10
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Hüseyin Nihâl Atsız'ın roman ve şiirlerinde eskicil ögeler
Hüseyin Nihâl Atsız 1905- 1975 yılları arasında yaşamış olan Türk dili ve tarihi üzerine çalışmalar yapmış; yazarlık, şairlik yönü bulunan bir Türkolog ve Türkçü fikir adamıdır. Eskicil kelime bugün kullanımdan düşmüş bulunan ve dilin önceki bir dönemine ait olan kelimelerdir. Hüseyin Nihâl Atsız eserlerini kaleme alırken eskicil kelimeler kullanmıştır. Hüseyin Nihâl Atsız'ın edebî eserlerindeki eskicil ögelerin tespit edildiği bu çalışmada yazarın bu kelimeler konusunda beslendiği kaynaklar araştırılmıştır. Tespit edilen eskicil kelimeler tasnif edilmiştir. Sınıflandırılan eskicil kelimeler değerlendirilip yorumlanmıştır. Atsız Türk dilinin eski kaynaklarından Orhun Yazıtları, Kutadgu Bilig, Dîvanu Lugâti't-Türk ve Dede Korkut metinlerinden aldığı kelimeleri eserlerinde kullanmıştır. Bunun yanı sıra eski Türkçe kelimelere bakarak yeni kelimeler yaratmış ve bunları da eserlerinde kullanmıştır. Yazarın roman, hikâye ve şiirlerinde eski Türkçe kelimeleri tercih etmesi dikkat çekicidir. Yazarın eskicil kelime tercihinin nedenleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu durum yazarın dil konusundaki hassasiyeti ve Türkçülük fikrinden doğmuştur. Eskicil kelimeleri edebî eserlerinde kullanarak onlara yeniden hayat vermiştir. Eski dil malzemesini korumanın bir yöntemi de budur. Hüseyin Nihal Atsız'ın eserlerinde eskicil kelimeler tercih etmesi, bunları kullanması bu anlamda önemli bir çalışma olarak görülebilir. Atsız'ın eserlerinde hayat verdiği kelimeler okuyucular tarafından benimsenmiş ve yeniden kullanılmaya başlanmıştır. İki bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde Hüseyin Nihal Atsız'ın hayatı, eserleri, edebi kişiliği, kullandığı dil ve üslubu, eserleri üzerine çalışma yapanlar ve eskicil kavramı ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Hüseyin Nihal Atsız'ın edebî eserlerindeki eskicil kelimeler tespit edilmiş, tasnif edilmiş ve incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışma esnasında edinilen bilgilere değinilmiştir.
Orhan Pamuk'un romanlarında ikilemeler
Bu çalışmada, Orhan Pamuk'un Cevdet Bey ve Oğulları, Sessiz Ev, Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Benim Adım Kırmızı, Kar, Masumiyet Müzesi, Kafamda Bir Tuhaflık ve Kırmızı Saçlı Kadın adlı romanlarında geçen ikilemeler konu edilmiştir. Çalışmanın amacı, Orhan Pamuk'un romanlarından elde edilen ikilemelerle ikileme konusunu yapı, anlam ve alınma sözcükler bakımından sınıflandırmaktır. Çalışma; giriş, inceleme ve sonuç bölümlerinden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Orhan Pamuk'un hayatı ve romancılığı hakkında bilgi verilmiş, araştırmacıların ikileme ile ilgili yapmış oldukları çalışmalara değinilmiştir. İnceleme bölümünde ikilemeler; yapı, anlam ve alınma sözcük bakımından ele alınmıştır. İlk olarak ikilemeyi oluşturan sözcüklerin aldığı ekler belirlenmiştir. Ardından ikilemeyi oluşturan sözcükler arasındaki anlam ilişkisi tespit edilmiştir. Sonraki bölümde Arapça, Farsça, İngilizce, Fransızca, Yunanca, Almanca ve İtalyanca kökenli ikilemelere yer verilmiştir. Sonuç bölümünde, ikilemelerle ilgili elde edilen veriler hakkında yorumlarda bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: İkileme, Orhan Pamuk, yapı, anlam, alınma sözcükler
