32
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Ayin-i Cem özelinde katharsis fenomeninin müzikteki görünümü
Psiko-etik bir kavram olan "katharsis"in Ayin-i Cem müzikleri özelinde gerçekleşme sürecinin "Thomass Scheff Katharsis Kuramı"ndan hareketle ele alındığı bu tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde katharsis kavramının etimolojik ve felsefi kökenine; psikolojik, kültürel ve dini yorumuna; Thomass Scheff Üçlü Katharsis teorisine, tragedya sanatı ögelerine ve katharsis-müzik ilişkisine değinilmiştir. İkinci bölümde Alevi-Bektaşi topluluklarının özellikleri, felsefeleri, yaşam biçimleri, tarihi süreçleri, gelenek ve görenekleri, Ayin-i Cem törenleri üzerinde durulmuş; üçüncü bölümde ise Ayin-i Cem törenlerinde yer alan mersiyeler üzerinden katharsis-söz ilişkisi; semahlar üzerinden ise katharsis-söz, makam, seyir, ritm ilişkisi ele alınarak analizlerle somutlaştırılmıştır. Aristoteles'e göre katharsisin gerçekleştiği tragedyaların amacı acıma ve korku duyguları yaratarak insanı ruhsal dinginliğe ulaştırmanın yanı sıra tutkulardan arındırmaktır. Katharsis, ilk anlamı dışında zamanla dini yönü ağır basan bir kavram haline gelmiştir. Dolayısıyla katharsis acıma ve korku duyguları uyandırmanın yanı sıra dini duygularla da desteklendiğinde gerçekleşme durumu daha da artan bir olgu haline gelmiştir. Bahsi geçen ögelerin varlık bulduğu Ayin-i Cem törenleri, ruhsal arınma gerçekleşirken müzik, dini danslar ve dualar ile desteklenen Alevi-Bektaşi dini ritüellerdir. Bu minvalde yapılan analizler sonucunda Ayin-i Cem törenlerinin alt bileşenleri olan müzik eserlerinin ve dini dansların kişilerde kathartik etki yarattığı görülmüştür.
J. S. Bach'ın envansiyon ve füglerinin yapı ve teknik yönünden incelenmesi
Barok çağın büyük bestekarı Johann Sebastian Bach'ın füg ve envansiyon formlarının müzikalite standartları açısından incelenmesi bu tezin ana konusudur. Bu çalışmada bahsi geçen formların gerek tarihi yönü, gerek teorisel yönleri detaylı bir şekilde incelenerek verisel dayanağa bağlı tesbitlere yer verilmiştir. Bach'ın bahsi geçen formlarda kullandığı katı, serbest ve çift kontrpuan yazıları, süslemeler, ve imitasyonlar tanım ve örnekler ile geniş bir çerçevede izah edilerek, eserlerde kullanımına dair örnekler verilmiştir. Bach'ın kullandığı kontrpuan yazılarının işlevleri eser anazlizlerinde yer yer dateylandırılarak şekiller aracılığı ile daha anlaşılır bir anlatıma yer verilmiştir. Bu çalışmada kontrpuan yazımının tarih içindeki gelişimine ilişkin kronolojik bir anlatıma başvurularak polifoni yazısının Barok çağdan Bach'a ve Bach'tan sonrasına dair sistematik bir yol izlenmiştir. Tezde Bach'ın birçok eser ve albümüne yer verilerek ortak ve ayırıcı farklılıklardan yetkin bir sonuca ulaşılması amaçlanmıştır.
Müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinliklerinde karşılaştıkları problemlerin incelenmesi
Müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinliklerinde karşılaştıkları problemlerin belirlenmesi amacıyla yapılan bu araştırma betimsel yöntem kullanılarak tarama modeli uygulanarak tamamlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılı Batman ili merkezinde görev yapan 37 müzik öğretmenini oluşturmaktadır. Müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinliklerinde karşılaştıkları problemlerin belirlenmesine yönelik veriler literatür taraması yapılmış ve çalışma grubuna anket uygulanmıştır. Anket, iki müzik eğitim uzmanı ve iki ölçme değerlendirme uzmanının görüşleri alınarak hazırlanmıştır. Anket çalışma grubuna çevrimiçi olarak uygulanmıştır. Araştırmada müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinlikleri kutlama/anma günlerini Millî Eğitim Bakanlığı'nın belirlemiş olduğu gün/hafta içerisinde ve zümre toplantılarında aldıkları kararlar doğrultusunda ders kazanımlarına bağlı olarak uyguladıkları, kutlama/anma hazırlık çalışmalarında dijital materyalleri, sahne sanatlarını, görsel araç-gereçleri, ses teknolojilerini kullandıkları belirlenmiştir. Okul idarelerinin etkinlik gruplarının farklı bir kurumda konser/dinleti veya gösterileri için ulaşım ve maddi destek sağladığı, müzik öğretmenlerinin kutlama/anma günleri hazırlık çalışmalarını okul çıkışı dersi bitiminde ve ders dışı kurslar açarak yaptıkları, kutlama/anma günleri hazırlık çalışmalarında öğrenci velilerinin isteksiz olduğu ve diğer branş öğretmenlerinin öğrencilerin akademik başarılarının olumsuz etkilendiğini düşündüğü, kutlama/anma günleri hazırlık çalışmalarında veliler öğrencilerin çalışmalarda geçirdikleri sürenin zaman açısından dezavantaj olduğunun düşünülebileceği sonuçlarına ulaşılmıştır. Müzik öğretmenlerinin diğer branş öğretmenleri ile iş birliği içerisinde etkinlik hazırladıkları fakat branş öğretmenlerinin etkinliklerin içerik düzenlemelerinde uyumlu olmadıkları belirlenmiştir. Müzik öğretmenlerinin İlköğretim Haftası, 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü, Cumhuriyet Bayramı, Atatürk Haftası, Öğretmenler Günü, Mehmet Akif Ersoy'u Anma Haftası, İstiklal Marşı'nın Kabulü ve Mehmet Akif Ersoy'u Anma Günü, Şehitler Günü, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ve Atatürk'ü Anma ve Gençlik Spor Bayramı kutlama/anma günlerinde çoğunlukla etkinlik yaptıkları sonucuna varılmıştır
Ahmed Adnan Saygun ve Necil Kâzım Akses'in Taşbebek ve Bayönder operalarının modern ulus kurgusu bağlamında incelenmesi
Cumhuriyet'in ilk yıllarında ortaya konan opera eserleriyle müzikte ve sosyal hayatta hedeflenen modern ulus kurgusuna ulaşma ideali biçimlendirilmeye çalışılmıştır. Genç Cumhuriyet'in, yetiştirme çabasında olduğu Batı müziği sanatçıları ve yeni kurulmakta olan kültür-sanat kurumları bu ideale varma noktasında birer basamak olarak kullanılmıştır. Bu tezde 1934 senesinde Atatürk'ün Ankara'ya gelişinin 15. yıldönümü şerefine sipariş edilen Taşbebek ve Bayönder operalarının işleniş biçimi ve içeriğiyle hedeflenen yeni rejimin ideallerinin müzikal değişime olan katkısı ve etkisinin araştırılması amaçlanmaktadır. Genç Cumhuriyet'in müzikal devrim hareketinin içinde yer alan ve verdikleri eserlerle bu devrime katkıda bulunan Ahmed Adnan Saygun ve Necil Kâzım Akses bu tezde gerek eserleri, gerekse müzik devrimine ilişkin ortaya koydukları fikirler yönünden incelenmiştir. Ayrıca, müzik devrimini hazırlayan unsurlar, Atatürk'ün bu konuda yaklaşımı ve stratejisinin ne yönde olduğu araştırılmış, çeşitli perspektiflerden bu müzikal devrim hareketinin başarılı olup olmadığı, neleri değiştirip değiştiremediği, bu hareket esnasında hangi enstrümanların ne şekilde kullanıldığı ortaya konmaya çalışılmıştır. Modern ulus kurgusu ve onunla bağlantılı olarak özellikle Taşbebek Operası'nda işlenen "yeni ve mükemmel bir nesil yaratma" fikrinin sanatsal açıdan bu operayla ortaya konarak dönüşümün nasıl olması gerektiğine vurgu yapılmıştır. Genç Cumhuriyet müzik sahasında ilerlemeyi sağlamak adına ilk olarak Ankara'da kurulmuş ve faaliyete geçmiş olan Musiki Muallim Mektebi eliyle müzikte başarılı olabilecek yetenekli gençleri seçmiş ve onları Avrupa'nın önde gelen konservatuvarlarına eğitim almaları için burslu olarak göndermiştir. Yurda döndükleri zaman da onlara Batı müziği alanında eser verebilmeleri için olanakları sunmuş ve sonrasında Ankara'da bir devlet konservatuvarı kurma çalışmalarını başlatarak arzulanan hedefe varma yolunda ciddi adımlar atmıştır. Bu doğrultuda, Türk çoksesli müziğinin, Türk halk müziği ve kültürünü temel alarak modern ulus kurgusuna etki edecek biçimde şekillenmesi sağlanmış ve hedeflenen sosyal değişimin kıvılcımları müzik yoluyla yakılmak istenmiştir. Bu çalışmada, Ahmed Adnan Saygun'un Taşbebek ve Necil Kâzım Akses'in Bayönder Operalarının modern ulus kurgusu oluşturulma aşamasında, müzik devrimi yoluyla toplumda yaratılmak istenen değişikliğe etkisi ve katkısı bütüncül bir çerçevede incelenmiştir.
