309
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Marshall yardımı çerçevesinde yayımlanan eserlerin çocuk edebiyatı açısından incelenmesi
Çocuk edebiyatı, çocuğun duygu, düşünce ve eğitim dünyasında oldukça önemli bir işleve sahiptir. Çocuklara seslenirken çocuk bakış açısını yakalayan, özgün bir konuyu özenli bir biçemle işleyen edebî ürünler, okuyucularını düşündürüp eğlendirirken onların kişilik gelişimleri üzerine de önemli katkılarda bulunur.
Mavisel Yener'in masal kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, çocuk edebiyatında önemli bir yere sahip olan Mavisel Yener'in masallarında verilmek istenen değerleri tespit etmek; incelenen masalların değerler eğitimindeki önemini ortaya çıkarmaktır. Araştırmada Mavisel Yener tarafından kaleme alınan otuz dört masal incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşmeden faydalanılmış, literatür taraması ve içerik analizi yapılmıştır. Değerleri saptamak için otuz dört masal tek tek kodlanmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kuramsal çerçeveden bahsedildikten sonra ikinci bölümde Mavisel Yener'in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgilere yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise masallardan elde edilen bulgular örneklerle sunulmuş, grafik ve tablolarla desteklenmiştir. Son olarak araştırmadan elde edilen sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Araştırma sonucunda Mavisel Yener tarafından kaleme alınan otuz dört masalda on dokuz değer tespit edilmiştir. Bu değerler şunlardır: Sabır–kararlılık-inanç, özgüven, özdisiplin– çalışkanlık– zamanı verimli kullanma, dostluk-vefa, hoşgörü, sevgi, alçakgönüllülük, duyarlılık, sorumluluk, dürüstlük, güvenilirlik, saygı, adalet, cesaret, iyilik, yardımseverlik, paylaşma, merhamet, tutumluluk–kanaatkârlık.
Üzeyir Gündüz'ün çocuk kitaplarındaki eğitsel değerler
Çocuğun kişiliğinin, ruhunun ve bilincinin gelişmesinde çocuk kitaplarına büyük pay düşmektedir. Çocuğun gelişmeye başlaması anne karnında başlar. Yani çocuk ilk eğitimini aileden alır. Kişiliği, ruhu, bilinci ve yapısı ailenin temel taşlarıyla inşa edilir. Daha sonra ise bu şekillenme okulla beraber devam eder. Eğitim sayesinde çocuk yeni bir dil öğrenir ve yeni bir kimlik kazanır. Bu dil ve kimliğin kazanılmasında Türkçe kitapları, edebiyat ve çocuk kitapları büyük öneme sahiptir. Çocuk, aileden ve kitaplardan edindiği değerler aracılığıyla hayatına yön verir. Bu çalışmada günümüz çocuk edebiyatçılarından olan Üzeyir Gündüz'ün on dört kitabındaki eğitsel değerler; evrensel, millî, dinî, kişisel ve ahlaki değerler olarak sınıflandırılmış ve ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Üzeyir Gündüz, çocuk edebiyatı, değer, değerler eğitimi
Çocuk edebiyatı açısından Ülker Köksal'ın romanlarında değerler eğitimi
Bu araştırmanın temel amacı Ülker Köksal'ın romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi olarak belirlenmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde değerin tanımı, işlevi, özellikleri, sınıflandırılması, değerler eğitimi, değerler eğitimi yaklaşımları, Türk Millî Eğitim Sisteminde değerler, Türkçe dersinde değerler eğitimi, edebiyatın değerleri aktarmadaki rolü, roman türünün özellikleri, Ülker Köksal'ın hayatı, edebî kişiliği ile ilgili kavramsal bir çerçeve oluşturulmuştur. Bu çerçeve içerisinde de kavramların birbiriyle olan ilişkileri saptanmıştır. Araştırmada betimsel nitelikte tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini yazarın 1995-2007 yılları arasında yayınlanan sekiz romanı oluşturmaktadır. Değerler eğitimiyle ilgili yapılan araştırmalar göz önünde bulundurularak yirmi beş değer belirlenmiştir. Romanlar, belirlenen bu değerler noktasında tek tek taranmıştır. Tarama sonucunda elde edilen verilerin notları alınmıştır. Değerler de ayrı başlıklar halinde ele alınarak tanımlanmıştır. Değerlerin nasıl işlendiği romanlardan alıntılarla ortaya çıkarılmış ve sonuçlara ulaşılmıştır. İncelenen eserlerde en çok sevgi değerine yer verildiği tespit edilmiştir. Bu değerden sonra en çok dayanışma, arkadaşlık ve yardımseverlik değerleri işlenmiştir. Romanlarda iffetli olmayla ilgili hiçbir değere rastlanılmamıştır. Eserlerde en az işlenen değerler sırasıyla; vatanseverlik, hoşgörü, sağlıklı olmaya önem verme ve alçakgönüllü olma değerleridir. Romanlarda değerler eğitimi açısından olumsuz örnek teşkil edebilecek iletilere rastlanılmamıştır. Anahtar Kelimeler: Değer, Değerler Eğitimi, Ülker Köksal, Roman, Türkçe Eğitimi
Tanımlama biçiminin öğrencilerde sözcüğün kullanımına etkisi: Afyonkarahisar il örneği
Bu çalışmanın amacı, sözlüklerdeki tanımlama biçimlerinin öğrencinin sözcüğü kullanmasına etki edip etmediğini tespit etmektir. Eğer tanımlamaların etkisi varsa, bu etkinin hangi yönde ve ne derece olduğunu da ortaya koymaktır. Tezin birinci bölümü, sözcük öğretimi, sözlükler ve tanımlamalar ile ilgili bilgiler içermektedir. İkinci bölümde ise çalışmanın yöntemi anlatılmaktadır. Çalışmamızın örneklemini 2016-2017 eğitim-öğretim yılında, Afyonkarahisar ilinde üç farklı sosyoekonomik düzeye sahip okuldaki 5. ve 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu çalışmaya toplam 180 öğrenci dâhil edilmiş ve her sınıf düzeyinden otuzar öğrenci tesadüfî(random) yöntemle seçilmiştir. Çalışmaya başlamadan önce örneklemi oluşturacak öğrencilere ön test uygulanarak -dildeki kullanım sıklığı düşük 50 sözcük arasından- anlamını bilmedikleri 10 sözcük belirlenmiştir. Hazırlanan yönergede, sözcüklerin her biri farklı tanımlama biçimini örnekleyecek şekilde tanımlanıp, öğrencilerden bu sözcükleri cümle içinde kullanmaları istenmiştir. Bu çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden tarama modellerinden "ilişkisel tarama" modeli kullanılarak yapılmıştır. Öğrenci cümleleri olarak elde edilen veriler, SPSS 21 programı kullanılarak çözümlenmiştir. Veriler sosyoekonomik düzey, cinsiyet, sınıf düzeyi değişkenleri dikkate alınarak incelenmiş ve sonuçlara ulaşılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre sözlüklerdeki tanımlama biçimlerinin öğrenci cümleleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Çalışma, sözlüklerdeki tanımlama biçimleri konusunda önerilerle son bulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Söz Varlığı, Sözlük, Okul Sözlüğü, Tanım, Tanımlama Biçimi
Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin yazma kaygıları üzerine bir araştırma
Yazma, Türkçe dersinin öğrenme alanlarından birisidir. Bir anlatma becerisi olan yazma, öğrencilerin kazanmakta en çok zorlandığı ve buna bağlı olarak en çok kaygı yaşadığı beceridir. Türkçe Eğitiminin yazma alanı ile ilgili olarak yapılan bu araştırmanın amacı, Afyonkarahisar il merkezinde bulunan ortaokullarda öğrenim görmekte olan 7. sınıf öğrencilerinin yazma kaygılarını ve nedenlerini belirleyip incelemektir. Bu amaç doğrultusunda verilerin toplanması, analizi ve yorumlanmasında nitel ve nicel araştırma desenlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem (mixed method) kullanılmıştır. Araştırma, Afyonkarahisar il merkezinde bulunan Abdurrahim Mısri Ortaokulu, Osmangazi Ortaokulu ve Şemseddin Karahisari Ortaokulunda öğrenim görmekte olan 7. sınıf öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada nicel veriler "Yazma Kaygısı Ölçeği" ile nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde SPSS paket programından, nitel verilerin analizinde ise içerik analizinden faydalanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yazma, kaygı, ortaokul, öğrenci, 7. sınıf
12 – 15 yaş grubu çocuklarına ana dili öğretiminde Türkiye ve İngiltere'nin karşılaştırılması
Dil, insan topluluklarını millet yapan önemli bir iletişim aracıdır. Dilin sosyal hayatta, bilimde, sanatta, toplumların ilerlemesindeki etkisini göz ardı etmemek gerekmektedir. Bu nedenle ana dili öğretimi ve ana dili öğretim programı hazırlamak önemli ve millî bir görevdir. Dünya üzerindeki ülkeler, çeşitli dönemlerde kendi eğitim sistemlerine ait öğretim programları hazırlamışlardır. Hazırlanan programlar, zamana ayak uydurmak için, gelişebilmek için sürekli yenilenmiş ve güncellenmiştir. Türkçenin öğretimine ilişkin toplam 8 program hazırlanmıştır. Son program 2018 yılında uygulanmaya başlanmıştır. İngilizcenin öğretimine yönelik ulusal müfredat ise en son 2014 yılında güncellenmiş, halen o program kullanılmaktadır. Bu çalışmada, geleneksel yapısını sürdüren, yerel odaklı ve üst düzey insan yetiştirmeyi başarabilen İngiliz öğretim programının, Türkçe öğretim programı ile 4 temel dil becerisi ve ana dili ders kitapları incelenmiştir. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, kavramsal çerçeve; ikinci bölümde, Türk eğitim sistemi ve ana dili öğretimi/Türkçe öğretimi ile İngiltere eğitim sistemi / ana dili öğretimi; üçüncü bölümde ise bulgular ve yorumlara yer verilmiştir. Çalışmada kullanılan kaynaklar "Kaynakça" bölümde; ekler ise "Ekler" bölümünde gösterildi. 12 – 15 yaş arası öğrencilere verilmek istenen bilgi, beceriler öğretim programları temel alınarak karşılaştırılmıştır.
Yavuz Bahadıroğlu'nun çocuk kitaplarının 2018 Türkçe öğretim programındaki temalar yönünden incelenmesi
Türkçe dersi, çocukların milli kültür ve değerlerinin oluşması için okullarda verilen eğitimde önemli yere sahiptir. Türkçe derslerinde; okuma becerisinin geliştirmesi ve okuma kültürünün oluşturulabilmesi için çocuk edebiyatı eserlerinden yararlanılabilir. Çalışmada; Yavuz Bahadıroğlu'nun çocuk kitapları,2018 Türkçe öğretim programında yer alan temalara göre incelenmiştir. Çalışma betimsel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Bu bağlamda örneklemde yer alan on altı çocuk kitabı, doküman analizi yöntemiyle özetlenmiş. Kitaplarda yer alan hikayeler 2018 Türkçe öğretim programındaki zorunlu ve seçmeli temalar yönünden incelenmiştir. İncelenen bölümlerde yer alan konular farklı tema başlıkları altında değerlendirilmiştir.
Gülten Dayıoğlu'nun hikâye ve romanları ile ortaokul 6. sınıf öğrencilerine kelime öğretimi: Kahramanmaraş Elbistan örneği
Bu çalışma, planlı okuma etkinliklerinin öğrencilerin söz varlığını arttırmada etkisinin olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Kahramanmaraş İli Elbistan İlçesi'nde 6. sınıfa devam eden 30 öğrenci üzerinde yapılmıştır. Ön test ve son teste dayalı kontrol gruplu araştırma desenin benimsendiği çalışmada, Dayıoğlu'nun beş eserinden belirlenen kelimelere yönelik kelime testi geliştirilmiştir. Kelime testi deney ve kontrol grubundaki öğrencilere uygulanmıştır. Deney grubuna, verilen okuma planı doğrultusunda eserler on hafta içinde okutulmuş, kontrol grubuna ise eserler okutulmamıştır. Çalışmada elde edilen verilerin anlamlılığını belirlemek amacıyla SPSS istatistik programı aracılığıyla Mann-Whitney U ve Wilcoxon İşaretli Sıra Farkı testleri uygulanmıştır. Araştırma sonucunda deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin son test puanları arasında anlamlı bir fark olduğu yani planlı okuma etkinliklerinin kelime öğretimine katkı sağladığı; deney grubundaki öğrencilerin kalıcılık testi ile son test puanı arasında fark olmadığı yani öğrenilen kelimelerin kalıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Okuma, kelime öğretimi, kelime hazinesi, söz varlığı, planlı okuma etkinlikleri.
Özel yayınevlerince hazırlanan Türkçe öğretim setlerinin "MEB 6-12 Yaş Grubu Yabancılara Türkçe Öğretim Programı"yla uyumluluğu üzerine bir inceleme
Çocuklar için yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi, 2010 yılından itibaren ulusal ve uluslararası düzeyde giderek önem kazanmıştır. Bunun yanında Türk eğitim sisteminde öğrenim gören yabancı çocukların sayısında da önemli artışlar görülmektedir. Bu çocukların öğrenim gördüğü derslerde başarılı olması ve kendi gündelik iletişimlerini sorunsuz sağlayabilmeleri için Türkçe öğrenmeleri gerekmektedir. Ortaya çıkan dil öğrenme ihtiyacı çerçevesinde Millî Eğitim Bakanlığı tarafından Yabancı Diller Yabancılara Türkçe Öğretimi (6-12 Yaş) 1. Seviye, 2. Seviye, 3. Seviye Kurs Programı ile iki adet Türkçe öğretim seti hazırlanmıştır. Ancak hazırlanan bu Türkçe öğretim setleri, nicel ve nitel bakımdan Türkçe öğretimine yeteri kadar katkı sağlayamamıştır. Ortaya çıkan bu sorunun giderilmesi amacıyla özel yayınevlerince hazırlanan Türkçe öğretim setleri önem arz etmektedir. Bu çalışmada, özel yayınevlerince hazırlanan; Yunus Emre Enstitüsü Çocuklar İçin Türkçe (ÇİT), Yunus Emre Enstitüsü Türkçe Öğreniyorum, Bahçeşehir Üniversitesi Yeni Dünyam Türkçe, Akdem Türkçeye Merhaba ve ABC Çocuklar İçin Türkçe öğretim setleri incelenmiştir. İncelenen bu setlerin, Yabancı Diller Yabancılara Türkçe Öğretimi (6-12 Yaş) 1. Seviye, 2. Seviye, 3. Seviye Kurs Programı'na göre uygunlukları ortaya çıkarılmıştır. Bu çerçevede betimsel tarama modellerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. İnceleme sonuçları tablo ve grafikler ile açıklanmıştır.