Latife Tekin'in romanlarında isim cümleleri
1980 sonrası ının önemli kalemlerinden Latife Tekin, klasik gerçekçi Türk romanı geleneğinden bütünüyle kopmadan, ona özgün bir biçim ve üslûp kazandırmıştır. Romanlarında imgeye, atasözleri ve deyimlere sıkça yer vermesi Tekin'in üslûbunun gelenekçi yönünü oluşturur. ının sözlü ve yazılı kaynaklarından yararlanmış olması Tekin'in gelenekten de beslenen bir yazar olduğuna işarettir. O, "büyülü gerçekçilik'' kavramını Türk romanına getiren yazardır. 1983 yılında yayımladığı Sevgili Arsız Ölüm romanıyla Türk edebiyatına giriş yapan Tekin'in, farklı anlatım teknikleriyle zenginleştirdiği romanları günümüzde birçok okuyucu kitlesinin ilgisini çekmektedir. 1980 sonrası değişen Türkiye şartları, yirminci yüzyıl insanının hayata bakışı ve beklentileri, onun romanlarının genel temasını oluşturur. Bugüne kadar sekiz roman, bir deneme ve bir senaryo bir de anı-öykü yayımlamıştır. "Latife Tekin'in Romanlarında İsim Cümleleri '' adlı yüksek lisans tezimiz, Yeni Türk Dili alanında yapılan çalışmalara bir katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Latife Tekin, modern Türk romanı, büyülü gerçekçilik, isim cümlesi
Türkiye Türkçesi ağızlarında ünlü değişenleri
Türkiye Türkçesi Ağızları gelişen teknoloji, eğitim seviyesinin artması ve büyük kent kültürlerinin ufak bölgesel nüansları tahrip etmesiyle gün geçtikçe silinip giderken bir yandan da yukarıda sayılan nedenlerden dolayı yeni ağızlarda meydana gelmektedir. Araştırmada eşzamanlı bir yöntemle son 40 yılda yapılmış araştırmalardan faydalanılarak Türkiye Türkçesinin Ağızlarının Ünlü Değişenleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Türkiye Türkçesinin genel sesbilgisi hakkında bilgi verilmiştir. Farklı araştırmacılar tarafından Ölçünlü Türkçede bulunan sesler hakkında farklı görüşlerden bahsedilmiştir. Ardından Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki ünlü varlığı ortaya konulmuştur. ardından bu değişenler Türkiye siyasi haritası üzerinde illere göre gösterilmiştir. Sonraki bölümde illere göre her bir değişen için tablolar hazırlanmıştır. Çalışmanın sonunda ünlülerle ilgili genel sayılar verilmiş bazı tartışmalı noktalar üzerinde durulmuştur.
Yunt Dağı köylerindeki masallarda dil özellikleri
Yunt Dagı Köylerindeki Masallarda Dil Özellikleri adlı YüksekLisans Tezinin amacı; Manisa agızları üzerinde yapılan çalısmalara katkıdabulunmaktır.Bu amaçla, on bir köyden yirmi sekiz masal derlendi ve bu masallarüzerinde, "Dil incelemesi" yapıldı. Çalısma; Giris, inceleme, Sonuç vemetinler olmak üzere dört bölümden olusmustur.Giris; Yunt Dagı'nın Cografî-Tarihi Özellikleri, Manisa'nın Adı veKurulusu, Manisa'nın Tarihine Genel Bir Bakıs, Agız ÇalısmalarınınGeçmisi, Masal ve Özelliklerine Genel Bakıs ölümlerinden ibarettir.inceleme, Ses ve Sekil Bilgisi olmak üzere iki bölüme ayrılmaktadır.Sonuç bölümünde, yaptıgımız çalısma hakkında, ortaya çıkan sonuç ifadeedilmistir.Metinler bölümünde, Türk Dil Kurumu'nun esas aldıgı, ÇevriyazıSistemi kullanıldı.Çalısmaya, Yunt Dagı'nın bir haritası konmus ayrıca derlemeyapılan sahısların fotograflarına da yer verilmistir.Kaynakçada, dogrudan yararlanılan eserlerin listesi verilmistir.Anahtar Kelimeler: Yunt Dagı, Masal, Dil incelemesi, Derleme, SesBilgisi, Sekil Bilgisi.
