Ankara Hacı Bayram Veli University
Anabilim Dalı

Çağdaş Türk Lehçeleri Anabilim Dalı

Ankara Hacı Bayram Veli University

13

Arşivlenen Tez

0

DOI Atanmış

0%

DOI Oranı

Anabilim Dalı

13 Tez
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Çuvaşçanın isim söz varlığı bakımından Kırgızca ve Türkiye Türkçesi ile karşılaştırılması

Çuvaş Türkçesi, Orta Asya'dan Balkanlara kadar uzanan geniş bir coğrafyada konuşulan büyük Türk dili ailesinin bir üyesidir. Çuvaş Türkçesi, sahip olduğu özellikler bakımından Türkçenin r kolu arasında değerlendirilir. Çuvaş Türkçesinin diğer Türk lehçeleri ile aynı kökten gelip gelmediği konusu Türkoloji'de zaman zaman tartışılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda Çuvaşçanın da diğer Türk lehçeleriyle aynı kökten geldiği ve onun bir Türk dili olduğu konusunda fikir birliği oluşmuştur. Bu çalışmada, Çuvaş Türkçesindeki isimlerin Kırgız Türkçesi ve Türkiye Türkçesindeki isimlerle karşılaştırılarak Çuvaşçanın Kıpçak grubuna mı yoksa Oğuz grubuna mı daha yakın olduğunu sorusuna cevap bulmak amaçlanmıştır. Çuvaş Türkçesi, coğrafi konumu ve tarih boyunca yaşadığı etkileşimler nedeniyle hem Kırgız Türkçesine hem de Türkiye Türkçesine benzerlikler gösterebilir. İşte bu çalışmada, özellikle isim kategorisi üzerinden yapılan karşılaştırmalarla bu benzerliklerin ve farklılıkların ortaya konulması hedeflenmiştir. Tezde, Çuvaş Türkçesi Sözlüğü'nde yer alan isimler, Kırgız Türkçesine ve Türkiye Türkçesine ait sözlüklerdeki karşılığı tespit edilerek incelemeye tabi tutulmuştur. Ele alınan kelimeler ses değişimleri, ünlü uyumu, anlam farklılıkları ve yapısı bakımından karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmalar sonucunda, Çuvaş Türkçesinin hem Kıpçak grubuna hem de Oğuz grubuna olan yakınlığına dair yeni perspektifler sunmak amaçlanmıştır.

Merve Ekiz
Ankara Hacı Bayram Veli University · Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2024
00
DoktoraAçık ErişimTR

Abılay Han ve Kabanbay Batır destanları üzerine karşılaştırma ve inceleme

Bu çalışmada, Abılay Han ile ilgili on, Kabanbay Batır ile ilgili dokuz, toplamda on dokuz tarihî destan metni Kazak Türkçesinden Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Abılay Han ile ilgili destanlar, yüz ciltlik Babalar Sözü Serisi'nin, Kazakistan'da 2010 yılında yayımlanan 57. cildinden; Kabanbay Batır ile ilgili destanlar ise aynı serinin aynı yıl yayımlanan 58. cildinden alınmıştır. Tezin birinci bölümünü "Giriş" başlığı oluşturur. İkinci bölümde, Kazak destanları üzerine yapılan sınıflandırmalarda Kazak tarihî destanlarının yeri ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde ele alınan destanlar, tarihle ilişkileri bakımından incelenmek suretiyle destanlarda tarihle örtüşen ve örtüşmeyen hususlar değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde incelenen destanların çoğu benzer metin özelliği gösterdiği için birbirleri arasında epizotları bakımından karşılaştırılmaları yapılmıştır. Beşinci bölümde destan metinlerinin Kazak Kiril Alfabesinden Türk Latin Alfabesine transkripsiyonları ile birlikte Türkiye Türkçesine aktarmaları verilmiştir. Tezde kullanılan destan-tarih ilişkisi metodu ile benzer metin karşılaştırma metodu Türkiye'de doktora tezi düzeyinde başka bir çalışmada kullanılmamış, ilk kez bu çalışma için geliştirilmiştir. Sonuç bölümünde tespitler ve değerlendirmeler yer almaktadır.