6. sınıf öğrencilerinin derin yapı ve yüzey yapı bağlamında kurdukları cümle yapıları üzerine bir araştırma
Dil, bireyler arasındaki iletişimi sağlayan toplumsal bir araçtır.Dilin işlevini yerine getirmesini sağlayan cümle ve semboller belli zihinsel süreçlerden geçerek üretilir. Bu çalışmada 6. sınıf öğrencilerinin kurduğu cümleler Üretici-Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramının kavramlarından olan derin yapı ve yüzey yapı bağlamında incelenmiştir. Üretici-Dönüşümsel Dilbilgisi dili, daha çok zihin açısından inceler. Dilin, görünen ve ortaya çıkan somut yapısının altındaki soyut ve bilinçaltı süreçlerini araştırır.Dilin zihinsel yapısını araştıran bu kuram günümüzdeki önemli dilbilimi kuramlarındandır. 6. sınıf seviyesindeki öğrencilerin kurduğu cümlelerin incelenmesi amacıyla öğrencilere gösterilen görseller sonucunda onlardan cümle yazmaları istenmiştir. Bu cümleler sonucunda elde edilen öbek grupları Chomsky'nin Üretici Dönüşümsel Dilbilgisi Kuramının ilk aşamalarında kullandığı "ağaç çizimleri" ile betimlenmeye çalışılmıştır. Cümlelerin derin yapı ve yüzey yapıları arasındaki ilişki ise "dönüşüm kuralları" çerçevesinde incelenmiştir. Aynı zamanda öğrencilerin yazdığı cümleler sonucunda en çok kullanılan eylemler istem bakımından incelenmiş ve öbeklerin genişleme özellikleri üzerinde durulmuştur. Evrenini 6. sınıf öğrencilerinin oluşturduğu bu çalışmanın örneklemini ise Denizli ili/Kale ilçesinde 6. sınıfta öğrenim görmekte olan 80 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerden elde edilen cümleler doküman incelemesi yoluyla incelenmiştir.
Çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından Behiç Ak'ın kitaplarında görsel tasarım, değerler ve metin ilişkileri
Bu çalışma, çocuk edebiyatında önemli bir yere sahip olan Behiç Ak'ın resimli çocuk kitaplarının tasarım özelliklerini, resimleme tekniklerini inceleyen; resim-metin ilişkisini, hikâyelerdeki ve resimlerdeki değerleri çözümleyen bir araştırmadır. Amaçsal örneklem ile seçilen, Behiç Ak'ın kitapları arasından resim yoğunluğu en fazla olan on dört kitabı betimsel tarama yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Behiç Ak'ın "Bilyeler, Büyükanne ve Miyop Ejderha, Doğum Günü Hediyesi, Gökdelene Giren Bulut, Karadeniz'deki Yunus, Kedi Adası, Rüzgârın Üzerindeki Şehir, Uyurgezer Fil, Yüksek Tansiyonlu Çınar Ağacı" eserleri ile Tombiş Kitaplar Serisinde yer alan "Benim Bir Karışım, Bizim Tombiş Taştan Hiç Anlamıyor, Bizim Tombiş Fiyonk Makarnayı Çok Seviyor, Ben Ne Zaman Doğdum, Tombiş Maskeli Baloya Katılmak İstemiyor" isimli resimli çocuk kitapları incelenen eserlerdir. Bu hikâye kitapları dikkatlice okunmuş; resimleri incelenmiş; kitaplardaki değerler tespit edilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılıp değerler tespit edilmiş; resimlerin metin ve değerler eğitimine katkısı yorumlanmıştır. İncelenen kitaplardan elde edilen bulgular örneklerle sunulmuş ve resimlerle desteklenmiştir. Son olarak araştırmadan elde edilen sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Araştırma sonucunda Behiç Ak tarafından kaleme alınan kitapların, çocuklara uygun olduğu; okulöncesi ve temel eğitim seviyesindeki çocukların rahatlıkla okuyabileceği tespit edilmiştir. Kitapların, biçimsel yönden bazı kusurları olsa da barındırdığı değerler ile resimleme teknikleri açısından çocuğun gelişimine katkısı olacağı kanısına varılmıştır. Sanatçının eserlerindeki görseller incelendiğinde, grafik tasarım ilkelerinin göz önünde bulundurulduğu görülmektedir. Kitaplardaki görsellerin çizim teknikleri çocuğa ve çocuk edebiyatına uygun niteliktedir. Kitaplarda tespit edilen "dostluk, sevgi, doğa bilinci, hayvan sevgisi, paylaşma, dayanışma, adalet, sabır, sorumluluk, yardımseverlik, nezaket kuralları" gibi değerlerin resimlerle de çocuğa sezdirildiği, metnin ve değerlerin resimlerle desteklendiği görülmüştür. Tüm kitaplarda ortak olan değerler ise hayvan sevgisi, çevre bilinci, dostluk ve dayanışmadır. Behiç Ak, özellikle doğa ve hayvanlar konusunda çocuklarda farkındalık yaratmak istemiştir.
7. sınıf öğrencilerinin anlatım becerileriyle ilgili metaforik algıları: Siverek ilçesi örneklemi
Bu araştırmada, ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin konuşma ve yazma becerilerine ilişkin algılarını metafor yoluyla ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden olgubilim deseni ve amaçlı örneklem yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. Bu araştırma grubunu 2018-2019 eğitim öğretim yılı Şanlıurfa ilinin Siverek ilçe merkezindeki 6 ortaokulun 7.sınıfında öğrenim görmekte olan 434 öğrenci oluşturmuştur. Ancak bazı öğrencilerin metafor üretmemeleri, ürettikleri metaforlara gerekçe yazmamaları ve boş kağıt vermeleri nedeniyle çalışmaya 256 öğrenciyle devam edilmiştir. Öğrencinin 153'ü kız, 103'ü erkek öğrencidir. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmaya katılan 7.sınıf öğrencilerinin konuşma ve yazma becerilerine yönelik düşüncelerini anlamak için, uzman görüşleri doğrultusunda öğrencilere "Konuşma………. gibidir; çünkü………" ve "Yazma……. gibidir; çünkü…………." sorularından oluşan iki soru sorulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler, nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda konuşma ve yazma kavramına ilişkin 512metafor üretilmiştir. Öğrencilerin, konuşma kavramına yönelik ürettikleri metaforlar ortak özellikleri dikkate alınarak 17 farklı kategori altında toplanmıştır. Öğrencilerin, yazma kavramına yönelik ürettikleri metaforlar ortak özellikleri dikkate alınarak 21 farklı kategori altında toplanmıştır. Araştırma sonucunda, öğrenciler konuşmayı daha çok iletişim ve ihtiyaç olarak adlandırırken yazmayı ise duygu ve düşüncelerin aktarımında kullanılan bir rahatlama aracı olarak nitelemektedirler. Araştırma sonuçlarına bütün olarak baktığımızda öğrencilerin konuşma ve yazma kavramına ilişkin olumlu algılara sahip oldukları saptanmıştır.
Türkçenin kiplik özelliklerinin belirlenmesi ve bunların dilbilgisi öğretimine yansıtılması
Bir dilin kurallarının bütünü olarak da tanımlanabilen dil bilgisi, yapılandırıcı yaklaşıma göre Türkçe Öğretiminde anlamak ve anlamı aktarmak için kullanılır. Anlam bilimsel bir kategori olarak nitelendirilen kiplik de anlama ve anlamın aktarılmasında etkili bir dil kategorisidir. Bu bakımdan gerçek ve gerçek dışı durumların dilde ifade edilebilmesini sağlayan bir kategori olarak kiplik dil bilgisi öğretiminde üzerinde durulması gereken bir konudur. Dil bilgisel zaman ve görünüş ile ilişkili bir kategori olan kipliğin betimlenmesi, öğretimi konusunda ders içeriklerinin belirlenmesi ve kategorinin ders kitaplarında yer alabilmesi açısından önemlidir. Dolayısıyla Türkiye Türkçesi fiil çekiminde yer alan kip, zaman ve görünüş eklerinin eş zamanlı bir incelemeyle kiplik alanları belirlenmelidir. Çalışmada Türkçe fiil çekiminde yer alan eklerin ayrıntılı incelenmesi sonucunda biçimbirimlerin zaman, görünüş ve kip anlamlarının dışında hangi kiplik anlamları işaretledikleri belirlenmiştir. Biçimbirimlerin işaretledikleri kiplik anlam alanlarının belirlenmesinde Pamler'in (2001) ortaya koyduğu tipolojik kiplik sınıflaması temel alınmıştır. Doküman incelemesi yönteminin kullanıldığı bu çalışma nitel bir araştırmadır. Çalışmanın araştırma deseni de durum saptamasıdır. Çalışmada eş zamanlı yaklaşım doğrultusunda inceleme yapılacak bütünce, 2000 yılı sonrası Türkiye Türkçesiyle yazılmış metinlerden amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen metinlerden oluşmuştur. Metinlerin belirlenmesinde Dilidüzgün (2010) tarafından belirlenen "Yapı ve İşlevleri Bakımından Metin Türleri" temel alınmıştır. Bu türler içerisinden de uzman görüşleri neticesinde incelenecek metin türleri belirlenmiştir. Bu metin türleri kendi içerisinde de birer bütünce oluşturacağından incelenecek metin sayısı açısından sınırlandırılmıştır. Belirlenen metinlerden toplanan veriler nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve yorumlanmıştır. Çözümleme ve yorumlama sürecinde fiil çekiminde kullanılan kip, zaman ve görünüş eklerinin işaret ettikleri kiplik alanlar anlamsal-edimsel yaklaşımla tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışmada Türkçe fiil çekiminde kullanılan biçimbirimlerin Palmer'e (2001) göre işaretledikleri kiplik anlam alanları belirlenmiştir. Ayrıca dil bilgisi öğretiminde biçimbirimler yerine işlevlere odaklanılarak biçimbirimlerin dilde işaretledikleri ifade biçimlerine odaklanılması gerektiği vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler: Dil bilgisi öğretimi, dil bilgisel zaman, görünüş, kip, kiplik.
Âşık Şeref Taşlıova'nın şiirlerindeki değer eğitimi unsurlarının incelenmesi
Bu çalışma, âşıklık geleneğinde önemli bir yere sahip olan Âşık Şeref Taşlıova'nın şiirlerinde yer alan değer eğitimi unsurlarını tespit ederek bir kültür kurumu olan âşıklık geleneğinin toplumun eğitilmesindeki rolünü göstermek amacıyla yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmada metin incelemesine dayalı nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Araştırma yapılırken âşığın sekiz heceli 203 şiiri incelenmiş ve şiirlerindeki değer eğitimi unsurları tespit edilmiş, tespit edilen bu unsurlar sınıflandırılarak çeşitli konu başlıkları oluşturulmuştur. Bu başlıklar davranış, dil ve eğitim, dinî eğitim, doğa ve evren, zaman ve mekân, toplum hayatı, millî kültür, vatan sevgisi ve tarih, yaşayış, beşerî duygulardır. Oluşturulan başlıklar da kapsadıkları konular bakımından alt başlıklara ayrılmıştır. Tespit edilen değer eğitimi unsurlarından hareketle âşıklık geleneğinin eğitim işlevinin, Âşık Şeref Taşlıova'nın şiirleri yolu ile de gerçekleştirdiği, şairin nesillerin bilinçlenmesine ve çeşitli değerleri öğrenmesine katkıda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada, ayrıca, âşık edebiyatı ve Şeref Taşlıova'dan hareketle çeşitli etkinlik önerilerine de yer verilmiştir. Anahtar kelimeler: Âşıklık, Âşık Şeref Taşlıova, Değer, Eğitim
Mizah temelli etkinliklerin 7. sınıf öğrencilerinin anlatma becerilerine etkisi
Bu araştırmada mizah temelli etkinliklerin, ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin anlatma becerilerine etkisi incelenmiştir. Tema olarak "Kişisel Gelişim", "Toplum Hayatı" ve "Milli Kültür" temaları seçilmiştir. Çalışma, ön test - son test kontrol gruplu yarı deneysel desene göre düzenlenmiştir. Bu araştırmada kolay ulaşılabilir örnekleme tekniğiyle öğrenci çalışma grupları belirlenmiş olup uygulanan anlatma becerileri (konuşma-yazma) değerlendirme formları ön test sonuçlarına göre başarı eşitlikleri üzerinde durulmuştur. Bu sebeple araştırmada her iki gruba deney öncesi ve deney sonrası ölçümler yapılmıştır. Araştırma, 2016-2017 eğitim-öğretim yılı ikinci dönemde ortaokul 7. sınıfta öğrenim gören 40 öğrenci ile Türkçe dersinde uygulanmıştır. Anlatım biçimleri konusu, kontrol grubunda Türkçe öğretim programındaki etkinlikler dikkate alınarak işlenirken deney grubunda konu, uzman kontrolünde tasarlanmış olan mizah temelli etkinliklerle işlenmiştir. Araştırma; anılar, komik öyküler, karikatürler ve komik kısa filmlerle zenginleştirilmiştir. Araştırmanın verileri MEB 2006 İlköğretim Türkçe Dersi (6, 7, 8. Sınıflar) Öğretim Programı'nda yer alan "Konuşma Becerisini Değerlendirme Formu" ve "Yazılı Anlatımı Değerlendirme Formu" ile elde edilmiştir. Bu formlardaki kazanımlardan yalnızca işlenen metinlerin kazanımları bırakılmış, diğer kazanımlar formlardan çıkarılmıştır. Değerlendirme formları, deney ve kontrol gruplarının konuşma ve yazma becerilerindeki farkı görebilmek için hem ön test hem de son test olarak uygulanmıştır. Formların yeniden düzenlenmesi sürecinde iki akademisyen ve iki öğretmen görüşüne başvurulmuş ve bu şekilde geçerlikleri sağlanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS (15.0) paket programı ile analiz edilmiştir. Alt problemlere cevap aranırken eşleştirilmiş örneklemler t-testinden yararlanılmıştır. Araştırmanın sonunda, mizah temelli etkinlikler ile Türkçe dersi gören deney grubundaki öğrencilerin anlatma (konuşma ve yazma) becerileri son test puanlarının, kontrol grubunda yer alan öğrencilerin son test puanlarından anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkçe Dersi, Anlatma Becerileri, Mizah Temelli Etkinlik.
Ahmed Mürşidî Efendî'nin Pendnâmesindeki değer eğitimi unsurlarının incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, Dinî - Tasavvuf Edebiyat geleneğinde yetişen Diyarbekirli âlim ve arif Ahmed Mürşidî Efendi'nin hayatını ve edebî şahsiyetini araştırmak; Dinî - Tasavvuf Edebiyat geleneği içindeki yerini; 'Pendnâme' adlı eserinin değer eğitimi açısından önemini belirlemektir. Ayrıca bu çalışmada kültürümüzün bir parçası olan tasavvuf geleneğinin toplumun eğitimindeki işlevini göstermek ve ortaya koyduğu değerleri incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmada metin incelemesine dayalı nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Araştırma yapılırken mutasavvıf şahsiyetin Pendnâme adlı eseri incelenmiş ve beyitler halinde manzum olarak yazılmış bu eserdeki "değer eğitimi" unsurları tespit edilmiştir. Tespit edilen bu unsurlar çeşitli değer başlıkları altında incelenmiştir. Bu değerlerin günümüz toplum hayatındaki yeri ve önemi açıklanmış ve yorumlanmıştır. Belirlenen değer eğitimi unsurlarının eğitimdeki işlevine ve üstlendiği rolün önemine, Ahmed Mürşidî Efendî'nin şiirleriyle bu alana yaptığa katkıya, bu şiirlerin nesillerin bilinçlenmesinde ve değerlerin edinilmesindeki etkisine ilişkin verilere ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Ahmed Mürşidî, Değer, Eğitim
Âşık Murat Çobanoğlu'nun on birli hece ölçüsü ile yazılan şiirlerindeki değerler eğitimi unsurlarının incelenmesi
Toplumun yaşam biçimi ve fikir inşası itibariyle şekillenen ve somut olmayan olgular, sosyal değer niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle toplumdan topluma değişiklik gösteren bu değerler anlamsal olarak farklı dünyaları çağrıştıran bir yapı içerisinde teşekkül eder. Somut olmayan bu değerler, toplumun temel çerçevesini şekillendirmiştir. Bu doğrultuda oluşan sosyal, kültürel ve ahlak normları bu değerler ile açıklanabilmektedir. Tarihsel süreç içerisinde toplumların yaşam biçimleri ve kendilerine kutsal olarak atfettiklerin birçok kural nesilden nesile aktarılan değerler sisteminin genel bilinçaltında yer almaktadır. Başta dil, din, kültür ve etnik yapı bağlamında oluşan sosyal bilinçaltı ve bu bilinçaltının sosyal hayattaki işlevselliğinin aktarım düzeyi bu değerlerle sağlanabilmektedir. Toplumu oluşturan bireyler değerler noktasında toplumun her türlü bilinçaltından beslenmekte ve aileden başlayarak çevresel etkenlerle oluşmaktadır. Toplumun tarihsel gelişiminin ve sosyal bilinçaltı aktarımının daha sağlıklı olması noktasında değerler eğitiminin önemi büyük bir yer tutmaktadır. Bireyin aslı ve nesli arasındaki gözle görülmeyen toplumsal değerler ve bu değerler bağlamında şekillenen toplumsal normlar şüphesiz değerler eğitimi ile var olmaktadır. Bu doğrultuda Âşık Murat Çobanoğlu'nun 11'li hece ölçüsü ile yazılan şiirleri değerler eğitimi bağlamında ele alınacaktır.
