6
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Konuşma sesi uyaranına işitsel beyinsapı cevabı: Normatif veri çalışması
Konuşma sesi zengin harmonik bileşenler, dinamik amplitüd modülasyonları ve hızlı spektro-temporal değişimlerin olduğu kompleks bir yapıdır. Bu karmaşık yapıyı değerlendirmek için tone-burst, klik gibi basit uyaranlar yetersiz kalır. Beyinsapı seviyesinde, konuşmanın temporal ve spektral kodlamasının bütünlüğünü değerlendirmek için konuşma sesi uyaranı kullanılarak işitsel beyinsapı cevaplarının elde edilmesi gerekmektedir. S-ABR, konuşma hecesinin, işitsel beyinsapı tarafından nasıl kodlandığı hakkında doğrudan bilgi sağlayan, geçerli ve güvenilir bir araçtır. Çalışmamızda 18-35 yaş arası, ana dili Türkçe olan 30 sağlıklı bireyden (15 kadın, 15 erkek) 40 ms durasyona sahip yapay /da/ uyaranı ile S-ABR kaydı yapılarak, cevabın 7 majör (V, A, C, D, E, F, O) dalga pik latans ve amplitüd bilgisini içeren time domain gösterimi ile spektral piklerin (F0, F1, F2_HF) amplitüd bilgisini içeren frequency domain gösterime ait, cinsiyete özgü normatif değerlerin belirlenmesi planlanmıştır. EEG verileri, 32 kanallı headbox kullanılarak her bireyden 5 oturumda toplanmış, veri analizleri kayıt sonrası MATLAB programında yapılmıştır. Çalışmaya katılan her birey için, dalga piklerinin amplitüd büyüklüğü ve latans değerleri belirlenmiştir. Time domain ve frequency domain dalga formları tüm katılımcılardan elde edilmiş, kadınlarda konuşma seslerinin, beyinsapında zamansal olarak daha erken kodlandığı, konuşma uyaranına ait fundamental frekans ve harmoniklerinin enerji kodlamasında ise cinsiyetin etkili olmadığı belirlenmiştir. Elde edilen bu verilerin, farklı gruplarla yapılacak çalışmalar için temel oluşturacağı düşünülmüştür.
Ventilasyon tüpü uygulanan seröz otitis media'lı çocuklarda absorbans değerlerinin karşılaştırılması
Otitis media çocukluk çağı hastalıkları arasında üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra en sık görülen ikinci hastalıktır. Otitis mediası olan çocukların problemlerini önleme veya azaltmada kullanılan yöntemlerden biri de ventilasyon tüpleridir. Orta kulağın ses transfer fonksiyonlarını değerlendiren immitansmetrik bir yöntem olan geniş bant timpanometri ile perforasyon varlığı ve ventilasyon tüpü uygulaması gibi klasik immitansmetrik ölçümlerin yapılamadığı durumlarda basınçsız absorbans ölçümü yapılabilmektedir. Bu çalışmanın amacı ventilasyon tüpü uygulaması yapılan çocukların ameliyat öncesi, ameliyattan bir hafta, bir ay ve üç ay sonra ölçülen geniş bant absorbans değerlerini karşılaştırmak ve ventilasyon tüpünün tedavi süreci için etkili bir kontrol mekanizması olup olmadığını değerlendirmektir. Çalışmaya, kontrol grubu olarak 1-8 yaş arası normal işitme ve orta kulak fonksiyonuna sahip 30 bireyin 60 kulağı, çalışma grubu olarak ise klinik endikasyonu ventilasyon tüpü uygulaması olan 1-8 yaş arası 30 bireyin 49 kulağı dahil edilmiştir. Gruplara saf ses odyometrisi, klasik timpanometrik ölçümler ve geniş bant timpanometrik ölçümler yapılmıştır. Çalışma grubuna ameliyat sonrası birinci hafta, birinci ay ve üçüncü ay olmak üzere üç kez daha geniş bant basınçsız absorbans ölçümü yapılmıştır. Çalışma grubunun ameliyat öncesi ölçülen basınçsız absorbans değerleri kontrol grubundan ve ameliyat sonrası ölçülen değerlerden tüm frekanslarda daha düşük çıkmıştır (p<0.05). Çalışma grubunun basınçsız absorbans değerlerinde ameliyattan sonra belirgin bir yükselme gözlenmiştir; üçüncü aya kadar bu yükselmenin devam ettiği ve üçüncü ayda absorbans değerlerinin kontol grubu absorbans değerleriyle eşit düzeye geldiği görülmüştür. Sadece 2000 Hz ile 4000 Hz arası frekansların absorbans değerlerinin kontrol grubuna göre farklı olduğu ve bu farkın istatistikel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0,05). Bu farkın sebebinin ventilasyon tüpü uygulaması ile oluşan perforasyon etkisinden kaynaklandığı düşünülmüştür.
