Theses supervised by Doç. Dr. Selcen Çifci
20 theses · Uşak University
Yurt dışında Türkçe öğrenenlerin ayrıştırıcı dinleme becerilerinin geliştirilmesinde podcast kullanımı: A1 düzeyi
Yurt dışında Türkçe öğrenen A1 düzeyindeki öğrencilerin sesli okuma, okuduğunu anlama ve sesletim becerileri ile karşılıklı ilişki içinde olan ayrıştırıcı dinleme becerilerinin geliştirilmesinde podcast kullanımının etkisini ortaya koymak amacıyla; Orta Avrupa'daki bir üniversitede seçmeli Türkçe derslerinde Türkçe öğrenen 12 kişilik katılımcı grubu ile ayrıştırıcı dinleme becerisinin geliştirilmesini hedefleyen 8 haftalık podcast destekli dinleme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Karma yöntemlerden eşzamanlı üçgenleme deseninde gerçekleştirilen bu araştırmada, nicel veri kaynakları Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi A1 Düzeyi Ayrıştırıcı Dinleme Beceri Sınavı ile beceri geliştirme uygulama sürecinde kullanılan ayrıştırıcı dinleme çalışma kâğıtlarıdır. Araştırmanın nitel veri kaynakları; Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi A1 Düzeyi Ayrıştırıcı Dinleme Beceri Sınavı, Ayrıştırıcı Dinleme Çalışma Kâğıtları, öğrenci günlükleri ve araştırmacı günlüğüdür. Nicel ve nitel verilerin elde edilmesi aşamasından sonra nicel ve nitel veriler bütüncül biçimde değerlendirilip raporlanmış, araştırma soruları bu yolla cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda; ön-test son-test sonuçları arasındaki olumlu yönde ve belirgin olarak gerçekleşen farkın öğrenci ve öğretici günlüğündeki nitel verilerle de desteklendiği, nitel ve nicel verilerin bütünleşik biçimde incelenmesiyle ortaya koyulan bulgulara göre, podcast kullanımının yabancı dil olarak Türkçeyi yurt dışında A1 düzeyinde öğrenenlerin ayrıştırıcı dinleme becerilerini geliştirmede etkili olduğu belirlenmiştir.
Mustafa Orakçı'nın "Levent" kitap dizisindeki değerler ile 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin içerdiği değerlerin karşılaştırılması
Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin en çok okuduğu kitap serilerinden biri olan ''Levent'' kitap dizisindeki değerler ile Türkçe ders kitabındaki değerleri karşılaştırmaktır. Çalışma kapsamında Mustafa Orakçı'nın 10 adet çocuk kitabı ve 2022-2023 eğitim öğretim yılında okullarda kullanılan 5. sınıf Türkçe ders kitabı doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Belirlenen kitaplar ve ders kitabındaki metinler Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda yer alan ''adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik (on kök değer)'' değerlerine göre incelenmiştir. Araştırma sonucuna göre, ilköğretim 5. Sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerde toplam 126 adet değer vardır. ''yardımseverlik'' metinlerde en çok kullanılan değerdir. En fazla değerin yer verildiği tema ''Erdemler'' temasıdır. ''Levent'' kitap dizisinde ise, 10 adet kitapta toplam 235 adet değer bulunmuştur. Kitaplarda en fazla işlenen değer ''sorumluluk'' değeridir. En fazla değerlerin yer aldığı kitap ''Çöp Kamyonunun Gizemi'' adlı çocuk kitabıdır. Ders kitabındaki metinler ve çocuk kitaplarının içerdiği metinler karşılaştırıldığında en çok işlenen değerin ders kitabında 'yardımseverlik'(%19,04), çocuk kitaplarında ise 'sorumluluk'(%17,87) olduğu tespit edilmiştir. İşlenme yüzdeleri en yakın olan(15,87-15,31) değer ise 'sevgi' olarak tespit edilmiştir. En az işlenen değer ise ders kitabında dürüstlük(%3,96), çocuk kitaplarında ise sabır(%3,4) değeridir. Sonuç olarak 5. Sınıf Türkçe ders kitabında ve 'Levent' kitap dizisinde, değerlerin belirgin olarak yer aldığı fakat kitaplarda ve metinlerde değerlerin kullanım sıklığının düzenli olmadığı görülmüştür.
Hamza-nâme 53. cilt (Transkripsiyonlu metin–imla-bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük)
Hz. Muhammet (sav)'in amcası aynı zamanda süt kardeşi olan Hz. Hamza'nın kahramanlıklarını menkıbevi hikâyelerle anlatan ilk eserdir. Hz. Hamza'nın şehit edilmesinden sonra Araplar arasında yaygınlaşmaya başlayan bu eser Araplarda Sîretü Ḥamza, Esmârü'l-Ḥamza; İranlılar'da Kıṣṣa-i Emîr Ḥamza, Kitâb-ı Rümûz-ı Ḥamza, Dâstân-ı Emîr Ḥamza; Türkler'de Hamzanâme olarak bilinir. Türkiye Türkçesinin yazılı tarihi gelişimi Anadolu'da XIII. yüzyıldan itibaren başlatılır. Eski Anadolu Türkçesi, Eski Türkiye Türkçesi veya Eski Oğuz Türkçesi olarak adlandırılan bu dönem XIII. ve XV. yüzyıllarında Oğuz Türklerinin kendi ağız özelliklerine göre kurup geliştirdikleri yazı dilidir. Eski Anadolu Türkçesinin yazı dili olma özelliğini gösterdiği dönem eserlerinden olan ilk olarak Hamzavî tarafından yazılan Hamzanâmeler Eski Anadolu Türkçesi dönemi araştırmaları için önemli bir kaynaktır. Üzerinde çalışma yaptığımız Hamzanâme'nin 53. cildinin üç nüshasını tespit ettik. Bunlardan ilki Hamzanâme (53. cilt), İstanbul Üniversitesi Merkez Kütüphanesi, Eski Eserler Bölümü, Nu: 1110, 220 varak, 1142 (1726). Hamzanâme (53. cilt), İstanbul Fatih Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Ef. Kitapları, Nu: 104, 225 varak, 1268 (1852). Üçüncü nüsha ise Hamzanamelerin İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Nadir Eserler Kütüphanesinde kayıtlı bulunan 53. cildidir. Biz de bu çalışmamızda 143 varaktan oluşan bu yazma eserin üçüncü nüshasını inceleyeceğiz. Araştırma giriş, kavramsal çerçeve, bulgular-yorumlar ve sonuç bölümleri olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Hamza-nâme ciltleri ve Hamza-nâme 53. cildinin içeriği hakkında geneli bilgiler verilmiştir. Çalışmanın amacı, önemi ve yöntemi açıklanmıştır. İkinci bölümde Hamza-nâmeler, Hamzavî ve Hamza-nâmenin 53. cildinin biçim ve içerik özelliklerinden bahsedilmiştir. 53. cildin geniş özeti bu kısımda yer almaktadır. Bir değerlendirme ve çalışma önerisi olarak Hamzanâme 53. cildin olağanüstülük motifleri, Thompson'un Halk Edebiyatı Motif İndeksi'nde yer alan olağanüstülük maddesi ölçütleri kullanılarak verilmiştir. Üçüncü bölüm olan bulgular-yorumlar kısmı çalışmanın imla özelliklerini, transkripsiyonlu metnini, bağlamlı dizin ve işlevsel sözlüğünü ve özel adlar dizinin içeren bölümdür. Eski Anadolu Türkçesi döneminin dil özelliklerine uygun ve metne sadık kalarak imla özellikleri ve transkripsiyonlu metni verilmiştir. Sonuç bölümünde elde edilen veriler aktarılmıştır.
