Theses supervised by Doç. Dr. Hatice Kafadar
11 theses · Bolu Abant İzzet Baysal University
Dürtüsel satın alma eğilimiyle yürütücü işlevler, dürtüsellik ve kişilik arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi
Bu çalışmanın amacı dürtüsel satın alma ile kurulumu değiştirme, inhibisyon, seçici dikkat, çalışma belleği, dürtüsellik, kişilik ve duygudurum arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırmaya 33 kadın, 34 erkek olmak üzere 67 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 21,61 olarak hesaplanmıştır. Katılımcıların kurulumu değiştirme ve problem çözme becerilerini ölçmek amacıyla Wisconsin Kart Eşleme Testi, seçici dikkati ölçmek amacıyla Stroop Testi TBAG Formu, inhibisyon ve dikkati sürdürmeyi ölçmek amacıyla Londra Kulesi Testi, çalışma belleğini ölçmek için Wechsler Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi kullanılmıştır. Ayrıca dürtüsel satın alma eğilimini ölçmek amacıyla Dürtüsel Satın Alma Ölçeği, pozitif ve negatif duygudurumunu ölçmek amacıyla Pozitif ve Negatif Duygu Ölçeği, dürtüselliği ölçmek amacıyla Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu ve kişilik boyutunu ölçmek amacıyla Davranışsal İnhibisyon Sistemi / Davranışsal Aktivasyon Sistemi Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın verilerine Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı, bağımsız gruplar t-testi, ılımlaştırıcı analiz ve yapısal eşitlik modeli (YEM) analizleri uygulanmıştır. Araştırmada elde edilen bulgulara göre; Dürtüsel Satın Alma Ölçeği ile Stroop Testi TBAG Formu'nun 5.Bölüm Düzeltme puanı; LKDX Testi'nin Zaman İhlali, Yürütme Zamanı ve Toplam Zaman puanları; Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu'nun Dikkat Dürtüselliği alt boyutu ile anlamlı korelasyon ilişkisi bulunmuştur. YEM analizi sonuçlarına göre; inhibisyon gizil değişkeninin dürtüsel satın alma bağımlı değişkenini anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Ayrıca Dürtüsellik gizil değişkeni dürtüsel satın almayı anlamlı olarak yordamaktadır. Kadın katılımcılar ile yapılan YEM'de kurulumu değiştirme ve inhibisyon; erkek katılımcılarda ise Stroop Testi TBAG Formu 5.Bölüm Düzeltme puanının dürtüsel satın almayı gizil değişkenlerinin dürtüsel satın almayı yordamaktadır. Çalışma belleği, kişilik ve duygudurum bağımsız değişkenlerinin dürtüsel satın almaya anlamlı katkısı bulunamamıştır.
N-geri görevinin çalışma belleği kapasitesinin artırılması ve diğer bilişsel süreçler üzerine transfer etkisi
Bu çalışmada, n-geri görevinin çalışma belleği, dikkat ve problem çözme becerileri üzerindeki etkisi ve bu etkiye ilişkin yakın ve uzak transfer etkisinin nöropsikolojik testler ve çeşitli ölçekler yardımıyla deneysel olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi'nde eğitim görmekte olan Psikoloji Bölümü lisans öğrencilerinden oluşan 39 kadın ve 17 erkek olmak üzere toplamda 56 kişi katılmıştır. Araştırmada, n-geri görevinin etkisini ölçmek için katılımcılar ön test ve son teste tabi tutulmuşlardır. Ön test ve son test arasında deney grubuna haftanın 5 iş günü, günde ortalama yarım saat toplamda 5 hafta olacak şekilde n-geri görevi uygulanmış ve kontrol grubuna herhangi bir işlem uygulanmamıştır. Yakın ve uzak transfer etkisini ölçmek için, Wechsler Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi, Wechsler Bellek Ölçeği-III Görsel Bellek Uzamı AltTesti, Stroop Testi TBAG Formu, Raven İleri Progresif Matrisler Testi, Londra Kulesi Testi, Wechsler Yetişkinler İçin Zeka Ölçeği-Gözden Geçirilmiş Formu Aritmetik Alt Testi ön test ve son test olarak uygulanmıştır. Ayrıca bireysel farklılıkları değerlendirmek için Yetişkin Motivasyon Ölçeği, Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği ve Biliş İhtiyacı Ölçeği tüm katılımcılara uygulanmıştır. Verilerin analizinde, Tekrar Ölçümlü Karma Desen ANOVA kullanılmıştır. Bulgular, n-geri görevinin yakın ve uzak transfer etkisi oluşturduğunu göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular literatürle desteklenerek tartışılmıştır ve sonraki çalışmalar için önerilerde bulunulmuştur.