İlkokul bir, iki ve üçüncü sınıfa devam eden koklear implant kullanıcısı çocukların akademik ve sosyal becerilerinin değerlendirilmesi
Çalışmamızda, ilkokul bir, iki ve üçüncü sınıfa devam eden koklear implant kullanıcısı çocukların sosyal beceri, akademik yeterlilik ve problem davranışları normal akranlarıyla karşılaştırılmış, ayrıca dil becerileriyle aralarındaki ilişkiyi araştırılmıştır. Bu amaçla çalışmaya 32 koklear implant kullanıcısı çocuk (çalışma grubu) ile bu çocukların 160 sağlıklı sınıf arkadaşı (kontrol grubu) dahil edilmiştir. Çalışmaya katılan her bir çocuk için, 2005 yılında Sucuoğlu ve Özokçu tarafından Türkçeleştirilip geçerlik güvenirliği yapılan ve sosyal beceri, akademik yeterlilik, problem davranış alt ölçeklerinden oluşan Sosyal Beceri Derecelendirme Sistemi (SBDS) öğretmeni tarafından uygulanmıştır (1). Koklear implant kullanan çocuklara ayrıca TİFALDİ ölçeği ile alıcı ve ifade edici dil değerlendirmesi yapılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler sonucunda; çalışma grubu ile kontrol grubunun SBDS alt ölçekleri arasında kontrol grubunun lehine anlamlı fark bulunmuştur. Çalışma grubu, erken dönem (2 yaş öncesi) ve geç dönem (2 yaş sonrası) implant olanlar olacak şekilde 2'ye ayrılarak kontrol grubuyla beraber SBDS alt ölçekleri puanları arasında 3'lü istatistiksel karşılaştırma yapıldığında çalışma grubu ile kontrol grubu arasındaki farkı geç dönemde koklear implant olan grubun oluşturduğu görülmüştür. Çalışma grubunda yapılan, TİFALDİ Alıcı Dil ve İfade Edici Alt Testleri ile SBDS alt ölçekleri arasındaki korelasyon analizlerinde; Alıcı Dil Alt Testi puanları ile akademik yeterlilik alt ölçeği arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon elde edilirken, İfade Edici Dil Alt Testi puanları ile sosyal beceri ve akademik yeterlilik alt ölçekleri arasında pozitif yönde anlamlı korelasyon elde edilmiştir. Ayrıca SBDS alt ölçekleri puanlarının kendi aralarında da anlamlı korelasyonlar gösterdiği elde edilmiştir.