Betimleyici yazma uygulamalarının gezi yazısı yazma becerisine etkisi
Bu araştırmada betimleyici yazma uygulamalarının 7. sınıf öğrencilerinin gezi yazısı yazma becerisine ve yazmaya yönelik tutumlarına etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırma nitel ve nicel veri toplama yöntemlerinin ve veri analizlerinin bir arada olduğu karma yöntem deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu, 2023- 2024 eğitim- öğretim yılında yedinci sınıfta öğrenim gören öğrencilerinden seçilmiştir. Çalışma grubundaki öğrenciler belirlenirken uygun örnekleme tekniğinden yararlanılmıştır. Çalışmanın etkinliklerinin oluşturulmasında uzmanların görüşlerinden yararlanılmıştır. Araştırma sürecinde öğrencilere uygulama öncesinde gezi yazısı yazdırılmış ve öğrencilerden yazmaya yönelik tutum ölçeği formunu doldurmaları istenmiştir. Daha sonra betimleyici yazma uygulamaları yapılmıştır. Uygulama süreci boyunca gözlemci öğretmen ve araştırmacı tarafından notlar tutulmuştur. Uygulama sürecinin ardından öğrencilere tekrar gezi yazısı yazdırılmış ve öğrencilerden yazmaya yönelik tutum ölçeği formunu doldurmaları istenmiştir. Bu sürecin ardından öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve öğrencilerin betimleyici yazma uygulamaları ile ilgili görüşleri alınmıştır. Uygulama sürecinden dört hafta geçtikten sonra öğrencilere tekrar gezi yazısı yazdırılmış ve uygulamanın kalıcılığına bakılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin analiz edilmesinde gezi yazısı yazma ölçeği ve yazmaya yönelik tutum ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verilerinin analizinde ise içerik analizinden yararlanılmıştır. Öğrencilerin betimleyici yazma uygulamaları öncesinde yazdıkları gezi yazıları ile betimleyici yazma uygulamaları sonrasında yazdıkları gezi yazıları performans açısından kıyaslandığında betimleyici yazma uygulamalarının gezi yazısı yazma becerisini olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır. Ayrıca araştırmada elde edilen bir başka sonuç ise betimleyici yazma uygulamalarının gezi yazısı yazma becerisinin kalıcılığına olumlu etkisinin olmasıdır. Araştırmanın sonuçlarından bir diğeri de betimleyici yazma uygulamalarının öğrencilerin yazmaya yönelik tutumlarını olumlu etkilemesidir. Araştırmanın gözlem sonuçlarına göre betimleyici yazma uygulamalarının öğrencilerin gezi yazısı yazma becerisini geliştirici etkisinin olduğu görülmüştür. Yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen verilerin analizi sonrasında ise öğrencilerin betimleyici yazma uygulamaları ile ilgili olumlu düşüncelere sahip oldukları sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak betimleyici yazma uygulamaları gezi yazısı yazma becerisinin geliştirilmesinde ve yazmaya yönelik olumlu tutum oluşturulmasında etkilidir. Anahtar Kelimeler: Betimleyici Yazma, Gezi Yazısı, Yazmaya Yönelik Tutum, Yazma Becerisi
Farklı mekanların dinlediğini anlamaya etkisi
Dinleme, dört temel dil becerisi içerisinde bireyin ilk edindiği beceridir ve bireyin doğduğu günden itibaren edinmeye başladığı bu beceri, sosyal çevrede gelişir. Örgün eğitim kurumlarında yürütülen ana dili eğitiminde dinleme becerisinin geliştirilmesine önem verilmelidir. Dinleme eğitiminin sadece sınıf ortamında sese dayalı etkinliklerle yapılması öğrencilerin günlük hayatta karşılaşabilecekleri ortamları ve durumları göz ardı etmektir. Bu çalışmanın amacı, farklı dinleme mekânlarının dinlediğini anlamaya etkisini incelemektir. Çalışmanın yöntemi deneysel desenlerden biri olan "Tek Gruplu Ön test -Son test Zayıf Deneysel Desen" dir. Çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Uşak il merkezinde bulunan bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan 10 tane 8. sınıf öğrencisiyle yapılmıştır. Çalışma süreci başlamadan önce "Atatürk, tiyatro, at, müze, kütüphane ve dokuma" olmak üzere altı farklı tema belirlenmiştir. Araştırmada; belirlenen temalarla ilişkili "Mürefteli Kadınlar ve Emin Astsubay, Canım Kitaplığım, Kilim, Yılkı Atı, Miras Keçe, Rodin'den Aldığım Ders, Belkıs Tiyatrosu, Sığırtmaç Mustafa'nın Öyküsü, Ben Küçük Bir Kilimim, Eğin'de Cirit Oyunu, Eşekli Kütüphaneci Mustafa Güzelgöz, Ben Kanatlı Denizatı Broşu" adlı öyküleyici metinler, dinleme metinlerinin metin altı soruları ve odak görüşme soruları veri toplama aracı olarak belirlenmiştir. Belirlenen dinleme metinleriyle, sınıf içinde, günde bir ders saati olmak üzere iki haftalık süreçte dinleme çalışması yapılmıştır. "Atatürk Kültür Merkezi, Uşak Atlı Rehabilitasyon Merkezi, Uşak Arkeoloji Müzesi, Uşak İskender Pala İl Halk Kütüphanesi, Atatürk Evi ve Dokur Evi" olmak üzere temalarla ilişkili 6 farklı mekânda da iki haftalık süreçte dinleme çalışmaları yapılmıştır. Çalışma süreci 6 haftada tamamlanmıştır. Sınıf içinde yapılan dinleme çalışmalarından elde edilen puanlarla farklı mekanlarda yapılan dinleme çalışmalarından elde edilen puanlar karşılaştırılmış ve yüzdelik farkına bakılmıştır. Verilerin anlamlılık değeri için SPSS 28.0 programı yardımıyla non- parametrik testlerden biri olan Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmıştır. Çalışmalardan elde edilen bulgulardan hareketle öğrencilerin tiyatro temasındaki ön test ortalamalarının 40,8889 son test ortalamalarının 56,0556; cirit temasındaki ön test ortalamalarının 77,1667 son test ortalamalarının 85,1111; müze temasındaki ön test ortalamalarının 61,5556 son test ortalamalarının 73,6667; kütüphane temasındaki ön test ortalamalarının 65,0500 son test ortalamalarının 80,2000; Atatürk temasındaki ön test ortalamalarının 48,5000 son test ortalamalarının 82,0000; dokuma temasındaki ön test ortalamalarının 67,9000 son test ortalamalarının 79,3000 olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin belirlenen mekanlarda yapılan dinleme çalışmalarındaki son test puan ortalamalarının sınıf içinde yapılan dinleme çalışmalarındaki ön test puan ortalamalarına oranla yüksek olduğu görülmüştür. 5 temadan elde edilen veri anlamlı sonuçlanmıştır (p<0.05). Tiyatro temasından anlamlı veri elde edilememiştir (p>0.05). 6 farklı temanın belirlendiği ortamlarda yapılan dinleme çalışmalarının 5'inde anlamlı bir fark elde edilirken 1 çalışmada anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Elde edilen verilere göre; çalışma grubundaki öğrencileri en fazla etkileyen ortamın Atatürk Evi olduğu, en az etkileyen ortamın ise tiyatro olduğu görülmüştür. Çalışmanın bütününe bakıldığında sınıf içinde yapılan geleneksel dinleme çalışmalarına göre; dinleme metni ile ilişkili ortamlarda yapılan dinleme çalışmalarının anlamayı olumlu etkilediği görülmüştür. Çalışmayla ilgili önerilere sonuç bölümünde yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dinleme, dinleme eğitimi, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda dinleme
