9
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Statik senkron kompanzatörlerin yapay sinir ağları ile kontrolü
Günümüzde enerji talebinin artması ve hassas cihazların kullanımının yaygınlaşması, enerji verimliliği ve güç kalitesi gibi kavramların ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Gerilim çökmeleri, yükselmeleri, reaktif güç ve harmonikler, karmaşık güç sistemlerinin en önemli kalite problemleridir. Bu problemleri en aza indirmek için reaktif güç kompanzasyonu yapmak etkin bir yöntemdir. Güç elektroniği elemanlarının gelişmesiyle birlikte geleneksel mekanik anahtarlamalı şönt reaktör/kondansatör gruplarıyla yapılan kompanzasyonun yerini evirici tabanlı statik kompanzatörler almaya başlamıştır. Esnek Alternatif Akım İletim Sistemleri olarak söylenen bu cihazların başında Statik Senkron Kompanzatör (STATCOM) gelmektedir. Bu tez çalışmasında, şebekeden beslenen bir yüke paralel bağlanan STATCOM ile reaktif güç kompanzasyonu incelenmiştir. Evirici tabanlı STATCOM' un ürettiği gerilimin genliği kontrol edilerek reaktif güç kompanzasyonu yapılabilir. Dolayısıyla, reaktif güç kompanzasyonu için eviricinin DC besleme gerilimi ya da darbe genişlik modülasyonu indeksi kontrol edilmelidir. Bu tez çalışmasında, yapay sinir ağları (YSA) ile eviricinin modülasyon indeksi kontrol edilmek suretiyle reaktif güç kompanzasyonu yapılmıştır. YSA kontrollü STATCOM' un benzetim çalışmaları, hazırlanan MATLAB *.m dosyalarından ve ayrıca tasarlanan MATLAB/Simulink ortamından elde edilmiştir. YSA ve PI kontrollü STATCOM' un reaktif güç kompanzasyon performansını gösteren benzetim sonuçları, YSA kontrollü STATCOM' un etkinliğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Güç Kalitesi, Reaktif Güç Kompanzasyonu, STATCOM, PI kontrolör, YSA kontrolör.
Akıllı tahtaların ders başarısına etkisi
Bu araştırma, etkileşimli tahtaların akademik başarıya ve öğrenmede kalıcılığı sağlamadaki etkililiğinin olup olmadığını incelemek amacıyla, Teknik Bilimler MYO bilgisayar programcılığı birinci (gündüz) ve ikinci (gece) öğretim bölümünde 47'si (%78,3) erkek, 13'ü (%12,2) kız olmak üzere toplamda 60 öğrenci üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Birinci öğretim deney grubunu oluştururken, ikici öğretim kontrol grubunu oluşturmaktadır. Kişisel bilgi formlarından elde edilen bilgiler neticesinde, grupların lise diploma ortalamalarının birbirlerine yakın olduğu görülmüştür. Eğitim ve öğretimin başında öğrencilerin dersle ilgili ön bilgilerini tespit etmek amacıyla başarı ön testi yapılmıştır. Grupların başarı ön testleri karşılaştırıldığında ders hakkındaki ön bilgilerinin birbirlerine yakın olduğu gözlemlenmiştir. Grupların önbilgilerinin birbirlerine yakın olması, süreç sonunda etkileşimli tahtanın öğrenmeye etkisinin tespit edilmesinde önemlidir. Gündüz grubunda "Programlama Temelleri" ders ortamında etkileşimli tahtadan faydalanılırken, gece grubu eğitiminde bu ders geleneksel metotlarla yapılmıştır. Süreç sonunda yapılan başarı son testinde gruplar arası farklılık anlamlı bulunmuştur. Etkileşimli tahtayla ders işlenen grubun (gündüz grubu) diğer gruba oranla akademik başarılarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Başarı son testinin uygulanmasından bir süre sonra öğrenmelerin kalıcılığını tespit etmek için yapılan kalıcılık testi neticesinde, etkileşimli tahtayla ders işlenen grubun diğer gruba göre nispeten öğrenmelerinin daha kalıcı olduğu görülmüştür.