İşitme cihazı kalıbında çift ventin hasta memnuniyeti üzerine etkisi
İşitme cihazı özellikle iç kulağın etkilendiği işitme kayıpları için en uygun amplifikasyon yöntemidir. Uygun bir işitme cihazı, bireyin işitme kaybının olduğu frekanslarda ihtiyacı olan kazancı sağlayarak kulağa kaliteli ses iletebilmelidir. İşitme kaybının tipi, derecesi ve konfigürasyonu açısından en ideal işitme cihazı ve uygun kalıp seçimi önemlidir. Kulak kalıbına ventilasyon açma işlemi işitme kaybına göre belirlendiği gibi hasta konforuna göre seçimi de önemlidir. Çalışmamız, işitme cihazı kullanan bireylerin kulak kalıbına uygun tek ve çift açılan ventilasyonun akustik etkilerini ve hasta memnuniyeti üzerine etkisini göstermeyi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda bilateral orta derecede sensörinöral işitme kaybına sahip işitme cihazı kullanan 30 hastanın (50 kulak) odyolojik ölçümleri ve REM değerlendirmeleri yapılıp, APHAB anketi ve VAS ölçeği uygulanılarak sonuçlar tek ventli kullanım ile çift ventli kullanımları karşılaştırılmıştır. Çalışmanın sonucunda serbest alan eşiklerinde ve konuşmayı ayırt etme skorlarında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır (p>0,05), REM uygulamasında cihaz kazancının değişmediği gözlenmiştir, REAR ölçümlerinde istatistiksel olarak anlamlı fark gözlenmemiştir (p>0,05). Yapılan APHAB memnuniyet anketinde tek vent ile cihazsız, çift vent ile cihazsız karşılaştırmalarında istatistiksel olarak anlamlı fark gözlenmiştir (p<0,01), ancak tek vent ve çift vent uygulaması arasında anlamlı fark gözlenmemiştir (p>0,01). APHAB alt ölçeklerinin tek vent ve çift vent arasında pozitif yönde güçlü bir korelasyon bulunmuştur (p<0,01). Bununla birlikte öznel bir değerlendirme olan VAS ölçeğinde sonuçların istatistiksel olarak anlamlı çıktığı gözlenmiştir (p<0,05). Elde ettiğimiz bulgular hastaların çift ventli kulak kalıplarının tek vente göre cihazlı serbest alan işitme eşiklerini, konuşma skorlarını, REM değerlerini ve APHAB memnuniyet anketi ile memnuniyeti etkilemediği, ancak VAS değerlendirme ölçeği ile hastalarda memnuniyetin arttığı görülmektedir. Anahtar Kelimeler: İşitme Cihazı, Kulak Kalıbı, Çift Vent, APHAB, VAS
İşitme kayıplı bireylerde eşiküstü işitsel işlemleme becerilerinin değerlendirilmesi
Günlük hayattaki iletişim becerilerimizi büyük ölçüde etkileyen işitsel performansımız; periferal işitme, işitsel işlemleme ve bilişsel işlemleme sistemlerinin bütünlüğüne bağlıdır. İşitme kayıplı bireylerin, azalan işitme hassasiyetlerinin yanında; eşik üstü ses kaynaklarındaki temporal ipuçlarını da işlemleyemedikleri, bu nedenle gürültülü ya da birden fazla ses kaynağı olan ortamlarda iletişim problemleri yaşadıkları belirlenmiştir. Yaşlanma ile beraber işitsel ve bilişsel birçok fonksiyonun etkilendiği ve azalan fonksiyonel becerilerin, iletişim becerilerini olumsuz yönde etkilediği bildirilmiştir. Bu çalışmada; yaş ile sensörinöral işitme kaybının, gürültüde konuşmayı anlama, eşiküstü işitsel işlemleme ve bilişsel işlemleme becerileri üzerine etkilerinin değerlendirilmesi ve gürültüde konuşmayı anlama, eşiküstü işitsel işlemleme ve bilişsel işlemleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi hedeflenmiştir. Bu amaç doğrultusunda; çalışma grubunda sensörinöral işitme kaybına sahip 18-39 yaş ve 40-60 yaş aralığında 10'ar birey; kontrol grubunda ise normal işiten 18-39 yaş ve 40-60 yaş aralığında 10'ar birey çalışmaya dahil edilmiştir. Tüm katılımcılara; gürültüde konuşmayı anlama becerisini değerlendiren Türkçe Matris Test ve Ünsüz Ses Tanımlama Testi, eşiküstü işitsel işlemleme becerisini değerlendiren Temporal Fine Structure (TFS) Hassasiyet Testi ile bilişsel becerileri değerlendiren Görsel-İşitsel Sayı Dizileri