Farklı mekanların dinlediğini anlamaya etkisi
Dinleme, dört temel dil becerisi içerisinde bireyin ilk edindiği beceridir ve bireyin doğduğu günden itibaren edinmeye başladığı bu beceri, sosyal çevrede gelişir. Örgün eğitim kurumlarında yürütülen ana dili eğitiminde dinleme becerisinin geliştirilmesine önem verilmelidir. Dinleme eğitiminin sadece sınıf ortamında sese dayalı etkinliklerle yapılması öğrencilerin günlük hayatta karşılaşabilecekleri ortamları ve durumları göz ardı etmektir. Bu çalışmanın amacı, farklı dinleme mekânlarının dinlediğini anlamaya etkisini incelemektir. Çalışmanın yöntemi deneysel desenlerden biri olan "Tek Gruplu Ön test -Son test Zayıf Deneysel Desen" dir. Çalışma 2021-2022 eğitim öğretim yılında Uşak il merkezinde bulunan bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan 10 tane 8. sınıf öğrencisiyle yapılmıştır. Çalışma süreci başlamadan önce "Atatürk, tiyatro, at, müze, kütüphane ve dokuma" olmak üzere altı farklı tema belirlenmiştir. Araştırmada; belirlenen temalarla ilişkili "Mürefteli Kadınlar ve Emin Astsubay, Canım Kitaplığım, Kilim, Yılkı Atı, Miras Keçe, Rodin'den Aldığım Ders, Belkıs Tiyatrosu, Sığırtmaç Mustafa'nın Öyküsü, Ben Küçük Bir Kilimim, Eğin'de Cirit Oyunu, Eşekli Kütüphaneci Mustafa Güzelgöz, Ben Kanatlı Denizatı Broşu" adlı öyküleyici metinler, dinleme metinlerinin metin altı soruları ve odak görüşme soruları veri toplama aracı olarak belirlenmiştir. Belirlenen dinleme metinleriyle, sınıf içinde, günde bir ders saati olmak üzere iki haftalık süreçte dinleme çalışması yapılmıştır. "Atatürk Kültür Merkezi, Uşak Atlı Rehabilitasyon Merkezi, Uşak Arkeoloji Müzesi, Uşak İskender Pala İl Halk Kütüphanesi, Atatürk Evi ve Dokur Evi" olmak üzere temalarla ilişkili 6 farklı mekânda da iki haftalık süreçte dinleme çalışmaları yapılmıştır. Çalışma süreci 6 haftada tamamlanmıştır. Sınıf içinde yapılan dinleme çalışmalarından elde edilen puanlarla farklı mekanlarda yapılan dinleme çalışmalarından elde edilen puanlar karşılaştırılmış ve yüzdelik farkına bakılmıştır. Verilerin anlamlılık değeri için SPSS 28.0 programı yardımıyla non- parametrik testlerden biri olan Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılmıştır. Çalışmalardan elde edilen bulgulardan hareketle öğrencilerin tiyatro temasındaki ön test ortalamalarının 40,8889 son test ortalamalarının 56,0556; cirit temasındaki ön test ortalamalarının 77,1667 son test ortalamalarının 85,1111; müze temasındaki ön test ortalamalarının 61,5556 son test ortalamalarının 73,6667; kütüphane temasındaki ön test ortalamalarının 65,0500 son test ortalamalarının 80,2000; Atatürk temasındaki ön test ortalamalarının 48,5000 son test ortalamalarının 82,0000; dokuma temasındaki ön test ortalamalarının 67,9000 son test ortalamalarının 79,3000 olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin belirlenen mekanlarda yapılan dinleme çalışmalarındaki son test puan ortalamalarının sınıf içinde yapılan dinleme çalışmalarındaki ön test puan ortalamalarına oranla yüksek olduğu görülmüştür. 5 temadan elde edilen veri anlamlı sonuçlanmıştır (p<0.05). Tiyatro temasından anlamlı veri elde edilememiştir (p>0.05). 6 farklı temanın belirlendiği ortamlarda yapılan dinleme çalışmalarının 5'inde anlamlı bir fark elde edilirken 1 çalışmada anlamlı bir fark olmadığı belirlenmiştir. Elde edilen verilere göre; çalışma grubundaki öğrencileri en fazla etkileyen ortamın Atatürk Evi olduğu, en az etkileyen ortamın ise tiyatro olduğu görülmüştür. Çalışmanın bütününe bakıldığında sınıf içinde yapılan geleneksel dinleme çalışmalarına göre; dinleme metni ile ilişkili ortamlarda yapılan dinleme çalışmalarının anlamayı olumlu etkilediği görülmüştür. Çalışmayla ilgili önerilere sonuç bölümünde yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dinleme, dinleme eğitimi, Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda dinleme
Ortaokul 5,6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yeralan haber metinlerinin değerlendirilmesi
Günümüzde kullanımı hızla artan haberleşme araçlarındaki bilgiler toplumu yönlendirmekte, gündemi biçimlendirmektedir. En çok da eleştirel düşünme becerisi daha yeni gelişmekte olan çocuklar, bu haberleşme araçlarından çok fazla etkilenmekte ve kolay bir biçimde yönlendirilebilmektedir. Haberleşme araçlarının toplumu yönlendirmedeki gücünün anlaşılmasıyla bu gücün olumsuz kullanımından kaynaklanabilecek durumları azaltmak ve haberleşme araçlarının kötüye kullanılmasına engel olmak için tüm eğitim dünyasında medya okuryazarlığı önem kazanmıştır. Bu araştırmanın amacı, Türkçe derslerinde yaygın olarak kullanılan haber metinlerinin neler olduğunu, bu metinlerin Türkçe ders programıyla nasıl ilişkilendirildiğini ve ortaokul 5, 6,7 ve 8. sınıf Türkçe ders ve çalışma kitaplarındaki haber metinlerinin sayısını ve dağılımını belirlemektir. Araştırma kapsamında ortaokul 5, 6,7 ve 8. sınıf düzeyinde her sınıf için Millî Eğitim Bakanlığı tarafından önerilen farklı yayınevlerine ait üç adet ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı incelenmiştir. Ayrıca öğrenci kitaplarında olmayan ama öğretmen kılavuz kitaplarında yer bulan dinleme becerisine yönelik haber metinlerine de ulaşılmıştır. Buna ek olarak araştırmada her sınıf kademesinde MEB Yayınevi en sık kullanılan kaynak olduğu için incelenmiş; diğer yayınevlerinin seçimindeyse MEB tarafından IV önerilmesine ve olabildiğince farklı yayınevlerine ait kaynakları tarayabilmek, geniş bir örnekleme ulaşmak amacıyla aynı yayınevinin farklı sınıf kademelerinde de kullanılmamasına dikkat edilmiştir. Haber metinlerini en çok kullanan ders kitapları tespit edilmiş ve bu haber metinlerinin kullanıldığı temalar tasnif edilmiş, hangi becerileri geliştirmek amacıyla haber metinlerinin kullanıldığı incelenmiştir. Ayrıca medya bilgisinin doğruluğu konusunda medya okuryazarlığı programları arasında "bilgiye ulaşma, birinci elden ve ikinci elden kanıtların ayrımı, olguyu görüşten ayırt etme, bakış açısını fark etme ve kalıp yargıyı fark etme" gibi becerilere yönelik etkinlik sayılarına bakılmıştır. Sonuç olarak en çok haber metinlerine yer veren yayınevinin MEB' in kaynakları olduğu, haber metinlerinin ders başlarında ilgiyi çekmek için konuşma becerisine yönelik, genellikle çevre ve teknoloji ile ilgili temalarda kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu araştırma sonucunda elde edilen bulgular haber bilgisinin gerçekliği konusunun öğretimine ve eleştirel düşünme becerisine yönelik olarak kullanımına gereken önem verilmediği şeklinde yorumlanabilir. Bu bulgular sayesinde gerek eleştirel okuma alanında gerekse Türkçe öğretimi özelinde medya okuryazarlığına dair ve gelecekte yapılabilecek incelemeler için öneriler verilmiştir.