Abbas Sayar'ın "El Eli Yur, El de Yüzü" adlı romanının söz varlığı açısından incelenmesi
Cumhuriyet Dönemi'nde köy hayatınını konu edinen pek çok yazar bulunmaktadır. Bu yazarlardan biri de 1923-1999 yılları arasında yaşamış olan Abbas Sayar'dır. Yazın hayatına şiirle başlayan Abbas Sayar daha çok romanlarıyla tanınmaktadır. Abbas Sayar'ın 1954-1957 seçimleriyle bağlantılı olarak Yozgat merkeze bağlı Zağcıoğlu Köyü'nün durumunu ele aldığı "El Eli Yur, El de Yüzü" romanı Türk köy yaşantısını mizahi bir şekilde incelemesi açısından önemli bir eserdir. Abbas Sayar bu eserinde köylerin geri bırakılmışlığını ele almaktadır. Yine toplumun eğitimli bireylerden oluşması gerektiği düşüncesi eserde temel konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kendisi de Yozgatlı olan ve Yozgat'ta gazetecilik de yapan Abbas Sayar yörenin ağzına hâkimdir. Yazar, bundan dolayı köy hayatında karşılaştığı ve kişisel çıkarların ön planda olduğu olayları, siyasi çekişmeleri, yoksulluğu vb. anlatırken yörede kullanılan ağzın söz varlığından sıklıkla yararlanmıştır. Abbas Sayar, aynı zamanda romandaki karakterleri konuştururken karakterlerin doğal hâllerine uygun olarak argo söyleyişlere de yer vermiştir. Bu argo söyleyişlerde üzüntüler, sevdalar hayal kırıklıkları kendini göstermektedir. Bu çalışmayla Abbas Sayar'ın "El Eli Yur, El de Yüzü" romanının söz varlığının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır: Giriş bölümünde "Abbas Sayar'ın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri, söz varlığının kapsamı ve içerdiği ögeler", ikinci bölümde ise Abbas Sayar'ın "El Eli Yur, El de Yüzü" adlı romanının söz varlığı ele alınmıştır.
Özbek gramerciliğinde cümle türleri -Pirimqul Qodirov'un Merås Uzun Hikayesi örneğinde-
Bu çalışma, söz diziminin çalışma alanı olan gäpning türläri (cümle türleri) konusunun Özbek gramerciliğinde hangi ölçütler ekseninde oluşturulduğunu ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Bu bağlamda, yapılan cümle türleri sınıflandırmalarına kaynak olarak Özbek dilcilerin gramer kitaplarından ve makalelerinden yararlanılmıştır. İncelenen sınıflandırmalarda yer alan örnek cümlelerin değerlendirilmesinde ise Çağdaş Özbekçeyi en yalın şekliyle yansıtan yazarlardan Pirimqul Qådirov'un "Merås" adlı uzun hikâyesi kaynak metin olarak kullanılmıştır. İnceleme toplam 5 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde çalışmanın amacı, önemi, metodu ve temel yöntemi izâh edilmiş, Özbek dilcilerinden ne düzeyde istifade edildiği detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Beraberinde Özbekçe cümle türleri sınıflandırma başlıkları bir tablo hâlinde toplanmış ve hangi araştırmacının hangi konu başlıklarını ele aldığı sistemli biçimde gösterilmiştir. İkinci bölümde günümüz Özbek Türkçesi hakkında genel bir bilgi verilmiş, ardından Pirimqul Qådirov'un hayatı, edebi kişiliği ve "Merås (Miras)" adlı uzun hikayesinin konusundan ve dilinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde Özbekçe cümle türlerinin sınıflandırılması ele alınmış ve "Merås" adlı hikâyeden örnek cümlelere yer verilmiş, örnekler Türkiye Türkçesine aktarılmıştır. Dördüncü bölümde kiril alfabesi ile yazılmış hikâyenin Özbek Türkçesi kiril alfabesinin transkripsiyon şeması çerçevesinde transkripsiyon alfabesine aktarımı yapılmıştır. Son bölüm olan beşinci bölümde ise, yapılmış olan çalışmanın genel değerlendirmesi yapılmış, ulaşılan sonuçlar özetlenmiş ve çalışmanın literatüre katkısından bahsedilmiştir.