Abılay HanBatırlık DestanıDestanlar+6
Zeynep Aslan
Ankara Hacı Bayram Veli University · Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2022
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Mirkerim Asım'ın "Otrar" adlı hikayesi - aktarma, dil ve üslup çerçevesinde inceleme-

Bu çalışmada Mirkerim Asım'ın Otrar adlı hikâyesi öncelikle Türkiye Türkçesinde aktarılmıştır. Devamında aktarma farklılıkları ve yaşanan sıkıntılar değerlendirilmiştir. Son olarak da dil ve üslup açısından incelenmiştir. Tezin ilk bölümü "Giriş" kısmıdır. Bu kısımda Mirkerim Asım'ın hayatı, eserleri ve Otrar eseri hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölüm olan Aktarma bölümünde metinin Türkiye Türkçesine aktarılmış şekli yer almaktadır. Üçüncü bölümde aktarma farklılıkları ve yaşanan sıkıntılar yer almaktadır. Dördüncü bölümde metin, üslup ve muhteva açısından incelenmiştir. Çalışma sonuç bölümünde genel bir değerlendirme yapılarak tamamlanmıştır. Son olarak kaynaklar bölümüne yer verilmiştir.

Asım, MirkerimDil bilgisiDil bilim+7
Seda Kuru
Ankara Hacı Bayram Veli University · Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2022
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Şûra Dergisi (1908-1917) esasında Tatarcanın dil özellikleri

1908-1917 yılları arasında yayınlanan "Şûra" dergisi; 20. yüzyılın başlarında basılan Tatar gazete ve dergileri arasında konu genişliği, içeriği, eğitime verdiği değer, yazarlarının yenileşmeye bakış açısı bakımından en önemli yayın organlarından biridir. Dergi, Orenburg'da on beş günde bir basılmıştır. İlk sayısı 10 Ocak 1908'de yayınlanmıştır. Son sayısı ise 31 Aralık 1917'de yayınlanmıştır. Böylece bir yılda 24 sayı çıkmıştır. Dergi, toplamda 240 sayı basılmıştır. 1918'de Halk Komiserleri Konseyi'nin "Matbuat Üzerine Kararnamesi" (27 Ekim, 1917) gerekçesiyle 1918 Ocak ayında resmî olarak kapatılmıştır. Genel bilgisini verdiğimiz dergi, tezin ana konusudur. Tez; giriş, inceleme, seçilmiş metinler ve sonuç olmak üzere dört bölümden oluşmuştur. İnceleme kısmında Türkiye Türkçesi grameri esas alınmıştır. Tatarcaya özel ünlülerin okunması oldukça zor olmuştur. Dönemin eserlerini inceleyen çalışmalar, ünlü harfleri okumada örnek alınmıştır. İnceleme kısmındaki kelimeler, Arap harfleriyle birlikte verilmiştir. Tezin amacı; ortak edebî dili, kullanım örnekleriyle beraber göstermektir.

DergilerDil bilgisiDil bilim+6
Nermin Vargeloğlu
Ankara Hacı Bayram Veli University · Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2022
00
DoktoraAçık ErişimTR

17. yüzyılda iran sahasında yazılmış üç dilli (İtalyanca-Farsça-Eski Azerbaycan Türkçesi) bir sözlük -inceleme ve metin-

