4
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Ṭalʿatî Çelebi Maġzü'ṭ-Tıbb (metin-inceleme-sözlük)
Türk dili çalışmaları için önem teşkil eden edebi eserlerin dışında verimli çalışmalar yapılabilecek en zengin kaynaklardan biri tarihî tıp metinleridir. Eski Anadolu Türkçesi dönemi tıp metinleri arı dil kullanımı ile günümüz Türkçesi için temel oluşturmaktadır. 14 ve 15. yy metinlerini takiben Osmanlı Türkçesi tıp metinleri 16. yy ve 17. yy Klasik Dönem eserleri olarak; Türkçeleşme, "Batı" kökenli kelimelerin dilimize yerleşmesi ve Farsça ve Arapçanın gramer ve üslup bakımından baskınlaştığı yeni bir tıp dili sahası ile karşı karşıya olunduğunun bir göstergesidir. Dönemin fonetik çerçevesini çıkarmak için tıp eserleri yoğun bir malzemeye sahiptir. Bu çalışmada 16. yy tıbbi malzemeler bitkiler, devalar ve 17. yy Türkçesi geçiş dönemi özelliklerini gösterebilen bir metin olan "Maġzüʿṭ-ṭıbb" adlı eser transkripsiyon ve sözlük çalışması ile ortaya koyulmuştur. Eser 16.yy meşhur hekimlerinden Yȗsufî Herevîʿye ait "Rubâʿiyyât-ı Yȗsufî" eserinin tercümesi olan "Muġziʿṭ-ṭıbb" adıyla Milli Kütüphane" 06 mil Yz A 2719/1" no ile yanlış okuma ile kaydedilmiş bir hastalıklar ve devalar kitabıdır. Eser kütüphane kaynaklarında Farsça olarak görünmektedir. Oysa eser Türk dilinde yazılmış bir tercüme metindir. Eserde Yusūfįʿye ait rubailer Farsça'dır. Eserin mütercim/müellifinin 17.yy isimlerinden Talʿatî Çelebi olduğu gerek IRCICA kataloglarında, gerek eserin bir diğer nüshasında ifade edilmiştir. Mütercim/müellif kütüphane kaynaklarında "Ṭalʿatį ʿAbd-i Şāhį" ismiyle kitabın adı gibi yanlış ve/veya eksik kaydedilmiştir. Bu çalışmada yazar, eseri ve eser içeriği detaylarıyla doğru tespit edilmeye çalışılmış, yanlış veya eksik kaydedildiği düşünülen eser ve yazar adının düzeltilmesi de amaçlanmıştır. Eserde Yȗsufî Herevîʿye ait müfred ve mürekkeb devalar rubailer aracılığı ile anlatılmıştır. Farsça rubailerin Türkçe tercüme edildiği metinde Klasik Osmanlıca döneminde görülen söz dizimi ve dış yapı göze çarpmakta, kısmi olarak yalın Türkçe ifadeler ve arkaik kullanımlar yer almaktadır. Karışık dil özellikleri yoğun olarak görülmektedir. Çalışmanın amacı içeriğin doğru tespit edilmesi, dönem fonetiğinin ortaya çıkarılması ile Türk Dili alanındaki tarihî tıp metinleri söz varlığına katkıda bulunmaktır.