Segâh Tekbir ve Segâh Salât-ı Ümmîye'nin Kalkandelen'deki icrası ve yayılma kuramı üzerinden incelenmesi
Dinî müzik hemen her kültürde karşımıza çıkan bir olgudur. Dinî duyguların perçinlenmesi, ibadet ve toplumsal birliğin sağlanması gibi amaçlar başta olmak üzere yüzyıllar hem dinî hem de harici mekânlarda icra edilmektedir. İslamiyet ele alındığında dinî müziği cami ve tekke müziği olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. İslam coğrafyasında geniş kitlelerce bilinen ve okunan yüzlerce dinî müziğin içinde Segâh Tekbir ve Segâh Salat-ı Ümmiye belki de en bilinenleridir. Bu çalışmada Itrî'ye ait Segâh Tekbir ve Segâh Salat-ı Ümmiye adlı eserlerin Kuzey Makedonya'nın Kalkandelen şehrindeki varlığı çeşitli Sosyal Bilim kavramları üzerinden incelenmiştir. Eserlerin Kalkandelen'deki varlığı İslamiyet'in bölgeye yayılımıyla doğru orantılı olarak ortaya çıkmış, dinî müzik oluşlarının yanı sıra eserler kültürel bir meta olarak da ele alınmıştır. Çalışmada H. R. Rivers, A.C. Haddon, G. E. Smith'in katkıda bulunduğu yayılma kuramından (difüzyonizm), H.G. Gadamer'in ufukların kaynaşması (fusion of horizons) fikrinden ve kültürleşme teorisinden yararlanılmıştır. Söz konusu eserler bir kod olarak ele alınmış, yayılma sonrasındaki varlığı kod ve kodun çözümlenmesi şeklinde analiz edilmiştir. Çalışmada literatür taramasının yanı sıra kotalandırılmış anket ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri kullanılmış, bu sayede söz konusu eserlerin Kalkandelen'deki icrası birebir deneyimlenmiştir. Söz konusu eserler bölge halkınca dinî bir eser olarak kabul edilmenin yanı sıra Türk kültürüyle de ilişkilendirilmektedir. Eserlerin Kalkandelen'deki varlığı kültürel ve müzikal olmak üzere 2 temel başlıkta ele alınmıştır. Çalışma sonucunda eserlerin Kalkandelen'deki kullanım alanı ve amacı hususunda yani eserlerin Kalkandelen'deki kültürel varlığında bir değişiklik saptanmamış, Türk kültürüyle paralel kullanım alanları ve amaçları olduğu tespit edilmiştir. Ancak müzikal açıdan icra pratiklerinde gözle görülür farklar saptanmış ve bu farklar sahadan alınan kayıtların notaya aktarılması üzerinden gösterilmiştir.
Nurdağı (Gâvurdağı) halk ezgilerinin incelenmesi
Yurdumuzun Çukurova ve Güney Doğu Anadolu bölgesi, Güney Doğu Toros'ların Amanoslar Bölümü Türkmen Aşiretlerinin konar göçer hayat yaşadığı bölgelerdir. Bu bölgede yaşayan Türkmenler Osmanlı imparatorluğunun kendilerini zorla yerleşik hayata geçirmesine isyan etmiş ve başkaldırmışlardır. Bu isyan ve başkaldırışı aşıklar ezgileriyle dile getirmişlerdir. Bu bölgedeki en büyük halk aşıkları Dadaloğlu ve Karacaoğlan'dır.Bu çalışmada, İskenderun (Payas) dan dan başlayarak Kahramanmaraş'a kadar uzanan Gavurdağları (şimdiki adı Nur dağları) adı verilen bölgenin eteğinde bulunan Osmaniye ilinde söylenen ve yörede ?Gâvur dağı Havası? olarak tabir edilen halk ezgileri Osmaniye iline gidilerek kaynağında derlenmiş, kaynak kişiler araştırılmış ve bu uzun havaların Çukurova'da söylenen bozlaklar ve Gaziantep yöresinde okunan barak havaları ile ayrılan yönleri tespit edilmiştir.Bu incelemeler sonucunda 20 adet yörede ?Gâvur dağı havası? olarak tabir edilen uzun hava derlenmiş barak ve bozlak uzun havalara benzeyen, fakat müzikal yapı ve kullanılan Türkçe ve ağız yapısı itibariyle bu iki uzun hava çeşidinden farklı müstakil bir uzun hava okuma tarzı tespit edilmiştir.
Gelenekten dışlama olgusunun yaylı tanbur enstrümanı üzerinden sosyolojik ve organolojik analizi
Bu tez çalışması, yaylı tanbur çalgısının Türk makam müziği geleneği ile olan etkileşimi içerisinde yaşanan "dışlanma" olgusunun nedenleri üzerine odaklanmaktadır. Söz konusu "dışlanma" olgusunun sadece geleneği yaşatma iddiasındaki resmi kurumlarda gerçekleşmesi, problemin aynı zamanda bir gelenek meselesi olduğunu ortaya koyar. Bu yüzden araştırma alanını, devlet destekli eğitim kurumları ve icra toplulukları oluşturur. Dışlanma olgusunun fark edilmesi ancak ayrıntılı bir anlayışa sahip olunmaması, araştırmanın desenini "olgubilim" olarak belirler. Yapılan literatür taraması, dışlanma olgusunun yalnızca varlığını pekiştirmiş, sonuca götüren bulgulara ilgili sahada yapılan derinlemesine görüşme tekniği ile ulaşılmıştır. Dışlamaya dair söylemlerin gizli ya da dolaylı şekilde ifade ediliyor olması, doğrudan veri toplama araçlarını işlevsiz kılmış, açık uçlu duyarlaştırıcı görüşme tekniği ile gömülü içeriğin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Dışlanma olgusunun neden gerçekleştiği, çok boyutlu ve çok anlamlı bir yapı oluşturur. Araştırma, mızraplı tanbur ve yaylı tanburun dikotomik ilişkisini sosyolojik ve organolojik boyutları ile ele alır. Bir gelenek sembolü olarak mızraplı tanburu merkeze alarak, yaylı tanbura karşı gösterilen tepkiselliği ve davranış modellerini toplumbilimsel yaklaşımlarla çözümlemeyi amaçlar. Elde edilen organoloji tabanlı veriler ise, tek başına ya da kuramsal yaklaşımlar ile değerlendirilmiştir. Bu yönüyle tez, analitik organoloji sahası için örnek bir çalışma olarak değerlendirilebilir. Tez, "dışlanma" olgusuna dair ortaya koyduğu argümanları bazı temel ve yan kavram ve kuramlar üzerinden açıklar. Tartışma, "Sembolik Etkileşimci Yaklaşım", Becker'ın "Sanat Dünyaları" ve "Haricilik" kavramları üzerinden yapılır. Kültürün bazı unsurlarının değişime kapalı sert bir yapı gösterdiği gerçeğinden hareketle araştırma, mızraplı tanburun güçlü bir kültürel simge oluşturduğunu ve bu yüzden de bir dönüşüm ürünü olarak yaylı tanburun dışlandığını ortaya koyar. Anahtar Kelimeler: Tanbur, Yaylı Tanbur, Gelenek, Gelenekçilik, Kültür Değişmeleri, Müzik Sosyolojisi, Analitik Organoloji
Devlet konservatuvarlarında 20. yüzyıl klasik batı müziği eğitimi: İstanbul örneği