Testi-B Formu ve İşitsel Sözel Öğrenme Testi uygulanılarak sonuçlar karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda gürültüde konuşmayı anlama testlerinde ve TFS Hassasiyet Testinde işitme kayıplı bireyler ile normal işiten bireyler arasında, işitme kayıplı genç bireyler ile işitme kayıplı orta yaşlı bireyler arasında ve normal işiten genç bireyler ile normal işiten orta yaşlı bireyler arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Bilişsel testlerin tamamında, normal işiten genç ve orta yaşlı bireyler arasında anlamlı farklılık bulunurken (p<0,05), bazı alt testlerde diğer gruplar arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır. Gürültüde konuşmayı anlama testleri ile eşiküstü işitsel işlemleme ve bilişsel işlemleme testleri arasında korelasyon bulunmuştur. Ayrıca eşiküstü işitsel işlemleme ve bilişsel işlemleme testleri arasında da korelasyon mevcuttur. Çalışma sonucunda; sadece işitme kaybının değil yaşın da işitsel performansı önemli derecede etkilediği gözlemlenmiş, bu nedenle hem işitme kaybına sahip hem de normal işiten bireylerde, dinleme becerilerinin ya da işitme fonksiyonların tam olarak değerlendirilmesi ve problemlerin ortaya çıkartılabilmesi için daha bütüncül bir yaklaşımın gerekliliği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Eşiküstü işitsel işlemleme, gürültüde konuşmayı anlama, bilişsel beceriler, temporal fine structure, sensörinöral işitme kaybı.
Türkçe konuşan çocuklarda fonatuar aerodinamik özelliklerin belirlenmesi
Ses üretimi aerodinamik bir olaydır ve bu nedenle hava akışı ve hava basıncının değerlendirilmesi bireyin fonasyon sistemi hakkında anlamlı bilgiler vermektedir. Çalışmamızda, Türkçe konuşan 4.00-17.11 yaş arasındaki çocuklarda normatif veri oluşturulması ile yaş ve/veya cinsiyete bağlı değişkenlik gösteren aerodinamik verilerin belirlemesi amaçlanmıştır. Çalışmamıza 4.00-17.11 yaş arasında 120 çocuk katılımcı olarak alınmıştır. Grup I; 4.00-5.11 yaş, Grup II; 6.00-9.11 yaş, Grup III; 10.00-13.11 yaş ve Grup IV; 14.00-17.11 yaş olmak üzere dört grup oluşturulmuştur. Bu yaş gruplarının her birine 30'ar çocuk (15K,15E) yer almıştır. Çalışmamıza işitme kaybı, ses ve konuşma bozukluğu olmayan çocuklar dahil edilmiştir. Aerodinamik değerlendirme için KAY-PENTAX PAS Model 6600 cihazı kullanılmıştır ve 6 protokolde 56 parametrede değerlendirme yapılmıştır. Elli altı parametrenin 49' unda yaş ve/veya cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Bu farklılıklar kız ve erkek çocukların respiratuvar ve laringeal sistemindeki değişimlerle açıklanabilir. Expiratory airflow duration, expiratory volume, mean pitch, phonation time, peak expiratory airflow, mean expiratory airflow, SPL range, pitch range, target airflow, mean airflow during voicing, aerodinamik power, aerodinamik resistance ve acoustic ohms parametrelerinde running speech protokolü hariç diğer beş protokolde istatistiksel olarak 4 grup arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Running speech protokolünde yedi parametrede istatistiksel olarak Grup II, Grup III ve Grup IV arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Yedi parametrede running speech protokolü hariç diğer beş protokolde cinsiyete göre (erkek>kız) istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Dört parametrede running speech protokolü hariç diğer beş protokolde cinsiyete göre (kız>erkek) istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Aerodinamik değerlendirmenin hem tanı koyulurken hem de uygulanan tedavilerinin etkinliğinin belirlenmesinde uygun yöntem olarak kullanılabileceği düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Ses, aerodinamik analiz, pediatrik ses, pediatrik ses profili, fonatuar aerodinamik sistem