Sıra Tabanlı oyunlarda karar teoremi yardımı ile davranış seçimi ve deneyim kazanma modeli
Günümüzde bilişim teknolojilerindeki baş döndürücü ilerleyiş her alanda olduğu gibi, bilgisayar oyunları alanında da kendini göstermektedir. İnsanların en temel ihtiyaçlarından biri olan eğlenme ihtiyacı ciddi oranda bu oyunlar sayesinde karşılanmakta ve sektördeki büyüme hızlı aşamalar kaydetmektedir. Bu tezde uygun yapıdaki sıra tabanlı oyunlarda seçilebilecek hamlelere ait tutarlı bir kazanç hesabının yapılması, ayrıca bu hesap yardımı ile öğrenebilen bir yapay zekâ tasarlanması amaçlanmaktadır. Burada kullandığımız yaklaşım, olabildiğince insan gibi davranan bir sistem oluşturmaya çalışmaktır. Bunu yapmakla asıl istenilen oyunlardaki eğlence faktörünü ve oyunların oynanabilirlik sürelerini arttırmaktır. Bahsedilen hedefi gerçekleştirmek için oluşturulan yapay zekânın deneyim kazanması ve günlük hayatta da sık karşılaşılan deneyimle değişen oranda hata yapma özellikleri kazandırılmaya çalışılmıştır. Çalışma yapılırken öngörülen oyun tipi; hamlelerin sıra tabanlı olarak uygulandığı, yapılan her hamlenin tam veya yaklaşık kazanç değerinin ölçülebildiği oyunlardır. Belirtilen türdeki oyunlarda, insan tarafından kontrol edilmeyen karakterlerin hamle seçimlerini yaparken, deneyimler sonucu elde edilen kazanımlar doğrultusunda karar vermesi sağlanmaya çalışılmaktadır. Burada hedeflenen; mutlak doğruları yapan bir yapay zekâyı bulmak değil, gerçek hayatta da olduğu gibi hata yapma ihtimalinin hep olduğu, deneyim oranında daha faydalı hamlelerin tercih edilme olasılığının arttığı bir yapı oluşturmaktır. Araştırmada karar verme işlemi için karar teoreminden yararlanılmıştır. Fakat karar teoreminde kullanılan ölçütlerinin yerine, duruma daha uygun olacağı düşünülerek araştırmacı tarafından geliştirilen ölçütler kullanılmıştır. Ayrıca yöntemimizin denendiği bir uygulama üzerinde farklı tür hamlelere ait kazanç değerlerinin hesaplaması, öğrenme ve öğrenme işlemi sonrası hamle seçimi işlemleri analiz edilecektir. Mevcut yöntemin öngörülen hamlelere ait kazanç değerlerini doğru bir şekilde hesaplayabildiği ve hesaplanan bu değerlerin öğrenme işleminde kullanılması sonrasında istenilen amaçlara ulaşılabildiği görülmüştür.
Bilgisayar destekli sayısal kontrol tezgahının donanım ve yazılım tasarımı
Bilgisayarlı (ya da Bilgisayar Destekli) Nümerik Kontrol (Computer Numerical Control) olarak adlandırılan CNC tezgahlarında, programlanabilen CNC kontrol üniteleri aracılığı ile iş parçaları otomatik olarak işlenebilmektedir. Dolayısıyla bir CNC tezgahına, iş parçalarının seri üretimi, iş parçası programlarının saklanması, programda gerekli değişikliklerin kolayca yapılabilmesi, parça üretiminin herhangi bir aşamasında programın durdurulup kalınan yerden programın tekrar başlatılabilmesi gibi çeşitli fonksiyonel özellikler kazandırılmıştır. Bir CNC tezgahı; bilgisayar destekli kontrol ünitesi ve yazılımı, elektrik motorları, motor sürücüleri ve yapılacak işe uygun mekanik aksam olmak üzere 4 temel birimden meydana gelir. Bir iş parçasının programlanmasına bağlı olarak kontrol ünitesi, motor sürücüleri aracılığı ile elektrik motorlarının konum kontrolünü gerçekleştirerek tezgah üzerindeki mekanik aksamların arzu edilen X-Y ve Z koordinatlarına konumlanmasını sağlar. Bu tez çalışmasında üç eksenli bir CNC tezgahının donanımı hazırlanmış ve mekanik aksamın X, Y ve Z koordinatlarında konumlanabilmesi için adım motorları ve iş parçasının işlenmesi için ise yüksek hızlı spindle motor kullanılmıştır. CNC kontrol ünitesi, Mach3 programı ve ArtCAM ile programlanmıştır. Tez çalışmasında öncelikle adım motorları ile spindle motorun konum kontrol yöntemleri incelenmiş ve simülasyon sonuçları ile konum kontrol performansları gösterilmiştir. Uygulama çalışmaları olarak, CNC tezgahında işlenmiş çeşitli iş parçaları ve resimler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: CNC tezgahı, Konum Kontrolü, Adım motorları, Spindle motor, Mach3.