Ortaokul 5,6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yeralan haber metinlerinin değerlendirilmesi
Günümüzde kullanımı hızla artan haberleşme araçlarındaki bilgiler toplumu yönlendirmekte, gündemi biçimlendirmektedir. En çok da eleştirel düşünme becerisi daha yeni gelişmekte olan çocuklar, bu haberleşme araçlarından çok fazla etkilenmekte ve kolay bir biçimde yönlendirilebilmektedir. Haberleşme araçlarının toplumu yönlendirmedeki gücünün anlaşılmasıyla bu gücün olumsuz kullanımından kaynaklanabilecek durumları azaltmak ve haberleşme araçlarının kötüye kullanılmasına engel olmak için tüm eğitim dünyasında medya okuryazarlığı önem kazanmıştır. Bu araştırmanın amacı, Türkçe derslerinde yaygın olarak kullanılan haber metinlerinin neler olduğunu, bu metinlerin Türkçe ders programıyla nasıl ilişkilendirildiğini ve ortaokul 5, 6,7 ve 8. sınıf Türkçe ders ve çalışma kitaplarındaki haber metinlerinin sayısını ve dağılımını belirlemektir. Araştırma kapsamında ortaokul 5, 6,7 ve 8. sınıf düzeyinde her sınıf için Millî Eğitim Bakanlığı tarafından önerilen farklı yayınevlerine ait üç adet ders kitabı ve öğrenci çalışma kitabı incelenmiştir. Ayrıca öğrenci kitaplarında olmayan ama öğretmen kılavuz kitaplarında yer bulan dinleme becerisine yönelik haber metinlerine de ulaşılmıştır. Buna ek olarak araştırmada her sınıf kademesinde MEB Yayınevi en sık kullanılan kaynak olduğu için incelenmiş; diğer yayınevlerinin seçimindeyse MEB tarafından IV önerilmesine ve olabildiğince farklı yayınevlerine ait kaynakları tarayabilmek, geniş bir örnekleme ulaşmak amacıyla aynı yayınevinin farklı sınıf kademelerinde de kullanılmamasına dikkat edilmiştir. Haber metinlerini en çok kullanan ders kitapları tespit edilmiş ve bu haber metinlerinin kullanıldığı temalar tasnif edilmiş, hangi becerileri geliştirmek amacıyla haber metinlerinin kullanıldığı incelenmiştir. Ayrıca medya bilgisinin doğruluğu konusunda medya okuryazarlığı programları arasında "bilgiye ulaşma, birinci elden ve ikinci elden kanıtların ayrımı, olguyu görüşten ayırt etme, bakış açısını fark etme ve kalıp yargıyı fark etme" gibi becerilere yönelik etkinlik sayılarına bakılmıştır. Sonuç olarak en çok haber metinlerine yer veren yayınevinin MEB' in kaynakları olduğu, haber metinlerinin ders başlarında ilgiyi çekmek için konuşma becerisine yönelik, genellikle çevre ve teknoloji ile ilgili temalarda kullanıldığı anlaşılmıştır. Bu araştırma sonucunda elde edilen bulgular haber bilgisinin gerçekliği konusunun öğretimine ve eleştirel düşünme becerisine yönelik olarak kullanımına gereken önem verilmediği şeklinde yorumlanabilir. Bu bulgular sayesinde gerek eleştirel okuma alanında gerekse Türkçe öğretimi özelinde medya okuryazarlığına dair ve gelecekte yapılabilecek incelemeler için öneriler verilmiştir.
Ortaokul 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sosyal medyada (Instagram) kullandıkları aktif kelime hazinesinin cinsiyet değişkenine göre durumu (Bağcılar/İstanbul örneği)
Bu çalışmanın amacı, ortaokul 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sosyal medyada(Instagram) kullandıkları aktif kelime hazinesini tespit etmektir. Bu çalışma tarama modelinde olup, belirtilen kaynaklar doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma grubunu 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin Bağcılar ilçesine bağlı orta sosyoekonomik düzeye sahip bir devlet okulunda öğrenim gören 7 ve 8. sınıf 32 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin Instagram yazılarının incelenmesi yoluyla elde edilen veriler, cinsiyet değişkenine göre incelenmiş ve bu sayede öğrencilerin Instagram'da kullandıkları aktif kelime hazinesi belirlenmeye çalışılmıştır. Sosyal medyada yazma ve kelime hazinesi ilişkisi üzerinde durularak çalışma grubunun Instagram'da aktif kelime hazinesini kullanım durumları, kullanılan kelimelerin sıklığı, kelime sayısının cinsiyete göre ne ölçüde farklılık gösterdiği, deyim, atasözü, ikileme, poetic graffiti kullanım durumları ve yapılan bu çalışmanın diğer kelime hazinesi çalışmalarıyla benzer ve farklı yönleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda 7 ve 8. sınıf kız öğrencilerin, 3431 toplam kelime, 960 çeşit kelime; 7 ve 8. sınıf erkek öğrencilerin 2244 toplam kelime, 850 çeşit kelime kullandıkları tespit edilmiştir. Bu verilerden hareketle kız öğrencilerin erkeklerden daha fazla toplam kelime ve çeşit kelime kullandıkları görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya, Kelime hazinesi, Yazma alışkanlığı, Instagram
Ortaokul 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sosyal medyada (Instagram) kullandıkları aktif kelime hazinesinin cinsiyet değişkenine göre durumu (Bağcılar/İstanbul örneği)
Bu çalışmanın amacı, ortaokul 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin sosyal medyada(Instagram) kullandıkları aktif kelime hazinesini tespit etmektir. Bu çalışma tarama modelinde olup, belirtilen kaynaklar doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma grubunu 2018-2019 eğitim-öğretim yılında İstanbul ilinin Bağcılar ilçesine bağlı orta sosyoekonomik düzeye sahip bir devlet okulunda öğrenim gören 7 ve 8. sınıf 32 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin Instagram yazılarının incelenmesi yoluyla elde edilen veriler, cinsiyet değişkenine göre incelenmiş ve bu sayede öğrencilerin Instagram'da kullandıkları aktif kelime hazinesi belirlenmeye çalışılmıştır. Sosyal medyada yazma ve kelime hazinesi ilişkisi üzerinde durularak çalışma grubunun Instagram'da aktif kelime hazinesini kullanım durumları, kullanılan kelimelerin sıklığı, kelime sayısının cinsiyete göre ne ölçüde farklılık gösterdiği, deyim, atasözü, ikileme, poetic graffiti kullanım durumları ve yapılan bu çalışmanın diğer kelime hazinesi çalışmalarıyla benzer ve farklı yönleri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışma sonucunda 7 ve 8. sınıf kız öğrencilerin, 3431 toplam kelime, 960 çeşit kelime; 7 ve 8. sınıf erkek öğrencilerin 2244 toplam kelime, 850 çeşit kelime kullandıkları tespit edilmiştir. Bu verilerden hareketle kız öğrencilerin erkeklerden daha fazla toplam kelime ve çeşit kelime kullandıkları görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya, Kelime hazinesi, Yazma alışkanlığı, Instagram
Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ortaokul öğrencilerine yönelik kelime belirleme çalışması: Uşak ili örneği