Bu sözlük, 17. yüzyılda Safevî Devleti'ne gelen Hıristiyan gruplardan Karmelit Tarikatı mensuplarının günlük hayattaki iletişimlerini ve propaganda faaliyetlerini kolaylaştırması amacıyla hazırlanmıştır. İtalyanca, Farsça ve Eski Azerbaycan Türkçesi olmak üzere üç dilli olan bu sözlük; hazırlandığı yer, hazırlandığı dönem, hazırlayan kişiler ve içerdiği dil malzemesiyle dar çerçevede Azerbaycan Türkçesi tarihi, geniş çerçevede ise Türk dili tarihi için önemli veriler sunmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde bu sözlük detaylı bir şekilde tanıtılıp çalışmanın kapsamı, sınırlılıkları ve araştırma yöntemlerinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde Safevîye Tarikatı'nın kuruluşundan Şah Abbas'ın ölümüne kadar olan dönem geniş bir şekilde ele alınmıştır. Daha sonra Safevî Devleti'nin Avrupa'yla ilişkileri ve misyonerlerin Safevî coğrafyasındaki faaliyetlerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde bu sözlük, sözlükbilimin ilkeleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Ardından sözlükteki Türkçe söz varlığından hareketle dil incelemesi yapılmıştır. Bu kısım kendi içinde yazım bilgisi, ses bilgisi, şekil bilgisi, cümle bilgisi ve söz varlığı başlıklarından oluşmaktadır. Dil incelemesinin özellikle ses bilgisi ve şekil bilgisi kısımlarında art zamanlı ve eş zamanlı inceleme metotları uygulanmıştır. Söz varlığı kısmında Türkçe sütundaki veriler tasnif edilerek incelenmiştir. Daha sonra Türkçe-Farsça dil ilişkilerinin geçmişten günümüze uzanan tarihi hakkında geniş bir tahlil yapılmıştır. Bu bölümde ayrıca Farsça sütunda yer alan Türkçe kelimeler de tasnif edilmiştir. Bu incelemelerin ardından sözlük metniyle ilgili kısımlar gelmektedir. Sözlüğün orijinal metni İtalyanca alfabetik sıraya göre düzenlendiği için Türkçe veriler alfabetik değildir. Bu bölümde ilk olarak Türkçe sütundaki veriler alfabetik hâle getirilmiş ve Türkiye Türkçesindeki karşılıkları verilmiştir. Ardından ise orijinal nüshadan hareketle matbu olarak hazırlanan tam metin yer almaktadır. Burada hem Türkçe hem de Farsça sütundaki madde başlarının transkripsiyonlarına da yer verilmiştir. Yapılan incelemelerde sözlüğün Türkçe sütunundaki verilerin Eski Oğuz Türkçesiyle günümüz Güney Azerbaycan Türkçesi arasında geçiş özelliği gösterdiği tespit edilmiştir. Bahsi geçen dönem için ise tarafımızdan Eski Azerbaycan Türkçesi ya da Safevî Türkçesi tabirlerinin kullanılması önerilmiştir.

17. Yüzyıl Türkçesi ve Söz VarlığıAzeri TürkçesiEski Anadolu Türkçesi+7
Orhan Baldane
Ankara Hacı Bayram Veli University · Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
2022
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Muhtar Mağavin'in "Tazının Ölimi" adlı eserindeki tasvir fiillerinin incelenmesi

Tasvir fiil, ana fiile zarf fiil eki ve ardından yardımcı fiil eklenerek oluşturulan, ana fiildeki kılışın biçimini ve tarzını, ayrıca ana fiilin yapılışını göz önünde canladırmamızı, sözlü ve yazılı olarak tasvir etmemizi sağlayan fiillerdir. Bu birleşik fiil yapısı dile canlılık kazandırırken, anlatılmak istenen olayı daha açık ve net bir şekilde anlamamızı ve açıklamamızı sağlar. Bu yapının Türk Dilinin en eski dönemlerinden beri ve şu anda günümüz Kazak Türçesinde de çok yaygın bir şekilde kullanımı mevcuttur. Bu tezde de, Muhtar Mağavin'in "Tazının Ölimi" adlı eseri transkribe edilerek Türkiye Türkçesinde aktarımı yapılmış olup bu eserden yola çıkılarak Kazak Türkçesindeki tasvir fiiller incelenmiş ve cümleye kattıkları anlamlara göre sınıflandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kazak Türkçesi, Muhtar Mağavin, Tazının Ölimi, Tasvir Fiil.