Çalışma belleği kapasitesi yüksek ve düşük bireylerin yürütücü işlevlerinin, kişilik özelliklerinin ve benlik saygısı düzeylerinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, bireylerin yürütücü işlevlerini, kişilik ve benlik saygısı düzeylerini çalışma belleği kapasitesine göre incelemektir. Araştırma Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesinde öğrenim görmekte olan öğrenciler ile gerçekleştirilmiş ve araştırmaya 42 kadın 20 erkek olmak üzere toplam 62 öğrenci katılmıştır. Katılımcıların çalışma bellek kapasiteleri HSD (Wechsler Bellek Ölçegi–III- Harf-Sayı Dizisi Alt Testi) ile belirlenmiştir. Yürütücü işlevler; WCST (Wisconsin Kart Eşleme Testi), RSPM (Raven Standart Progresif Matrisler Testi), Stroop Testi TBAG Formu, US Alt Testi (Wechsler Bellek Ölçeği-III Uzamsal Sıralama Alt Testi), kişilik; MKE (Mizaç Karakter Envanteri) ve benlik saygısı; RSBS (Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği) ile ölçülmüştür. Elde edilen verilere araştırmanın amaçlarına uygun olarak Bağımsız Gruplar İçin t- Testi, MANOVA ve Mann-Whitney U Testi uygulanmıştır. Ek olarak HSD ve kişilik arasındaki ilişki Pearson Korelasyon Analizi ile incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar çalışma belleği kapasitesine göre yürütücü işlevlerin farklılaştığını ortaya koymuştur. Çalışma bellek kapasitesi düşük katılımcıların kurulumu değiştirme, akıcı zeka, dikkat, uzamsal sıralama performanslarının çalışma bellek kapasitesi yüksek katılımcılara göre daha düşük olduğu saptanmıştır. HSD ile MKE alt boyutu olan Yenilik Arayışı arasında anlamlı korelasyon görülmüştür. Bulgular alanyazın çerçevesinde tartışılmış ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Stresin karar vermeye etkisi: Analitik zekâ, yürütücü işlevler, somatik işaretler ve kişilik özelliklerinin rolü
Anlık stresin karar verme davranışını etkilediği ve artan stres ile beraber belirsizlik altında karar verme performansının bozulduğu, literatürde yer alan çalışma bulgularıyla bilinmektedir. Bu araştırmanın amacı, stresin karar verme üzerindeki olumsuz etkisinin hangi mekanizmalar aracılığıyla gerçekleştiğinin açığa kavuşturulmasıdır. Diğer bir deyişle, strese bağlı olarak hangi sistemlerin işleyişindeki aksaklıkların karar verme performansını bozduğu anlaşılmaya çalışılacaktır. Bu mekanizmalar SİH (Somatik İşaretleme Hipotezi) ve İkili İşlem Süreci Teorisi'nin öngörülerine göre belirlenmiştir. Dolayısıyla, bu çalışmanın bir diğer amacı da bu teorileri karşılaştırmak ve test etmektir. Araştırmanın örneklemini 18-23 (x̄= 21, SS=1.28) yaş aralığındaki 61(31 kadın, 30 erkek) katılımcı oluşturmaktadır. Bu çalışmanın verileri, SPSS programı kullanılarak Tekrarlı Ölçümlü ANOVA, bağımsız gruplarda t-testi ve AMOS programından yararlanılarak aracılık (mediator) ve koşullu etki analizleri (moderated mediation) ile test edilmiştir. Mevcut araştırma bulguları, anlık stresin SİH'de vurgulanan deri iletkenlik yanıtını ve Sistem 2'de tanımlanan bilişsel süreçleri baskılayarak karar vermede başarısızlıklara neden olduğunu göstermiştir. Bunun yanı sıra düşük nörotizmin stresin olumsuz etkilerini azaltarak, kurulumu değiştirme aracılığıyla karar verme performansında düzenleyici rolü olduğu görülmüştür. Bu sonuçlar doğrultusunda, yukarıda belirtilen teorik yaklaşımların stres altında karar verme davranışını açıklamada ayrı ayrı yeterli olmadığı; ancak bu teorilerin, karar vermenin fizyolojik ve bilişsel mekanizmalarını anlamada birbirlerinin eksikliklerini tamamladıkları çıkarımında bulunulabilir. Ayrıca, stres altında karar verme davranışının kişilik özelliklerine bağlı olarak değişkenlik gösterebileceği de çalışmanın önemli sonuçlarındandır. Araştırma sonuçlarının, stres altında karar verme davranışını anlaşılmasında literatür için önemli bir kaynak olduğu düşünülmektedir. Son olarak, çalışmanın sosyal ve klinik alanlarda uygulamaya yönelik önemli doğurguları bulunduğu söylenebilir.
