Zihnî varlık bağlamında görme ve bilme ilişkisi

Bu çalışma Meşşâî gelenekte ve klasik kelam geleneğinde zihnî varlık anlayışının görme ve buna bağlı olarak bilme süreçlerini dikkate alarak elde edilen farklılıkları ortaya koymaktadır. Birinci bölümde İslam filozoflarının ve kelam düşünürlerinin görme teorileri ve buna paralel olarak bilme teorileri ele alındı. Ancak onun öncesinde Meşşâî gelenekte bu süreçlere kaynaklık etmesi sebebiyle Aristoteles'in mevzu hakkındaki görüşleri, kelam geleneğinde ise nefs teorisine kaynaklık etmesi sebebiyle Platon'un görüşleri ele alındı. İkinci bölümde ise birinci bölümdeki idrak süreçlerine atıflarda bulunularak zihnî varlık anlayışlarındaki farklılıklar irdelendi. Meşşâî filozoflar ve kelam düşünürleri iki farklı düşünce sistemini temsil ettikleri için görme-bilme ve zihnî varlık süreçlerini bütünlüklü bir şekilde serdetmek en azından sistemlerine dair birbirlerine yönelttikleri eleştirileri izlemek açısından önem arz etmektedir. Bu çalışmanın neticesinde her iki geleneğin birbirinden farklı çizgilerde duruyor olmalarındaki ana sebep varlık anlayışlarındaki farklılık ve buna paralel olarak bilme anlayışlarında kilit bir noktada duran nefs görüşlerindeki farklılıktır. Dolayısıyla nefsin bilgi elde etmedeki işlevi her iki geleneğin de görme anlayışlarını farklı ölçüde etkilemiştir.