Zosimus'un Pagan perspektifinden Batı Roma İmparatorluğu'nun çöküşü: Historia Nova örneği

II. yüzyılda Roma İmparatorluğu topraklarında Hıristiyanlığın yayılmaya başlaması, III. yüzyılda ortaya çıkan bunalım sürecinde meydana gelen iç savaşlar ve sınır bölgelerinde artan barbar tehlikesi ile IV-V. yüzyıllarda devam eden taht kavgaları ve teolojik tartışmalar Roma İmparatorluğu'nun değişen karakterinin ana faktörleridir. III. yüzyıldan itibaren imparatorluğu her anlamda olumsuz yönde etkileyen bu faktörler bugün yüzlerce araştırmanın ana konusunu oluşturan gerileyiş ve çöküş sürecinin doğmasına sebep olmuştur. Geç Antikçağ pagan ve Hıristiyan tarih yazarlarının eserlerinde detaylı bir biçimde ele alınan sürecin çağdaş yorumları modern tarih araştırmalarının yönünü belirlemiştir. Örneğin Edward Gibbon'un imparatorluğun Hıristiyanlaşması ve barbarlaşması sonucu zayıflamaya başladığı yönündeki iddiası Geç Antikçağ pagan tarih yazarı Zosimus'un Historia Nova adlı eserinde sunduğu görüşlerine dayanmaktadır. İS V.-VI. yüzyıllarda yaşamış ve VI. yüzyılın ilk çeyreğinde Grekçe olarak altı kitaplık bir "Roma Tarihi" kaleme almış olan Zosimus, eserinde gelecek nesillere Roma İmparatorluğu'nun çöküşünün nedenlerini açıklamayı amaçlamıştır. Eser, Augustus'un imparatorluğundan Diocletianus'un yönetimine kadar kısa bir özetle başlamakta ve Got kralı Alaric'in 410 yılında Roma'yı işgali ile son bulmaktadır. Geleneksel Roma tanrılarına bağlı olan yazar, Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden uyguladıkları politika sebebiyle özellikle Hıristiyan imparatorları sorumlu tutmuş ve imparatorluğun yıkılmasını eski Roma tanrılarının intikamı olarak görmüştür. Bu bağlamda dönemin Hıristiyan yazarları tarafından övülen Constantinus ve I. Theodosius Historia Nova'da uğursuzlukların nedeni olduğuna inanılarak suçlanırken, paganizmin gelişimi için çabalayan Iulianus övgü dolu sözlerle anılmıştır. Çalışmamızın temel amacı Roma İmparatorluğu'nun değişim-dönüşüm sürecini Zosimus'un Historia Nova adlı eseri aracılığıyla gözden geçirmek ve yazarın imparatorluğun çöküşü üzerine yaptığı yorumların bir değerlendirmesini sunmaktır. Bu amaçla Zosimus'un anlattıkları pagan ve Hıristiyan antikçağ tarih yazarlarının eserlerinde verdikleri bilgilerle karşılaştırma yöntemiyle analiz edilmiş ve Historia Nova'nın özgünlüğü sorgulanmıştır. Böylelikle Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkıldığı ve Bizans İmparatorluğu'nun doğduğu döneme dair çok önemli bir kaynak niteliği taşıdığı kabul edilen Historia Nova'nın farklı antik kaynaklar ışığında incelenmesi ile Roma tarihi çalışmalarına yeni bir yorum getirilmeye çalışılarak alana dair araştırmalara katkı sağlamak hedeflenmiştir.