Kubilay Özcan
Afyon Kocatepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2024
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Azerbaycan Türkçesi ile Eski Anadolu Türkçesindeki hayvan adlarının karşılaştırılması

Hayvan isimleri söz varlığında önemli yer tutmaktadır. Bir dilin söz varlığında bulunan hayvan isimleri o dilin sahibi olan milletin sosyal hayatının bir göstergesidir. İnsanoğlu tarih boyunca hayvanlarla iç içe yaşamış, dolayısıyla birlikte yaşam sürdükleri hayvan isimleri milletlerin dillerine de yansımıştır. Azerbaycan yazı dili, Azerbaycan Türklerinin yaşadıkları coğrafya ve bu coğrafyanın iklim şartları nedeniyle zengin hayvan türlerine sahiptir. Hayvan isimlerinin çeşitliliği Azerbaycan Türkçesinin söz varlığında da kendini göstermektedir. Azerbaycan Türkçesi ile Eski Anadolu Türkçesindeki Hayvan İsimlerinin Karşılaştırılması adlı çalışmamızda Azerbaycan yazı dilinde geçen hayvan isimlerini Eski Anadolu Türkçesinde kullanılıp kullanılmadığını tespit etmeye çalıştık. Tespit edilen hayvan isimlerinin Azerbaycan Türkçesi ile Eski Anadolu Türkçesi arasındaki biçim ve anlam açısından benzer ve farklı olanları belirlemeye çalıştık. Aynı zamanda Eski Anadolu Türkçesinde geçen hayvan isimlerinin bugün Azerbaycan edebi dilinde kullanılmaya devam edip etmediğini saptamaya çalıştık. Bunun yanında Azerbaycan diyalektlerinde kullanılan hayvan isimlerini de vermeye çalıştık.

AdlarAzericeDil bilgisi+6
Azar Mırzabayov
Afyon Kocatepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2019
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Türkmen Şair Kerim Gurbannepesov'un "Acı Günler Süyci Günler" adlı eserinin bağlam sözlüğünün oluşturulması

Sözcükler, kullanıldığı yere göre her zaman akla ilk gelen anlamını vermeyebilir. Çoğu sözcük birden fazla bağlamda kullanılabildiği için onları bağımsız olarak değil metnin bütünüyle iliĢkilendirmek gerekir. Bu konuda araĢtırmacılara ve okuyuculara fayda sağlamak adına bağlamlı dizin ve iĢlevsel sözlük çalıĢmaları yapılmaktadır. Bu sözlük çalıĢmaları TEBDĠZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve ĠĢlevsel Sözlüğü) ile sistemleĢmiĢtir. Bu çalıĢmada da Kerim Gurbannepesov‟un "Acı Günler Süyci Günler" adlı eserin bağlam sözlüğü TEBDĠZ yardımı ile hazırlanmıĢtır. Bu çalıĢma ile Türk dünyası edebiyatları için büyük önem taĢıyan Kerim Gurbannepesov‟u tekrar anmak ve Türkmen Türkçesinde daha önce yapılmamıĢ olan bağlam sözlüğü çalıĢmasının ilk defa yapılması amaçlanmıĢtır. Bunlarla birlikte Ģairin hayatı, edebi kiĢiliği, eserleri, Ģair hakkında literatür çalıĢması iv gibi konularda bilgiler verilip Türkmenler ve Türkmen edebiyatına değinilmiĢtir. Böylelikle eserin kelime hazinesi hem de Kerim Gurbannepesov‟un üslup özellikleri ortaya konulmaya çalıĢılmıĢtır. Türkmen Türkçesi üzerine yapılan çalıĢmaların az olması nedeniyle yapılacak nitelikli çalıĢmaların bilim dünyasına katkıda bulunması umulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkmen Türkçesi, Kerim Gurbannepesov, Acı Günler Süyci Günler, bağlamlı dizin, iĢlevsel sözlük.