Tonaliteden uzaklaşmanın, çok akımlılığın ve deneysel müzik çalışmalarının ön planda olduğu bir dönem olarak karşımıza çıkan 20. yüzyıl müziği, Türkiye'de ağırlıklı olarak Klasik Batı Müziği konservatuvar eğitimi içerisinde yer almaktadır. Konservatuvarlarda verilen 20. yüzyıl müzik eğitimi ile ilgili literatürde sınırlı sayıda çalışmaya rastlanılması ve 20. yüzyıl müziğin algılanışı ve temsili ile ilgili doğrudan yapılmış çalışmalara rastlanılmaması, bu araştırmanın temel çıkış noktasını oluşturmuştur. Dolayısıyla, bu araştırmada, 20. yüzyıl müziğin Klasik Batı Müziği konservatuvar eğitimindeki niteliğini döküman analizi, öğretim elemanı ve öğrenci görüşleri yoluyla ortaya çıkarmak ve konservatuvarlardaki öğretim elemanı ve öğrencilerin 20. yüzyıl müziğine ilişkin algı ve temsil boyutlarındaki görüşlerini belirlemek amaçlanmıştır. Bu amaçla, çalışma kapsamına alınan İÜDK ve MSGSÜDK lisans programları, 20. yüzyıl müzik eğitimine yer verme durumları açısından 2015-2016 ve 2020-2021 öğretim yıllarında iki kez döküman analizi yöntemi ile incelenmiştir. Çalışmada, öğretim elemanları ve öğrencilerin konservatuvarlarda verilen 20. yüzyıl müzik eğitimine ilişkin görüş ve önerilerini belirlemek için geliştirilen anketler araştırmaya gönüllü katılan 174 öğrenci ve 74 öğretim elemanı olmak üzere toplam 221 katılımcıya uygulanmıştır. Anket formlarının uygulanmasından elde edilen nicel verilerin analizinde frekans, yüzde, aritmetik ortalama, standart sapma gibi betimsel istatistikler ve Ki-kare analizleri geçekleştirilmiştir. Nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Son olarak, öğretim elemanı ve öğrencilere 20. yüzyıl müziğine ilişkin algı ve temsil durumlarını belirlemek için yöneltilen yarı yapılandırılmış görüşme sorularından elde edilen nitel verilerin içerik analizleri gerçekleştirilmiştir. İlk döküman analizi sonucunda, MSGSÜDK lisans programlarında 20. yüzyıl müziğine daha kapsamlı yer verildiği belirlenmiştir. Ancak ikinci döküman analizi sonuçları aradaki farkın kapandığını ve İÜDK ve MSGSÜDK lisans programlarında 20. yüzyıl müziğine daha fazla yer verildiğini göstermiştir. Araştırmanın ilk aşamasında uygulanan anket sonuçlarına göre, öğretim elemanları konservatuvarlarda verilen 20. yüzyıl müzik eğitiminin "Orta", öğrenciler ise "Düşük" düzeyde olduğu yönünde görüş belirtmişlerdir. Öğretim elemanlarının konservatuvarlarında verilen 20. yüzyıl müzik akımlarının eğitimine ilişkin görüşleri arasındaki arasında büyük oranda anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Öte yandan üniversite, mezun olunan lise ve öğrenim düzeyi değişkenlerine göre öğrenci görüşleri arasında anlamlı farklılıklar bulunmuş ve bu farklılıkların üniversite olarak MSGSÜDK, mezun olunan lise türü olarak KL ve öğrenim düzeyi olarak ise Lisans 4. sınıf öğrencileri lehine olduğu belirlenmiştir. Anket formlarından elde edilen nitel verilerin analizi ise her iki konservatuvarda Barok, Klasik ve Romantik dönemlere daha fazla yer verildiği, ancak 20. yüzyıl müzik eğitimi içerisinde yer alan bazı akımlara ise ya hiç yer verilmediği ya da sınırlı düzeyde yer verildiğini göstermiştir. Yarı yapılandırılmış görüşme sorularının nitel analizleri öğretim elemanları ve öğrencilerin 20. yüzyıl müziğini; tonaliteden kopmanın olduğu, birçok akımın bir arada bulunduğu ve birbirinden etkilendiği bir dönem, besteleme ve icra teknikleri açısından da daha özgürlükçü, soyut, deneyselliğe ve gelişmeye açık bir dönem olarak değerlendirme konularında ortak algılara sahip olduklarını göstermiştir. Ayrıca, öğretim elemanları ve öğrencilerin 20. yüzyıl müziğine günlük yaşantılarında veya profesyonel müzik yaşamlarında yer vermeleri konusunda; en çok dinleyici ve icracı olarak en az ise besteci olarak yer verdikleri belirlenmiştir. Araştırmada ortaya çıkan bulgular ışığında, araştırmacı ve uygulayıcılara yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
SSCB dönemi Azerbaycan ve Türkiye ilişkilerinde müziksel bir köprü: Besteci ve orkestra şefi Niyazi Tağızade: 1912-1984
Bu çalışmada, Dünya Savaşları sonrasında geleneksel diplomasi araçları yerine ön plana çıkan kültür diplomasisi ve bu diplomasi şeklinin en önemli enstrümanlarından olan müziğin kullanımı, Türkiye-SSCB-Azerbaycan ilişkileri bağlamında ünlü orkestra şefi Niyazi Tağızade örneği üzerinden ele alınmış ve Türkiye-SSCB-Azerbaycan kültürel ikliminin gelişmesindeki rolü irdelenmiştir. Niyazi Tağızade Türkiye'de bulunduğu süre zarfında Batı Klasikleri, Sovyet Rusya ve Azerbaycan bestecilerinin eserlerini sahnelemenin yanı sıra Adnan Saygun'un Erken Cumhuriyet dönemi kültür politikalarının bir ürünü olan Köroğlu operasını ve Yunus Emre oratoryosunu yönetmiş ayrıca Türkiye'deki başlıca bestecilerin yapıtlarını Türkiye'de ve Sovyetler Birliği'nin çeşitli sahnelerinde seslendirmiştir. İncelenen belgeler ışığında sanatçının Türkiye'deki faaliyetleri sırasında temsil ettiği Sovyetler Birliği'ni Türkiye'de anlatma ve sevdirme isteği görülse de faaliyetlerin yalnızca ideolojik saiklerle bağlantılı olmadığı görülmektedir. Niyazi Tağızade, Sovyet müziğine hizmet ederken bir yandan verdiği demeçleri ve çalışmaları ile Türk müzik kültürüne katkı sağlamayı amaçlamıştır. Bu bağlamda Niyazi'nin 1963'te Moskova'da başlayan 1977'ye kadar süren Türk müziği faaliyetleri bir kültür elçiliği olarak değerlendirilmiştir. Bu yüksek lisans tezinde amaç diplomasi, müzik ve kültür ilişkisi ön planda tutularak Niyazi'nin hayatının ve Türkiye çalışmalarının detaylıca ele alınmasıdır. Araştırma mevcut durumun belirlenmesine yönelik betimsel ve biyografik bir nitelik taşımakla birlikte; kaynak tarama, belge inceleme-karşılaştırma ve birebir görüşme yöntemlerinin kullanıldığı nitel bir model içermektedir. Anahtar Kelimeler: Niyazi Tağızade, Türkiye, Azerbaycan, Sovyetler Birliği, Kültürel Diplomasi, Kültür Elçisi
Luscinia Megarhynchos (Bülbül) şarkılarının etnografik ornitomüzikoloji incelemesi
Hayvan müziği, tarih boyunca insanlar için merak konusu olmuş ve 20. yüzyıl ortalarından itibaren de Zoomüzikoloji (Hayvan Müzikolojisi) alanında bilimsel olarak incelenmeye başlanmıştır. Sadece insana (Homo sapiens) özgü olduğu zannedilen müzik kültürünü ve estetik algıyı diğer hayvan türleri özelinde inceleyen araştırmacılar, doğadaki diğer müzikleri yeniden hatırlayıp kendi evrimsel köklerine yönelik derin bir kavrayış edinmeye ve antroposentrizm etkisinden çıkmaya başlamışlardır. Yazılı kaynak incelemesi sonucunda, dünya genelinde müziği en çok araştırılan hayvanların, bülbülün de dahil olduğu öz ötücü kuşlar ("Songbirds" / Passeri alt takımı) olduğu tespit edilmiştir. Bu doğrultuda, öz ötücü kuş türlerinden geniş repertuvarı ve gece şarkılarıyla tanınan bülbül (Common nightingale / Luscinia megarhynchos) Türkiye'de de yaygın olması itibariyle araştırma için belirlenmiştir. Bu çalışma, özellikle Ornitoloji (Kuş Bilimi) ve Ornitomüzikoloji (Kuş Müzikolojisi) alanlarında Türkiye'de müziğin bir kuş türü özelinde incelendiği ilk araştırma olması bakımından gelecek çalışmalara da bir model oluşturacaktır. Karma yöntemli bu çalışma kapsamında iki ay süren etnografik saha araştırması, Türkiye'deki üç coğrafi bölge, dört şehir ve on dört habitat ile sınırlıdır. Profesyonel ses ekipmanlarıyla kaydedilen bülbül kültürüne ait şarkılardan 30 tanesi, biyoakustik ses analiz programında sonogram üzerinden incelenmiştir. Bu doğrultuda, 30 bülbül şarkısının müziksel ses ve müziksel form analizleri yapılmış olup şarkılarda yer alan tüm müziksel ve kültürel anlamlar Ornitomüzikoloji bağlamında açığa çıkarılmıştır.
