Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne başvuran okul çağı çocuklarında vitamin B12, folat, homosistein, demir eksikliği prevalansının değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Demir, vitamin B12 ve folat eksikliği tüm dünyada özellikle çocuklarda sık görülen mikrobesin eksikliklerindendir. Demir, vitamin B12 ve folat bir çok enzimin yapısına girerek vücut metabolizması, hücre bölünme ve farklılaşması, immun sistemin düzenlenmesi, kemik gelişimi, algılama ve zeka fonksiyonunda rol oynamaktadır. Eksiklikleri anne ve çocuk mortalitesine neden olmaktadır. Çalışmamızda 392 sağlıklı çocukta serum demir, vitamin B12 ve folat eksikliği prevalansını ve birbirleriyle olan ilişkisini saptamak, eksikliklere bağlı oluşan etkiler düşünüldüğünde ise sadece bireysel değil, toplum sağlığı açısından da gerekli önlemlerin alınması adına bu çalışmayı yaptık. Gereç ve yöntemler: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran okul çağındaki 6-14 yaş arası 223 kız, 169 erkek toplam 392 sağlıklı çocuğun ailelerinden onam alınarak serum demir düzeyi, demir bağlama kapasitesi, ferritin, vitamin B12, folat, homosistein düzeyi ve tam kan sayımı çalışıldı. Demir, vitamin B12, folat eksikliğinin prevalansının değerlendirilmesiyle birlikte sosyoekonomik düzey, beslenme şekli, fiziksel gelişimi, eğitim düzeyi gibi çeşitli parametreleri içeren anket düzenlendi. Bulgular: Çalışmamız 223 kız, 169 erkek toplam 392 sağlıklı çocukla yapıldı. Çalışmaya alınan olguların %60,5'inde DE, %33,4'ünde vitamin B12 eksikliği, %7,6'sında folat eksikliği ve yetersizliği saptandı. Demir ve folat eksikliği ile cinsiyet, yaş arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Olgular 6-10 yaş (n=211) ve 11-14 yaş (n=181) olarak iki grupta incelendiğinde vitamin B12 eksikliğinin görülme sıklığında adölesanlarda istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0,001). Demir eksikliği olan ve olmayan olgular arasında vitamin B12 eksikliği açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Demir eksikliği olan olguların %10,2'sinde folat yetersizliği ve eksikliği saptanırken, DE olmayanlarda folat yetersizliği ve eksikliği %3,9 oranında bulundu. Bu fark istatistiksel olarak anlamlı saptandı (p=0,037). Yapılan ankette sosyoekonomik düzey ve beslenme şekli ile DE ve DEA arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmadı. Anne ve babanın eğitim durum azaldıkça vitamin B12 düzeyinde azalma istatistiksel olarak anlamlı bulundu (sırasıyla p<0,001 ve p=0,001). Vitamin B12 eksikliğinin kırmızı et tüketimi arttıkça azaldığı (p=0,006), sebze tüketimi arttıkça folat eksikliğinin azaldığı bulundu (p=0,007). Demir eksikliği ile iştahsızlık (p=0,046), unutkanlık (p=0,001), baş ağrısı (p=0,017) ve psikiyatrik problem (p=0,013) arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı. Folat eksikliği ve yetersizliği ile solgunluk, halsizlik (p=0,008) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı. Vitamin B12 eksiklik ve yetersizliği ile kilo kaybı, kilo alım problemi (p=0,038), baş ağrısı (p=0,039) arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı. Plazma homosistein düzeyi ile yaş ve cinsiyet arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (p>0,05). Plazma homosistein düzeyi vitamin B12 eksikliği olanlarda istatistiksel olarak anlamlı yüksek bulundu (p=0,018). Vitamin B12 düzeyi normal olanlar ile yetersizliği olanlar karşılaştırıldığında hiperhomosisteinemi açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p=0,041). Folat eksiklik ve yetersizliği olanların %33,3'ünde, folat düzeyi normal olanların ise %16,3'ünde hiperhomosisteinemi olup, fark istatistiksel olarak anlamlı bulundu (p=0,035). Tartışma: Mikrobesin yetersizliklerinin klinik olarak belirgin olmasa da insan sağlığı üzerine birçok olumsuz etkileri vardır. Çocuklarda büyüme ile artan ihtiyaç, uygun olmayan beslenme alışkanlıkları ve sosyoekonomik faktörlere bağlı olarak gelişen nutrisyonel eksiklikler sık olarak görülmektedir. Bu eksiklikler karşımıza her zaman klinik yakınmalar ile çıkmayabilir. Amaç klinik bulgular oluşmadan eksiklikleri saptamak olmalıdır. Gelişmiş ülkelerde mikrobesin eksiklikleri ile ilgili pek çok çalışma yapılmaktadır. Biz de çalışmamızda sağlam çocuklarda demir, vitamin B12 ve folat eksikliğinin sık görüldüğünü tespit ettik. Ülkemizdeki sorunun yaygınlığı ile ilgili geniş çapta çalışmalar yapılmasına ve çözüm için programların hazırlanmasına ihtiyaç vardır.