Görme engelliler için yeni bir arayüz tasarımı
Görme engelli bireyler tüm dünyada olduğu gibi Türkiye nüfusunun da önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Görme engelliler, engellerinin ve toplumun ön yargılarının da etkisiyle eğitim ve günlük yaşamlarında birçok sorunla karşı karşıya kalmaktadırlar. Toplumun bir parçası olan bu bireylerin sıkıntılarının en aza indirilebilmesi için eğitim almaları gerekmektedir. Görme engellilerin eğitimde en önemli sorunlarının başında kabartma (Braille) yazıyla hazırlanan kaynakların yetersizliği ve bu kaynaklara erişimde yaşadıkları zorluklar gelmektedir. Bu çalışma ile Braille alfabesini bilmeyen bireylerinde bu yazı sitemiyle hazırlanmış kaynakları okuyabilmesi, yazılı kaynakların çoğaltılması ve görme engellilerin başkalarından bağımsız bir şekilde eğitimlerine devam etmeleri amaçlanmaktadır. Bu tez çalışmasında Braille yazı sisteminin özelliklerine değinilmiş ve Braille yazı ile hazırlanmış dokümanların Türkçe metinlere dönüştürülmesi için bir arayüz geliştirilmiş ve uygulanmıştır. Braille karakterlerinin bilgisayarlı tanınması sonucu %86 başarı elde edilmiştir. Bu çalışma ile görme engellilerin gelişen teknolojiyi kullanarak hayatlarını kolaylaştırabilecekleri gösterilmiş ve Braille yazının Türkçeye dönüştürülmesi için farklı bir yaklaşım sunulmuştur.
Mamografi görüntülerinin değerlendirilmesinde örüntü tanıma temelli bir karar destek sistemi
Meme kanseri kadınlarda, erken ölüme yol açan kanser türlerinin başında gelir. Literatürde, radyologların gözünden kaçan meme kanseri vakalarının %10-%25 olduğunu görülmektedir. Bilişim teknolojisinin gelişmesiyle, bilgisayarların uzmanlarca karar destek sistemi olarak kullanımı da yaygınlaşmıştır. Özellikle tıp alanında bu tür sistemler teşhis amaçlı olarak doktorlarca kullanılmaktadır.Şüpheli bir bölgeyi gösteren bilgisayar destekli sistem, bir tümörün doktorun gözünden kaçmasını önleyebilir. Bu tür sistemler doktor yerine değil, doktora ?ikinci fikir? ya da ?ön-okuyucu? olarak destek bilgisi sunar ve böylece birden fazla uzmanın aynı vakayı incelemesine gerek kalmamasını sağlar.Bu tez çalışmasında, memenin röntgeninin alınması ile elde edilen mamografi görüntülerinin ön işlem, özellik çıkarma ve sınıflama süreçlerini içeren bir örüntü tanıma sistemi ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bunun için, ön işlem sürecinde histogram temelli bölütleme, özelik çıkarma sürecinde bölütlenmiş mamografi görüntüsünün dalgacık dönüşümü ve shannon entropi hesaplama, sınıflama sürecinde ise entropi özellik değerlerinin geri yayınım yapay sinir ağı kullanılarak mamografi görüntüsünün tanınması gerçekleştirilmiştir. Geliştirilen karar destek sisteminin uygulaması, 82 mamografi görüntüsü üzerinde denenmiştir. Test sonuçları, önerilen uygulama sisteminin başarımının %86 doğrulukta olduğunu göstermiştir.
Yapay zekâ tabanlı konuşma tanıma sistemi
Konuşma tanıma günümüz bilgi teknolojilerinde popüler bir konu olmaya başlamıştır. Konuşma tanıma sayesinde kelimelerin dijital ortama transferi diğer yöntemlerden çok daha hızlı ve kusursuz yapılmaktadır. Ayrıca konuşma tanıma ile cihazların sesle kontrolü sağlanabilmektedir.Bu çalışmada konuşma tanıma sistemlerinde kullanılan genel metotlar hakkında bilgi verilmiştir. En yaygın kullanılan yapay zekâ metotlarından YSA ve UBSA tanıtılmıştır. Gerçeklenen konuşma tanıma sisteminde ilk olarak Dalgacık Dönüşümü ile entropi değerleri ve MFKK hesaplanarak konuşmayı temsil eden özellikler çıkarılmıştır. Daha sonra elde edilen özellik vektörleri kullanılarak yapay zekâ tabanlı konuşma tanıma sistemlerinin eğitimi gerçeklenmiştir. Eğitilen modeller daha sonra konuşma saptama başarımı için test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar tablolar halinde verilmiştir.Anahtar kelimeler: konuşma tanıma, yapay sinir ağları, mfcc, entropi, dalgacık dönüşümü
Hibrit newton rapson yöntemi ile güç sistemlerinde frekans kestirimi
Bu çalışmada, bozulmaya uğramış, güç sistemi sinyallerinin temel frekanslarını tahmini için bir hibrit model geliştirilmiştir. Bu modelin geliştirilmesinde Eğri Uydurma Yöntemi ve Sıfır Geçiş Yöntemi, Newton-Rapson yöntemi ile birlikte kullanılmıştır. Hibrit Newton-Rapson yöntemi ilk olarak sıfır geçiş yönteminden, sıfır geçiş noktalarını ve eğri uydurma yönteminden, eğrinin fonksiyonunu alarak frekans tahmini yapmaktadır. Bu yeni oluşturulan model ile güç sistemlerinde oluşan bozulmaya uğramış sinyallerin verilerini bilgisayar ortamında analizini yapmak hedeflenmiştir. Yeni geliştirilmiş olan bu modelin sonuçları sıfır geçiş ve eğri uydurma yöntemi ile karşılaştırıldığında önemli ölçüde iyileştirmelerin gerçekleştiği görülmüştür.Ayrıca şebekelerde rastlanan ve üstsel ifadeler ile ifade edilen işaretlerin frekans kestirimi yapılmıştır. Üstsel ifadeler ile gösterilen işaretlerin frekansının kestiriminde Prony yöntemi kullanılmıştır. Son olarak Faz kilitlemeli devre ile, verilerin direk analizi yapılmış ve işarete ait frekans kestirimi yapılmıştır. Bu uygulamalara ait frekans kestirim sonuçlarının tatmin edici düzeyde olduğu uygulamalar sonucunda gözlemlenmiştir.