Butik burgercilerde müzik unsuru: Kadıköy'de (İstanbul) etnografik gastromüzikoloji çalışması
Müzik, sahnede veya bir kayıttan dinlenilmesinin yanı sıra ticari alanda insanlar tarafından kullanılan bir araçtır. Farklı meslek gruplarından işletmelerin ürünlerinin temsil kabiliyetini arttırmak, belirli bir kesime hitap edebilmek, alışverişe teşvik etmek veya atmosfer yaratmak için müziği kullandıkları bilinmektedir. Bu araştırmada, butik burger işletmelerinin tercih ettiği müzik türünün/türlerinin belirlenmesi ve ilgili müzik türlerinin hangi amaçla(rla) tercih edildiğinin araştırılmasıyla butik burgeri temsil eden bir müzik türü/türleri olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç çerçevesinde yapılan ön araştırmalarda, İstanbul ili, Kadıköy ilçesi, Caferağa Mahallesi'nin geçmişten günümüze artarak devam eden sosyal, kültürel ve gastronomik özelliklere sahip olduğu ve son yıllarda butik burger işletmelerinin de sosyal ve gastronomik mekânlar olarak öne çıktığı belirlenmiştir. Caferağa Mahallesi'nde mekân, lezzet ve müzik arasındaki ilişkilerle oluşan 8 butik burger işletmesi belirlenip ilgili amaç doğrultusunda etnografi yöntemli gastromüzikolojik araştırma yapılmıştır. Betimsel düzende durum tespitine dayalı bu nitel araştırmada, toplam 8 işletmede; 6 işletmeci, 4 aşçı-işletmeci, 10 aşçı ve 16 müşteriye gözlem ve görüşme tekniği uygulanarak veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler araştırma problemine ilişkin olarak analiz edildiğinde, butik burgeri temsil eden müzik türleri belirlenip bunların butik burgeri temsil etme nedeni irdelenmiştir. Bu çalışma İstanbul Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje numarası: SYL-2018-28961.
Müzikoloji'de yenilik ve eleştirellik bağlamında yeni müzikoloji
Müzikoloji disiplininde yer alan Yeni Müzikoloji alanının tanımı, amacı, kapsamı ve yönteminin ne olduğuna dair yapılan bu çalışmada, aynı zamanda Yeni Müzikoloji'nin Eski Müzikoloji'den farklılığı da incelenmiştir. Yeni Müzikoloji'ye ait düşünme ve değerlendirme yöntemleri, kavramlar, tanımlar, çalışma alanları, öncü araştırmacıların teorik çerçeveleri hakkındaki verilere, araştırmaya problemine uygun olup ulaşılabilen yazılı kaynakların analizi sonucunda ulaşılmış ve ilgili veriler betimsel veri analizi tekniğiyle çözümlenerek bulgulara ulaşılmıştır. Araştırmanın sonucunda, Yeni Müzikoloji'nin tanımının müzik ilintili sorunları tarihsel, teorik, varlıkbilimsel ve değerbilimsel bakımdan çok disiplinli bir yapıda inceleyen post- kapitalist, post-pozitivist, post-modernist müzik bilimsel çalışmalar olduğu, amacının müziğin tüm süreçlerinin nesnel, eleştirel, yenilenmeci, ilerlemeci bir perspektifte politik, ekonomik, sosyal, kültürel ve sanatsal bakımdan incelenmesi olduğu, kapsamının disiplinlerarası ve genişleyen bir yapıyla kompozisyon, performans, metin değer ve anlam analizleri, etnomüzikoloji, kültür teorisi, müzik psikolojisi, müzik terapisi, film, teknoloji, popüler müzik, toplumsal cinsiyet, cinsellik, göç, öteki, melezlik, kimlik, sınıf, ırk, ekonomik, kültürel, sosyolojik, postkolonyal çalışmaları içerdiği ve yönteminin ise eleştirel yöntem olduğu belirlenmiştir.
Türkiye'de enstrüman çalan kadın caz müzisyenlerinin toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesi
İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü'nde yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, Türkiye'de kadın caz müzisyenleri toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmiştir. Sosyo-müzikolojik bir yaklaşımla kuramsal çerçevesi oluşturulan araştırmanın amacı, Türkiye'de caz müziğinde aktif olan kadın müzisyenler aracılığıyla; toplumsal cinsiyet rollerinin kadınların kariyer süreçlerini nasıl etkilediği, kadın müzisyenlerin erkek egemen sektörde görünür olmak için ne gibi aşamalardan geçtikleri, kadın caz müzisyeni olmanın avantaj ve dezavantajları ile caz müziğinde kadınlara atfedilen rollerin neler olduğu gibi soruların araştırılmasıyla betimsel analiz yapmaktır. Enstrüman çalan kadın caz müzisyenlerinin nicelik bakımından azınlıkta olmaları nedeniyle, konunun kapsamı "Türkiye'de enstrüman çalan kadın caz müzisyenleri" ile sınırlandırılmış ve bu bağlamda kaynak kişi olarak seçilen isimlerle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmelerle, çalışma konusunun sınırları belirlenmiş ve feminist teoriden faydalanılarak, nitel araştırma yöntemleri kullanılmıştır. Literatür taramasında; konuyla ilgili akademik ve süreli yayınlar, sözlükler ve çeşitli medya materyallerinden yararlanılmıştır. Ayrıca, birebir görüşmelerden elde edilen ses kayıtlarının deşifreleri de referans olarak tezin önemli kısmını oluşturmuştur. Kadın müzisyenler söz konusu olduğunda, yalnızca birkaç örnekle sınırlı kalmış akademik literatüre katkı sağlamak üzere hazırlanan bu araştırmada, çalışmanın temelini oluşturan konuya geçmeden önce, caz müziğinin ve Türkiye'de cazın tarihçesinin kadınlar özelinde yazımı da denenmiş ve böylelikle Türkiye'de akademik anlamda derin bir araştırmaya rastlanmamış kadın cazcılar hakkında sistematik bir referans oluşturulmaya çalışılmıştır. Caz alanındaki statülerini incelemek üzere örnek olarak seçilen kaynak kişiler, konunun araştırılması için çıkış noktası olarak görülmüş ve görüşme çözümlemelerinden yola çıkılarak, Türkiye'de caz müziğinde toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin sebep ve sonuçları saptanmaya çalışılmıştır. Görüşmelerden edinilen çıkarımlar ve araştırma boyunca tespit edilen bulgularla, enstrüman çalan kadın caz müzisyenlerinin bilinenin ötesindeki görünürlüklerine vurgu yapılmak istenmiştir. Sonuç olarak, bu tezde, feminist yaklaşımlı müzikoloji çalışmalarına katkı sağlamak üzere, Türkiye'de enstrüman çalan kadın caz müzisyenlerinin toplumsal cinsiyet bağlamında incelenmesiyle güncel gözlemler ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Kadın, Caz, Enstrüman, Toplumsal Cinsiyet.
Mardin ili Nusaybin ilçesinde yaşayan dom toplumunda müzik kültürü
Yapılan bu çalışmada, Mardin ili Nusaybin ilçesinde yaşamlarını sürdüren Dom toplumuna ait müzik kültürü hakkında bilgiler verilmiştir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan Mardin ilinin Nusaybin ilçesi, farklı etnik grupların ve toplulukların bir arada yaşadığı çok kültürlü bir yerleşim alanı olarak öne çıkmaktadır. Nusaybin, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve bu medeniyetlerin bıraktığı kültürel miraslar günümüze kadar ulaşmaktadır. Bu kültürel izler, şehrin mimari dokusunda, yerel geleneklerinde ve bunlara bağlı olarak müzik pratiklerinde açıkça görülmektedir. Nusaybin'in kültürel açıdan bu zengin geçmişi, bu yöreye karakteristik özellikler kazandırmaktadır. Nusaybin'in tarihî dokusunda yer alan topluluklardan biri de Domlardır. Domların, bölgedeki etnik çeşitliliğin bir parçası olarak Nusaybin'in kültürel yapısına katkı sunduğu bilinmektedir. Türkiye'nin farklı bölgelerine yayılan ve çeşitli isimlerle bilinen Dom toplulukları, en yaygın olarak "Dom" ismiyle anılmakla birlikte Çingene, Roman, Karaçi/Kereçi, Âşık, Pirpiri ve Mıtırp/Mıtrıp gibi isimlerle de tanınmaktadır. Domların konuştukları ana diller, yaşadıkları bölgelere göre farklılık göstermektedir. Bu dil çeşitliliği, onların müzik kültürüne özgünlük ve otantik bir kimlik kazandırmaktadır. Geleneksel olarak göçebe bir yaşam süren Domlar, kültürel öğelerini gittikleri yerlere taşıyarak zengin ve farklı bir kültürel yapı oluşturmaktadır. Mardin'in Nusaybin ilçesinde yaşayan Dom toplumunun kültürel yaşamında müziğin önemli bir yer tuttuğu tespit edilmiştir. Araştırma kapsamında, Domlara özgü müzik uygulamaları incelenmiş ve önemli bulgular elde edilmiştir. Özellikle Dom toplumuna özgü olan rebap enstrümanı ve bu çalgıyla çalınan ezgiler üzerine derleme çalışmaları yapılmış; bu ezgiler notalandırılarak analiz edilmiş ve yapılan çalışmaya aktarılmıştır.