Bu çalışmada; Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ortaokul öğrencilerinin, belirlenmiş sosyal yaşam alanlarında kullandıkları kelime bilgilerinin tespiti amaçlanmıştır. Çalışma betimsel nitelikte olup, tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin elde edilmesi aşamasında doküman analizi yöntemi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmış olup, analizi aşamasında tematik analizden yararlanılmıştır. Çalışma grubunu, 2018-2019 yılında Uşak il merkezinde öğrenim görmekte olan yabancı uyruklu öğrenci nüfusunun en yoğun olduğu dört ortaokuldan, 86 yabancı uyruklu öğrenci oluşturmaktadır. A ortaokulundan (7 kız ve 10 erkek öğrenci), B ortaokulundan (12 kız ve 13 erkek öğrenci), C ortaokulundan (12 kız ve 9 erkek öğrenci), D ortaokulundan (13 kız ve 10 erkek öğrenci) toplam 86 (44 kız ve 42 erkek) öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubundaki öğrencilerin ülke bazındaki sayısal dağılımı ise: A ortaokulu (11) Afgan, (3) İranlı, (2) Iraklı öğrenci; B ortaokulu (20) Afgan, (2) İranlı, (3) Iraklı, (3) Suriyeli öğrenci; C ortaokulu (21) Afgan öğrenci; D ortaokulundan ise (5) Afgan,(9) İranlı, (9) Iraklı öğrenci çalışmaya katılmıştır. Çalışmaya katılan öğrenciler hakkında bilgi edinmek için kişisel bilgi formu uygulanmıştır. Ardından her bir öğrenciye kişisel bilgi formu ve 10 sosyal yaşam alanına yönelik kelime tespit formu uygulanmış olup toplam 86 sayfa kişisel bilgi formu ve 860 adet kelime tespit görüşme formu incelenmiştir. Uygulama 12 hafta sürmüştür. Öğrencilerin kişisel verileri formları ve kelime tespit görüşme formuna yazdıkları kelimeler tek tek okunarak taranmış ve bilgisayarda EXCEL dosyalarına aktarılmıştır. Öğrencilerin bu sosyal yaşam alanları için verdiği kelimeler uzman görüşüne de başvurularak kendi içinde 6 alt başlıkta (mekân, nesne, kişi, iletişimsel ifadeler, tematik ve diğer olarak) yeniden gruplandırılıp kelimelerin sıklıkları alınmıştır. Çalışmanın sonucunda, Uşak ili merkezinde yabancı uyruklu en fazla öğrencinin bulunduğu 4 okuldan 86 ( 44 kız ve 42 erkek ) yabancı uyruklu öğrencinin 10 farklı sosyal yaşam alanı için 1303 çeşitten oluşan toplam 8013 kelime bilgisi yazdığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin en fazla kelime bilgisi yazdıkları sosyal yaşam alanının 1518 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade ile Okul-Okul İdaresi başlığında olduğu görülmektedir. En az kelime bilgisi yazılan sosyal yaşam alanının ise toplam 434 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade yazılan Muhtarlık olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Kelime, Sosyal Yaşam Alanı, Türkçe Eğitimi, Kelime Sıklığı
Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ortaokul öğrencilerine yönelik kelime belirleme çalışması: Uşak ili örneği
Bu çalışmada; Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen ortaokul öğrencilerinin, belirlenmiş sosyal yaşam alanlarında kullandıkları kelime bilgilerinin tespiti amaçlanmıştır. Çalışma betimsel nitelikte olup, tarama modeli kullanılmıştır. Verilerin elde edilmesi aşamasında doküman analizi yöntemi ve yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmış olup, analizi aşamasında tematik analizden yararlanılmıştır. Çalışma grubunu, 2018-2019 yılında Uşak il merkezinde öğrenim görmekte olan yabancı uyruklu öğrenci nüfusunun en yoğun olduğu dört ortaokuldan, 86 yabancı uyruklu öğrenci oluşturmaktadır. A ortaokulundan (7 kız ve 10 erkek öğrenci), B ortaokulundan (12 kız ve 13 erkek öğrenci), C ortaokulundan (12 kız ve 9 erkek öğrenci), D ortaokulundan (13 kız ve 10 erkek öğrenci) toplam 86 (44 kız ve 42 erkek) öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubundaki öğrencilerin ülke bazındaki sayısal dağılımı ise: A ortaokulu (11) Afgan, (3) İranlı, (2) Iraklı öğrenci; B ortaokulu (20) Afgan, (2) İranlı, (3) Iraklı, (3) Suriyeli öğrenci; C ortaokulu (21) Afgan öğrenci; D ortaokulundan ise (5) Afgan,(9) İranlı, (9) Iraklı öğrenci çalışmaya katılmıştır. Çalışmaya katılan öğrenciler hakkında bilgi edinmek için kişisel bilgi formu uygulanmıştır. Ardından her bir öğrenciye kişisel bilgi formu ve 10 sosyal yaşam alanına yönelik kelime tespit formu uygulanmış olup toplam 86 sayfa kişisel bilgi formu ve 860 adet kelime tespit görüşme formu incelenmiştir. Uygulama 12 hafta sürmüştür. Öğrencilerin kişisel verileri formları ve kelime tespit görüşme formuna yazdıkları kelimeler tek tek okunarak taranmış ve bilgisayarda EXCEL dosyalarına aktarılmıştır. Öğrencilerin bu sosyal yaşam alanları için verdiği kelimeler uzman görüşüne de başvurularak kendi içinde 6 alt başlıkta (mekân, nesne, kişi, iletişimsel ifadeler, tematik ve diğer olarak) yeniden gruplandırılıp kelimelerin sıklıkları alınmıştır. Çalışmanın sonucunda, Uşak ili merkezinde yabancı uyruklu en fazla öğrencinin bulunduğu 4 okuldan 86 ( 44 kız ve 42 erkek ) yabancı uyruklu öğrencinin 10 farklı sosyal yaşam alanı için 1303 çeşitten oluşan toplam 8013 kelime bilgisi yazdığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin en fazla kelime bilgisi yazdıkları sosyal yaşam alanının 1518 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade ile Okul-Okul İdaresi başlığında olduğu görülmektedir. En az kelime bilgisi yazılan sosyal yaşam alanının ise toplam 434 kelime, kalıp cümle ve kalıp ifade yazılan Muhtarlık olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe Öğretimi, Kelime, Sosyal Yaşam Alanı, Türkçe Eğitimi, Kelime Sıklığı
Hikâye anlatma becerisi ediniminin hazırlıksız konuşma becerisi gelişimine katkısı
Bu araştırmanın amacı hikâye anlatma becerisi ediniminin 6. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerisi gelişimine katkısını ortaya koymaktır. Araştırmada nitel ve nicel araştırmaların birlikte verildiği karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırma 2020-2021 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde Afyonkarahisar il merkezinde yer alan bir ortaokulun altıncı sınıfında öğrenim gören 10 kişilik çalışma grubuyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri; dereceli puanlama anahtarı, konuşma becerisi tutum ölçeği, video kayıtları, yarı yapılandırılmış görüşme formları ve gözlem formlarıyla toplanmıştır. Uygulama öncesinde hikâye anlatma becerisi ediniminin hazırlıksız konuşma becerisine etkisini belirlemek amacıyla alan yazında tespit edilen çalışmalar ve ilgili müfredatlar incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda araştırmacı tarafından öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisini geliştirmek amacıyla hikâye anlatma eğitimi ve hazırlıksız konuşma etkinliklerini içeren günlük plan hazırlanmıştır. Araştırmacı tarafından yürütülen araştırmanın uygulama süreci 15 hafta sürmüştür. Uygulama öncesinde öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisine yönelik düzeyleri ve konuşma becerisi tutumları ölçüldükten sonra uygulama aşamasına geçilmiştir. Uygulamada öğrencilere hikâye anlatıcılığı eğitimi verilmiştir ve araştırmacı hikâye