Depresyon atak sayısının yürütücü işlevler, tedavi uyumu, stres ve kişilik ile ilişkisinin incelenmesi
Bu çalışmada Majör Depresif Bozukluk (MDB) hastalarında atak sayısı, depresyon şiddeti, algılanan stres, kaygı, duygu durumu, kişilik, tedavi uyumu ve yürütücü işlevler arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemi Kartal Dr. Lütfi Kırdar Şehir Hastanesinin psikiyatri polikliniğine başvuran ve MDB tanısı almış 35 kadın ve 6 erkekten oluşmaktadır. Katılımcılar 30-45 yaş aralığında, lise mezunu ve 20'si ilk atak, 21' tekrarlayan atakları olan MDB hastasıdır. Araştırmada Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET), Stroop Testi TBAG Formu (STR), Wechsler Bellek Ölçegi–III- Harf-Sayı Dizisi Alt Testi (HSD), Iowa Kumar Testi (IKT), Beck Depresyon Envanteri (BDE), Durumluk-Süreklilik Kaygı Envanteri (DSKE), Algılanan Stres Ölçeği (ASO-14), Morisky Tedavi Uyum Ölçeği (MTU) ve Pozitif ve Negatif Duygu Ölçegi (PNDE), Mizaç ve Kişilik Envanteri–Gözden Geçirilmiş Form (MKE-R) olmak üzere 10 tane ölçme aracı kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistik, Pearson Korelasyon Analizi, Bağımsız Gruplarda t-Test, Düzenleyici Analiz ve Yapısal Eşitlik Modeli kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar MDB' de atak sayısına göre yürütücü işlevlerde faklılıklar olduğunu ve çalışma belleği kapasitesinin burada hem düzenleyici hem de aracı bir rol üstlendiğini göstermiştir.
Yeme davranışında bilişsel kontrol ve esneklik, problem çözme ve duygu düzenleme becerileri ile dürtüselliğin incelenmesi
Bu çalışmada problemli yeme davranışlarında bilişsel kontrol ve esneklik, duygu düzenleme ve problem çözme becerileri ile dürtüselliğin ilişkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Araştırmaya 204'ü kadın, 96'sı erkek olmak üzere toplam 300 kişi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 37'dir. Katılımcıların yeme davranışları Üç Faktörlü Yeme Anketi (TFEQ-TR 21) ve REZZY yeme bozuklukları ölçeği (REZZY), bilişsel kontrol ve esneklik becerileri Bilişsel Kontrol ve Esneklik (BKEÖ), bilişsel duygu düzenleme stratejileri Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ), dürtüsellikleri Barrat Dürtüsellik Ölçeği Kısa Forumu (BİS-11-KF), problem çözme becerileri Problem Çözme Envanteri (PÇE) ile değerlendirilmiştir.Ayrıca çalışma Covid-19 pandemisi döneminde gerçekleştirildiğinden için Korona Virüs Anksiyete Ölçeği Kısa Formu (KAÖ) ve Beck Depresyon Envanteri (BDE) de çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmada problemli yeme davranışlarının birbirleriyle ve bahsi geçen değişkenlerle nasıl bir ilişkisel yapı içerisinde olduğunu ve yeme bozukluğunun gelişimi ve sürdürülmesinde bilişsel faktörlerin rolünü daha iyi anlayabilmek amacıyla Yapısal Eşitlik Modelleri oluşturulmuştur. Verilerin analizinde betimsel istatistik, Pearson Korelasyon Analizi, Bağımsız Gruplar t-Testi ve Yapısal Eşitlik Modeli kullanılmıştır. Analizler neticesinde TFEQ-TR 21 alt ölçeklerinin REZZY, BKEÖ, BDDÖ, BİS-11-KF ve PÇE ile ilişkisinde farklılıklar olduğu bulunmuştur. Ayrıca YEM analizi neticesinde duygusal yeme ile yeme bozukluğu arasındaki ilişkide kontrolsüz yemenin aracı etki gösterdiği görülmüştür. Bulgular alanyazın çerçevesinde tartışılmış ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Çalışma bellek kapasitesi yüksek ve düşük bireylerin algısal yük görevi performanslarının karşılaştırılması