Ledün-Nȃme [inceleme- metin (1b-57a varakları arası)- dizin- tıpkıbasım]
Eski Anadolu Türkçesi, 13 ve 15. yüzyıllar arasında Azerbaycan, Anadolu, Suriye, Irak ve Balkanları kapsayan geniş bir bölgede Oğuz-Türkmen lehçesi temelinde oluşmuş, Türk yazı dilinin Klasik Osmanlı Türkçesinin başlangıcına kadar uzanan dönemidir. Oğuz-Türkmen lehçesi, ilk defa sistemli olarak bir yazı diline bu dönemde dönüşmüştür. Bu sebeple Eski Anadolu Türkçesinin Türk dili tarihinde kendine özgü bir yeri vardır. Dönem; edebî şahsiyetlere, mutasavvıflara ve onların bıraktığı zengin eserlere sahiplik etmiştir. Bu dönemde meydana gelmiş her eser Türkçenin temelini oluşturması ve Türkiye Türkçesinin kuruluş aşamalarının incelenmesi bakımından oldukça önem taşımaktadır. Bu eserlerin konularından biri olan tasavvuf, çoğu eserdeki varlığıyla dönem içinde kendisine duyulan ilgiyi bizlere gösterir. Tasavvufi eserleri ile her edebî şahsiyet, hem eserleri hem benimsedikleri yolları ile her mutasavvıf, gelecek nesle değerli bir anlayış mirası bırakmıştır. İncelediğimiz eser ve daha nicesi bu mirası bu günlere taşımamıza vesile olmuştur. Bu çalışmada; Millî Kütüphane'de 06 Hk 196 arşiv numarasıyla kayıtlı, telif tarihi 910 (1504) olan ve Murâdî tarafından yazılan Ledün-nâme adlı eserin 1b-57a aralığı ele alınmıştır. Çalışmamız Giriş kısmından sonra İnceleme, Metin, Dizin ve Tıpkıbasım'dan oluşmaktadır. Giriş kısmında tasavvufa, ledün ilmine ve esere dair bilgilere değinilmiş, İncelemede eserin yazım, ses ve şekil bilgisi özellikleri üzerinde durulmuş, Metin bölümünde Berlin Eyalet Kütüphanesi Türkçe Yazmaları Koleksiyonu'nda bulunan Or. Oct. 2256 arşiv numarasıyla kayıtlı, telif tarihi 1274 (1857) olan ve Muhammed Mecdî tarafından kopya edilen nüsha ile karşılaştırma yapılmıştır. Devamında metnin gramatikal dizini oluşturulmuştur. Çalışma süresince faydalanılan kaynaklara Kaynakça başlığı altında yer verilmiştir. Tıpkıbasım bölümünde yazmanın tıpkıbasımı eklenmiş ve çalışma sonlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Eski Anadolu Türkçesi, Hızır, Ledün-nâme
Tedbîrü'l-Mevlûd 3a-182b varakları arası (Giriş-inceleme-söz varlığı-metin-dizin)
Hastasını iyice inceleyip teşhis ve tedavisini gerçekleştiren kimseye tabip denir. Tıp, nefsi ve bedeni tedavi eden disiplin olarak tanımlanabilir. Osmanlı döneminde tıp alanında hazırlanan eserlerde genellikle tüm yaş grubuna isabet eden hastalıklar birlikte ele alınırken Tedbîrü'l-Mevlûd başlıklı eser çocuk sağlığı için müstakil bir eser konumundadır. Şa'bân Şifâ'î'nin bu eseri, çocuk sağlığı ve eğitimini müstakil olarak ele alması bakımından bir ilk niteliğindedir. Tedbîrü'l-Mevlûd adlı eserde cinsel birleşme, hamilelik, fetüsün oluşum ve gelişimi, anne ve çocuk sağlığının korunması için alınması gereken önlemler, çocuk hastalıkları ve çocuğun nasıl bir eğitimden geçmesi gerektiği anlatılır. Tedbîrü'l-Mevlûd başlıklı eserin incelenen nüshası Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesinde 36101 arşiv