anlatma eğitimi uygulama gözlem formu doldurmuştur. Hikâye anlatıcılığı eğitimi tamamlandıktan sonra öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisi gelişimine katkısını belirlemek için öğrencilere hikâye anlatımı sonrasında hazırlıksız konuşma etkinlikleri yaptırılmıştır. Uygulama öncesinde ve sonrasında öğrencilere hazırlıksız konuşma türleri ile ilgili etkinlik yaptırılıp video kaydına alınmıştır. Alınan video kayıtları incelenerek Ortaokul 6. Sınıf Öğrencilerinin Hazırlıksız Konuşma Becerisine Yönelik Dereceli Puanlama Anahtarı doldurulmuştur. Ayrıca süreç içerisinde araştırmacı tarafından her hafta, ön ve son uygulamada hazırlıksız konuşma uygulama gözlem formu doldurulmuştur. Uygulama öncesinde ve sonrasında öğrenci görüşleri alınmıştır. Ayrıca uygulama sonunda velilerin ve öğretmenlerin görüşlerini belirlemek için veli ve öğretmen görüşleri alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre öğrencilerin boyut bazlı ön test ve son testten aldıkları puanlara ilişkin bağımlı örneklem t testi sonuçlarına göre hazırlıksız konuşma boyutlarında gelişmeler olduğu görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisi genel toplam ön test ve son testten aldıkları puanların son test lehine olduğu görülmüştür. Benzer durum hem boyutlar hem de genel toplam kalıcılık testi puan ortalamalarında da görülmüştür. Öğrencilerin ön test ve son test hazırlıksız konuşma becerisi tutum puanlarına ilişkin bağımlı örneklem t testi puanları ile kaygı puanlarına ilişkin wilcoxon işaretli sıralar t testi puanları son test lehine olduğu görülmüştür. Öğrenciler eğitimi verimli-eğlenceli-eğitici-güzel bulduklarını, eğitimin hazırlıksız konuşmalarında gelişme sağladıklarını, hazırlıksız konuşma türleriyle ilgili bilgi sahibi olduklarını, hikâye anlatımını öğrendiklerini, beden dili-jest ve mimikleri kullanmada geliştiklerini, konuşurken heyecan ve utanma duygularının azaldığını, konuşurken kendilerini iyi ifade ettiklerini, özgüvenlerinde artış sağladığını, akıcı konuştuklarını, söyleyiş özelliklerinde gelişme olduğunu, dinleyicilerle etkileşim sağladıklarını görüşlerinde belirtmiştir. Veli ve öğretmen görüşleri öğrenci görüşlerini destekler niteliktedir. Araştırmacı uygulama sürecinde öğrencilerin hazırlıksız konuşma etkinlikleri ile hikâye anlatımı yapmaktan hoşlandıklarını ve sosyal yönden gelişme gösterdiklerini gözlemlemiştir. Sonuç olarak 6. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerisi gelişiminde, hikâye anlatma becerisi edinmeleri etkilidir. Bu sonuç doğrultusunda birtakım öneriler ileri sürülmüştür.
Hikâye anlatma becerisi ediniminin hazırlıksız konuşma becerisi gelişimine katkısı
Bu araştırmanın amacı hikâye anlatma becerisi ediniminin 6. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerisi gelişimine katkısını ortaya koymaktır. Araştırmada nitel ve nicel araştırmaların birlikte verildiği karma yöntem deseni kullanılmıştır. Araştırma 2020-2021 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde Afyonkarahisar il merkezinde yer alan bir ortaokulun altıncı sınıfında öğrenim gören 10 kişilik çalışma grubuyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma verileri; dereceli puanlama anahtarı, konuşma becerisi tutum ölçeği, video kayıtları, yarı yapılandırılmış görüşme formları ve gözlem formlarıyla toplanmıştır. Uygulama öncesinde hikâye anlatma becerisi ediniminin hazırlıksız konuşma becerisine etkisini belirlemek amacıyla alan yazında tespit edilen çalışmalar ve ilgili müfredatlar incelenmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda araştırmacı tarafından öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisini geliştirmek amacıyla hikâye anlatma eğitimi ve hazırlıksız konuşma etkinliklerini içeren günlük plan hazırlanmıştır. Araştırmacı tarafından yürütülen araştırmanın uygulama süreci 15 hafta sürmüştür. Uygulama öncesinde öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisine yönelik düzeyleri ve konuşma becerisi tutumları ölçüldükten sonra uygulama aşamasına geçilmiştir. Uygulamada öğrencilere hikâye anlatıcılığı eğitimi verilmiştir ve araştırmacı hikâye anlatma eğitimi uygulama gözlem formu doldurmuştur. Hikâye anlatıcılığı eğitimi tamamlandıktan sonra öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisi gelişimine katkısını belirlemek için öğrencilere hikâye anlatımı sonrasında hazırlıksız konuşma etkinlikleri yaptırılmıştır. Uygulama öncesinde ve sonrasında öğrencilere hazırlıksız konuşma türleri ile ilgili etkinlik yaptırılıp video kaydına alınmıştır. Alınan video kayıtları incelenerek Ortaokul 6. Sınıf Öğrencilerinin Hazırlıksız Konuşma Becerisine Yönelik Dereceli Puanlama Anahtarı doldurulmuştur. Ayrıca süreç içerisinde araştırmacı tarafından her hafta, ön ve son uygulamada hazırlıksız konuşma uygulama gözlem formu doldurulmuştur. Uygulama öncesinde ve sonrasında öğrenci görüşleri alınmıştır. Ayrıca uygulama sonunda velilerin ve öğretmenlerin görüşlerini belirlemek için veli ve öğretmen görüşleri alınmıştır. Elde edilen bulgulara göre öğrencilerin boyut bazlı ön test ve son testten aldıkları puanlara ilişkin bağımlı örneklem t testi sonuçlarına göre hazırlıksız konuşma boyutlarında gelişmeler olduğu görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin hazırlıksız konuşma becerisi genel toplam ön test ve son testten aldıkları puanların son test lehine olduğu görülmüştür. Benzer durum hem boyutlar hem de genel toplam kalıcılık testi puan ortalamalarında da görülmüştür. Öğrencilerin ön test ve son test hazırlıksız konuşma becerisi tutum puanlarına ilişkin bağımlı örneklem t testi puanları ile kaygı puanlarına ilişkin wilcoxon işaretli sıralar t testi puanları son test lehine olduğu görülmüştür. Öğrenciler eğitimi verimli-eğlenceli-eğitici-güzel bulduklarını, eğitimin hazırlıksız konuşmalarında gelişme sağladıklarını, hazırlıksız konuşma türleriyle ilgili bilgi sahibi olduklarını, hikâye anlatımını öğrendiklerini, beden dili-jest ve mimikleri kullanmada geliştiklerini, konuşurken heyecan ve utanma duygularının azaldığını, konuşurken kendilerini iyi ifade ettiklerini, özgüvenlerinde artış sağladığını, akıcı konuştuklarını, söyleyiş özelliklerinde gelişme olduğunu, dinleyicilerle etkileşim sağladıklarını görüşlerinde belirtmiştir. Veli ve öğretmen görüşleri öğrenci görüşlerini destekler niteliktedir. Araştırmacı uygulama sürecinde öğrencilerin hazırlıksız konuşma etkinlikleri ile hikâye anlatımı yapmaktan hoşlandıklarını ve sosyal yönden gelişme gösterdiklerini gözlemlemiştir. Sonuç olarak 6. sınıf öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerisi gelişiminde, hikâye anlatma becerisi edinmeleri etkilidir. Bu sonuç doğrultusunda birtakım öneriler ileri sürülmüştür.
