Zonguldak il sınırları içinde çocukluk çağı astım, egzama ve alerjik rinit prevalansının ve risk faktörlerinin saptanması ve yıllar içinde değişiminin değerlendirilmesi

Giriş: Astım, alerjik rinit (AR) ve atopik dermatit (AD) gibi alerjik hastalıklar çocukluk döneminde en sık görülen kronik hastalıklardır. Yüksek sağlık harcamalarına, okulda devamsızlığa ve işgücü kaybına neden olur. Alerjik hastalıkların etiyolojisi tam olarak bilinmemektedir. Bu hastalıkların genetik zeminin üzerine çevresel faktörlerin etkisi sonucunda oluştuğu kabul edilmektedir. Gelişmiş Batı ülkelerinde yapılan son çalışmalar alerjik hastalıkların prevalansının artarak bir platoya ulaştığını düşündürmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde ise son yıllarda belirgin bir artış gözlenmiştir. Bu artışta alerjene daha fazla maruziyet ve çevresel faktörler, tanı yöntemlerindeki ilerlemeler, hasta ve doktorların farkındalık düzeyinin artmasının rolü olduğu düşünülmektedir. Biz "International Study of Asthma and Allergies in Chilhood" (ISAAC) anketi kullanarak Zonguldak'ta alerjik hastalıkların prevalansını ve risk faktörlerini saptamayı ve 2002 yılında yapılan astım prevalans çalışması ile karşılaştırmayı hedefledik. Gereçler ve yöntem: Çalışma 2018 yılı içerisinde Zonguldak il merkezi ve ilçelerinde 6-14 yaş arası çocuk grubunu kapsayacak şekilde yapıldı. İl merkezi ve ilçelerdeki nüfuslar oranlanarak çalışmaya dahil edilecek öğrenci nüfusu belirlendi ve okullar kura ile belirlendi. Çalışmada Türkçeye çevrilen ISAAC anket formu kullanıldı. Anketleri 12 yaş altında olanlar ebeveynleriyle, 12 yaş üzerinde olanlar kendileri doldurdu. İstatistik aşamasında veriler SPSS (Statistical package for the social science) 14.0 programı kullanılarak bilgisayara kaydedildi. Niteliksel değişkenlere ait tanımlayıcı istatistikler frekans ve yüzde, sürekli değişkenler ise ortalama, standart sapma, medyan, minimum ve maksimum değerleriyle verildi. Sonuçların karşılaştırılmasında parametrik olmayan testlerden "Khi-kare" testi, ortalamaların karşılaştırılmasında "Student-T testi","Man-Whitney-U testi" uygulandı. Çapraz İstatistiksel değerlendirmelerde Mann Whitney-U, Kruskall-Wallis testi, korelasyon analizi kullanıldı. Çalışmadaki tüm istatistiksel karşılaştırmalarda p değeri 0.05'in altındaki değerler istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. Bulgular: Toplamda 3000 anket dağıtıldı, anket formu eksiksiz olan 2000 öğrenci çalışmaya dahil edildi. Çalışmamızda çocukların 1104 (%55,2)'si kız, 896 (%44,8)'i erkekti. Yaş ortalaması 9,97±2,18 (6-14 yaş arası, median yaş 10) yıl olarak saptandı. Herhangi bir zamanda hırıltı prevalansı %16,8 (n=335), son 12 ay içinde hırıltı prevalansı %7,9 (n=158), doktor tanılı astım prevalansı ise %10 (n=199) olarak saptandı. Herhangi bir zamanda AR semptomu olduğunu belirtenlerin prevalansı %47,4 (n=947), son 12 ayda AR semptomu olduğunu belirtenlerin prevalansı %40,4 (n=807) ve doktor tanılı AR prevalansı %11 (n=220) olarak saptandı. Herhangi bir zamanda kronik kaşıntılı lezyon prevalansı %6,2 (n=124), son 12 ay içinde kronik kaşıntılı lezyon prevalansı %4,7 (n=93) ve doktor tanılı AD prevalansı %5,8 (n=115) olarak saptandı. Doktor tanılı astımlı kişilerin %4,0'ında aynı zamanda hem AD hem de AR tanısı tespit edildi. Doktor tanılı astım olanların %27,6'sında aynı zamanda doktor tanılı AR saptandı. Astım hastalığı ve AR için ailesel alerji öyküsünün olması, alt solunum yolu enfeksiyonu (ASYE) nedeniyle hastanede yatış öyküsünün olması en önemli risk faktörleri olarak saptandı. AD için ailesel alerji öyküsünün olması en önemli risk faktörü olarak belirlendi. Sonuç ve tartışma: Çalışmamızda alerjik hastalıkların prevalansı sırasıyla; doktor tanılı astım %10, doktor tanılı AR %11 ve doktor tanılı AD prevalansı %5,8 olarak saptandı. 15 yıl önce Zonguldak'ta benzer şekilde yapılan çalışmayla karşılaştırıldığında doktor tanılı astım oranı %4,9'dan %10'a yükselmişti. Herhangi bir zamanda olan hırıltı oranı %15,5'den %16,8'e çıktığı ve son 12 ayda hırıltı oranının ise %11,2'den %7,9'a gerilediği saptandı. Herhangi bir zamanda AR semptom sıklığı %37,7'den %47,4'e yükseldiği ve herhangi bir zamanda kronik kaşıntılı lezyon prevalansının %13,2'den %6,2'ye gerilediği görüldü. Son yıllarda başta gelişmiş ülkelerde olmak üzere dünyada özellikle de çocuklarda astım ve alerjik hastalık prevalansı artmıştır. Alerjik hastalıklar bölgemizde de giderek artmaktadır. Çalışmamızda bu eğilimi desteleyen veriler elde edildi. Fakat bu artışın nedenleri ve aynı şehrin bölgeleri arasındaki yaygınlık farkı doğru tespit edilemedi. Bu çalışmamızın zayıf noktası olarak değerlendirildi. Bu artışın gerekçesi olarak genetik faktörlerin yanında, çevresel kirlilik (ev içi ve ev dışı hava kirliliği), tanı yöntemlerindeki gelişmeler, yiyeceklere katılan koruyucu, renklendirici maddelerin varlığı, genetiğiyle oynanmış ve topluma yabancı proteinlerden zengin ithal gıda tüketiminde artış sayılabilir. Çalışmamızda zayıf noktaları olmasına karşın önemli veriler elde edilmiştir. Bu veriler gelecekte yapılacak çalışmalara basamak olabilir ve yeni araştırmalara ön bilgi sağlayabilir niteliktedir.