Adıyaman'da zurna ile icra edilen geleneksel halk oyunlarının dilsiz çoban kavalına adaptasyonu
Adıyaman halk oyunlarının en temel çalgılarından olan zurna çalgısının kadimliği tartışmaya kapalı bir unsur olarak nitelendirilebilmektedir. Bu hususta yapılan çalışmanın özünün bu çalgının dolaylı veyahut doğrudan varlığını sürdürmesini sağlayacak çalışmalarda bulunmak şeklinde yorumlanabilmektedir. Dilsiz çoban kavalı ise günümüzde modernizasyonu sağlanmış her tarz müziğe olan uygunluğuyla göze çarpan çalgılardan olup yine tarihinin köklü olmasıyla karşımıza çıkmaktadır. Hem bir çalgının varlığını sürdürmesine yardımcı olmak hem de başka bir çalgıya repertuvar kazandırıp kültürü farklı çalgı icralarıyla yaşatmayı hedeflemek bu çalışmanın temel özeti olarak betimlenebilmektedir. Çalışma kapsamında 2 farklı gruptan toplamda 34 eser notaya alınmış olup çalışmanın sağlam temellerde değerlendirilebilmesi için 2 grubun da ortak şekilde icra ettiği 17 eser (toplam 34 eser) değerlendirilmiştir. Değerlendirilen eserler; notaya alınmıştır. Bu eserlerin dilsiz çoban kavalı ile icrasına yönelik tespitler yazılmış olup bazı eserler icra edilmiştir. İcra edilen eserler QR kod ile eklenmiştir. Çalışma sonucunda zurna ile icra edilirken elde edilen tüm eserlerin dilsiz çoban kavalı çalgısına uygun olduğu fakat dikkat edilmesi gereken icra teknikleri ve benzeri gibi unsurların olduğu kanısını ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Adıyaman, Zurna, Dilsiz Çoban Kavalı, Adıyaman Halk Oyunları.
Adıyaman ili cami musikisinde salâ örneklerinin değerlendirilmesi
Cami musikisi, genellikle namaz ibadeti etrafında şekillenen ve bu bağlamda işlevsel bir role sahip olan, ancak bunun dışında da farklı formlara rastlanabilen dinî müzik türlerinden biridir. Sözlü yapısında çoğunlukla Arapça güftelere yer verilen cami musikisi, Türk dinî mûsikî mirası içerisinde önemli bir yere sahiptir. Cami musikisi bünyesinde yer alan çeşitli formlar arasında Salâ uygulamaları, hem dini ritüel içerisindeki fonksiyonelliği hem de müzikal yapısıyla dikkat çeken bir tür olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, Adıyaman ili sınırları içerisinde cami musikisi kapsamında icra edilen Salâ örnekleri ele alınmış; bu örnekler Mus2 nota yazım programı aracılığıyla notaya aktarılmış ve müzikal yönden analiz edilmiştir. Araştırmada betimsel tarama modeli benimsenmiş; nitel veri toplama tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın evrenini, Adıyaman ili genelinde cami musikisi çerçevesinde icra edilen salâlar oluşturmaktadır. Örneklem grubunu ise, Adıyaman'da hâlihazırda camilerde görev yapmakta olan ve salâ icrasında bulunan dört din görevlisi/musiki icracısı teşkil etmektedir. İcra edilen salâların yapısal özellikleri, ezgisel biçimleri ve icra pratikleri detaylı biçimde incelenmiş; analiz sonucunda Uşşak ve Hüseynî makamlarında Salâ örneklerine sıklıkla rastlandığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Adıyaman'daki cami musikisi geleneklerinin, yerel müzik kültürüyle belirgin bir ilişki içinde olduğu görülmüş; bu durum bölgenin genel müzikal eğilimleriyle Salâ icraları arasında organik bir bağ bulunduğunu ortaya koymuştur.
İlköğretim II.kademe okul şarkılarının öğrencilere uygunluğunun incelenmesi
Müzik eğitimi, insan hayatının doğumundan ölümüne kadar hemen hemen her dönemini etkileyici bir özellik taşımaktadır. Özellikle ilköğretim ikinci kademe öğrencileri için müzik dersinin birçok işlevinden söz etmek mümkündür. Okul şarkıları ise müzik eğitiminin temel basamaklarından birisidir.İlköğretim çağındaki öğrencilere öğretilen okul şarkıları çeşitli açılardan öğrencilere uygun olmakla birlikte, farklı yönlerden öğrencilerin eğitimini de destekleyici nitelikte olmalıdır.Bu çalışmanın amacı; 2007- 2008 Eğitim- Öğretim yılında değişikliğe uğrayan ilköğretim okulları müzik dersi öğretim programı içerinde kullanılan okul şarkılarının incelenerek, öğrencilere çeşitli yönlerden uygun olup olmadığının saptamasına yöneliktir.Bu amaca uygun olarak tez kapsamında İlköğretim okulları müzik ders kitaplarında bulunan 6.,7, ve 8. sınıf öğrencilerine yönelik seçilmiş olan 30 adet okul şarkısı; konu yönünden, ritmik yönden, tonal yönden, form yönünden, ses sınırları bakımından, prozodi kuralı bakımından,sözlerinin güncelliği,şarkıların sözlerinin öğrencilerin dil gelişimlerine uygunluğu bakımından,öğrencilerin okul şarkılarına çalgılarıyla eşlik edip edememeleri ve son olarak okul şarkılarının değişen dünyaya uygunluğu bakımından incelenmiştir. Bunun yanı sıra Sakarya İli'nde görev yapmakta olan müzik öğretmenleri ile birebir görüşmeler yapılarak fikirleri alınmıştır ve öğretmenlere yönelik anket uygulaması yapılmıştır. Ayrıca Sakarya İli'nde bulunan merkez okullardan 3 adet okul seçilerek öğrencilerle görüşmeler yapılmış ve öğrencilere yönelik de bir anket hazırlanarak uygulanmıştır.Yapılan incelemeler sonucunda elde edilen sonuç şudur;Okul şarkıları, ilköğretim okullarında müzik dersleri açısından fazlasıyla önemli bir yere sahiptir. Müzik öğretmenleri ve ilköğretim ikinci kademe öğrencileri birçok yönlerden okul şarkılarının uygun olarak seçilmediğini belirtmişlerdir. Okul şarkılarının incelenmesi sonucunda da seçilen okul şarkılarının öğrencilere uygun olduğu söylenememektedir. Ayrıca okul şarkıları öğretim açısından müzik öğretmenlerini de zorlayıcı niteliktedirler. Buna bağlı olarak İlköğretim ikinci kademe okul şarkılarının seçilirken öğrencileri çeşitli gelişim dönemlerini etkiledikleri düşünülerek, değişik yönlerden titizlikle incelenmesi gerektiği yargısına varılmıştır.Tezin okul şarkıları adına ileride yapılacak olan çalışmalar için yol gösterici olması en önemli amaçtır.
Etnomüzikoloji disiplininin doğuşu, gelişim süreci ve günümüzdeki metodolojik ve yaklaşımsal tartışmalar
Bu çalışmada, bir toplumun içerisinde yer edinmiş etnik bir yapıyı ifade eden ve bu şekilde açıklanabilen sosyal, kültürel olay ve olguları ele alan etnomüzikoloji disiplini araştırılmıştır. Öncelikle etnomüzikolojinin etimolojisi, tanımı ve araştırma yöntem tekniklerine değindikten sonra disiplinin kavramsal tartışmaları üzerinden kısaca tarihçesinden ve ilişkili olduğu disiplinlerden yola çıkarak müziğin kültürel yapısı ile en eski toplumlardaki müziklerin, çalgıların ilkel toplumlardan modern topluluklara kadar bıraktığı izlerin üzerinde durulmuştur. Bir toplumun en önemli yapı taşlarından biri olan müzik ele alınarak, etnomüzikolojinin nasıl, ne şekilde ortaya çıktığı ve gelişim gösterdiği bu alanda yapılmış Felsefe, Tarih, Sosyoloji ve benzeri çalışmalardan faydalanılarak kuramsal bir çerçeve içerisinde yorumlanmıştır. Bu çalışmada yöntem olarak Nitel Araştırma Yöntemlerinden biri olan Literatür Tarama Modeli kullanılarak oluşturulmuştur. Belli bir disiplin alanı isteyen araştırmalar da olduğu gibi etnomüzikoloji alanındaki çalışmalar, model ve yaklaşımlar çalışmanın seyrine yön vermektedir. Etnomüzikolojinin birçok disiplin ile iç içe olma durumu bu çalışmada karşımıza çıkan en önemli başlıklar arasında olup yeni yaklaşımlarında bu alana etkileri ortaya çıkarılmıştır. Buna ek olarak etnomüzikoloji disiplinindeki gelişmelerin temeli çok eski zamanları işaret etse de günümüzde gelişen ve değişim gösteren süreç etnomüzikolojinin faklı bir isim ve çalışma alanları olduğu karşımıza çıkmaktadır. Çalışmada yer alan etnomüzikolojinin günümüzdeki metodolojik yaklaşımsal tartışmaları bu çalışmanın önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Yine bu çalışmada müziğin kültür ile olan ilişkisi ele alınmış ve bir bilim dalı içerisinde yeri, konumu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca etnomüzikolojinin Berlin Fonograf Arşivi ile birlikte gelişimindeki büyümenin Türkiye'de yapılan derleme çalışmalara nazaran daha kapsamlı olduğu ve daha kalıcı bir kaydetme özelliği taşıdığı karşımıza çıkan diğer bir noktadır. Kayıt cihazının kullanımı etnomüzikoloji çalışmalarına yön vermiş ve kaydetme yöntemi ile Türkiye'de birçok eser kayıt altına alınabilmiştir. Bu tartışmaların dışında çalışma boyunca üzerinde durduğumuz etnomüzikolojinin geçmişten bugüne devam edem anlamsal sorunları ve beraberinde getirdiği diğer tartışma konuları devamlılığını sürdürmektedir. Anahtar Kelimeler: Etnomüzikoloji, Müzikoloji, Kültür, Metodoloji, Yaklaşım.