Bu araştırmada, algısal yük ve duyusal işleme özelliklerinin çalışma bellek kapasitesine bağlı olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya, yaşları 18-25 arasında yer alan 31 kadın ve 27 erkek olmak üzere 58 üniversite öğrencisi katılmıştır. Çalışma bellek kapasitesinin ölçülmesi amacıyla Harf Sayı Dizisi Testi (HSDT), algısal yük etkisinin incelenmesi amacıyla Algısal Yük Görevi, duyusal işleme özelliklerinin belirlenmesi amacıyla Adolesan/Yetişkin Duyu Profili (AYDP), depresyon düzeyinin ölçülmesi amacıyla Beck Depresyon Envanteri (BDE) kullanılmıştır. Katılımcılar, HSDT puanlarına göre çalışma bellek kapasitesi yüksek ve düşük gruplara ayrılmıştır. Algısal Yük Görevine ilişkin olarak 2(çalışma belleği: yüksek, düşük) x 2(algısal yük: yüksek, düşük) x 2(çeldirici uyumu: uyumlu, uyumsuz) ve 2(çalışma belleği: yüksek, düşük) x 2(algısal yük: yüksek, düşük) x 2(ilgisiz çeldirici: var, yok) faktörlü ANOVA analizleri uygulanmıştır. Analizler sonucunda çalışma belleğinin temel etkisine göre, kapasitesi düşük grubun yüksek gruba göre tepki süresi daha kısa bulunmuştur. Çalışma belleği ve algısal yükün ortak etkisine göre, yüksek yük koşulunda, kapasitesi düşük grubun tepki süresi daha kısa bulunmuştur. Hata oranına yönelik analiz sonucunda, çalışma belleğinin temel etkisine göre, kapasitesi düşük grubun hata oranının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Çalışma belleği ve çeldirici uyumunun ortak etkisine göre, uyumsuz çeldirici koşulunda kapasitesi düşük grubun hata oranı daha yüksek bulunmuştur. AYDP için uygulanan MANCOVA analizi sonucunda kapasitesi düşük grubun yüksek gruba göre, düşük kayıt ve duyusal kaçınma puanlarının daha yüksek olduğu saptanmıştır. Araştırmada yer alan değişkenlerden oluşan yapısal eşitlik modeli analizi yapılmıştır. Elde edilen araştırma bulguları ilgili literatür doğrultusunda değerlendirilmiştir. Mevcut araştırmanın sınırlılıkları belirtilerek gelecekte yapılacak araştırmalara ilişkin öneriler sunulmuştur.
Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığı, yürütücü işlevler, dürtüsellik ve kişilik arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu çalışmada sosyal medya bağımlılığı ile yürütücü işlevler, kişilik ve dürtüsellik arasındaki ilişkinin nöropsikolojik testler kullanılarak belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklemini Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi öğrencilerinden 53 kadın, 27 erkek öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada katılımcıların sosyal medya bağımlılığını ölçmek için Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği (SMBÖ) kullanılmıştır. Yürütücü işlevler; Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST), Stroop Testi TBAG Formu, Wechsler Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi (HSD), Iowa Kumar Testi (IKT), Wechsler Yetişkinler Zekâ Testi-IV Mantık Yürütme Kareleri Testi (Matrix Reasoning), dürtüsellik; Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BIS-11-KF), kişilik; Eysenck Kişilik Anketi Kısa Formu (EKA-KF), mental iyi hissetme; Mental İyi Oluş Ölçeği Kısa Formu (WEMİOÖ), depresyon; Burns Depresyon Ölçeği (BDÖ), anksiyete; Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) ile ölçülmüştür. Araştırmanın verilerine tek yönlü varyans analizi, Tukey testi, aracılık analizi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) analizleri uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar sosyal medya bağımlılık düzeylerine göre yürütücü işlevlerin farklılaştığını ortaya koymuştur. Sosyal medya bağımlılığı yüksek olan katılımcıların kurulumu değiştirme, seçici dikkat, çalışma belleği, muhakeme ve karar verme performanslarının sosyal medya bağımlılığı düşük olan katılımcılara göre daha düşük olduğu saptanmıştır. Sosyal medya bağımlılık düzeylerine göre kişiliğin nörotisizm ve yalan alt boyutunun, dürtüselliğin plan yapamama ve motor dürtüsellik alt boyutlarının, depresyon, anksiyete ve mental iyi oluşun puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar bulunmuştur. Aracılık analizi ve yapısal eşitlik modelinden (YEM) elde edilen bulgulara göre ise yürütücü işlev performansının, sosyal medya bağımlılığına akıcı zekânın aracılığıyla etki ettiği bulunmuştur. Ayrıca sosyal medya bağımlılığının BIS-11-KF gizil değişkeni tarafından anlamlı olarak yordandığı sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular alan yazın çerçevesinde tartışılmış ve gelecekteki araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur. ANAHTAR KELİMELER: Sosyal Medya Bağımlılığı, Davranışsal Bağımlılık, Yürütücü İşlevler, Kişilik, Dürtüsellik, Yapısal Eşitlik Modeli (YEM)
Zihin kuramı ve yürütücü işlevler arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi
Bu çalışmanın amacı zihin kuramı, yürütücü işlevler, sosyal zekâ ve duygusal zekâ arasındaki ilişkileri incelemektir. Araştırmanın katılımcı grubunu Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesinde çeşitli bölümlerde öğrenim görmekte olan, 18-25 yaş aralığında, 36'sı kadın 26'sı erkek toplam 62 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş ortalaması 21.98'dir. Çalışmada zihin kuramı becerileri için Dokuz Eylül Zihin Teorisi Ölçeği (DEZTÖ) ve Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT) kullanılmıştır. Yürütücü işlev becerileri Stroop Testi TBAG Formu (STR), Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST), Iowa Kumar Testi (IKT), Wechsler Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi (HSD) ve Wechsler Yetişkin Zeka Testi IV-Matrix Reasoning Alt Testi (WAIS-IV MR) ile değerlendirilmiştir. Ayrıca Tromso Sosyal Zekâ Ölçeği, Rotterdam Duygusal Zekâ Ölçeği ve Beck Depresyon Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen veriler; Bağımsız Örneklemler t-Testi, MannWhitney U Testi, Pearson ve Spearman Korelasyon Analizi ve Yapısal Eşitlik Modeli ile incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, zihin kuramı becerileri cinsiyete göre farklılaşmamaktadır. Aynı zamanda zihin kuramı testleri ile WCST arasında ilişki bulunamazken HSD ve WAIS-IV MR ile ilişki bulunmuştur. STR, DEZTÖ ile ilişkili iken GZOT ile ilişkili değildir. Bunlarla birlikte zihin kuramı testleri ile IKT arasında bazı puanlar açısından ilişki bulunmuştur. Yapısal Eşitlik Modeli sonuçlarına göre ise çalışma belleği ve akıl yürütme GZOT'u anlamlı olarak yordamaktadır. Aynı zamanda, seçici dikkat ve karar verme DEZTÖ'yü anlamlı olarak yordamaktadır. Ayrıca çalışma belleği, akıl yürütme ve karar verme zihin kuramını anlamlı olarak yordamaktadır. Zihin kuramı ile sosyal zekâ ve duygusal zekâ arasında ilişki bulunmaktadır.Bulgular literatür ışığında tartışılmış ve çalışmanın sınırlılıkları ile yeni çalışmalar için önerilere yer verilmiştir.