PIC mikrodenetleyici tabanlı deney modülleri tasarımı ve yapımı
Anahtar kelimeler: PIC, Mikrodenetleyiciler. PIC mikrodenetleyiciler, dünyanın en çok tercih edilen 8 bit RISC (Reduce Instruction Set Computer) mikrodenetleyicileridir. Bu işlemciler, 1990' dan bu güne kadar yarım trilyon işlemci ve 100000 programlama sistemi satışı ile bir dünya standardı olmuştur. PIC 'i üreten Arizona Microchip, sadece geçen iki yıl içinde 58 adet yeni PIC üretmiştir. Bunun yanında önümüzdeki günlerde 44 yeni tür PIC daha satışa sunulacaktır. Microchip PIC işlemciler diğer işlemcilere göre; daha yüksek performans, aynı yapıdaki aile gurupları, çoklu hafıza teknolojisi ve kolay kullanımlı programlama sistemine sahiptir. Bu özellik, aynı bilgi birikimi ile daha hızlı ve daha kolay tasarımlar yapma olanağı sağlar. Microchip Technology 'nin PIC16C5x mikrodenetleyicisi; fiyat bakımından en ucuz işlemcisi olmasının yanında 8 bitli, yüksek performanslı, tamamen statik, EPROM/ROM temelli CMOS teknolojisi özelliklerine sahiptir. PIC16C5x aym fiyat sınıfındaki mikroişlemcilere göre çok daha büyük bir performans sağlar. 12 bit uzunluğundaki komutu, diğer 8 bitlik mikroişlemcilere göre çok daha büyük komut sıkıştırma (2:1) ile çalışır. Tüm komutlar tek adımda işlenirken(200 ns), sadece atlamalar iki adımda gerçekleşir. Komutlar basit ve kolay hatırlandığı için tasarım aşaması da zaman kazandırmaktadır. PIC16C5x ürünleri, özel donanımı sayesinde sistem maliyetini düşürür ve güç harcamasını da azaltır. Sahip olduğu POR (Power On Reset-Gerilim verildiğinde Reset yap) ve DRT (Device Reset Timer-Eleman Reset süresi) sayesinde harici reset devrelerine gerek kalmaz. Düşük güçlü osilatörden ucuz osilatör yapılarına kadar dört farklı osilatör ile çalışabilirler. SLEEP modu, Watchdog Timer ve yazılım koruma özellikleri sayesinde sistem maliyeti düşmekte, güç tüketimi azalmakta ve güvenirlik artmaktadır. Program tasarımcılar için geliştirilmiş olan silinebilir mikroişlemciler ile kolaylık sağlanırken, bir defa programlanabilen mikroişlemciler ile seri üretimde maliyet düşürülmesi üstünlüğü verilmektedir. Bu çalışmada, birinci bölümde PIC mikrodenetleyici genel olarak tanıtılmakta, ikinci bölümde PIC16C5x'in teknik, kullanım ve programlama Özellikleri anlatılmaktadır. Üçüncü bölümde komutlar örneklerle açıklanmakta, dördüncü bölümde programlamayı hızlı ve kolay öğrenebilmek için gerekli olan temel ve genel programlar önerilmektedir. Beşinci bölümde ise D.C. motor kontrol devresi tasarımı ve yapımı, step motor kontrol devresi tasarımı ve yapımı, trafik ışık kontrol devresi tasarımı ve yapımı ile tuş takımı tasarımı ve yapımı ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Ekte ise örnek devrelerin programları verilmiştir.