Zeytin ve zeytinyağı üretiminin tarımsal ve endüstriyel su ayak izi

Bu çalışmada Türkiye'de yetiştirilen bir tarımsal ürün olan yağlık zeytin için tarımsal yeşil su ayak izi ve Mersin ilinde üretilen zeytinyağı için endüstriyel su ayak izi hesaplamaları yapılmıştır. Çalışmada Türkiye'de zeytin yetiştiriciliği yapılan illerden 17 tanesinde yağlık zeytinin 2012-2021 yılları arasındaki yeşil su ayak izi Cropwat ve Aquacrop programları kullanılarak hesaplanmıştır. İki farklı model ile ETo, ET, ürün verimi, yeşil su ayak izi, suyun verimliliği, hassasiyet analizi, zeytinyağı üretiminin su ayak izi ve dalgalanma şiddeti hesabı yapılmıştır. Türkiye'de zeytin yetiştiriciliği yapılan iller arasında ortalama ETo değeri en yüksek ve en düşük olan iller Mardin (4.87 mm/gün) ve Tekirdağ (2.72 mm/gün) olarak bulunmuştur. Dalgalanma şiddeti %2 ile %6 arasında değişmekte olup en düşük Aydın, Hatay, Mersin ve Şanlıurfa illerinde (%2), en yüksek Adıyaman ve Tekirdağ illerinde (%6) elde edilmiştir. En yüksek ET değeri her iki model ile Osmaniye ilinde (Cropwat ve Aquacrop modelleri ile sırasıyla 679 ve 617 mm), en düşük ET değeri Cropwat modeli ile Mersin ilinde (524 mm), Aquacrop modeli ile Şanlıurfa ilinde (404 mm) elde edilmiştir. Zeytin verimi en yüksek Osmaniye ilinde (9.06 ton/ha), en düşük Kilis ilinde (1.54 ton/ha) hesaplanmıştır. Zeytin veriminde dalgalanma şiddetinin en yüksek olduğu iller Adıyaman, Denizli ve Tekirdağ (%15), en düşük olduğu il Aydın (%4) olmuştur. Cropwat ve Aquacrop modellerine göre yeşil su ayak izi sırasıyla en düşük 0.71 ve 0.61 m3/kg ile Mersin ilinde, en yüksek 3.82 ve 3.04 m3/kg ile Kilis ilinde gözlenmiştir. Su verimliliği en yüksek Mersin ilinde (1.42 ve 1.64 kg/m3), en düşük Kilis ilinde (0.26 ve 0.33 kg/m3) bulunmuştur. Hassasiyet analizlerinde, sabit CO2 konsantrasyonunun artan sıcaklık ve azalan yağış ile ürün verimini azaltacağı, ancak artan CO2 konsantrasyonunun ürün verimini arttıracağı bulunmuştur. Sonuç olarak Mersin'de yetiştirilen zeytinden elde edilen zeytinyağının su ayak izi değerinin (2441.0-2841.0 L/kg zeytinyağı) ülke ortalaması değerden 2.76 kat daha düşük olduğu hesaplanmıştır.