BağlamDil bilgisiDil bilim+7
Arif Bayram
Afyon Kocatepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2019
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Sarinci Bököy Destanı'nın bağlamsal sözlüğü (İsimler ve fiiller)

Sözcükler, her zaman akla ilk gelen anlamı ile kullanılmayabilir. Pek çok sözcüğün birden fazla bağlamının olabileceğini göz önünde bulundurup sözcükleri metnin bütünüyle ilişkilendirip ona göre anlamlandırmak gerekir. Bu noktada okuyuculara ve araştırmacılara fayda sağlamak amacıyla oluşturulan bağlamsal sözlük çalışmalarından yararlanılmalıdır. Çalışmada TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) sistemi kullanılarak okuyuculara ve araştırmacılara sisteme yüklenmiş bağlamsal sözlüklerin içeriklerine ulaşma imkanı bulunmaktadır. Çalışmada Sarinci Bököy Destanı'nın en hacimli varyantı olan 6233 dizelik Alımkul Üsönbayev varyantının bağlamsal sözlüğü TEBDİZ yardımı ile hazırlanmıştır. Destan içerisindeki isim, fiil ve söz öbeği yapılarının bağlamları tespit edilerek, sayısal veriler ve örneklerle belirtilmiştir. İsim, fiil ve söz öbeği yapıları anlamları bakımından tek ve çok anlamlı olarak ayrılmış, bunların gerekli tanıkları ve sıklıkları verilmiştir. İnceleme kısmında örnekler ve metinde geçen sıklıklara da yer verilmiştir. Ayrıca Alımkul Üsönbayev'in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilerek Kırgızlar, Kırgız tarihi ve Kırgız edebiyatına da değinilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) sistemi üzerinden destanın bağlamsal dizini oluşturulmuştur. Çalışmamızda eserin sözcük hazinesi ve Alımkul Üsönbayev'in üslup özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmayla birlikte, Kırgız Türkçesi ve edebiyatı alanı başta olmak üzere, bütün Türk lehçelerinin bağlamsal söz varlığına bir katkı sunmak hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Kırgız Türkçesi, Bağlamsal Sözlük, Sarinci Bököy, Alımkul Üsönbayev.

DestanlarKırgız edebiyatıKırgızca+5
Fatma Hanım Tunç
Afyon Kocatepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2020
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Rumeli ağızlarında ilgi cümleleri

14. yüzyıldan itibaren Balkanlarda geniş bir kullanım alanı bulan Türk dili, tarihsel süreçte, başta Slav dilleri olmak üzere bölgedeki halklar tarafından konuşulan Hint-Avrupa dillerinin etkisi altında kalmış ve böylece, bölgede yeni ve Anadolu ağızlarından farklı bir ağız alanı oluşmuştur. Rumeli veya Balkan ağızları olarak anılan bu varyantlar çeşitli sosyo-linguistik sebepler dolayısıyla fonetik, morfolojik ve sentaktik açıdan değişime maruz kalmıştır. Çalışmamızın ana konusunu oluşturan ve sentaksın çalışma alanına giren ilgi cümleleri de bahsedilen etkiler sonucunda farklı bir görünüm kazanmıştır. Bu çalışmada, çeşitli metinlerin taranmasıyla elde edilen örnekler üzerinden, Balkan coğrafyasında konuşulan Türkçe varyantlardaki ilgi cümlelerinin kullanımdaki işlevleri, dil etkileşimi sonucu değişen yapısal ve sözdizimsel özellikleri ele alınacaktır. Rumeli ağızlarında kullanılan ilgi cümlelerinin Türkiye Türkçesindeki benzer yapılardan ayrılan yönleri üzerinde durulacak ve işlevsel açıdan ilgi cümleleri yerine kullanılabilen bazı cümle çeşitleri de bu bağlamda değerlendirilecektir. Anahtar Sözcükler Rumeli ağızları, ilgi cümleleri, bağımlı cümle, sözdizimi.

