması gereken düzenlemelerin neler olduğu incelenmiş, devamında ise çartererin donatana verebileceği talimatlar ele alınmıştır. Bu kapsamda talimatların muhtevası yönünden donatanın hangi talimatlara uyma yükümlülüğü altında olduğu, hangi talimatları reddetme hakkı olduğu ve hangi talimatları da reddetme yükümlülüğü olduğu hususları analiz edilmiştir. Çalışmamızın son kısmında ise donatanın, çartererin talimatlarına uyma yükümlülüğü, yaşanan güncel gelişmeler ışığında salgın, savaş, ekonomik yaptırım gibi hususlar üzerinden incelenerek somut gelişmelerin, sözleşmeleri ve tarafların yükümlülüklerini nasıl etkilediği incelemeye alınacaktır.