Türkçe dilbilgisi öğretiminin tasvirî (açıklamalı) bibliyografyası
Araştırmada, 1962-2018 yıllarında Türkiye'de doğrudan Türkçe dil bilgisi öğretimi üzerine yapılmış kitap, kitap bölümü, makale ve tez çalışmalarının tasvirî (açıklamalı) bibliyografyasını yapmak ve bibliyometrik analizini çıkarmak amaçlanmıştır. Bibliyometrik analizde; kitapların, yazar sayılarına, yayımlandıkları yıllara, şehirlere, yayınevlerine göre; kitap bölümlerinin, yazar sayılarına, yıllara, kitap bölümü sahiplerinin kaç bölümü olduğuna, editör sayısına, kaç bölümde editörlük yaptıklarına, yayım yerlerine ve yayınevlerine göre; makalelerin, yazar sayılarına, yayımlandığı yıllara, yayımlandığı dergilere, alanlara, konulara, kademelere, hedef kitleye, kuramlara, yaklaşımlara, modellere, stratejilere, yöntemlere, tekniklere, anahtar kelimelere göre; tezlerin; yayımlandığı yıllara, alanlara, konulara, kademelere, hedef kitleye, kuramlara, yaklaşımlara, modellere, stratejilere, yöntemlere, tekniklere, anahtar kelimelere, yayımlandıkları üniversitelere, enstitülere, şehirlere, danışmanlara göre durumlarına bakılmıştır. Araştırma, nitel yaklaşımlı, tarama modelli ve genel tarama modellerinden tekil tarama modelinin kullanıldığı betimsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışma materyalleri kitap, kitap bölümü, makale ve tez çalışmalarıdır. Araştırmanın verileri doküman incelemesi tekniği ile toplanmıştır. Sonuç olarak; toplamda 10 kitap, 32 kitap bölümü, 298 makale ve 187 tez çalışması tespit edilmiştir. Her çalışmaya ait sonuçlar şöyledir: Kitap çalışmaları: Çoğunlukla tek yazarlıdır. En çok çalışma 2011'dedir, bu yılda 2 çalışma yapılmıştır. Çalışmaların büyük çoğunluğu Ankara'da yayımlanmıştır. En çok kullanılan yayınevi olan Nobel Yayıncılık'tır. Kitap bölümü çalışmaları: En çok çalışmanın yapıldığı yıl 2012'dir ve 10 çalışma vardır. Çalışmaların 23'ü tek yazarlıdır. 16 çalışma tek editörlü, 14 çalışma iki editörlüdür. En çok editörlük çalışması olan isim Murat Özbay'dır ve 9 çalışmada editörlük yapmıştır. Çalışmaların büyük çoğunluğu 26 Ankara'da yayımlanmıştır. En çok kullanılan yayınevi Pegem Akademi'dir. Makale çalışmaları: Büyük çoğunluğu tek yazarlıdır. En çok "Genel 1" alanında 104, en az " "Ses Bilgisi" alanında 9 çalışma yapılmıştır. Ortaokul kademesinde 69 çalışma yapılmıştır. En çok yöntem kullanılmıştır. Çalışmaların çoğu ana dili öğretimiyle ilgilidir. En çok çalışma Turkish Studies'te yayımlanmıştır. Değiştirilmemiş ve değiştirilmemiş biçimleriyle en çok kullanılan anahtar kelime "Dil bilgisi öğretimi"dir. Tez çalışmaları: En çok çalışma 65 ile "Biçim Bilgisi", en az çalışmaysa 4 ile "Ses Bilgisi" alanlarındadır. Çalışmaların çoğu ana dili öğretimiyle ilgilidir, ortaokul kademesindedir, Dokuz Eylül Üniversitesinde yapılmıştır, eğitim bilimleri enstitüsünde verilmiştir, Ankara'da yayımlanmıştır, Türkçe Eğitimi Bilim Dalındadır, Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalındadır, Türkçe Öğretmenliği Programındadır, yüksek lisans türündedir. En çok yöntem kullanılmıştır. Değiştirilmemiş biçimleriyle en çok kullanılan anahtar kelime "Türkçe öğretimi"dir. Değiştirilmiş biçimleriyle en çok kullanılan anahtar kelime "Dil bilgisi"dir.