H. Salih Zengin'in çocuk hikâyelerindeki söz varlığının Türkçe eğitimine katkısı
Etkili iletişim kurmak ve dilin inceliklerine sahip olmak zengin bir söz varlığına sahip olmaktan geçer. Bir dilin içindeki tüm sözcükler, söz varlığıdır. Söz varlığı üzerine birçok çalışma yapılmış olsa da bu çalışmaların hala yeterli düzeyde olmadığı düşünülmektedir. Milli Eğitim Bakanlığının yürüttüğü iki önemli projeden birinin Türkçenin söz varlığına ilişkin olması söz varlığı çalışmalarının öneminin gün geçtikçe arttığının göstergesidir. "H. Salih Zengin'in Çocuk Hikâyelerindeki Söz Varlığının Türkçe Eğitimine Katkısı" adlı bu çalışmada Zengin'in "Çok Mavi Hikâyeler" ve "Çok Serin Hikâyeler" adlı eserlerindeki söz varlığını ortaya çıkarmak, tespit edilen söz varlığı ögelerinin Türkçe eğitimine katkısını incelemek ve bu doğrultuda yapılan çalışmalara katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Araştırmada doküman incelemesi yöntemi ve betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle çocuk edebiyatı ve çocuk edebiyatı ürünlerinden hikâye türü hakkında bilgi verilmiştir. Türkçe eğitimine ve Milli Eğitim bağlamında Türkçe dersine genel olarak değinilmiştir. Çalışmanın temelini oluşturan söz varlığı ve içerdiği ögeler ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Çocuk edebiyatı alanında birçok eser veren H. Salih Zengin'in hayatı ve edebi kişiliği üzerinde de durulmuştur. İnceleme kısmında eserlerdeki söz varlığı ögeleri (temel söz varlığı, terimler, deyimler, atasözleri, ikilemeler, kalıp sözler, argo ifadeler) saptanarak, bulgular tablolaştırılmış ve Türkçe eğitimi açısından yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda H. Salih Zengin'in "Çok Mavi Hikâyeler" ve "Çok Serin Hikâyeler" adlı eserlerinin söz varlığı açısından atasözleri, kalıp sözler ve argo ifadeler haricinde yeterli seviyede olduğu belirlenmiştir. Özellikle incelenen eserlerin söz varlığı ögelerinden temel söz varlığı, terimler ve deyimler açısından zengin olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca hikâyelerde tespit edilen söz varlığı ögelerinin I. Kademe öğrencilerinin Türkçe eğitimine katkı sunabileceği saptanmıştır.
Bestami Yazgan'ın hikâyelerinin değer eğitimi bağlamında incelenmesi ve ortaokul Türkçe ders kitapları için metin önerileri
Bestami Yazgan'ın hikâyelerinin Millî Eğitim Bakanlığı Türkçe Öğretim Dersi Programı'nda yayınlanan kök değerler ışığında incelenerek Türkçe Dersi Öğretim Programı'nın genel amaçları ve kazanımları doğrultusunda ortaokul Türkçe ders kitapları için metin önerisinde bulunmak amacıyla gerçekleştirilen bu çalışmada "Bestami Yazgan'ın hikâyelerinde hangi kök değerler bulunmaktadır?", "Bestami Yazgan'ın hikâyelerinde tespit edilen kök değerlerin eserlere göre dağılımı nasıldır?", "Bestami Yazgan'ın hikâyelerinin Türkçe ders kitaplarında eğitim içeriği olarak kullanılabilirliği nedir?" sorularına cevap aranmıştır. Bestami Yazgan'ın eserlerindeki değerlerin kök değerlere göre incelendiği bu araştırma nitel yaklaşıma göre tasarlanmış ve tarama yöntemine göre yürütülmüştür. Araştırmada veri toplama tekniği olarak doküman analizi ve görüşme kullanılmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenmiş ve değerlendirilmiştir. Araştırmanın hedef grubu Bestami Yazgan'ın şiir, masal ve hikâye türünde kaleme aldığı bütün eserleridir. Doküman incelemesiyle ulaşılan ve ön incelemesi yapılan eserlerden amaçlı örnekleme yöntemine göre ölçüt örnekleme tekniğiyle Bestami Yazgan'ın 18 hikâye kitabı araştırmanın çalışma grubu olarak seçilmiştir. Araştırma iki boyutlu olarak planlanmıştır. Çalışmanın birinci boyutunda doküman incelemesiyle elde edilen veriler betimsel ve içerik analizi teknikleri kullanılarak analiz edilmiş, değerlendirilmiş ve kök değerleri temsil ettiği düşünülen 10 metin belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında uzman görüşlerine başvurulmuştur. Seçilen metinler uzmanlar tarafından taşıdığı düşünülen değerler ve okuma metinlerinde bulunması gereken özellikler yönünden değerlendirmiştir. Bu aşamada araştırmacı tarafından hazırlanan standartlaştırılmış iki farklı görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formlarından elde edilen veriler incelenmiş, frekans tablolarına dönüştürülerek sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre Bestami Yazgan'ın eserlerinde "yardımseverlik, saygı, dostluk, özdenetim, sorumluluk, dürüstlük, sabır, vatanseverlik, sevgi, adalet" Türkçe Öğretim Programında yer verilen kök değerlerin tamamına yer verildiği tespit edilmiştir. Bu değerlerden en fazla sevgi değerine en az adalet değerine yer verildiği belirlenmiştir. Bestami Yazgan'ın hikâyelerinin Millî Eğitim Bakanlığının amaç ve kazanımlarıyla uyumlu içeriklere ve okuma metinlerinde bulunması gereken özelliklere sahip olduğu, dolayısıyla yazarın eserlerinin eğitsel ileti açısından ve kök değerleri içermesi bakımından oldukça zengin olduğu ifade edilebilir. Sonuç olarak uzman görüşüne sunulan hikâyelerin ortaokul ders kitaplarında yer alabilir nitelikte olduğu söylenebilir. Bu sonuçtan hareketle Bestami Yazgan'ın uzman görüşüne sunulmuş on hikâyesine ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alması önerilebilir.
İlköğretim 8. sınıf Türkçe dersi öğrenci çalışma kitabındaki etkinliklerin öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi (ağrı ili örneği)
Bu çalışmada, ilköğretim 8. sınıf Türkçe dersi ders kitabında yer alan etkinliklerin uygulanabilirliği ve öğrenci seviyesine uygunluğu, Türkçe öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda belirlenmeye çalışılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın amacı, öğretmenlerin söz konusu ders kitabında yer alan dil bilgisi etkinlikleri, anlatma etkinlikleri ve anlama etkinlikleri gibi belirli unsurlara ilişkin görüşlerini incelemektir. Araştırma öğretmen görüşlerini tespit etmeye yönelik olduğundan, tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ise 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Ağrı ilinde görev yapan 178 Türkçe öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen (a) Dil Bilgisi Anketi, (b) Anlatma Teknikleri (Yazma-Konuşma) Anketi ve (c) Anlama Teknikleri (Dinleme-Okuma) Anketi yoluyla toplanmıştır.
"Köprüaltı Çocukları" ile "Sokaklardan Bir Ali" romanlarının söz varlığı ve iletiler bakımından karşılaştırılması
Dil, bir milleti var eden en önemli unsurdur. Dil sayesinde milletler varlığını sürdürür ve toplumsal hayatlarına yön verirler. İnsanlar iletişim kuran sosyal varlıklardır. İletişimin temel unsuru olan dil, söz varlığı sayesinde varlığını devam ettirir. Bu yüzden bir dilin söz varlığı ne kadar zenginse iletişim de bir o kadar güçlü olur. Söz varlığı üzerine yapılan çalışmalar son dönemlerde artmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı Türkçe derslerinde söz varlığının gelişimine temel amaç düzeyinde yer vermektedir. Bu bakımdan çocukların söz varlığının ufak yaşlardan itibaren geliştirilmesi önem arz etmektedir. "Köprü Altı Çocukları" (Huriye Öniz) İle "Sokaklardan Bir Ali" (Canan Tan) Romanlarının Söz Varlığı ve İletiler Bakımından Karşılaştırılması" adlı bu çalışma ile çocuk edebiyatı alanında yer alan bu eserlerdeki söz varlığını ortaya çıkarmak, eserlerde verilen iletileri ortaya koyarak eserleri karşılaştırmak, eserlerin çocukların söz varlığına katkısını ve verdiği mesajlar yönünden çocuk üzerinde bırakabileceği etkiyi ortaya çıkararak literatüre katkı sağlamak amaçlanmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve model olarak betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin analizi içerik analizi ile yapılmıştır. Eserlerde yer alan söz varlığı ögeleri belirlenirken üç Türkçe öğretmeni ve Türkçe alanında uzman bir öğretim üyesinin görüşlerine başvurulmuştur. Ayrıca ögelerin belirlenmesinde Türk Dil Kurumu sözlükleri dikkate alınmıştır. İlk olarak çocuk edebiyatı, çocuk edebiyatında hikâye ve roman, hikâye ve romanın özellikleri hakkında bilgi verilmiştir. Söz varlığı, söz varlığı içerisinde yer alan ögeler, eğitsel ileti tanıtılmış ve daha sonra Huriye Öniz ve eseri, Canan Tan ve eseri tanıtılmıştır. Bulgu ve yorum kısmında eserlerde yer alan söz varlığı ögeleri (temel söz varlığı, deyimler, atasözleri, ikilemeler, terimler, kalıp sözler) belirlenerek tablo ve grafik şeklinde gösterilerek yorumlanmıştır. "Köprüaltı Çocukları" adlı eser ile "Sokaklardan Bir Ali" adlı eserlerin söz varlığı bakımından zengin olduğu görülmüş fakat her iki eserde de atasözü kullanılmadığı gözlenmiştir. Yapılan grafik ve tablolar incelendiğinde "Sokaklardan Bir Ali" adlı eserin söz varlığı bakımından "Köprüaltı Çocukları" adlı eserden daha zengin olduğu görülmüştür. Her iki eserde yer alan eğitsel iletiler cümleler şeklinde yorumlanmıştır. İletilere bakıldığında eserlerin yardımlaşma, dayanışma, hoşgörü, zararlı alışkanlıkların doğurduğu kötü sonuçlar, iyilik, doğruluk, dürüstlük, adalet vb. birçok duruma dikkat çektiği ve ileti bakımından çocukların duyuşsal dünyasına hitap edebilecek eserler olduğu kanaatini doğurmuştur. Ayrıca eserlerde yer alan resimler de görsel okuma bağlamında incelenmiş ve "Sokaklardan Bir Ali" adlı eserde resimlerin durumlar ile uyumlu olduğu ve tamamlayıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bazı resimlerin ileti bakımından metin ile uyumlu şekilde mesaj verdiği görülmüştür. "Köprüaltı Çocukları" adlı eserde ise resim kullanılmadığı görülmüştür. Bu bakımdan görsel ileti bakımından Canan Tan'ın eserinin daha zengin olduğu fakat her iki eserinde çocuk edebiyatı ürünü olarak çocuk gelişimine katkı sağlayıcı nitelikte olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Çocuk Edebiyatı, Söz Varlığı, Canan Tan, Huriye Öniz, Eğitsel İleti, Görsel Okuma
Ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik akademik benlik ve özyeterlik düzeyleri arasındaki ilişki
Akademik benlik kavramı, öğrencilere ait duyuşsal kavramlardan biridir. Bu kavram, öğrenme süreçlerine ve bununla paralel olarak akademik başarıya etki eden bir unsurdur. Bu bağlamda akademik benlik kavramı, öğrencilerin belirli bir akademik uğraşı karşısında, diğer öğrencilere göre kendilerini ne düzeyde becerili olduğu hakkında değerlendirme biçimidir. Özyeterlik algısı bireylerin sahip oldukları potansiyeller ve beceriler başta olmak üzere bütün kişisel olgularına ilişkin öz yargılarıdır. Kişilerin bir işin üstesinden gelebilmeye ait duyduğu inanç, kararlılık düzeyini etkileyerek ilgili alandaki başarısında dolaylı etkiye sahip olacaktır. Sosyal bilişsel psikoloji kuramı temelinde kişilerin özyeterlik algısı onları yaptıkları tercihleri, bir iş karşısında gösterdikleri çabayı ve bu noktada yaşadıkları endişe düzeyini şekillendirmektedir. Dolayısıyla özyeterlik inancının bir kişinin başarısında önemli bir pay sahibi olduğu söylenebilir. Bu kapsamda özyeterlik algısının insanların yaşamı üzerindeki etki gücü ve önemi daha doğru yorumlanabilmektedir. Bu tezin amacı, ortaokul öğrencilerinin Türkçe dersine yönelik akademik benlik ve özyeterlik düzeyleri arasındaki ilişkinin saptanmasıdır. Bu amaç kapsamında yürütülen araştırma, tarama modeli kullanılarak planlanmıştır. Bu bağlamda, 2021-2022 eğitim ve öğretim yılında devlet okullarında öğrenim görmekte olan 422 ortaokul öğrencisine ulaşılmıştır. Öğrencilerin akademik benlik ve özyeterlik düzeylerine ilişkin elde edilen verilerin analizinde ise SPSS-22 istatistik programı kullanılmıştır. Araştırma sonunda, ortaokul öğrencilerinin hem akademik benlik düzeylerinde hem de özyeterlik düzeylerinde sınıf düzeyi, anne ve baba eğitim düzeyi, gelir düzeyi, genel başarı ortalaması ve Türkçe dersi başarı ortalaması kapsamında anlamlı farklılık tespit edilirken cinsiyet kapsamında ise anlamlı farklılık bulunamamıştır. Ayrıca, ortaokul öğrencilerinin akademik benlik düzeyleri ile özyeterlik düzeyleri arasında pozitif yönlü anlamlı ilişki bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Ortaokul 8. sınıf Türkçe dil bilgisi öğretiminde dijital eğitsel oyunların kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına etkisi
İnsanlığın tarihi kadar eski olan oyun, çocuklar için ayrı bir anlam ve öneme sahiptir. Oyun, çocuk için hem bir eğlenme hem de bir öğrenme aracıdır. Çocuklar değişen teknolojinin sağladığı imkânlarla çok çeşitli ortamlarda (bilgisayar, oyun konsolu, cep telefonu vb.) oyun oynayabilmektedir. Çocuğun vazgeçemediği bir eğelenme aracı olan oyunların günümüzde etkin bir eğitim aracı olarak kullanıldığı bilinmektedir. Özellikle bilgisayar oyunları eğitimde yaygın olarak kullanılmaktadır. Çocukların öğrenmesi için oyun temelli öğrenme ortamları olarak bilinen ve günümüzde yaygın olarak kullanılan bu ortamlar bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Bu araştırmada, ortaokul 8.sınıf Türkçe dilbilgisi öğretiminde dijital eğitsel oyunların kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına etkisi incelenmiştir. Araştırmada çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim öğretim yılı, Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesinde bulunan ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir ortaokulda eğitimine devam eden 32 sekizinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Genel ortalamaları birbirine yakın olan iki farklı sınıftan biri deney grubu, diğeri de kontrol grubu olarak rastgele seçilmiştir. Deney grubu öğrencileri 16 kişiden, kontrol grubu öğrencileri de 16 kişiden oluşmaktadır. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. 12 hafta boyunca kontrol grubunda geleneksel öğrenme yöntemleriyle müfredata yönelik Türkçe dilbilgisi dersi öğretimi yapılırken deney grubunda ise eğitsel dijital oyunlarla desteklenmiş Türkçe dilbilgisi dersi öğretimi yapılmıştır. Deney ve kontrol gruplarına uygulama öncesi ve sonrası TEOG sınavında çıkmış 20'şer sorudan oluşan iki adet "Başarı Testi", uygulanmış ve sınav sonrası veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde SPSS 22 (The Statistical Packet for the Social Sciences) istatistik programı kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda gruplar arası ön test sonuçları karşılaştırmalarında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Fakat deney ve kontrol gruplarına uygulanan son test sonuçları arasında deney grubunun lehine anlamlı bir fark bulunmuştur. Bu bulgulardan elde edilen sonuçlara göre hem eğitsel dijital oyunlarla hem de geleneksel öğrenme yöntemleriyle yapılan öğretimlerin Türkçe dersi sözcükte yapı konusunun öğrenilmesinde etkili oldukları sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkçe Dilbilgisi Öğretimi, Dijital Eğitsel Oyunlar, Akademik Başarı.
6. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin metinsellik ölçütlerinden bağlaşıklık ve bağdaşıklık bağlamında incelenmesi
Ülkemizde temel dil becerilerinin kazandırıldığı ve geliştirildiği dersler Türkçe dersleridir. Bu becerilerin kazandırılmasında kullanılan temel araçlar ise ders kitaplarıdır. Bu durum Türkçe ders kitaplarına metin seçimini önemli hale getirmektedir. Metinler sadece tümce toplulukları değildir aksine belli ölçütler çerçevesinde bir araya gelen tümce gruplarıdır. Tümce dizilerini metin yapan bu ölçütlere metinsellik ölçütü denir ve Beaugrande ile Dressler bu ölçütleri bağlaşıklık, bağdaşıklık, amaçlılık, kabul edilebilirlik, bilgisellik, durumsallık ve metinlerarasılık olarak sınıflandırmıştır. Bu çalışmanın amacı, 2020-2021 eğitim öğretim yılında 6. sınıflara okutulan Türkçe ders kitaplarındaki metinleri metinsellik ölçütlerinden bağlaşıklık ve bağdaşıklık açısından değerlendirmektir. Bu amaçla Türkiye'nin farklı bölgelerinde 6. sınıf öğrencilerine okutulan üç farklı Türkçe ders kitabındaki 18 metin metinsellik ölçütlerinden bağlaşıklık ve bağdaşıklık ölçütüne göre incelenmiştir. Metinlerin çözümlenmesinde nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Kitaplarda yer alan öyküleyici, bilgilendirici ve şiir türündeki metinler, İlker Aydın ve Gülşen Torusdağ tarafından geliştirilen "Metnin Yapısı" şablonuna göre incelenip değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre sözcüksel bağlaşıklık unsurları metinlerin tamamında kullanılırken dilbilgisel bağlaşıklık unsurları birçok metinde göz ardı edilmiştir. Metinlerde en çok kullanılan bağlaşıklık öğesi bağıntı öğeleri iken en az kullanılan bağlaşıklık öğesi değiştirim unsurudur. Bağdaşıklık açısından ise "Gümüş Kanat" metni dışında metinlerde bir eksiklik olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak incelenen üç kitapta da çok az metnin bağlaşıklık ve bağdaşıklık unsurlarının tamamını barındırdığı, metinlerin çoğunun bu ölçütler doğrultusunda oluşturulmadığı belirlenmiştir.
Necati Tosuner'in çocuk kitaplarında deyimler, atasözleri ve kalıplaşmış sözler
Günlük hayatta insanoğlunun diğer türdeşlerine kendini ifade etmesine ve dünyaya açılmasına sebep olan unsur dildir. Bu açıdan insanoğlu ile birlikte yaşayan, gelişen ve manevi bir niteliğe sahip olan dil, özünde bir bildirim aracı olarak görülmektedir. Bu da dilin düşüncelerin üretilmesinde ve aktarılmasında önemli bir görev üstlendiğinin bir göstergesidir. Böyle bir görevi üstlenen dil, bir ulusun düşünce yapısını yansıtmaktadır. Sözcükler ise ait oldukları dilin söz varlığını oluşturmadaki temel unsurlardır. Bu açıdan söz varlıkları deyimler, atasözleri, terimler, kalıplaşmış sözler, yan ve mecaz anlamlardan oluşmaktadır. Söz varlığı içerisinde bulunan deyimler, atasözleri ve terimler birbirleri ile yakın ilişkili olmakla birlikte genel dil katmanları ile de ilişki içerisindedirler. Osman Necati Tosuner öykü, roman, deneme gibi birçok türde eserler veren çağdaş Türk edebîyatı yazanlarındandır. Yazdığı eserlerde kendi yaşamından izler sunan yazar, eserlerinde imgelere, öykünmelere, söz sanatlarına, deyimlere, atasözlerine ve kalıplaşmış söz gruplarına sıkça yer vermektedir. Bu çalışma kapsamında da Necati Tosuner'in eserlerinden olan Kitabın Adı, Dayım Balon Olmuş, Arda'nın Derdi Ne?, Yaz Sevenler Kış Sevenler, Keleş Osman (Keleş Osman Evden Kaçıyor- Keleş Osman'ın Tarihle Başı Dertte), Dur Bakalım Petek deyim, atasözü ve kalıplaşmış söz grupları açısından incelenmiştir. Belirtilen eserlerdeki söz varlıkları; sözlük anlamları, yapısal, anlamsal ve içerik bakımından da incelenerek raporlaştırılmıştır. Yapılan incelemeler doğrultusunda yazarın incelenen eserlerinde söz varlıklarına sıklıkla yer verdiği belirlenmiştir. Kullanımı açısından da eğitici ve öğretici olan bu eserlerin toplumda yaygınlaştırılması önem arz etmektedir. Anahtar kelimeler: Necati Tosuner, çocuk kitapları, söz varlıkları
7. sınıf Türkçe ders kitaplarının söz varlığı açısından incelenmesi
Ana dil eğitimini temel alan Türkçe dersi, bilgiden daha çok beceri ağırlıklı bir derstir. Bu beceriler anlama alanında okuma ve dinleme; anlatma alanında konuşma ve yazmayı kapsamaktadır. Bu becerilerin etkin olarak kullanılması ve ana dil eğitiminin gelişmesi büyük ölçüde öğrenciye kazandırılan söz varlığına bağlıdır. Örgün öğretimin en önemli materyallerden biri ders kitapları olduğundan öğretim programının öğrencilere kazandırmayı öngördüğü söz varlığı bu araçlarla gerçekleşmektedir. Bu nedenle söz varlığının kazandırılmasında etkili bir araç olan ders kitapları üzerinde özenle durulmalıdır. Bu çalışmada Talim Terbiye Kurulu tarafından 2021/2022 eğitim öğretim yılında 7. sınıflarda okutulması tavsiye edilen MEB Yayınları ve özel bir yayınevine ait kitaplar söz varlığı açısından incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemi kullanılan bu çalışmada doküman analizine başvurulmuştur. Bu iki kitapta yer alan toplam 64 metnin kelimeleri Cibakaya Dizin Programı ile içerik analizine tabi tutulmuştur. Çalışmanın ders kitapları yazarlarına ve yayınevlerine yol gösterici olacağı düşünülmektedir. Çalışma sonucunda MEB Yayınları ve özel bir yayınevine ait kitapların söz varlığı, çeşit söz varlığı, söz varlığı unsurlarının sayısı ve söz varlığı unsurlarının özellikleri tespit edilmiştir. Elde edilen verilere göre incelenen iki kitapta toplam söz varlığı ve söz varlığı unsurlarının kitapların geneline oranla az olduğu tespit edilmiştir. Çalışma ile beşinci bölümde yer alan önerilerin Türkçe alan yazınına katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Anahtar sözcükler: söz varlığı, ders kitabı, metin, kelime, kavram, sıklık, Türkçe eğitimi.
7. sınıf Türkçe dersinde Jigsaw tekniğinin öğrencilerin akademik başarılarına ve derse karşı tutumlarına etkisi
Bu araştırmanın amacı, ilköğretim 7. sınıf öğrencilerinin Türkçe dersinde "Fiil çekim ekleri (kip ve kişi)" ile "Fiilde anlam kayması" konularının öğretiminde iş birlikli öğrenme yöntemlerinden biri olan Jigsaw IV tekniğinin öğrencilerin akademik başarıları ve Türkçe dersine yönelik tutumları üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışma, yarı deneysel desen kullanılarak ön test-son test kontrol gruplu model çerçevesinde tasarlanmış ve yürütülmüştür. Bu doğrultuda, deney grubunda Jigsaw IV tekniğiyle, kontrol grubunda ise geleneksel öğretim yöntemleriyle öğretim süreci gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Ağrı ili Patnos ilçesinde bulunan Dedeli Sebahattin Yıldız Ortaokulu'nda öğrenim gören 7. sınıf öğrencilerinden rastgele seçilen 35 öğrenci ile yürütülmüştür. Çalışma altı hafta sürmüş ve her iki gruptaki öğrencilere belirlenen konular iki farklı öğretim yaklaşımıyla sunulmuştur. Öğrencilerin akademik başarı düzeylerini ölçmek amacıyla, geçmiş yıllarda uygulanan SBS, OKS ve Parasız Yatılılık ve Bursluluk Sınavları gibi merkezi sınavlardan seçilen sorular temel alınarak geliştirilen 20 soruluk Fiil Başarı Testi kullanılmıştır. Testin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak ölçme aracının bilimsel yeterliliği sağlanmıştır. Ayrıca, öğrencilerin Türkçe dersine karşı tutumlarını değerlendirmek amacıyla Türkçe Dersine Yönelik Tutum Ölçeği uygulanmıştır. Deney grubunda uygulanan Jigsaw IV tekniği kapsamında, öğrenciler küçük gruplara ayrılmış ve her grup üyesine bir alt konu atanmıştır. Öğrenciler, önce bireysel olarak çalıştıkları konuları, ardından grup içinde birbirleriyle paylaşarak ortak bir öğrenme süreci oluşturmuşlardır. Bu süreç, öğrencilerin hem bireysel hem de grup çalışmaları yoluyla konulara daha derinlemesine nüfuz etmelerini ve akran öğrenmesi yoluyla bilgilerini pekiştirmelerini hedeflemiştir. Öte yandan, kontrol grubunda öğretim, öğretmen merkezli düz anlatım yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Her iki gruba da "Fiil çekim ekleri (kip ve kişi)" ile "Fiilde anlam kayması" konuları işlenmiştir. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 30.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Ön test ve son test puanları arasındaki farklar hem deney hem de kontrol grubu için ayrı ayrı değerlendirilmiş; verilerin analizinde hem parametrik hem de parametrik olmayan istatistiksel yöntemlerden yararlanılmıştır. Elde edilen bulguların güvenilirliğini artırmak amacıyla aritmetik ortalama, standart sapma ve sıra ortalamaları gibi temel istatistiksel ölçütler kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçları, Jigsaw IV tekniğiyle gerçekleştirilen öğretimin, geleneksel öğretim yöntemine göre öğrencilerin akademik başarılarını artırmada istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmadığını göstermiştir. Bununla birlikte, sıra ortalamalarına bakıldığında, deney grubundaki öğrencilerin son test puanlarının kontrol grubundaki öğrencilere göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, iş birlikli öğrenme yönteminin akademik başarı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabileceğine işaret etmektedir. Öğrencilerin Türkçe dersine yönelik tutumları açısından değerlendirildiğinde ise, deney grubundaki öğrencilerin genel tutum puanlarının kontrol grubuna kıyasla daha olumlu olduğu gözlemlenmiştir. Ancak bu fark da istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuç, Jigsaw IV gibi iş birlikli öğrenme tekniklerinin öğrencilerde daha olumlu bir sınıf atmosferi oluşturarak öğrenme motivasyonunu destekleyebileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu araştırma Jigsaw IV tekniğinin, Türkçe dersinde "Fiil çekim ekleri (kip ve kişi)" ile "Fiilde anlam kayması" konularının öğretiminde, doğrudan anlamlı bir akademik başarı artışı sağlamasa da, öğrencilerin başarı düzeyleri ve ders tutumlarında olumlu eğilimler yarattığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, iş birlikli öğrenme yöntemlerinin geleneksel öğretim yaklaşımlarına alternatif olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve özellikle öğrencilerin öğrenme sürecine aktif katılımını teşvik etmek amacıyla eğitim ortamlarında daha yaygın kullanılması gerektiğini düşündürmektedir. Ayrıca, Jigsaw IV tekniğinin farklı öğrenci profilleri, ders içerikleri ve uzun vadeli etkiler bağlamında daha kapsamlı araştırmalarla incelenmesi, yöntemin eğitimdeki potansiyel katkılarının daha net bir biçimde anlaşılmasına katkı sağlayacaktır.