İnanç müziği etnolojisi çerçevesinde Adıyaman ili Bulam kasabasında alevi inanç müziği geleneği
Sözlü gelenekle günümüze kadar gelen Alevilik inancında en büyük etki şüphesiz ki müzik olmuştur. Sözlü geleneğin en büyük etkisi akılda kalması ve bir sonraki kuşaklara aktarılmasında rol alan; jest, mimik, müzik ve folklorik ritüellerin kullanılmasıdır. Bu bağlamda Alevilik inancının günümüze gelmesinde Alevi müziklerinin köprü niteliğinde olduğunu göstermektedir. Türkiye coğrafyasında önemli bir konuma sahip olan Adıyaman, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinde toprakları bulunan, konumu itibariyle stratejik öneme sahip olan ilimizdir. Bu sebeple birden çok kültüre ev sahipliği yapmış kozmopolit bir yapıya sahiptir. Alevi vatandaşlarının belirli bölgelerde yoğunlaştığı Adıyaman İlimizde, Alevi kültürü canlılığını devam ettirmektedir. Gerek Alevi dedelerini barındırması gerek de Aleviliğin temeli ve devamı niteliğinde olan ocakların önemli yer tuttuğu Adıyaman'da mevcut Alevi inanç kültürü ile Alevi inanç ritüellerinin objektif bir şekilde incelenmesine ihtiyaç vardır. Bu bağlamda tezimizde Adıyaman İli Bulam Kasabasında halen varlığını sürdüren Alevilerin; tarihsel kökenleri, ocakları, alevi müziği inanç ritüelleri genel boyutta incelenmiştir. Bu çalışmada, Alevi inancının günümüze kadar gelmesinde en büyük payı olan Alevilik müziğinden ve sözlü geleneğin günümüze kadar gelmesinde en büyük payı olan; âşıklık, alevilik, dedelik ve ocaklardan bahsedilmiştir. Anahtar Sözcükler: "Alevilik", "Adıyaman İli / Bulam Kasabası", "İnanç Müziği Etnolojisi", "Cem Müziği"
Arapgir semahlarının inançsal ve müzikal analizi Arapgir semahlarında inançsal, koreografik ve müziksel yapı
İnsan doğası gereği hayatın temellerini inanç olgusu üzerine inşa etmiştir. Zaman içinde inancını ve ibadetini pratikleştirmiş ve bu olguyu sınıflandırmıştır. Bir yörenin inanç ve inanç pratikleri o yörenin gelenek-görenek ve kültürel değerlerini şekillendirmektedir. Aynı zamanda incelediğimiz yöreyi ele alırken önemli ve değerli kültürel mirası oluşturmaktadır. Malatya ili semahlarını incelerken, bu yörenin tarihi, coğrafi ve aynı zamanda kültürel oluşumu ve inanç pratikleri üzerinde inceleme yapılmıştır. Bu çalışma etnomüzikoloji alanının temelleri üzerinde oluşturulmaya çalışılmış olup, yapılan derlemelerin notaya alınması, dil ve ağız özellikleri, koreografik analizler ve kültürel değerleri açısından incelenerek Malatya yöresinde oluşturduğu müzikal ve kültürel karakteristik yapı üzerine bir sonuca varılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Malatya ilinin tarihi, coğrafi, demografik ve kültürel unsurlar hakkında genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Alevi-Bektaşi inanç pratikleri, Malatya Alevilik Cem ve Semah kelimesinin etimolojisi üzerinde durulmuş, bu başlıklar hakkında bilgi verilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Malatya-Arapgir/Hastek köyünde icra edilen semahlardan; Kırklar Semahı, Bozok Semahı, Ya Hızır Semahı, Dünü Günü Semahı, Ali Nur Semahı, Kırat Semahı, Ağbaba Semahı ve Babullah Semahı olmak üzere sekiz tane semah tarafımızca dijital ortamda nota alınıp, edebi yapıları, ayak dizileri, ritmik değerleri ve koreografik özellikleri incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Alevilik, Arapgir, İnanç Müziği Etnolojisi, Semah
Sosyal medyada piyano eğitimi
Bu çalışma, sosyal medya platformlarında piyano eğitimi veren eğitmenlerin kullandıkları eğitim stratejilerini incelemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmada tarama modeli kullanılmıştır ve nicel bir araştırmadır. Çalışma grubunu 2024-2025 yıllarında sosyal medya platformlarında piyano dersi vermiş olan 70 eğitmen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplamak amacıyla eğitmenlerden görüş almak için araştırmacı tarafından, alan uzmanlarından görüş alınarak hazırlanan anket kullanılmıştır. Eğitmenlerin en sık kullandıkları sosyal medya platformunun instagram olduğu tespit edilmiştir. Ders içeriği paylaşırken kullanılan teknolojilerin çoğu “video çekim cihazları, video düzenleme yazılımları, nota yazma programları ve çevrimiçi platformları” gibi çoklu araç kombinasyonlarına dayanmaktadır. Sosyal medyada ders içeriği paylaşım teknikleri ise büyük oranda “eğlenceli içerikler”, “özel günlerde paylaşım”, “piyano notaları paylaşımı” ve “hashtag kullanımı” olarak tespit edilmiştir. Sosyal medyada ders içeriği paylaşırken müzik performansının ve eğitim sürecinin yalnızca teknik becerilere değil aynı zamanda çevresel, bireysel, pedagojik ve fiziksel faktörlere bağlı olarak şekillendiği sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal medyada paylaşım yapılırken kullanılan içerikler incelendiğinde,“Kendi fotoğrafı, öğrencisinin fotoğrafı, kendi videosu, ders içeriği, öğrencisinin videosu ve eser seslendirme” gibi çoklu birleşimlerin öne çıktığı görülmektedir. Sosyal medya paylaşımlarında en yaygın tercih edilen içerik türünün performans videoları olduğu, sosyal medya kullanımında en yaygın paylaşım sıklığının haftada bir olduğu tespit edilmiştir. Sosyal medya üzerinden yürütülen piyano eğitimi sürecinde karşılaşılan en yaygın sorunun etkileşim yetersizliği olduğu belirlenmiştir. Sosyal medyada piyano eğitimi ile ilgili görüşler incelendiğinde, katılımcıların büyük çoğunluğunun sosyal medyayı piyano eğitimi bağlamında destekleyici ve tamamlayıcı bir platform olarak gördükleri sonucuna ulaşılmıştır.
Çalgı eşlikli dengbêj geleneğinin önemli icracılarından Miradê Kinê’nin sanatına bir bakış
Dengbêj’likle ilgili günümüzde sayısız yüksek lisans ve doktora tezi bulunmakta ve halen yazılmaktadır. Özellikle ülkemizin Güney Doğu ve Doğu Anadolu bölgesinde büyük bir önem arz eden bu gelenek, çeşitli boyutlarıyla araştırılma ve incelemeye değer önemli bir konudur. Halen arşivlenmemiş, biyografisi yapılmamış ve kaybolma tehlikesiyle karşı karşıya olan sayısız dengbêj ve dengbêjî eserleri, bu tür çalışmalarla gün yüzüne çıkarılmadığı müddetçe kaybolup gidecektir. Bu mevzu alabildiğine geniş ve çok boyutlu olduğundan, farklı yaklaşımlarla (kültürel, sanatsal, sosyolojik, tarihsel, psikolojik, vb.) ele almak mümkündür. Bu çalışmada saz eşlikli dengbêj geleneğinin önemli icracılarından olan Miradê Kinê’nin yaşam öyküsünü anlatan söz konusu tez, aynı zamanda bu büyük üstadın eşlikli dengbêjî formatındaki eserlerinin tarihsel ilişkisini ortaya çıkarmaktadır. Bu anlamdaki önemli eserleriyle örneklendirilip hem sanatsal, hem de tarihsel boyutu ile incelenerek değerlendirilmiştir. Dolayısıyla Miradê Kinê’ nin biyografisini de anlatan bu çalışma; dengbêj, eşlikli dengbêj geleneği, icracının enstürmanı olan rebab ve icracının geldiği kavim olan ‘’dom’’ hakkındaki konulara değinirken, yine bu çerçevedeki önemini, arşiv niteliği taşıyan eserleri incelenerek sanatsal ve tarihsel yönü ile ele alınmıştır.