numarasıyla kayıtlıdır. Müellifin kendi yazdığı düşünülen nüsha üzerinden çalışma gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesinde 344 arşiv numarasıyla kayıtlı nüsha ile karşılaştırma yapılmıştır. Çalışma, Giriş, İnceleme, Söz Varlığı, Metin, Ekler, Dizin ve Sonuç bölümünden oluşur. Giriş bölümünde Şa'bân Şifâ'î'nin hayatı, eserleri ve Tedbîrü'l-Mevlûd adlı eserine değinilmiştir. İnceleme bölümünde metnin yazım, ses ve şekil özellikleri incelenmiştir. Söz Varlığı bölümünde metinde kullanılan kelimeler ve dil verileri ele alınmıştır. Ayrıca bitki, organ, hastalık, terkip, hekim adları ve söz varlığı incelemesinde elde edilen bulgular verilmiştir. Sonrasında transkribe edilen Tedbîrü'l- Mevlûd adlı eser yer almıştır. Ekler başlığı altında derkenar notları verilmiştir. Dizin bölümünde TürkSözDiz 3.5 yazılımı yardımıyla hazırlanan madde başı dizini yer almıştır. Dil unsurlarının ve kelime istatistiklerinin yer aldığı Sonuç bölümü ve sonrasında incelemede yararlanılan kaynakların yer aldığı Kaynakça ile çalışma tamamlanmıştır.
Tedbîrü'l-Mevlûd 182a-365b varakları arası (Giriş-inceleme-söz varlığı-metin-dizin)
Bir usul olarak tüm yaş gruplarından insan sağlığını kapsayan tıp çalışmaları, çocukluk, gençlik ve yaşlılık gibi kısımlara ayrılmadan Osmanlı tıp sahasında varlığını sürdürmüştür. Bu noktada Tedbîrü'l-Mevlûd öne çıkmıştır. Çünkü eser, müstakil olarak çocuk hastalıkları üzerine yazılmış ilk kitap olarak görülmesi yanında çocuk eğitiminden de bahsederek dikkatleri çekmiştir. 18. yüzyıl başında tamamlanmış olan Tedbîrü'l-Mevlûd, Ayaşlı Hekim Şa'bân Şifâ'î'ye aittir. Şifâ'î müstakil bir çocuk sağlığı kitabı olmamasından yakınarak bu eseri yazmıştır. Diğer eserler genel tıp alanını kapsar niteliktedir. Başlı başına çocuk sağlığını konu edinen ilk eser olması, Tedbîrü'l-Mevlûd'u değerli kılmıştır. Eserin, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi, numara 36106'da bulunan nüshası, Şa'bân Şifâ'î'nin kendi yazmış olduğu düşünülen nüshadır. Çalışma bu nüsha üzerinden gerçekleştirilmiştir. Eserde tenasül, gebelik, ceninin teşekkülü, gebelerde ve yeni doğan çocuklarda alınması gereken tedbirler ve çocuk hastalıkları ile çocuğun eğitim ve terbiyesi ele alınmıştır. Çalışma Giriş, İnceleme, Söz Varlığı, Metin, Ekler, Dizin ve Sonuç bölümlerinden oluşmuştur. Giriş bölümünde Şa'bân Şifâ'î hayatı, eserleri ve Tedbîrü'l-Mevlûd'a değinilmiştir. İncelemede metnin yazım özellikleri, ses bilgisi ve şekil bilgisi üzerinde durulmuştur. Söz Varlığı bölümünde metinde geçen kelime sayısının istatistiksel olarak oranı incelenmiş; bitki, terkip, organ, hayvan, hastalık, hekim adları ve söz varlığı inceleme sonucunda tespit edilen unsurlar verilmiştir. Metin bölümünde Tedbîrü'l-Mevlûd transkribe edilmiş, metnin derkenar kısımları Ekler başlığı altında yer almıştır. Dizin bölümünün hazırlanmasında TürkSözDiz 3.5 kullanılmıştır. Son olarak Sonuç bölümü ve faydalanılan kaynakların yer aldığı Kaynakça bölümü ile inceleme son bulmuştur.