Yazma becerisinde öğrenci özerkliğinin yazmaya yönelik tutum ve motivasyonla ilişkisi: Bir eylem araştırması
Bu araştırma, yazma becerisinde öğrenci özerkliğinin yazmaya yönelik tutum ve motivasyonla ilişkisini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın bir diğer amacı da yazma becerisine öğrenci özerkliği ile yeni bir bakış açısı kazandırmaktır. Çalışma grubundaki öğrencilerle öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde yazma becerisi uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması kapsamında gerçekleştirilmiştir. Eylem araştırması uygulamaya ve sürece dayalı eğitim çalışmalarında sıklıkla kullanılan bir nitel araştırma desenidir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2014-2015 eğitim-öğretim yılında, İstanbul ili Kadıköy ilçesinde, tesadüfi örneklem yoluyla seçilen ve bir devlet ortaokulu olan Kazım Karabekir Ortaokulunun 7. sınıfında öğrenim gören öğrenciler arasından gönüllülük ilkesine göre seçilen 25 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın veri toplama araçlarını; etkinlik uygulamaları, öğrenci yazıları, araştırmacı gözlemi, araştırmacı günlüğü, öğrenci günlüğü, Kişisel Bilgi Formu, Yazmaya Yönelik Tutum Ölçeği, Yazma Motivasyonu Ölçeği ve Öğrenci Özerkliği Ölçeği oluşturmaktadır. Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde gerçekleştirilen yazma becerisi uygulamalarından veriler elde edilmiş, ölçeklerle uygulama öncesi ve sonrasında veriler toplanmış, gözlemler her uygulama süresince yapılmış, günlükler her uygulama sonrasında yazılmıştır. Nicel verilere yönelik ölçeklerle ilgili öntest ve sontest şeklinde uygulanan ölçme araçlarından elde edilen verilerin ve kişisel bilgi verilerinin analizi, SPSS 20.0 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada kullanılan istatistiksel çözümlemelerde anlamlılık düzeyi, 0.05 olarak kabul edilmiştir. Nitel veriler, nitel çözümleme tekniklerinden içerik ve betimsel analiz yapılarak çözümlenmiştir. Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlikler ve öğrenci özerkliği temelinde yürütülen yazma becerisi uygulamaları sonucunda ortaya çıkan yazılar, içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmada içerik analizi türlerinden kategorisel analiz kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından uygulamalara ilişkin yapılan gözlemler ve uygulamalara ilişkin yazılan öğrenci ve araştırmacı günlükleri, nitel çözümleme tekniklerinden betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde gerçekleştirilen yazma becerisi uygulamaları ile ulaşılan sonuçlar şu şekildedir: Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde gerçekleştirilen yazma becerisi uygulamaları ile öğrencilerin öğrenci özerkliği becerileri gelişmiştir. Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde gerçekleştirilen yazma becerisi uygulamaları ile öğrenicilerin yazmaya yönelik tutumu artmıştır. Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde gerçekleştirilen yazma becerisi uygulamaları ile öğrenicilerin yazma motivasyonu artmıştır. Öğrenci özerkliği becerisi kazandırmaya yönelik etkinlik uygulamaları ve öğrenci özerkliği temelinde gerçekleştirilen yazma becerisi uygulamaları ile öğrencilerin yazma becerileri gelişmiştir.
Yabancılar için hazırlanan Türkçe ders kitaplarındaki söz varlığı ile Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazılı anlatımlarındaki söz varlığı
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde söz varlığı ögeleri söz konusu olduğunda "Neyi, ne kadar, ne zaman öğreteceğiz?" gibi sorular akla gelmektedir. Araştırmacılar, dilde en sık ve yaygın olarak kullanılan sözcüklerin öğretilmesi gerektiğini belirtmektedir. Buradan hareketle "Yabancılar için Türkçe ders kitaplarında ve Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazılı anlatımlarında hangi söz varlığı ögeleri bulunmaktadır ve bunların kullanım sıklığı ile yaygınlığı nedir?" sorusu çalışmanın problem cümlesini oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında yabancılar için Türkçe ders kitaplarında ve Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazılı anlatımlarında yer alan söz varlığı ögelerini incelemek amacıyla ders kitaplarına ve öğrencilerin yazılı anlatımlarına yönelik iki çalışma yapılmıştır. Tez çalışmasının ders kitaplarına yönelik bölümü için nicel araştırma yöntemi ve genel tarama modeli kullanılmıştır. Ders kitaplarındaki söz varlığı ögelerinin ortaya konmasında ve dil seviyelerine dağılımında örneklem olarak Gazi, Yeni Hitit ve İstanbul yabancılar için Türkçe öğretim setlerinin her birinde yer alan A1, A2, B1, B2 ve C1 seviyesindeki toplam 15 yabancılar için Türkçe ders kitabı seçilmiştir. Ders kitaplarındaki veriler doküman analizi yaklaşımıyla toplanmıştır. Söz varlığı ögelerinin kullanım sıklığına ve yaygınlığına yönelik analizinde ise betimsel (nicel) analiz kullanılmıştır. Tez çalışmasının öğrencilerin yazılı anlatımlarına yönelik bölümü için nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Nicel araştırma yöntemiyle oluşturulan bölümde genel tarama modeli kullanılmıştır. Öğrencilerin yazılı anlatımlarındaki söz varlığı ögelerini ortaya koymak amacıyla örneklem olarak A1, A2, B1, B2 ve C1 seviyelerinde Gaziantep Üniversitesi, Ankara Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi Türkçe öğretim merkezlerinde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen toplam 500 öğrenci seçilmiştir. Öğrencilerin yazılı anlatımlanlatımlarındaki veriler doküman analizi yaklaşımıyla toplanmıştır. Söz varlığı ögelerinin kullanım sıklığına yönelik analizinde ise betimsel (nicel) analiz kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemiyle oluşturulan bölümde olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Öğrencilerin yazılı anlatımlarında yer alan sözcüklerin yaygınlığını ve dil seviyelerine dağılımını incelemek üzere çalışma grubu olarak Ankara ve İstanbul üniversitelerinin Türkçe öğretim merkezlerinde, A1 seviyesinin başından C1 seviyesinin sonuna kadar Türkçe öğrenen 25 öğrenci seçilmiştir. Yazılı anlatımlardaki veriler doküman analizi yaklaşımıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesi ile ulaşılan sonuçlardan bazıları şunlardır: Hangi söz varlığı ögelerinin, hangi seviyede, ne kadar öğretileceği konusunda yabancılar için Türkçe ders kitaplarında ortak bir kabul yoktur. Ders kitaplarında kullanılan söz varlığı ögelerinin A1 seviyesinden C1 seviyesi ders kitabına doğru dağılımında yalnızca bir dil öğretim setinde düzenli bir ilerleme vardır. Bir Türkçe öğretim setiyle öğretimin sonunda sunulan toplam söz varlığı ögesinin sayısı, Türkçe öğretim setleri arasında farklılık göstermektedir. Bununla beraber Türkçe öğretim setleriyle öğretimin sonunda sunulan söz varlığı ögelerinin yaygınlık oranı da oldukça düşüktür. Bir sözcüğün öğrenenlerin yazılı anlatımlarındaki ve ders kitaplarındaki yeri incelendiğinde, sözcüklerin kullanıldığı seviyeler arasında farklılık olduğu görülmektedir. Çalışma kapsamında incelenen toplam 15 yabancılar için Türkçe ders kitabı ile Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen toplam 500 öğrencinin yazılı anlatımları bir bütün olarak değerlendirilip karşılaştırıldığında en sık kullanılan 0-2000 sözcüğün yüksek oranda benzer olduğu; öğrencilerin yazılı anlatımlarında ihtiyaç duydukları sözcüklerin de yüksek oranda ders kitaplarında bulunduğu görülmektedir. Bu bağlamda tez çalışmasında 15 yabancılar için Türkçe ders kitabından elde edilen sözcüklerin seviyelere dağılımıyla (seviyelendirilmesiyle) ulaşılan sözcük listelerinin, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanında kullanılabileceği söylenebilmektedir. Anahtar Kelimeler: Türkçe Eğitimi, Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi, Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitapları, Sözcük Sıklığı, Sözcük Yaygınlığı
Öğretmen ve öğrenci gözü ile soydaş iki dillilere Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme (Arapça ve Türkçe bilen Kerkük Türkmenleri örneği)
Eğitim programlarında, Türkçe öğretiminin dil ve kültür birliğinin sağlanması, öğrencilere ana dillerinin önemini kazandırmadaki sorumluluğa göndermeler yapılarak bir sanat özelliği taşıyan Türkçe eserler, öğrencide büyük ölçüde etki yaratmıştır. Irak'ın Kerkük ilinde görev yapan iki dilli Türkçe öğretmenlerin ve Kerkük Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Bölümü'nde okuyan iki dilli öğrencilerin ölçme ve değerlendirme ile Türkçe öğretimindeki görüşlerini ve sorunlarını tespit etmek; bu görüşlerin öğretmenler tarafınca cinsiyet, görev yaptıkları okul ve hizmet yılı ile uygulanan ankette belirlenen soru tiplerini ve bunları öğrenme alanlarına ilişkin kullanımları açısından belirlemek, öğrencilerin ise; sadece cinsiyet ile ankette bulunan soru tiplerini öğrenme alanlarına göre kullanılmasını istediklerini belirtmişlerdir. Öğretmenlerin Türkçe öğretimindeki ölçme ve değerlendirme ile ilgili görüşlerinde cinsiyete, görev yaptıkları okula ve hizmet yılına göre dikkate değer bir ilişki ortaya çıkmamıştır. Öğretmenler, "Türkçe öğretimin ölçme ve değerlendirme olarak belirlenmesi, konuların kavranıp kavranmadığını belirleme" olarak görmekte ve uygulamadaki soru tiplerini konunun kavranmasına yönelik yanıtladıkları görülmüştür. Ancak öğrenciler konunun daha iyi kavranmasına inandıkları şekilde ankette bulunan soru tiplerini yanıtladıkları görülmüştür. Ayrıca sınavlarda çoğunlukla yazılı soru tipi kullanılmaktadır. Öğretmenlerin testten öte, klasik yazılı sınav uygulamasını kullandıkları görülmüştür. Ancak öğrencilerin daha çok test uygulamalarını tercih ettikleri görülmüştür. Irak'ta yaşayan iki dilli Kerkük Türkmenlerindeki Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme, anketler ve kaynak tarama çalışmaları yoluyla belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kerkük, Türkçe Öğretimi, İki Dillilik, Ölçme, Değerlendirme.
İki dilli öğrencilere yönelik ölçme ve değerlendirmede merkezi sınavlar: Hollanda örneği
Bu çalışmanın amacı Hollanda'da CITO tarafından düzenlenen ortaöğretime geçiş sınavında sorulan Türkçe sorularında kullanılan metinlerin okunabilirliğini tespit etmek ve bu metinlere ilişkin soruları Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin bilişsel süreç boyutu basamakları doğrultusunda incelemektir. Araştırma kapsamında Hollanda'da 2011-2015 yılları arasında uygulanan Türkçe sınavı soruları kullanılmıştır. Toplam 493 soru Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin bilişsel süreç boyutuna göre incelenmiş, 113 metnin ise Ateşman (1997) tarafından geliştirilen okunabilirlik formülü ile okunabilirlik düzeyi belirlenmiştir. Araştırmanın birinci boyutu olan merkezi Türkçe sınavına ait metinlerin okunabilirlik düzeyinin belirlenmesinde betimlemeye dayalı nicel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci boyutu olan merkezi Türkçe sınavına ait soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne uygunluk açısından düzeyinin belirlenmesinde doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. 2011-2015 yılları arasında uygulanan VWO ve HAVO Türkçe sınavlarındaki metinlerin sınavlara göre ortalama okunabilirlik düzeyine bakıldığında sınavların 5 tanesinin orta güçlük düzeyinde, 5 tanesinin ise zor düzeyde olduğu görülmüştür. Sınav sorularına ilişkin bulgularda ise on sınavda en çok soru bulunan basamağın anlama basamağı olduğu tespit edilmiştir. Anlama basamağını takip eden diğer basamak ise hatırlama basamağı olmuştur. Üst düzey davranışların ölçüldüğü basamaklarda daha az soruya rastlanmıştır. Anahtar Kelimeler: İki Dillilik, Ölçme ve Değerlendirme, Merkezi Sınavlar, Türkçe Eğitimi, Yenilenmiş Bloom Taksonomisi.
Duisburg/Essen Üniversitesi'nde öğrenim gören Türkçe öğretmeni adaylarının iki dillilik olgusuna yönelik görüşleri
1960'lı yılların başından itibaren Türkiye'den Avrupa'ya, özellikle Almanya'ya büyük bir işçi göçü yaşanmıştır. Bu göç neticesinde, göç olgusunun doğal bir sonucu olarak iki dilli ve iki kültürlü bir nesil ortaya çıkmıştır. Bilim ve teknolojide meydana gelen gelişmelere paralel olarak insanlar arasındaki iletişim ve bilgi akışının boyut değiştirmesi, toplumsal yaşamı da etkilemiş ve iki dilli ya da çok dilli insanlar bir zenginlik göstergesi olarak kabul edilmiştir. İki dilliliği ya da çok dilliliği destekleyen dil eğitim politikaları, insanların dilsel ve kültürel yönde gelişim potansiyellerinin farkına varmalarını sağlayarak bu potansiyeli olumlu yönde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Küreselleşen dünyada en az iki ya da daha fazla dil bilmek çağımızın gerekliliklerinden kabul edilmektedir. Almanya'daki eğitim sistemi eyaletlere göre farklılık gösterdiği için Huber'in (2008) deyimiyle ''göç çocuklarının'' Türkçe eğitimi kimi zaman Milli Eğitim Bakanlığından gönderilen uzman kişiler tarafından kimi zaman ise Almanya'da Türkçe öğretmeni yetiştirmek için yoğun mesai harcayan Duisburg/Essen Üniversitesi Türkistik bölümünde eğitim gören Türkçe öğretmenleri aracılığı ile yürütülmektedir. Türkistik bölümünde yetiştirilen Türkçe öğretmenleri, gerek kendilerinin de iki dilli olmaları gerekse, Almanya'da yaşayan Türk soylu insanların Türkçe eğitimleri sırasında yaşadıkları sorunlara tanık olmaları bakımından Almanya'da bulunan Türkçe konuşucularına Türkçe eğitimi verilmesi konusunda önemli ve aktif bir rol oynamaktadır. Bu düşüncelerden hareket ile yurt dışında yetiştirilen Türkçe öğretmeni adaylarının iki dillilik olgusuna yönelik görüşlerini ortaya koymak, Türkçe eğitimi verecek olan bu öğretmen adaylarının hem Türkçe ve Almancaya hem de iki dillilik olgusuna bakış açılarının durum tespitinin yapılmasını sağlayacaktır. Bu durum tespiti, Türkçe-Almanca bilen iki dilli bireylerin daha sağlıklı ve dengeli yetişebilmesi için neler yapılması gerektiği konusunda bizleri fikir sahibi edecek ve yönlendirecektir. Bu bağlamdan yola çıkarak araştırmanın konusunu ''Yurt Dışında Yetiştirilen Türkçe Öğretmeni Adaylarının İki Dillilik Olgusuna Yönelik Görüşleri'' oluşturmaktadır. Araştırmada Türkçe öğretmeni adaylarının araştırma sırasında uygulanan ölçme araçlarına samimi ve doğru cevaplar verdikleri varsayılmıştır. Araştırmanın örneklemini Duisburg/Essen Üniversitesi Türkistik bölümünde okuyan otuz dört öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma çerçevesinde konuyla ilgili olarak yerli ve yabancı literatür taranmış ve konu ile ilgili daha önce yapılan çalışmalar incelenmiştir. Araştırmanın kapsamı ve içeriği nitel araştırma yöntemine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Nitel veriler 01-18 Aralık 2015 tarihleri arasında öğrencilerle yapılan görüşmeler sonucunda elde edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri olan görüşme kayıtları içerik analizi, içerik analizi türlerinden de kategorisel analiz kullanılarak analiz edilmiştir. Kategorisel analizde önce veriler kodlanmış, ardından kodları genel düzeyde açıklayan kategoriler belirlenmiş ve bulgular yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Çok Kültürlülük, Göç, İki Dillilik, Tek Dillilik, Türkçe Öğretimi.