AğızlarCümleRumeli ağızları+2
Sedef Kılıç
Hacettepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2018
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Modern Uygurcada ve Türkçede geçmiş zaman: Karşılaştırmalı bir inceleme

Çağdaş Uygurca ile Türkçe iki akraba dil olarak fiil çekim sisteminde bir çok ortak biçimler bulundurmaktadır. Ancak bu benzer biçimlerin işlevleri kimi zaman bir birini karşılarken, kimi zaman karşılamamaktadır. Geçmiş zaman işaretleyen yapılarda ve bu yapıları oluşturan biçimbirimlerde de aynı durum söz konusu olmaktadır. Geçmiş zaman söz konusu iki dilde de en temel zaman ilişkisidir. Bu yüzden geçmiş zaman biçimleri hem biçimsel yönden, hem işlevsel yönden çok zengindir. Özellikle Çağdaş Uygurcada geçmiş zaman işaretleyen yapılarda karşımıza çıkan biçimbirimler sayıca çoktur. Bunlara yardımcı fiillerle oluşan katmerli yapılar da eklenirse, çok daha karmaşık bir görüntü sunmaktadır. Bu yüzden bu çalışmanın amacı geçmiş zaman işaretleyen yapılarda karşımıza çıkacak olan temel biçimbirimleri zaman-görünüş-kiplik açısından inceleyerek, işlevsel özelliklerini tespit etmektir. Çalışma beş bölümden oluşamaktadır. Birinci bölümünde çalışmanın amacı, literatür özeti, arştırma yöntemi ve temel kavramların açıklamalarına, İkinci bölümünde Çağdaş Uygurcanın geçmiş zaman biçimleri hakkında bilgi verilecek ve bu biçimlerin işlevsel yönden farklılıkları ve benzerlikleri örnekler ışığında incelenecektir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkçedeki geçmiş zaman biçimlerinden bahsedilecek ve bu biçimleri oluşturan biçimbirimlerin işlevleri üzerinde kısaca durulacaktır. Dördüncü bölümde Çağdaş Uygurcadaki geçmiş zaman biçimleri ile Türkçedeki geçmiş zaman biçimlerinin incelenmesinden elde edilen sonuçlar karşılaştırılacaktır. En son bir sonuç bölümüyle çalışma tamamlanacaktır.

Dil bilgisi-zamanDil bilgisi-zamanGeçmiş zaman+2
Baısıer Tuerkezhatı
Hacettepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2018
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Kıpçak grubu Türk dillerinde olumsuzluk