Pyotr İlyiç Çaykovski’nin Çocuk Albümü OP. 39 eserinde kullanılan müzikal terimlerin incelenmesi
Bu çalışma, Rus klasik müzik bestecisi, Pyotr İlyiç Çaykovski'nin "Çocuk Albümü Op. 39" eserinde kullanılan müzikal terimleri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma nitel araştırma yöntemiyle yürütülmüş olup, keşifsel bir tür benimsenmiştir. Çalışmada P. İ. Çaykovski’nin hayatı, müzikal geçmişi ve Çocuk Albümü Op.39 eseri hakkında belgesel taraması yapılmış, müzikal terimlerin incelenmesi aşamasında elde edilen bilgiler içerik analizi yapılarak sistematik bir şekilde incelenmiştir. Bu araştırmanın sınırlılıkları, müzikal terimlerin incelenmesiyle sınırlı kalmıştır. Araştırma, sadece müzikal terimlerin tanımlanması ve analiz edilmesine odaklanmıştır; bu sebeple eserin çalgı tekniği ve armonik yapısı gibi unsurlar araştırmanın kapsamı dışında tutulmuştur. P. İ. Çaykovski’nin Çocuk Albümü Op. 39 eseri incelendiğinde, 24 kısa piyano parçalarından oluşan çeşitli hikâyelerden esinlenerek; "Oyuncaklar", "Rus Şarkıları", "Seyahat Etkisi" ve "Peri Masalları" gibi dört temadan oluşmaktadır. Albümde en çok kullanılan ritim 2/4’lük, tempo olarak ise moderato olduğu tespit edilmiştir. Dinamik geçişlerde crescendo, decrescendo ve diminuendo gibi ifadelere sıkça yer verilmiştir; nüansların pianissimo ile forte arasında değiştiği görülmüştür. Ayrıca legato ve staccato gibi artikülasyonların sıkça kullanıldığı ve bu sayede eserin müzikal anlatım gücünün artırıldığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, Çalışmada müzikal terimlerin, müziğin yapısını nasıl şekillendirdiği ve eserin duygusal derinliğini nasıl etkilediğini, eserin teknik ve duygusal yönlerini etkileyen bu unsurların doğru anlaşılması ve uygulanması, müzikal performans ve yorumculuk açışından önemli olduğunu vurgulamaktadır. Bu nedenle gelecekte gerçekleştirilecek araştırmaların, benzer yöntemlerle farklı eserlerde kullanılan müzikal terimlerin incelenmesine odaklanması, önemli bir ifade taşımaktadır. Müzik literatürüne ve müzik eğitimine faydalı bir çalışma sunduğu, ayrıca Çaykovski’nin müziği hakkında bilgi edinmek isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak olduğu düşünülmektedir.
Güzel sanatlar lisesi müzik bölümü tercihinde etkili olan faktörler (Batman ili örneği)
Bu çalışma, güzel sanatlar liseleri müzik bölümü tercihinde etken rol oynayan faktörleri incelemektedir. Çalışma, müzik bölümünde eğitim görenlerin, okul yönetimlerinin, ailelerin rolünü kavramayı ve söz konusu tercihlerin karar süreçlerine ne şekilde etki ettiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma sonucunda müzik bölümü tercihlerinde öğrencilerin kişisel ilgilerinin, yeteneklerinin ve müziğe olan arzusunun en belirleyici unsurlar olduğu görülmüştür. Aynı zamanda okulun sunmuş olduğu eğitim kalitesi, öğretim kadrosunun tecrübesi ve okulun imajı da tercihler üzerinde etken rol oynayan faktörler arasında yer almaktadır. Bununla birlikte aile desteği ve okulun sosyo-kültürel olanakları da eğitim görenlerin okul seçiminde etken rol oynamaktadır. Çalışma, ayrıca eğitim görenlerin okul seçimlerinin, okulda sunulan kariyer olanakları ve mezuniyet sonrası rehberlik hizmetleri ile de yakından ilişkili olduğunu gözler önüne sermektir. Bu çalışma, güzel sanatlar liseleri müzik bölümü tercihinde etken rol oynayan faktörlerin anlaşılmasına katkı sunmakta ve müzik eğitimi alanındaki ilişkin geliştirilebilecek stratejilere yardımda bulunmaktadır. Aynı zamanda eğitim görenlere daha etkili bir eğitim deneyimi sunabilmek adına okul yönetimlerinin alması gereken tedbirler ve eğitimde gerçekleştirilmesi gereken iyileştirmelere ilişkin önerilerde bulunulmaktadır.
Müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinliklerinde karşılaştıkları problemlerin incelenmesi
Müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinliklerinde karşılaştıkları problemlerin belirlenmesi amacıyla yapılan bu araştırma betimsel yöntem kullanılarak tarama modeli uygulanarak tamamlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılı Batman ili merkezinde görev yapan 37 müzik öğretmenini oluşturmaktadır. Müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinliklerinde karşılaştıkları problemlerin belirlenmesine yönelik veriler literatür taraması yapılmış ve çalışma grubuna anket uygulanmıştır. Anket, iki müzik eğitim uzmanı ve iki ölçme değerlendirme uzmanının görüşleri alınarak hazırlanmıştır. Anket çalışma grubuna çevrimiçi olarak uygulanmıştır. Araştırmada müzik öğretmenlerinin belirli gün ve haftalar etkinlikleri kutlama/anma günlerini Millî Eğitim Bakanlığı’nın belirlemiş olduğu gün/hafta içerisinde ve zümre toplantılarında aldıkları kararlar doğrultusunda ders kazanımlarına bağlı olarak uyguladıkları, kutlama/anma hazırlık çalışmalarında dijital materyalleri, sahne sanatlarını, görsel araç-gereçleri, ses teknolojilerini kullandıkları belirlenmiştir. Okul idarelerinin etkinlik gruplarının farklı bir kurumda konser/dinleti veya gösterileri için ulaşım ve maddi destek sağladığı, müzik öğretmenlerinin kutlama/anma günleri hazırlık çalışmalarını okul çıkışı dersi bitiminde ve ders dışı kurslar açarak yaptıkları, kutlama/anma günleri hazırlık çalışmalarında öğrenci velilerinin isteksiz olduğu ve diğer branş öğretmenlerinin öğrencilerin akademik başarılarının olumsuz etkilendiğini düşündüğü, kutlama/anma günleri hazırlık çalışmalarında veliler öğrencilerin çalışmalarda geçirdikleri sürenin zaman açısından dezavantaj olduğunun düşünülebileceği sonuçlarına ulaşılmıştır. Müzik öğretmenlerinin diğer branş öğretmenleri ile iş birliği içerisinde etkinlik hazırladıkları fakat branş öğretmenlerinin etkinliklerin içerik düzenlemelerinde uyumlu olmadıkları belirlenmiştir. Müzik öğretmenlerinin İlköğretim Haftası, 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü, Cumhuriyet Bayramı, Atatürk Haftası, Öğretmenler Günü, Mehmet Akif Ersoy’u Anma Haftası, İstiklal Marşı’nın Kabulü ve Mehmet Akif Ersoy’u Anma Günü, Şehitler Günü, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı ve Atatürk’ü Anma ve Gençlik Spor Bayramı kutlama/anma günlerinde çoğunlukla etkinlik yaptıkları sonucuna varılmıştır.
İşitme engelli bireylerde ritimsel beceri geliştirmenin pragmatik etkileri
İşitme engelli bireylerde ritim eğitimi ve ritmik beceri geliştirme özellikleri üzerine yapılan bu çalışmada, işitme engelli bireylere uygulanan ritim eğitiminin işitme engelli bireylerin gelişim özellikleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Dinleme ve dikkat gibi becerilerinin geliştirilmesi ve gelişimsel özellikleri açısından yaşıtlarından geri kalmamaları amaçlanmıştır.12 hafta süren çalışmalarda katılımcıların özelliklerine uygun ritim süreleri ve ritim formları düzenlenmiş ve bu çalışmalar 6 işitme engelli bireye uygulanmıştır. Bu araştırmadan elde edilen verilere göre; işitme engelli bireylerin sosyal yaşamlarındaki gelişim özellikleri ve müzik eğitimi üzerine geliştirilen ritim çalışmalarının bireylerin becerilerini, dil gelişimini, zihinsel gelişimini ve fiziksel gelişimini iyileştirdiği tespit edilmiştir.
Diyarbakır yöre müziğinde cümbüş çalgısı ve icracılarının yeri ve önemi
Türkiye Cumhuriyet’ inde yeşermiş ve yine bu cumhuriyetle neredeyse yaşıt olan cümbüş çalgısı ele alınarak incelenmiştir. Diyarbakır yöresi özelinde ele alınan cümbüş çalgısı ve icracıları, yapılan araştırmalar ve röportajlar sonucunda bu tez çalışmasıyla beş bölümde açıklanmaya çalışılmıştır. Birinci bölümde Diyarbakır ilimizin tarihçesi, coğrafi konumu, sosyal ve ekonomik yapısı, kültür ve turizmine değinilmiştir. İkinci bölümde Diyarbakır velime geceleri, Elâzığ Harput yöresi kürsübaşı geceleri, Gaziantep yöresi barak köy odası, Şanlıurfa sıra geceleri, Diyarbakır yöresi müzik türleri ve Diyarbakır musikisinde kullanılan makamlar açıklanmış; üçüncü bölümde ise cumhuriyet döneminde müzik sanatının gelişimi ve Atatürk’ ün müziğe verdiği önemden söz edilmiştir. Dördüncü bölümde cümbüş çalgısının karakteristik özelliği, cümbüş icracılarıyla yapılan röportajlar, cümbüş çalgısının yapısı, cümbüş çalgısının akort prensibi, Zeynel Abidin ve cümbüş ile ilgili genel bilgilere yer verilmiş; beşinci bölümde ise çalgıların sınıflandırılması, vurmalı çalgılar, üflemeli çalgılar ve telli çalgılar başlıkları üzerinde durulmuştur. Bu topraklarda icat edilen cümbüş, Şanlı Urfalı Kazancı Bedih gibi üstatların vazgeçilmez sesi olmuştur. Bu üstatların elinde şenlenen cümbüş, girdiği her mecliste etrafına neşe saçan bir çalgı haline gelmiştir. Bu özelliğinden dolayı diğer enstrümanlar arasında daha ilgi çekici bir hal alarak parıldamıştır.