Batı Avrupa'da iki dilli Türk çocuklarının yazılı Türkçe kelime sıklıkları: Fransa örneği
Yurt dışında yaşayan Türk çocukları için hazırlanan materyaller birçok ölçüt yerine getirilmeden hazırlanmıştır. Bu materyaller yurt dışında kullanılmasına rağmen yeterince verim alınamadığı için Türkçe ve Türk Kültürü öğretmenleri tarafından yeterince –bazen hiç- kullanılamamaktadır. Materyallerin hazırlanmasındaki en büyük noksanlıklardan biri de bu çocukların sözlü veya yazılı çalışmalarında kullandıkları en yaygın kelimelerin, kelime sıklığının belirlenmemesidir. Bu amaçla Fransa'nın "Champagne Ardenne" ve "İle de France" bölgesindeki çeşitli ilkokul 4. ve 5. sınıf 92 iki dilli Türk öğrencileriyle yazılı çalışmalar yapılmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden alan araştırması yöntemi kullanılmıştır. Verilerin toplanmasında öğrencilere yaptırılan yazılı anlatım çalışmalarından yararlanıldı. Bu aşamada doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi frekans ve yüzdeyle ifade edilmiştir. Bulgular öğrencilerin 2256 farklı kelimeyi yaygın olarak kullandığını ortaya koymuştur. Bu kelimeler 88030 defa tekrar edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Fransa'da yaşayan iki dilli (Türkçe-Fransızca) çocukların sığ bir kelime dağarcığı olduğu görülmüştür. Bu sonuçlara göre Araştırma verileri yurt dışındaki iki dilli Türk çocukların için sistematik kelime öğretimi üzerine akademik çalışmalar yapılması konusunda politikalar geliştirilmesi gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Anahtar Kelimeler: İki Dillilik, Anadil, Kelime Sıklığı, Fransa.
Çocuk edebiyatı yazarı Hasan Kallimci'nin öykülerinin okunabilirlik açısından değerlendirilmesi
Okunabilirlik üzerine yapılan çalışmalar Batı'da 1920'li yıllara kadar uzanırken Türkiye'de okunabilirlik kavramı çalışmaları yeni yeni yapılmaya başlamıştır. Okunabilirlik hesaplamalarının temelinde metindeki hece ve kelime sayıları vardır. Bu sayılarla oluşturulan denklemler, o metne ait okunabilirlik sayısını vermektedir. Okunabilirlik sayıları bizlere o metnin hitap ettiği hedef kitleyi bulmada yardımcı olmaktadır. Bu araştırmada çocuk edebiyatı alanında eserler veren Hasan Kalimci'ye ait öykülerin okunabilirlik düzeyleri değerlendirilmiştir. Öncelikle uzman görüşü alınarak yazarın öykülerinden beşinci sınıf seviyesine uygun olduğu düşünülen on öykü belirlenmiştir. Bu öykülere Ateşman (1997) tarafından Türkçe metinler için geliştirilen okunabilirlik formülü uygulanmıştır. Araştırma sonucunda incelenen tüm öykülerin kolay düzeyde olduğu görülmüştür. Sonuç olarak, yazarın eser verdiği hedef kitleye uygun metinler oluşturduğu görülmektedir.
İlköğretim II. kademe 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki sözcük türlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi
Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan en önemli araçtır. Dil ediniminde en önemli unsurlardan biri; sözcüktür. Türkçe öğretiminde sözcük türleri bu açıdan büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma MEB yayınlarının okullarda kullanılan ilköğretim 6.sınıf Türkçe Ders Kitabı'ndan seçilmiş farklı türlerde metinlerde yer alan sözcük türlerinin incelenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Yapılan taramada ders kitabındaki metinlerin programda yer alan sözcük türlerini örneklendirdiği görülmüştür. Metinlerde en çok kullanılan sözcük türünün isimler, en az kullanılanın ise ünlemler olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, metinlerin tamamı değerlendirildiğinde hitap ettikleri yaş grubunun dil özelliklerine uygun olduğu görülmüştür. Ders kitabında yer alan metinlerin sözcük türü öğretiminde kullanılmasının daha etkili bir öğrenme gerçekleşmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sözcük Türleri, Türkçe Ders Kitabı, Metin, Dil.
Kaan Murat Yanık'ın Uçurtma Mevsimi kitabındaki öykülerin okunabilirlik açısından değerlendirilmesi
Okunabilirlik kavramı,okuyucu kitlesinin bir metini veya materyali kullanarak elde ettiği başarıya etki eden, basılı olan bütün materyaller ile alakalı olan bütün ögelerin toplamını oluşturmaktadır. Bu araştırmada Kaan Murat Yanık'ın Uçurtma Mevsimi adlı kitabında bulunan öykülerin okunabilirliği değerlendirilmiştir. Bu kitapta bulunan otuz öykü, okutmanlar tarafından okunmuştur. Okutmanlar tarafından on öykü araştırılmaya uygun görülmüştür. Bu on öykünün cümle, kelime ve hece sayıları saptanmıştır. Bu aşamadan sonra öykülerin, hece olarak ortalama kelime uzunluğu ve kelime olarak ortalama cümle uzunluğu belirlenip Ateşman'ın Okunabilirlik Formülü uygulanmıştır. Bu süreçten sonra öykülerin okunabilirlik düzeyleri belirlenmiştir. Uçurtma Mevsimi adlı kitaptan incelenen on öyküden biri kolay, sekizi orta güçlükte ve biri zor güçlüktedir.
Yabancılara Türkçe öğretimi için hazırlanmış ders kitaplarının incelenmesi
Yabancılara Türkçe öğretimi için ihtiyaç duyulan en önemli materyallerden biri ders kitaplarıdır. Bu kitaplar nitelikli, işlevsel değilse dil öğretiminde hedeflere ulaşmada sorunlar yaşanabilir. Yabancılara Türkçe öğretimi için kullanılan ders kitapları hem biçim hem içerik olarak yeterli düzeyde midir, sorusu bu tezin başlangıç düşüncesini, oluşturmaktadır. Bu düşünceden hareketle tezde, Türkçe öğretim merkezlerinde en çok tercih edilip kullanılan (Yedi İklim Türkçe A-1, Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı 1-Temel, Yabancılar İçin Türkçe Gazi A-1, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı A-1) dört farklı kitabın, biçim ve içerik özellikleri bakımından incelenmesi, bilimsel ölçütlere göre değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma yöntem kullanılmış ve veriler üç farklı kaynaktan elde edilmiştir: Birinci aşamada, yabancılara Türkçe dersi veren öğretim elemanlarına 34 soruluk anket uygulanmıştır. Bu uygulama, kitapların biçim ve içerik özelliklerinin değerlendirilmesine yöneliktir. Bunun için Türkiye ve yurt dışındaki Türkçe öğretim merkezlerinde görev yapan toplam 324 öğretim elemanına ulaşılmıştır. İkinci aşamada, incelenen ders kitaplarının sadece biçimsel özelliklerinin değerlendirilmesine yöneliktir. Bu amaçla 9 soruluk anket hazırlanmıştır. Anketler; çeşitli ticari kurumlardaki matbaacılar, basın-yayıncılar; materyal ve grafik tasarımcılarla bu alanda çalışan akademisyenlere uygulanmıştır. Bu uygulamadaki katılımcı sayısı altmıştır. Üçüncü veri toplama aracı, uygulamalar sırasında araştırmacı tarafından katılımcılarla yapılan birebir görüşme ve gözlemlerdir. Yapılandırmacı yaklaşımla yapılan bu görüşmeler daha sonra analiz edilmek üzere mülakat formlarına kaydedilmiştir. Yapılan anketlerin geçerlilik güvenirliği için "faktör analizi, test tekrar test" yöntemi gibi uygulamalar yapılmıştır. Yapılan bütün geçerlik ve güvenilirlik test sonuçlarının olumlu olduğu görülmüştür. Bütün uygulamaların sonucunda elde edilen nicel, nitel veriler, açımlayıcı karma yönteme uygun olarak, bütüncül bir yaklaşımla bulgulanmış, tartışılmış ve sonuca gidilmiştir. Çalışmanın sonucunda çağdaş, bilimsel ölçütlere göre yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan/kullanılacak ders kitapları; biçim ve içerik özellikleri bakımından nasıl olması gerektiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlarla; bu konuda çalışma yapacak araştırmacılara, kitap yazarlarına, editörlerine ve öğretim elemanlarına yönelik önerilerde bulunulmuştur
Seçici dinleme stratejisinin iki dilli 5. sınıf öğrencilerinin not alma ve özet çıkarma becerilerine etkisi
Seçici dinleme, bireylerin ilgi ve ihtiyaçlarına göre dinleme gerçekleştirmesidir. Bu yöntemde öğrenciler ilgi ve ihtiyaçlarına göre dinleme yaptıkları için not alma ve özet çıkarma becerilerine yardımcı olmaktadır. Bu sayede öğrencilere dinledikleri her şeyi not almaya çalışmak yerine ihtiyaca göre, dinlenilen metinde sadece gerekli olanların notunu almak ya da özetini çıkarmak konusunda bir farkındalık kazandırmaktadır. Bu bağlamda, çalışmanın amacı olarak, ortaokul 5. Sınıf düzeyinde yöntemin ders içerisinde uygulanması ile, öğrencilerin ihtiyaca ve isteğe göre dinlediğini not alabilme ve özet çıkarma becerilerinde gelişme kaydedilmesi beklenmektedir. Araştırma, Erzurum ili Tekman ilçesi Çevirme Ortaokulu`nda öğrenim gören ortaokul 5. Sınıf öğrencileri üzerinde yapılmıştır. Çalışma grubunu oluşturan 5. Sınıf öğrencileri 11 erkek ve 12 kızdan oluşmaktadır. Söz konusu grupta yer alan öğrencilerin hepsi ana dili olarak Kürtçeyi edinmiş ve Türkçeyi ikinci dil olarak okulda öğrenmeye başlamışlardır. Çalışma grubunun başarısına sosyo-ekonomik düzey, cinsiyet farkı ve dinleme ortamı gibi unsurların etki etmediği varsayılmaktadır. Çalışma, araştırmacıya araştırma konusu hakkında çoklu yönlerle çalışma imkânı veren, nicel ve nitel verileri ortaya koyarak yorumlamasını sağlayan Eylem Araştırması Modeli`ne göre tasarlanmıştır. Nicel ve Nitel veriler araştırmada yer almış olup nitel veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen "Öğretmen Görüşme Formu"ndan ve "Dinleme Süreci Öğrenci Görüşme Formu"ndan elde edilmiş ve bu veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilerek çalışmanın bulgularına ulaşılmıştır. Öğretmen Görüşme Formu, araştırmacının çalışmayı gerçekleştirdiği ve aynı zamanda öğretmen olarak görev yaptığı yerde çalışan meslektaşlarına uygulanmıştır. Dört öğretmenin görüşlerini belirttiği formda öğretmenlerin isimleri gizlenerek sırasıyla her birine: "K1, K2, K3 ve K4" şeklinde adlandırma yapılmıştır. Öğretmenlerden alınan cevaplar içerik analizi yöntemiyle değerlendirilip genel ifadeler ve alt kategoriler şeklinde cevaplar tasnif edilerek yorumlanmıştır. Bunun sonucunda öğretmenler genel olarak öğrencilerin dinleme konusunda normal düzeyde olduklarını belirtmişler ve daha çok dinleme becerisine önem verilecek çalışmalar yapılmasını önermişlerdir. Söz konusu eylem araştırmasının nitel verilerinden biri de öğrencilere uygulanan "Öğrenci Görüşme Formu"dur. Bu formdan elde edilen verilerin içerik analizi yapılarak öğrencilere göre 12 haftalık dinleme eğitimi sürecinin nasıl geçtiği ortaya çıkarılmıştır. Sorulara verilen cevaplar tablolaştırılıp alt kategori ve genel ifadeler başlıkları altında sunulmuştur. Öğrenciler, dinleme ortamının kötü olduğunu dile getirirken bir kısmı söz konusu dinleme etkinliklerinin olumlu yönlerinin daha çok olduğunu ve özetleme ile not alma becerilerinin geliştiğini söylemiştir. Araştırmanın nicel veri kısmında yer alan DBT, yenilenen Bloom Taksonomisi göz önüne alınarak hazırlanan 20 sorudan oluşmaktadır. 20 sorunun 13`ü çoktan seçmeli test iken, 5 soru boşluk doldurma olup geriye kalan 2 soru ise klasik tarzda sorulan sorulardır. Öğrencilerin anlama, hatırlama ve çözümleme basamaklarına yönelik becerileri ölçülmek istendiği için DBT bu şekilde hazırlanmıştır. Öğrencilere 12 haftalık süreçte yapılan uygulamanın öncesinde ve sonrasında yapılan DBT sonuçları t-testi kullanılarak yorumlanmıştır. Buna göre 12 haftalık seçici dinleme eğitimi uygulamaları sayesinde öğrencilerin not alma ve özet çıkarma becerilerinde gözle görülür bir gelişme yaşanmıştır. Araştırma sonuçları, seçici dinleme stratejisinin 5. Sınıf öğrencilerinin not alma ve özetleme becerisine olumlu yönde katkı sağladığını göstermektedir. Buna bağlı olarak dinleme çalışmaları öğretmenler tarafından daha çok uygulanmalı ve en az okuma- yazma becerileri gibi üstünde durulmalıdır. Dinleme eğitimi, ders kitaplarında her ünitede yer alan bir tane dinleme metnine bağlı olarak, sadece ayda bir kere uygulanmaktadır. Kitap dışında dinleme alanında uygulama yapılmamaktadır. Yapılan sınavlarda da bu becerinin ölçümüne yönelik sorular sorulmadığında dinleme eğitimi öğrenciler üzerinde etkili olmamaktadır. Böyle bir durumda uygulama olmadan öğrencilerin dinleme becerilerinin istenen seviyede gelişmesi imkânsız bir durumdur. Öğretmenlerimiz bu konuya dikkat ederek öğrencilerin seçici dinleme becerilerini ve kullandıkları teknikleri geliştirecek bu ve bunun gibi çalışmalar yapmalıdır. Seçici dinleme becerisi hem öğretmenlerin hem de öğrencilerin zamandan tasarruf etmesini sağlayarak metinde yer alan ve işe yarayacak olan verilere kısa zamanda ve doğru bir şekilde ulaşmasına imkân verir. Bu sebeple özellikle öğrenci sayısı bakımından fazla olan sınıflarda uygulanabilecek bir stratejidir. Söz konusu stratejiyi uygulayacak olan öğretmenler not alma ve özet çıkarma becerilerinin dışında başka becerilerin gelişimi için de kullanabilirler. Ayrıca disiplinler arası yöntemle birlikte diğer dersler için de kullanılarak eğitimde zamandan tasarruf edilmesini sağlayabilir. Anahtar kelimeler: Seçici Dinleme, not alma, özet çıkarma
Yurt dışında yaşayan Türk çocukları için hazırlanmış Türkçe ve Türk kültürü ders kitaplarında kültürel ögeler
Bu çalışmada, yurt dışında yaşayan iki dilli Türk çocuklarının ana dili ve kültür öğrenimi için hazırlanmış Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları 1-3. sınıflar, 4-5. sınıflar, 6-7. sınıflar ve 8-10. sınıflar Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarında yer alan okuma metinlerinde kültür ögelerine ne ölçüde yer verildiğini ve bu ögelerin öğrencilere nasıl aktarıldığını belirlemek amaçlanmıştır. Çalışma, Türkçe ve Türk Kültürü ders kitaplarındaki incelenen eserlerden oluşturmaktadır. Araştırmada, incelenen eserlerin tamamı değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, alan yazından faydalanılarak kültür ögeleri listesi oluşturulmuş ve ders kitaplarındaki metinler incelendikçe bu listede değişikliklere gidilmiştir. Listede yer verilmeyen bir kültür ögesiyle karşılaşıldığında bu öge de listeye eklenmiştir. Türkçe ve Türk Kültürü ders kitapları, bu kültür ögeleri listesine göre incelenmiştir. Araştırmanın temelini oluşturan Türkçe ve Türk Kültürü dersi için hazırlanmış ders kitaplarındaki metinlerde yer alan kültürel ögeler, araştırmacı tarafından içerik analizi ile belirlenmiştir. Bu çalışma neticesinde, incelenen ders kitaplarındaki metinlerde dil, din, tarih, örf ve âdetler, aile ve akrabalık ilişkileri, giyim kuşam, sanat, spor, yiyecek, içecek ve beslenme, dini ve millî bayramlarımız, vatan, bayrak ve askerlikle ilgili ögeler, Türkiye coğrafyası ve turistik yerler, millî kurum ve kuruluşlar, evrensel değerler ile ilgili kültür ögelerine yer verildiği tespit edilmiştir. Bu kültür ögelerinin metinler ve resimler aracılığıyla öğrencilere aktarılmaya çalışıldığı belirlenmiştir.