Reşit Kazım Bayatlı'nın şiirlerinde Kerkük Türkmen Türkçesi Dil Özellikleri (ses ve şekil bilgisi)
Kerkük, Irak'ın kuzeyinde, Bağdat'ın 236 km kuzeyinde önemli bir şehirdir. Tarihi 1400 yıla dayanan Kerkük'te yaklaşık 1 milyondan fazla insan yaşıyor. Bu ülkenin nüfusunun yaklaşık yüzde otuzu Türkmenlerden oluşur. Kerkük'te yaşayan Türkmenlerin konuştuğu dil Azerbaycan Türkçesi olarak bilinir. Irak'ta 1400 yıldır yaşayan Türkmenlerin dili, bölgesel bir dil statüsüne sahiptir. Bu nedenle, Irak'ta resmi diller arasında yer almakla birlikte, yerel halk tarafından kullanılan ve kabul edilen bir dildir. Kerkük, tarih boyunca Türk kültürünün ve varlığının önemli bir merkeziydi. Şehrin köklü Türkmen geçmişi, dili ve kültürü, Irak'taki Türk kimliğinin bir parçası olarak görülüyor. Reşit Kazım Bayatlı, Irak Türk edebiyatının önemli şairlerinden biridir. Kerkük Türkmen Türkçesi ile şiir, düşünce yazısı ve hikâye tarzında kalem oynatan şair aynı zamanda halk edebiyatının mâni ve hoyrat türlerinde de eser vermiştir. Eserlerinin konusu, Türk milliyetçiliği, vatan sevgisi ve tarihtir. Bu çalışma, Kerkük'e bağlı Kifri ilçesinde 1914 yılında doğmuş ve orada büyümüş Kerküklü şair Reşit Kazım Bayatlı'nın eserlerini ses bilgisi açısından incelemektedir. Çalışmada şairin iki eseri incelenmiştir: 1. Eserlerinden Seçmeler Kitabı ve 2. Mektepli Şerki ve Şiirleri. Arap harfli eserler önce transkripsiyon alfabesine aktarıldıktan sonra ses bilgisi açısından incelenmiştir. Kerkük Türkçesinde 9 ünlü ve 21 ünsüz ses vardır ve kelime dizilişi Türkçeye benzer. Kerkük Türkmen Türkçesi de Arapça ve Farsça kelimeler içerir.
Hakkı Ateş'in 1925'te kaleme aldığı Türkçenin sarfı adlı eseri (Metin-günümüz Türkçesine çeviri-terimler dizini-tıpkıbasım)
Dil bilimin temel öğelerinden biri olan sarf (biçim bilgisi), dilin önemli bir unsurudur. Sarf özetle bir dilin ek, kök ve söz yapısını incelemektedir. Söz dizimi ve anlam bilimi, sarfı destekleyen unsurlardır. Dil bilimin her birimi ayrı birer birim olarak incelense dahi birbiri ile etkileşime geçerek dilde anlamlı unsurları bir araya getirmektedir. Bu çalışmada Hakkı Ateş'in 1925 yılında Küçük Bir Proje başlığı altında kaleme aldığı Türkçenin Sarfı adlı eser filolojik ve dil bilimsel yöntem ile incelenmiştir. Çalışmanın amacı, Türkçenin Sarfı eseri ile dönemin diğer gramer kitaplarını kıyaslayarak gramer terimlerinin tespitini yapmaktır. Yapılan çalışmanın giriş bölümünde sarf hakkında bilgi verilerek literatür taramasına yer verilmiş aynı zamanda çalışmanın konusu amacı, sınırlılık ve yöntem hakkında bilgiler sunulmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde üzerinde çalışılan metnin Latin harflerine aktarılmış hali verilmiştir. İkinci bölümde metnin dil içi çevirisine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Terimler dizini başlığı altında Osmanlıca-Türkçe, Türkçe-Osmanlıca ve Özel Adlar olarak üç alt başlıkta incelenmiştir. Sonuç bölümünde bulguların analizi yapılmıştır.
Eski Anadolu Türkçesi Kur'an tercüme ve tefsirlerinin söz varlığı
Eski Anadolu Türkçesi, Türkçenin XIII.-XV. yüzyılları arasında gelişim gösteren dönemdir. Bu dönemde tercüme ve tefsir yöntemleriyle yapılmış pek çok eser vardır ancak tercüme eserlerin daha fazla olduğu bilinmektedir. Dönemde tercüme edilen eserler, adeta birer telif eser niteliği göstermektedir. Bu dönemde ortaya konan tercüme ve tefsirlerin de katkısıyla Türkçe pek çok yeni söz kazanmıştır. Ayrıca tercüme ve tefsir niteliği taşıyan bu yazmaların bulunması Türkçenin genel anlamda gelişmesine de çok büyük katkılar sağlamıştır. Eski Anadolu Türkçesi ile yazılmış Kur'an tercümeleri ve tefsirlerinden hareketle dönemin kelime hazinesi ve anlam dünyası incelenmiş ve Türkçeye olan katkıları üzerinde durulmuştur. Bu çalışma ile Eski Anadolu Türkçesinin zengin söz varlığı ortaya konulmak istenmiştir.