J. S. Bach’ın envansiyon ve füglerinin yapı ve teknik yönünden incelenmesi
Barok çağın büyük bestekarı Johann Sebastian Bach’ın füg ve envansiyon formlarının müzikalite standartları açısından incelenmesi bu tezin ana konusudur. Bu çalışmada bahsi geçen formların gerek tarihi yönü, gerek teorisel yönleri detaylı bir şekilde incelenerek verisel dayanağa bağlı tesbitlere yer verilmiştir. Bach’ın bahsi geçen formlarda kullandığı katı, serbest ve çift kontrpuan yazıları, süslemeler, ve imitasyonlar tanım ve örnekler ile geniş bir çerçevede izah edilerek, eserlerde kullanımına dair örnekler verilmiştir. Bach’ın kullandığı kontrpuan yazılarının işlevleri eser anazlizlerinde yer yer dateylandırılarak şekiller aracılığı ile daha anlaşılır bir anlatıma yer verilmiştir. Bu çalışmada kontrpuan yazımının tarih içindeki gelişimine ilişkin kronolojik bir anlatıma başvurularak polifoni yazısının Barok çağdan Bach’a ve Bach’tan sonrasına dair sistematik bir yol izlenmiştir. Tezde Bach’ın birçok eser ve albümüne yer verilerek ortak ve ayırıcı farklılıklardan yetkin bir sonuca ulaşılması amaçlanmıştır.
Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve müzik bağlamında kadın portreleri olarak Müzeyyen Senar ve Ayşe Şan
Bu tez çalışmasında Türkiye’de toplumsal cinsiyet ve müzik bağlamında kadın müzisyenler incelenecektir. Örneklem olarak farklı toplumsal dokulardan çıkan Müzeyyen Senar ve Ayşe Şan ele alınacaktır. Söz konusu kadın müzisyenlerin yaşantıları incelenerek; “Toplumsal Cinsiyet Olarak Kadın ve Müzik İlişkisi”, “Müzikte Toplumsal Cinsiyet”, “Müzeyyen Senar’ın Hayatı, Okuduğu Eserler, Türk Müziği İçin Önemi”, Ayşe Şan’ın Hayatı, Okuduğu Eserler, Şarkıların İçeriği, Kürt Müziği İçin Önemi” başlıkları esas alınarak ilerlenecektir. Bu çalışma söz konusu kadın müzisyen portrelerinin erkek egemen sanat ortamında kendilerini var etme mücadelelerini ve kadın olarak toplumsal rollerle yaşadıkları çatışmaları da görünür kılmayı amaçlayacaktır. Simone De Beauvoir’ın “Kadın doğulmaz, kadın olunur.” veciz sözünde belirttiği üzere, toplumsal cinsiyetin XX, XY kromozomları ile açıklanamayacağı; genlerle, kültürle aktarılan davranışların toplumsal cinsiyetin esas kaynağı olduğu vurgulanacaktır. Kadının toplum içindeki yerini, yaşayışını, yapabileceklerinin sınırını, davranış modelini belirleyen kalıpların, cinsiyetin çerçevesini de çizdiği konusu Müzeyyen Senar ve Ayşe Şan gibi, bu kalıplarla karşı karşıya kalmış iki önemli müzik şahsiyetinin yaşamları üzerinden anlatılacaktır. Onların, belirlenmiş sosyal rolleri ile içlerindeki müzik aşkının sürekli çatıştığı anlatılacaktır.
Ayin-i cem özelinde katharsis fenomeninin müzikteki görünümü
Psiko-etik bir kavram olan “katharsis”in Ayin-i Cem müzikleri özelinde gerçekleşme sürecinin “Thomass Scheff Katharsis Kuramı”ndan hareketle ele alındığı bu tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde katharsis kavramının etimolojik ve felsefi kökenine; psikolojik, kültürel ve dini yorumuna; Thomass Scheff Üçlü Katharsis teorisine, tragedya sanatı ögelerine ve katharsis-müzik ilişkisine değinilmiştir. İkinci bölümde Alevi-Bektaşi topluluklarının özellikleri, felsefeleri, yaşam biçimleri, tarihi süreçleri, gelenek ve görenekleri, Ayin-i Cem törenleri üzerinde durulmuş; üçüncü bölümde ise Ayin-i Cem törenlerinde yer alan mersiyeler üzerinden katharsis-söz ilişkisi; semahlar üzerinden ise katharsis-söz, makam, seyir, ritm ilişkisi ele alınarak analizlerle somutlaştırılmıştır. Aristoteles’e göre katharsisin gerçekleştiği tragedyaların amacı acıma ve korku duyguları yaratarak insanı ruhsal dinginliğe ulaştırmanın yanı sıra tutkulardan arındırmaktır. Katharsis, ilk anlamı dışında zamanla dini yönü ağır basan bir kavram haline gelmiştir. Dolayısıyla katharsis acıma ve korku duyguları uyandırmanın yanı sıra dini duygularla da desteklendiğinde gerçekleşme durumu daha da artan bir olgu haline gelmiştir. Bahsi geçen ögelerin varlık bulduğu Ayin-i Cem törenleri, ruhsal arınma gerçekleşirken müzik, dini danslar ve dualar ile desteklenen Alevi-Bektaşi dini ritüellerdir. Bu minvalde yapılan analizler sonucunda Ayin-i Cem törenlerinin alt bileşenleri olan müzik eserlerinin ve dini dansların kişilerde kathartik etki yarattığı görülmüştür.
Doğu Anadolu Bölgesinin Malatya iline bağlı, Hekimhan ilçesinin Başak Mahallesindeki müzik kültürü ve gündelik hayattaki yeri
Bu tez çalışması, Malatya ilinin Hekimhan ilçesinin günümüz adıyla Başak mahallesi eski adıyla Basak köyü halkının kendilerine özgü ürettikleri müzik eserlerini, ağıtlarını ve müziği hayatlarının bir parçası olarak nasıl kullandıklarını gün yüzüne çıkartmak amacıyla hazırlanmıştır. Müzik kültürümüzün yok olmaya başladığı, kültür miraslarımızın unutulmaya yüz tuttuğu günümüzde, konu alınan köyün ve köy halkının bu duruma direnç göstererek müzik mirasını nesiller boyunca aktarma çabası, insanları bir araya toplamak için müziği bir iletişim aracı olarak kullanması ender rastlanan durumlardan biridir. Konusu geçen bu köy, kurulduğu dönemlerde yol baskınların arasında kaldığı için ‘‘Basak’’ olarak anılmaya başlanmıştır. Geçmişte yaşayan insanların gördüğü zulüm ve eziyetleri konu alan ağıtların ve türkülerin haricinde, köy halkı müziği dini inanışlarında, kız istemelerinde, düğünlerinde, çocuk oyunlarında, kış yarısı adını verdikleri oyunlarda kısacası hayatlarının her alanlarında kullanmışlardır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki dom topluluklarının kültürel müzik yaşantısı
Anadolu tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ve topluluklara ev sahipliği yapmıştır. Her bir bölgesindeki kültürel birikimin harmoniye dönüştüğü ve bunların ilmek ilmek işlendiği bu kadim toprakların, kültürel farklılıklarının yıllar içinde ortak dil bağlamında imgelendiğini etkileşimli çeşitlemelerde görmek mümkündür. Bu araştırmada Hindistan’dan göç edip Anadolu’ya yerleşen Dom topluluklarının, göç yollarındaki tarihsel süreçleri, kimliksel ilişkinlikleri, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde birlikte yaşadıkları topluluklarla olan etkileşimleri, kültürel bağları, müziğin sosyal yaşantılarındaki yeri, sanatsal açıdan üretimleri, usta-çırak ilişkisine dayanan müzik kültürleri ve gelişimleri elde edilen veriler ışığında dil, kimlik ve kültür bağlamında incelenmiştir. Mardin, Bismil ve Batman bölgeleriyle sınırlandırılan bu çalışmada, bölgede yaşamış olan ve günümüzde yaşayan önemli icracıların eser örnekleri notalandırılıp analiz edilmiştir. İcracılar tarafından kullanılan enstrümanlar, yapısal özellikleri ve icrasal örnekleriyle işlenmiştir. Tüm bu çalışmalar notalandırılarak sunulmuştur.