İletişimin en etkili yolu olan dil, kullanıcılarının aktarmak istediği her iletiyi yansıtabilecek güce sahiptir. Söz konusu iletiler onaylayan ve doğrulayan ifadeler kadar reddeden, inkâr eden, olumsuzlayan beyanlar da olabilmektedir. Her dilin kendi ilkeleri ve kuralları olduğu düşünüldüğünde evrensel bir ihtiyaç olan olumsuzluk kategorisinin de her dilde başka görünümlerde olması olağandır. Tonlama, belirli bir yapı yokluğu, olumsuzlayıcı enklitikler, öge sıralamasında değişiklik dillerin olumsuzluk işaretleme yöntemlerinden yalnızca birkaçıdır. Türkçe ise dış açılı olumsuzluğun çekim ile yapıldığı bir dildir. Fiil kök ve gövdelerine getirilen standart olumsuzlayıcı ile temel olumsuzluk elde edilir. Ancak birçok dilde olduğu gibi isim tümcelerinin, fiil tümcelerinin, isimlerin ve fiillerin olumsuzlanması farklı metotlarla sağlanmaktadır. Bu çalışmada dilbilimsel olumsuzluk Türkçenin yapısı, olumsuzluk stratejileri ve olumsuzluğun etkilediği seviye dikkate alınarak Tümcesel Olumsuzluk, Morfolojik Olumsuzluk ve Sözlükbirimsel Olumsuzluk olmak üzere üç başlığa ayrılmış; Kıpçak grubu Türk dillerinde görülen olumsuzluk bu kategoriler kapsamında incelenmiştir. Tümcesel Olumsuzluk kapsamına standart olumsuzlayıcı ile kurulan olumsuzluk, standart olumsuzlayıcı kullanılmaksızın elde edilen olumsuzluk, geniş zamanın olumsuzu, olumsuz ek fiil kuruluşu, ne...ne bağlacı, çoklu olumsuzluk ve soru yoluyla olumsuzluk dahildir. Morfolojik Olumsuzluk kapsamında Türkçe -sXz yapım eki ile Arapça gayr-, Farsça nâ- ve bî- ön eklerinin olumsuzladığı sözcükler ele alınmıştır. Doğal olumsuzluk ve olumsuz varlıksal tümce kurucusu ise Sözlükbirimsel Olumsuzluk dâhilindedir.

Dil bilgisi-eklerDilbilgisiKıpçakca+2
Simge Yarba
Hacettepe University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2018
00
Yüksek LisansAçık ErişimTR

Yabancılara Türkçe öğretiminde Türkçeye yolculuk A1 ve A2 kitaplarında söz varlığı unsurlarının incelenmesi

Bilginin hızla yenilendiği bugünün dünyasında, toplumların ve bireylerin bilgiye ulaşması, bilgiyi kullanması ve bilgiyi üretmesi yaygınlaşmıştır. Türkiye'nin dışa açılım sürecinde "Büyük Öğrenci Projesi" kapsamında yabancılara Türkçe öğretimi, son yıllarda gelişme göstererek sadece Türk ve akraba topluluklara değil, dünyaya açılan bir proje haline gelmiştir. Yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi, yalnız bir dil öğretimi değil aynı zamanda Türk kültürünün ve değerler sisteminin de dışa açılım süreci demektir. Bu bağlamda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde nasıl bir yol izleneceği, sürecin başarısının daha iyiye nasıl götürüleceği ile ilgili çalışmalar yapılmakta ve bu çalışmaların gelişerek artmasına zemin hazırlanmaktadır. Avrupa Ortak Başvuru Metninde sınıflandırıldığı gibi yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde de A (temel), B (orta), C (üst) olmak üzere üç ana yeterlilik düzeyi belirlenmiştir. Söz konusu düzeylerin yeterlilikleri baz alınarak yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili çeşitli materyaller, alanyazında mevcuttur. Bu materyallere örnek olarak ders kitapları, çalışma kitapları, Z kitaplar ve diğer teknolojik materyaller verilebilir. Bu çalışmada da yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan Türkçeye Yolculuk A1 ve A2 düzeyi ders ve çalışma kitapları nitel araştırma yönteminin doğasına uygun olarak incelenmiş olup çalışma, kuramsal nitelik taşımaktadır. Çalışma, söz varlığı unsurlarını; atasözleri, deyimler, ikilemeler, iletişim ifadeleri, özel adlar ve ünlemleri tespit etmeyi; söz varlığı ve kelime sıklığı dağılımını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışmada kelime sıklığı, Cibakaya 2.0 dizin programı ile verileştirilmiştir. Ayrıca çalışmada dil ve kültür arasındaki bütünlük ilişkisi incelenmiş, söz varlığının kültür aktarımı üzerindeki etkisi ortaya konmuştur.

KültürTürkçe öğretimiYabancı dil
Göknur Çetinkaya
Ardahan University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2019
00