İşbirlikli yazma etkinliklerinin Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin yazma becerilerini geliştirmeye etkisi
Bu araştırmanın temel amacı, işbirlikli yazma etkinliklerinin yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin yazma becerilerini geliştirmeye olan etkisini incelemektir. Bunun için araştırmanın yöntemi ve deseni eylem araştırması olarak belirlenmiştir. Öğretmenlerin sınıf içi yazılı anlatım uygulamalarını geliştirmek amaçlanmıştır. Bunun için eylem araştırması türlerinden "sınıf içi eylem araştırması" kullanılmıştır. 2016-2017 eğitim öğretim yılında BAİÜ TÖMER'de Türkçe öğrenen 16 öğrenci araştırmaya katılımcı olarak belirlenmiştir. Öğrencilerin yazılı anlatım sorunlarının çözümü için uygun olduğuna karar verilen altı aşamalı bir eylem planı geliştirilmiştir. 1. Var olan uygulamaların değerlendirilmesi: 2015- 2016 eğitim öğretim yılında Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin kullandıkları ders kitaplarında yer alan yazma etkinlikleri incelenmiştir. Mevcut yazma uygulamaları içerisinde işbirlikli yazma uygulamalarının çok az sayıda olduğu tespit edilmiştir. 2. Uygulamanın geliştirilmek istenilen yönünün belirlenmesi: Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde işbirlikli yazma etkinliklerinin öğrencilerin yazma becerisi ile birlikte diğer dil ve sosyal becerilerini geliştirecek öğretim etkinliklerinin belirlenmesine çalışılmıştır. 3. Uygulamaların geliştirilmesi için yöntemler tasvir edilmesi: ADOÖÇ incelenmiş, A1-B1 kurları arasındaki yazma yeterlilikleri ve yazılı anlatımda kullanılabilecek yöntem ve tekniklerin soruna uygun olup olmadığı incelenmiş, öğrencilerin yazma yeterliliklerine uygun olarak kullanılabilecek işbirlikli yazma modellerine karar verilmiştir. Bunun için A1 ve A2'de akran yazma grupları, B1'de ise 3-5 kişilik küçük gruplarla yazma etkinliklerinin tasarlanmasına karar verilmiştir. 4. Deneme yapılması ve planın İyileştirilmesi: 12 haftalık ön uygulama çalışması yapılarak planın uygulanabilirliği ve aksayan yönlerinin iyileştirilmesi için yapılabilecek çalışmalara karar verilmiştir. 5. Ön uygulamadan elde edilen verilere göre plan üzerinde değişiklikler yapılması ve yenilenmiş planın uygulanması: Yenilenmiş eylem planı 9 hafta uygulandı. Her uygulamada öğrencilerin yazma sorunları ile ilgili dönüt ve düzeltme çalışmaları yapıldı, böylelikle yaptıkları yazılı anlatımda özgünlük, üslup, metin yapısı, yazım ve noktalama ile ilgili yaptıkları hatalarının farkına varmaları sağlandı. 6. Eylem planının uygulanmasından elde edilen verilerin çözümlenmesi, raporlaştırılması ve paylaşılması: 9 haftalık eylem planı uygulandıktan sonra, öğrencilerin yazılı anlatım becerilerindeki değişim değerlendirilmiştir. Öğrencilerin A1, A2 ve B1 kurlarının sonunda girdikleri sınavlardan elde edilen yazılı anlatım çalışmaları "Yaratıcı Yazma Ölçeği" ile değerlendirilmiştir. Öğrencilerin kurlar arası yaratıcı yazma becerilerindeki gelişimi analiz etmek için tekrarlı ölçümler t testi tekniğinden yararlanılmıştır. Ayrıca uygulama etkinlikleri ile ilgili katılımcıların görüşleri alınmış ve uygulama öğretmenlerinin gözlemlerinin içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın sonucunda; işbirlikli yazma etkinliklerinin öğrencilerin yazma becerilerini geliştirdiği belirlenmiştir. Öğrencilerin yazılı anlatımlarındaki yaratıcılık, üslup, yazım noktalama ve sunum ile ilgili özellikleri anlamlı bir şeklide geliştirdiği belirlenmiştir. Buna rağmen yazılı anlatımın tutarlılıkla ilgili özelliği metin yapısında anlamlı bir fark yaratacak kadar geliştirmemiştir. Kur sonu sınavlarda öğrencilerin belli bir kelime sayısı ile yazılı anlatım yapmaları istendiği için metin yapılarında tutarlılığı sağlamamış olabilirler. Öğrencilerle yapılan yüz yüze görüşmelerde, "Grup olarak yazmak mı yararlı, bireysel yazmak mı?" sorusu yöneltilmiştir. Öğrencilerin % 73' ü grup, % 27'si ise bireysel olarak yazmanın daha faydalı olduğunu belirtmiştir. Öğretmenlerin gözlemlerine göre işbirlikli yazma, akran iletişimine ve öğrenmeye, Türkçe öğrenme ilgisi ve isteğini artırmaya, yazılı anlatımdaki hataları fark etmeye ve okuma, dinleme, konuşma gibi diğer dil becerilerinin de gelişimine katkı sağlamaktadır. Öğretmenler göre bu tür uygulamaların bireysel öğrenme alışkanlığı olan öğrencilerin Türkçe öğrenme hızını düşürdüğünü, bazen gruptaki herkesin uygulamalara etkin katılmadığını belirtmişlerdir. Buna rağmen yazılı anlatım çalışmalarının bir kısmının işbirlikli yazma şeklinde planlanması Türkçe öğrenmeyi daha eğlenceli hale getirmektedir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan kitaplardaki kalıp söz ve deyim varlığı
Bu araştırmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için hazırlanmış iki farklı kuruma ait ders kitaplarının A1, A2, B1 ve B2 düzeylerindeki deyim ve kalıp sözler belirlenmiştir. Bu kitaplarda belirlenen deyim ve kalıp sözlerin benzerliği ve düzeyler açısından dağılımları değerlendirilmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde problem durumu, araştırmanın amacı, problemleri, önemi, sınırlılıkları ve çalışmayla ilgili tanımlara yer verilmiştir. Araştırmanın ikinci bölümünde, kuramsal temeller ve ilgili araştırmalar başlığı altında söz varlığı ögelerine, deyimler ve kalıp sözlerle ilgili bilgilere yer verilmiştir. Deyimler ve kalıp sözlerin dil öğretimindeki yerine vurgu yapılıp alanyazındaki araştırmalara değinilmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde, yöntem ve araştırma deseni hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmada betimsel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Kalıp söz ve deyimlerle ilgili veri toplamak için Gazi Üniversitesi Yabancılar için Türkçe ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Öğretim Seti'nin içerik analizi yapılmıştır. Toplanan veriler frekans (F) ve yüzde (%) istatistiki teknikler yardımıyla betimlenmiştir. Araştırmanın dördüncü bölümünde, Gazi Üniversitesi Yabancılar için Türkçe ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Öğretim Seti'ndeki ders kitaplarının içinde geçen kalıp söz ve deyimler ayrı ayrı sınıflandırılmıştır. Daha sonra elde edilen veriler tüm düzeyleri ele alacak şekilde ve her düzey içinde karşılaştırmalı olarak tablolaştırılıp yorumlanmıştır. Bu bölümde sıklık değerlerine göre düzenlenmiş kalıp söz ve deyimler listelerine yer verilmiştir. Buna göre; 1. Gazi Üniversitesi Yabancılar için Türkçe ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Öğretim Seti'nde kullanılan kalıp sözlerin A1 düzeyinde %42, A2 düzeyinde %33, B1 düzeyinde %32, B2 düzeyinde %36, tüm düzeyler ele alınarak karşılaştırıldığında %41 oranında benzer olduğu belirlenmiştir. 2. Gazi Üniversitesi Yabancılar için Türkçe ve Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Öğretim Seti'nde kullanılan deyimlerin A1 düzeyinde %17, A2 düzeyinde %22, B1 düzeyinde %16, B2 düzeyinde %19, tüm düzeyler ele alınarak karşılaştırıldığında %24 oranında benzer olduğu görülmüştür. Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Öğretim Seti'nde deyim çeşitliliğinin daha fazla olduğu tespit edilmiştir. 3. Kalıp sözler işlevlerine ve bağlamlarına göre sınıflandırılmıştır İyi dilekte bulunma, vedalaşma rica etme, teşekkür etme, tebrik etme amacıyla kullanılan kalıp sözlere sıklıkla yer verildiği görülmüştür. İyi dilekte bulunma amacıyla kullanılan kalıp sözlere sıklıkla yer verilmesine rağmen bu kalıp sözlere karşılık olarak kullanılan kalıp sözlere çok az düzeyde yer verildiği görülmüştür. Teşekküre cevap verme işlevini yerine getiren kalıp sözlere, teşekkür etme işlevini yerine getiren kalıp sözlere göre daha az yer verilmiştir. 4. Yunus Emre Enstitüsü Yedi İklim Öğretim Seti ve Gazi Üniversitesi Yabancılar için Türkçe Seti'ndeki deyim sayısının ve sıklığının düzey arttıkça arttığı tespit edilmiştir. Araştırmada deyimlerin kullanım sıklıklarından hareketle deyimler seviyelendirilip öneri listesi oluşturulmuştur. Araştırma sonuçlarından hareketle yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için hazırlanan kitaplardaki kalıp sözler, kalıp sözlerin işlevleri ve günlük hayattaki kullanım sıklıkları dikkate alınarak belirlenebilir. Ders kitaplarında A1 ve A2 düzeyinde deyimler belirlenirken somut anlamlı ve kullanım sıklığı fazla olan deyimlere yer verilebilir. B1 ve B2 düzeylerinde soyut anlam içeren deyimler yer alabilir.
Türkçe dersi öğretim programlarını değerlendiren araştırma bulgularının incelenmesi: Bir meta-sentez çalışması
Öğretim programlarını değerlendiren çalışmalar, uygulanan ya da uygulanacak programların güncellenmesi ve zayıf yönlerinin güçlendirilmesinde yol göstericidir. Ancak pek çok program değerlendirme çalışması, kısıtlı bağlamlarda ve az sayıda katılımcı ile yürütülebilmektedir. Bu doğrultuda bu çalışmada, 2006 ve 2015 yıllarında uygulanmaya başlanan Türkçe Dersi Öğretim Programlarını değerlendiren araştırmaların bulgularının sentezlenerek bütüncül olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı içinde meta-sentez yöntemiyle yürütülmüştür. Görüşme yoluyla veri toplanan, katılımcıları Türkçe ve sınıf öğretmenleri olan 10 yüksek lisans tezi ile 11 makaleyi kapsamaktadır. Söz konusu 21 çalışmanın toplam katılımcı sayısı 299'dur. 2006 ve 2015 Türkçe Dersi Öğretim Programlarına ilişkin öğretmenler tarafından bildirilen görüşler çözümlenip sentezlendiğinde beş temel temaya ulaşılmıştır: (i) Program uygulanabilir değildir; (ii) program uygulanabilirdir; (iii) programın uygulamaya olumsuz yansımaları vardır; (iv) programın uygulamaya olumlu yansımaları vardır; (v) program önerilerle geliştirilebilir. "Programın uygulanabilir olmadığı" temasında yer alan öğretmen görüşlerine göre programlar çevre, okul ve öğrenci potansiyeline ve her sosyo-ekonomik düzeye uygun değildir; uygulamada zaman yetersizliği yaşanmaktadır; öğretmenler programın kavramsal çerçevesine hâkim değildir; amaç-kazanımlar öğrenci düzeyine uygun değildir; süreç temelli ölçme-değerlendirmenin uygulanması zordur. "Programın uygulanabilir" olduğu temasında yer alan öğretmen görüşleri ise "uygulanabilir olmadığı" görüşlerinin tam karşıtlarıdır. Bu durum, söz edilen temel sorunların programlardan kaynaklanmadığına; sorunların tanımlanma biçiminin öğretmenlerin mesleki kimlikleri, mesleki inançları, bakış açıları ve deneyimleriyle ilgili olabileceğine işaret etmektedir. Bu bağlamda önceki programlar için dile getirilen sorunların 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı uygulanırken de ortaya çıkabileceği öngörülmektedir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kavram haritalarının kelime öğretimi üzerine etkisi
Kavram haritaları, bilginin somutlaştırılmasını, bilginin görsele dönüştürülmesini sağlayan anlamsal ilişkiler kümesidir. Kelimelerin anlam ilişkilerine göre gruplandırılmasına dayanan bir tekniktir. Kavram haritaları; kelimeler ve kavramlar arasındaki bağların oluşturulması, bilgilerin gruplandırılması ve bilgilerin anlam ilişkilerinin ortaya çıkarılmasıyla oluşur. Kavram haritaları, dil öğrenenlerin kelime hazinesini geliştirmek amacıyla kullanılan bir tekniktir. Bu araştırmanın temel amacı kelime öğretimi sürecinde geleneksel yöntemleri ve kavram haritası tekniğini karşılaştırarak kavram haritası tekniğinin kelime öğretimi üzerindeki etkisini araştırmaktır. Araştırma Gazi Üniversitesi TÖMER'de A2 düzeyinde Türkçe öğrenen öğrenciler üzerinde yapılmıştır. Araştırmada gerçek deneme modellerinden ön test- son test kontrol gruplu desen kullanılmıştır. Araştırmada deney ve kontrol grubu olmak üzere iki grup kullanılmıştır. Grupların her biri A1 seviyesini tamamlamış 20 öğrenciden oluşturulmuştur. Deney grubunda kelime öğretim çalışmalarında kavram haritası tekniği kullanılırken kontrol grubunda geleneksel yöntemler kullanılmıştır. Her iki grupta 8 haftalık bir uygulama süreci gerçekleştirilmiştir. Veri toplamak için araştırmacı tarafından geliştirilen uzman görüşü ile geçerliği, KR-20 testi ile güvenirliği sağlanan kelime başarı testi kullanılmıştır. Kelime başarı testi iki gruba da ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Verilerin çözümlenmesinde SPSS paket programı kullanılmıştır. t-testi ile gruplar arasındaki farkın anlamlı olup olmadığı değerlendirilmiştir. Araştırmada elde edilen veriler değerlendirildiğinde kelime öğretiminde kavram haritası tekniğinin ve geleneksel yöntemlerin etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak deney ve kontrol grupları kendi aralarında karşılaştırıldığında kavram haritası tekniğinin geleneksel yöntemlere göre kelime öğretiminde daha etkili olduğu tespit edilmiştir.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde sınıf içi ölçme değerlendirme uygulamaları
Öğrenme-öğretme sürecinde bir programa katılmış olan bireyin süreç içerisindeki gelişiminin etkili yöntemlerle izlenmesi gerekir. Dil sınıflarında da öğrenme sürecine yönelik, sürece yayılmış durum belirleme çalışmalarının yapılması beklenir. Bu bağlamda çalışmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretildiği hazırlık programlarında öğreticilerin hangi sınıf içi ölçme-değerlendirme tekniklerini, ne sıklıkta, nasıl kullandıklarını saptamak ve öğreticilerin benimsedikleri ölçmedeğerlendirme yaklaşımlarını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Durum çalışması olarak desenlenen araştırmanın katılımcıları, Karabük Üniversitesi Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezinde görev yapan 4'ü erkek, 5'i kadın toplam 9 Türkçe öğreticisidir. Süreçte iki tür veri toplanmıştır. İlk olarak, ilgili kurumda Türkçe hazırlık programında dersler gözlemlenmiştir. Gözlemlerde, öğreticilerin hangi ölçme ve değerlendirme tekniğine ne sıklıkta yer verdikleri; uyguladıkları tekniklerle ilgili aşamalar ve sınıf içinde yapılan ölçme ve değerlendirmeyle ilgili tüm etkinlikler not alınmıştır. Bu süreçte araştırmacı tarafından gözlem ölçütlerine uygun olarak hazırlanan gözlem formu kullanılmıştır. Gözlemlerden sonra ise kurumda çalışan öğretim görevlileriyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler yoluyla öğreticilerin benimsedikleri ölçme ve değerlendirme yaklaşımlarını ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Görüşmelerden elde edilen veriler, içerik çözümlemesi ile çözümlenmiştir. Sonuç olarak sınıf içi ölçme değerlendirme amaçlı en çok boşluk doldurmanın etkinlikleri ve soru-yanıt yönteminin kullanıldığı; kurumsal olarak sonuç odaklı değerlendirmeye odaklanıldığı ve öğrencilerin gelişimini izleme-dönüt verme amaçlı sistematik bir alternatif değerlendirme yaklaşımının benimsenmediği; öğreticilerin alternatif, süreç temelli ya da biçimlendirici değerlendirme kavramlarına yabancı oldukları, ancak bunları öğrenmenin ve uygulamaya yansıtmanın olumlu olacağına inandıkları ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda öğreticilere alternatif değerlendirme konusunda hizmet içi eğitim verilmesi önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi, alternatif değerlendirme, biçimlendirici değerlendirme, sınıf içi ölçme-değerlendirme.