Görsel uzaysal beceriler ile sözel ve görsel akıl yürütme ve çalışma belleği arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı görsel uzaysal beceriler ile akıl yürütme ve çalışma belleği arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmaya 33 kadın, 22 erkek olmak üzere toplam 55 üniversite öğrencisi dahil edilmiştir. Görsel akıl yürütme Wechsler Yetişkinler için Zekâ Ölçeği–III Mantık Yürütme Kareleri Alt Testi ile, sözel akıl yürütme Uzak Bağlantılar Testi ile, görsel çalışma belleği Wechsler Bellek Ölçeği–III Uzamsal Sıralama Alt Testi ile, sözel çalışma belleği Wechsler Bellek Ölçeği–III Harf Sayı Dizisi Alt Testi ile, görsel uzaysal becerilerin görselleştirme faktörü Zihinsel Döndürme Görevi ve Wechsler Yetişkinler İçin Zekâ Ölçeği–III Küplerle Desen Oluşturma Alt Testi ile, görsel uzaysal becerilerin yönelim faktörü Çizgi Yönünü Belirleme Testi ve Uzaysal Yönelim Testi ile ölçülmüş, kontrol amaçlı Burns Depresyon Ölçeği ve Beck Anksiyete Ölçeği uygulanmıştır. Cinsiyetler arası yapılan karşılaştırmalar, çalışma belleğinde erkeklerin avantajlı olduğunu gösterirken akıl yürütmede cinsiyetler arası fark bulunmamıştır. Görsel uzaysal beceri ölçümlerinde zaman sınırı olan görevlerde erkeklerin daha yüksek puan aldıkları, kadınların daha yavaş tepki sürelerine sahip oldukları gözlenmiştir. Öğrenim görülen alanlara göre yapılan karşılaştırmalar sayısal bölüm öğrencilerinin görsel akıl yürütmede daha yüksek puan aldıklarını ancak bu farkın anlamlılık seviyesine ulaşmadığını göstermektedir. Çalışma belleğinde farklılık bulunmazken görsel uzaysal becerilerde sayısal bölüm öğrencilerinin daha yüksek performans gösterdiği bulunmuştur. Görsel uzaysal becerilerle görsel akıl yürütme arasında güçlü pozitif korelasyonlar bulunurken sözel akıl yürütmeyle zayıf korelasyonlar göstermektedir. Araştırma kapsamında oluşturulan yapısal eşitlik modeline göre görsel uzaysal beceriler görsel ve sözel akıl yürütmeyi görsel ve sözel çalışma belleği üzerinden etkilemektedir. Cinsiyet, çalışma belleğini doğrudan etkilemiş, erkekler daha iyi performans göstermiştir. Depresyonun çalışma belleği üzerinden akıl yürütmeyi etkilediği ve performansın düşmesine yol açtığı bulunmuştur. Bu çalışma, görsel uzaysal beceriler, akıl yürütme ve çalışma belleği arasındaki üst düzey ilişkileri ortaya koyarak literatüre katkıda bulunmaktadır. Bulgular literatür kapsamında tartışılmış ve ilerleyen araştırmalar için öneriler sunulmuştur.
Çalışma bellek kapasitesi yüksek ve düşük bireylerin karar verme ve deri iletkenlik tepkilerinin karşılaştırılması
Bu çalışmada çalışma bellek kapasitesinin deri iletkenlik yanıtı (DİY), karar verme ve yürütücü işlevler üzerinde etkisinin gösterilmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca çalışma bellek kapasitesinin kişiliğin ve bilişsel duygu düzenleme üzerindeki etkisi de incelenmiştir. Araştırma örneklemini Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesinde öğrenim gören 55 gönüllü katılımcı oluşturmaktadır. Çalışma belleği Wechsler Bellek Ölçeği-III Harf-Sayı Dizisi Alt Testi (HSD); karar verme Iowa Kumar Testi (IKT); yürütücü işlevler Wisconsin Kart Eşleme Testi (WCST), Wechsler Bellek Ölçeği–III- Uzamsal Sıralama Alt Testi, Londra Kulesi (LK); bilişsel duygu düzenleme, Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ); kişilik, Eysenck Kişilik Anketi-Gözden Geçirilmiş Kısaltılmış Formu ile ölçülmüştür. IKT sırasında DİY ölçümü alınmıştır. Araştırmada analizler Bağımsız Gruplar için t-Testi ve yapısal eşitlik modeli (YEM) ile yapılmıştır. Bulgular çalışma bellek kapasitesinin ilgili değişkenler üzerinde etkisi olduğunu göstermektedir. Karar verme, görsel bellek uzamı, planlama ve problem çözme performanslarının yüksek çalışma bellek kapasitesi grubunda daha yüksek; perseverasyon puanının ise daha düşük olduğu saptanmıştır. Çalışma bellek kapasitesinin kişiliğin yalan alt boyutu; BDDÖ'de ise kabul etme ve pozitif yeniden gözden geçirme üzerinde etkisi olduğu bulunmuştur. Bulgular ilgili literatür kapsamında tartışılmış ve gelecekteki araştırmalar için öneriler sunulmuştur.