Çıkarım yapma becerisinin okuma alışkanlığı, cinsiyet, sınıf düzeyi ve sosyo-ekonomik değişkenler açısından incelenmesi
Çıkarım becerisi okuduğunu anlama sürecinin temel bileşenlerinden biridir. Bu nedenle çıkarım beceri düzeyi iyi olan öğrencilerin okuduğunu kavrama süreçlerinde başarılı olduğu; dolayısıyla öğrencilerin diğer alanlarda da akademik başarılarının arttığı araştırmalarda bildirilmektedir. Buna bağlı olarak okuduğunu anlamada sorun yaşayan çocukların gelişimi, çıkarım becerilerine odaklanılarak tasarlanmalıdır. Çıkarım becerisinin hangi değişkenlerden etkilendiği de bu noktada önemli bir soru olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda araştırmanın amacı, 5. ve 7. sınıf ortaokul öğrencilerinin çıkarım becerisi düzeylerini betimlemek; öğrencilerin çıkarım becerisini, cinsiyet, sınıf düzeyi, okuma alışkanlığı ve sosyo-ekonomik değişkenlere göre incelemektir. Süreçte 2016-2017 eğitim-öğretim yılında İstanbul ili Büyükçekmece ilçesinden sosyoekonomik düzeyleri dikkate alınarak dört devlet okulu belirlenmiş; seçilen 5. ve 7. sınıf öğrencilerinden (n=670) okuma alışkanlığı, yaş, anne babanın eğitim düzeyi ve okuma sıklığı gibi değişkenlere ilişkin veri toplanmıştır. Daha sonra öğrencilere çıkarım becerisi testi uygulanmıştır. Sonuç olarak cinsiyete göre kız öğrencilerden yana; kitap okuma sıklığına göre ayda 2 ve daha çok kitap okuyanlardan yana; sınıf düzeyine göre 7. sınıflardan yana; okul türüne göre üst ve orta sosyo-ekonomik düzeyde yer alan okullardan yana; anne ve babanın eğitim durumuna göre eğitim düzeyleri yüksek olanlardan yana anlamlı farklılık ortaya çıkmıştır. Ayrıca evinde kitaplık bulunan; evinde çocuğa göre kitap bulunan, annesi arada bir ya da genellikle okuyan, ailesi "kitap alan" çocukların çıkarım becerisi düzeyleri daha yüksektir. Babanın kitap okuma sıklığı ile çıkarım becerisi düzeyi arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Anne babanın mesleği açısından bakıldığında, anne babası işçi olan çocukların çıkarım becerisi düzeyi, anne babası çiftçi ve diğer meslekte çalışanlara göre daha düşüktür. Anahtar sözcükler: okuduğunu anlama, çıkarım, çıkarım türleri, sosyo-ekonomik değişkenler, okuma alışkanlığı
Beyin temelli öğrenme yaklaşımına göre düzenlenmiş dilbilgisi uygulamalarının akademik başarıya etkisi
Dilbilgisi, dil derslerinin temel beceri alanlarından biridir. Bilimsel çalışmaların verilerine göre, dilbilgisi öğretiminde çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu çalışmanın amacı; beyin temelli öğrenme yaklaşımının ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin Türkçe dilbilgisi (edat, bağlaç, ünlem) konularındaki başarılarına etkisini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nicel ve nitel araştırma tekniklerinin bir arada kullanıldığı "karma yöntem" kullanılmıştır. Araştırma, 2017-2018 eğitim–öğretim yılı 2. döneminde Bolu ili Mengen ilçesi Mengen Atatürk Ortaokulu'nda öğrenim gören 6. sınıf öğrencileriyle yapılmıştır. Çalışma grubunu deney grubunda 17, kontrol grubunda 20 olmak üzere toplamda 37 öğrenci oluşturmuştur. Araştırma Türkçe dilbilgisi konularından olan sözcük türleri arasından edat, bağlaç ve ünlem konuları ile sınırlandırılmıştır. Araştırma sürecinde yapılacak olan dersler için Duman'ın (2015) "beyin temelli planlamanın 7 aşamalı ana hattı" adıyla Jensen'den (2000) uyarladığı planlama modeline uygun ders planları hazırlanmış, sınıf içi uygulamalarda kullanılmak amacıyla etkinlikler ve öğretim araç-gereçleri tasarlanmıştır. Verileri toplamak amacıyla çoktan seçmeli 20 sorudan oluşan bir başarı testi geliştirilmiştir. Araştırmada elde edilen nicel verilerin istatistiksel çözümlemelerinde SPSS v25 paket programı kullanılmıştır. Nitel veriler ise "içerik analizi" tekniğiyle çözümlenmiştir. Söz konusu program ve teknikle elde edilen veri çözümleme sonuçları şu şekildedir: Araştırmanın nicel kısmında yapılan başarı testi sonuçları, deney grubu lehine anlamlı bir farklılığın ortaya çıktığını göstermektedir. Nitel kısmındaki verilerden ise, derslerde yapılan drama, oyun, yarışma gibi etkinliklerin öğrenci ilgisini çektiği ve derslerin bu yaklaşımla daha eğlenceli geçtiği anlaşılmaktadır. Ayrıca öğrenci ilgisinin bir süre sonra azalabildiği, derslerin eğlence aracı olarak algılanabildiği, öğrencilerin bazı uygulamalara koşullanarak asıl amaçtan uzaklaşabildiği de araştırmacı notlarından anlaşılabilmektedir.
Edebiyat halkasının 5.sınıf öğrencilerinin okuma becerilerine etkisi
Bu çalışmada edebiyat halkası yönteminin 5. sınıf öğrencilerinin okuma becerileri üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Bolu ilindeki Özel Bolu Doğa Ortaokulu'nun 5. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Bu grup 20 kişiden oluşmaktadır. Edebiyat halkası yönteminin öğrencilerin okuma becerileri üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla 20 sorudan oluşan okuduğunu anlama testi hazırlanmıştır. Okuduğunu anlama testinde öğrencilere bir metin verilmiş olup bu metinle ilgili sorular sorulmuştur. Bu test uygulama öncesi ve sonrası olmak üzere iki kez uygulanmıştır. Okuduğunu anlama testinin yanı sıra öğrencilerin edebiyat halkası tekniğine ilişkin görüşlerini almak için 3 soruluk bir mülakat formu hazırlanmıştır. Okuduğunu anlama başarı testindeki soru gruplarına göre ön test ve son test puanları arasında farklılık olup olmadığını belirlemek için yapılan istatistiksel analiz neticesinde edebiyat halkası uygulamasının metni anlama ve çözümleme [t(19) = -3.115, p = 0.006] ile konu ve ana düşünceyi doğru bulma [t(19) = -3.269, p = 0.004] becerilerinde anlamlı bir gelişme sağladığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerilerin söz varlığında anlamlı herhangi bir değişmenin olmadığı [t(19) = .353, p = 0.728] belirlenmiştir. Öğrencilerin birinci soru olan 'Edebiyat halkalarının beğendiğiniz yönleri nelerdir?' sorusuna verdikleri cevaplar değerlendirildiğinde genel olarak edebiyat halkasının öğrencilere özgüven kazandırdığı, yeni kelimeler öğrenmeye katkıda bulunduğu, paragrafları kavramayı geliştirdiği, eğlenceli bir yöntem olduğu, metinleri derinlemesine incelemeye imkân tanıdığı, öğrenci merkezli olduğu ve sınıf içinde işbirliğini artırdığı söylenebilir. Üçüncü soru olan 'Edebiyat halkaları etkinliklerinin beğenmediğiniz yönleri nelerdir? Daha iyi olması için neler önerirsiniz?'sorusuna verilen cevaplar değerlendirildiğinde öğrencilerin büyük çoğunluğunun edebiyat halkasıyla ilgili beğenmedikleri bir yönün olmadığı görülmektedir. Bu etkinliklerin daha iyi olabilmesi hususunda öğrencilerin büyük çoğunluğu etkinliklere daha fazla kişinin katılması gerektiği şeklinde görüş bildirdiği, çizim yapma konusunda sıkıntılar olduğunu ifade ettikleri görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Edebiyat halkası, okuma, okuduğunu anlama, okuma alışkanlığı.
Türkçe dersi öğretim programı'nda yer alan kök değerler açısından Rafadan Tayfa Çizgi Filminin incelenmesi
Çocukların en fazla iletişim kurduğu araçların başında gelen televizyonun kültür aktarımı bakımından büyük öneme sahip olduğu söylenebilir. Rafadan Tayfa'nın ilk gösterim yılı 2018 olan on bölümü vardır. Bu çalışmada bahsedilen on bölümün içerdiği kök değerleri ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu temel amacı ortaya koymak için bölümler, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik kök değerleri açısından incelenmiştir. Alt amaçlar ise incelenen bölümlerin kök değerler açısından nitelik ve niceliğinin tespit edilmesidir.Araştırmanın sonucunda incelenen bölümlerde toplam 742 veri tespit edilmiştir. Bunlardan 674'ü sözlü, 68'i ise görseldir. En çok tekrarlanan değerin öz denetim olduğu görülmüştür. Bu değeri sırasıyla sorumluluk ve saygı takip etmektedir. En az tespit edilen değer ise vatanseverlik olmuştur.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde akıcı okuma: Durum çalışması
Araştırma, karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı desene uygun olarak yürütülmüştür. Çalışma sonucunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: 1) Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenenlerin A1 düzeyi sesli okuma hatalarının 651; A2 düzeyi sesli okuma hatalarının 499; B1 düzeyi sesli okuma hatalarının 682; B2 düzeyi sesli okuma hatalarının 503 ve C1 düzeyi sesli okuma hatalarının 336 olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 2) Katılımcıların sesletim hataları, Uluslararası Fonolojik Alfabeye göre ana dillerinin karşılaştırılması ile bu hataların kaynakları açıklanmaya çalışılmıştır. Katılmcıların ana dillerindeki seslerin ağızdan çıkış yerlerinin ve ses farklılıklarının, sesletim hatalarının ortaya çıkmasında büyük bir etken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 3) Çalışma grubunu oluşturan katılımcıların sesletim hataları ana dillerine göre incelenerek hatalı sesletilen ortak sesler belirlenmiştir. Buna göre çalışma grubunu oluşturan katılımcıların c, ç, g, ğ, h, j, k, l, r, ş, t, v, z ünsüzleri ile tüm ünlü seslerde hatalı sesletim yaptığı belirlenmiştir. 4) A1 düzeyinde sesli okuma hataları ile okuduğunu anlama becerisi arasında olumsuz yönde, düşük düzeyde ve anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu; A2 düzeyinde olumsuz yönde, düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişkinin olduğu; B1 düzeyinde olumsuz yönde düşük düzeyde, anlamlı ilişki olduğu, B2 düzeyinde olumsuz yönde, düşük düzeyde, anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu ve C1 düzeyinde ise olumsuz yönde, düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişkinin olduğu belirlenmiştir. 5) Katılmcı grubun sesli okuma hızları ile okuduğunu anlama arasındaki ilişki incelendiğinde, A1 düzeyinde olumlu yönde, düşük düzeyde, anlamlı bir ilişkinin olduğu, A2 düzeyinde olumlu yönde, düşük düzeyde, anlamlı bir ilişkinin olduğu, B1 düzeyinde olumlu yönde, orta düzeyde, anlamlı bir ilişkinin olduğu, B2 düzeyinde olumlu yönde düşük düzeyde, anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu ve C1 düzeyinde ise olumlu yönde, düşük düzeyde ve anlamlı bir ilişkinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 6) Katılımcıların sesli okuma kayıtları, sesli okuma prozodisi ölçeğine göre değerlendirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda katılımcıların B2 düzeyinden itibaren bürünsel özelliklere uygun okumaya başladıkları belirlenmiştir. 7) Çalışma grubunun bürünsel okuma ile okuduğunu anlama becerileri incelendiğinde, A1 düzeyinde bürünsel okuma becerileri ile okuduğunu anlama arasında olumlu yönde, düşük düzeyde, anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu; A2 düzeyinde olumlu yönde, düşük düzeyde, anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu; B1 düzeyinde olumlu yönde, düşük düzeyde, anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu; B2 düzeyinde olumsuz yönde, zayıf düzeyde, anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu ve C1 düzeyinde olumlu yönde, düşük düzeyde ve anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 8) Yapılan regresyon analizi sonucunda, A1 düzeyinde sesli okuma hızı ile sesli okuma bürününün; A2 düzeyinde sesli okuma hataları ile sesli okuma hızının anlama üzerinde önemli yordayıcılar olmadığı belirlenmiştir. B1 düzeyinde, sesli okuma hataları ile sesli okuma hızının, okuduğunu anlama üzerinde önemli değişkenler olduğu, C1 düzeyinde ise sesli okuma hataları ve sesli okuma hızının okuduğunu anlama üzerinde önemli yordayıcılar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Okuma Eğitimi, Akıcı Okuma Becerisi, Sesli Okuma.