Türkçe dilbilgisi öğretiminin tasvirî (açıklamalı) bibliyografyası
Araştırmada, 1962-2018 yıllarında Türkiye'de doğrudan Türkçe dil bilgisi öğretimi üzerine yapılmış kitap, kitap bölümü, makale ve tez çalışmalarının tasvirî (açıklamalı) bibliyografyasını yapmak ve bibliyometrik analizini çıkarmak amaçlanmıştır. Bibliyometrik analizde; kitapların, yazar sayılarına, yayımlandıkları yıllara, şehirlere, yayınevlerine göre; kitap bölümlerinin, yazar sayılarına, yıllara, kitap bölümü sahiplerinin kaç bölümü olduğuna, editör sayısına, kaç bölümde editörlük yaptıklarına, yayım yerlerine ve yayınevlerine göre; makalelerin, yazar sayılarına, yayımlandığı yıllara, yayımlandığı dergilere, alanlara, konulara, kademelere, hedef kitleye, kuramlara, yaklaşımlara, modellere, stratejilere, yöntemlere, tekniklere, anahtar kelimelere göre; tezlerin; yayımlandığı yıllara, alanlara, konulara, kademelere, hedef kitleye, kuramlara, yaklaşımlara, modellere, stratejilere, yöntemlere, tekniklere, anahtar kelimelere, yayımlandıkları üniversitelere, enstitülere, şehirlere, danışmanlara göre durumlarına bakılmıştır. Araştırma, nitel yaklaşımlı, tarama modelli ve genel tarama modellerinden tekil tarama modelinin kullanıldığı betimsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Çalışma materyalleri kitap, kitap bölümü, makale ve tez çalışmalarıdır. Araştırmanın verileri doküman incelemesi tekniği ile toplanmıştır. Sonuç olarak; toplamda 10 kitap, 32 kitap bölümü, 298 makale ve 187 tez çalışması tespit edilmiştir. Her çalışmaya ait sonuçlar şöyledir: Kitap çalışmaları: Çoğunlukla tek yazarlıdır. En çok çalışma 2011'dedir, bu yılda 2 çalışma yapılmıştır. Çalışmaların büyük çoğunluğu Ankara'da yayımlanmıştır. En çok kullanılan yayınevi olan Nobel Yayıncılık'tır. Kitap bölümü çalışmaları: En çok çalışmanın yapıldığı yıl 2012'dir ve 10 çalışma vardır. Çalışmaların 23'ü tek yazarlıdır. 16 çalışma tek editörlü, 14 çalışma iki editörlüdür. En çok editörlük çalışması olan isim Murat Özbay'dır ve 9 çalışmada editörlük yapmıştır. Çalışmaların büyük çoğunluğu 26 Ankara'da yayımlanmıştır. En çok kullanılan yayınevi Pegem Akademi'dir. Makale çalışmaları: Büyük çoğunluğu tek yazarlıdır. En çok "Genel 1" alanında 104, en az " "Ses Bilgisi" alanında 9 çalışma yapılmıştır. Ortaokul kademesinde 69 çalışma yapılmıştır. En çok yöntem kullanılmıştır. Çalışmaların çoğu ana dili öğretimiyle ilgilidir. En çok çalışma Turkish Studies'te yayımlanmıştır. Değiştirilmemiş ve değiştirilmemiş biçimleriyle en çok kullanılan anahtar kelime "Dil bilgisi öğretimi"dir. Tez çalışmaları: En çok çalışma 65 ile "Biçim Bilgisi", en az çalışmaysa 4 ile "Ses Bilgisi" alanlarındadır. Çalışmaların çoğu ana dili öğretimiyle ilgilidir, ortaokul kademesindedir, Dokuz Eylül Üniversitesinde yapılmıştır, eğitim bilimleri enstitüsünde verilmiştir, Ankara'da yayımlanmıştır, Türkçe Eğitimi Bilim Dalındadır, Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalındadır, Türkçe Öğretmenliği Programındadır, yüksek lisans türündedir. En çok yöntem kullanılmıştır. Değiştirilmemiş biçimleriyle en çok kullanılan anahtar kelime "Türkçe öğretimi"dir. Değiştirilmiş biçimleriyle en çok kullanılan anahtar kelime "Dil bilgisi"dir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki halk edebiyatı metinlerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan halk edebiyatına ait metinlerin değerler eğitimi açısından incelendiği bu çalışmada, 2005 – 2006 Eğitim öğretim yılından başlayarak 2018-2019 Eğitim Öğretim yılına kadar okutulan Türkçe ders kitaplarından toplam 29 ders kitabı incelenmiştir Betimsel nitelikte olan bu araştırmada doküman incelemesi ve tarama tekniği kullanılmıştır. Çalışmada MEB, Ders Destek, Eksen, Başak, Ez-De, Dörtel, Cem, Ada, Pasifik, FCM, Gizem, Evren, Doku, Koza, Enderun yayınları Türkçe Ders Kitapları ele alınmıştır. Ders kitaplarındaki halk edebiyatı metinleri adil olma, aile birliğine önem verme alçakgönüllülük, bağımsız ve özgür düşünebilme, cesaret-liderlik çalışkanlık, doğruluk- dürüstlük Dostluk, empati, estetik duyguların geliştirilmesi, fedakârlık. Hoşgörü‐ duyarlılık, iyimserlik, iyilik yapmak, kültürel mirasa sahip çıkma, misafirperverlik, nazik olmak, özgüven, paylaşımcı olmak, saygı, selamlaşma, sevgi, sorumluluk, şefkat - merhamet, temizlik, vatanseverlik değerleri olmak üzere Talim Terbiye Kurulu'nun belirlemiş olduğu MEB Değerler Eğitimi Yönergesi'nde yer alan 27 değer içerisinde taranmıştır. Ayrıca MEB tarafından uygulamada yaşanan sıkıntıların bir ölçüde bertaraf edilebilmesi ve ders öğretim programları arasında birliktelik sağlanabilmesi düşüncesiyle ders farkı gözetilmeksizin bütün ders öğretim programlarında ortak olmak üzere adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik olmak üzere 10 kök değerler tespit edilmiştir. Bu araştırmada metinler bu 10 kök değer açısından da taranmıştır. İncelenen kitaplar yıllara göre gruplandırılarak tablo şeklinde analiz edilmiştir. Araştırmacı tarafından tespit edilen değerler, uzman görüşlerine de başvurularak neticelendirilmiştir. Buna göre incelenen ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki halk edebiyatı metinlerinde toplam 318 değer bulunmuştur. İncelenen 29 ders kitabı içerisinde halk edebiyatına ait toplam 120 metin tespit edilmiştir. Bu bulgulara göre, Türkçe ders kitaplarında Halk Edebiyatı metinlerine yeterince yer verilmediği görülmüş, incelenen Halk Edebiyatı metinlerinde ise en çok tespit edilen değerlerin sevgi (64), vatanseverlik (44), dostluk (23), cesaret-liderlik (21), yardımseverlik (16) ve saygı (16) değerleri olduğu tespit edilmiştir. Ders kitaplarındaki metin sayıları ve tema isimleri yıllara göre farklılıklar gösterdiği tespit edilmiş bunun sonucunda ise yıllara göre bulunan değerlerde farklılaşma olduğu gözlemlenmiştir.
Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki halk edebiyatı metinlerinin değerler eğitimi açısından incelenmesi
Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan halk edebiyatına ait metinlerin değerler eğitimi açısından incelendiği bu çalışmada, 2005 – 2006 Eğitim öğretim yılından başlayarak 2018-2019 Eğitim Öğretim yılına kadar okutulan Türkçe ders kitaplarından toplam 29 ders kitabı incelenmiştir Betimsel nitelikte olan bu araştırmada doküman incelemesi ve tarama tekniği kullanılmıştır. Çalışmada MEB, Ders Destek, Eksen, Başak, Ez-De, Dörtel, Cem, Ada, Pasifik, FCM, Gizem, Evren, Doku, Koza, Enderun yayınları Türkçe Ders Kitapları ele alınmıştır. Ders kitaplarındaki halk edebiyatı metinleri adil olma, aile birliğine önem verme alçakgönüllülük, bağımsız ve özgür düşünebilme, cesaret-liderlik çalışkanlık, doğruluk- dürüstlük Dostluk, empati, estetik duyguların geliştirilmesi, fedakârlık. Hoşgörü‐ duyarlılık, iyimserlik, iyilik yapmak, kültürel mirasa sahip çıkma, misafirperverlik, nazik olmak, özgüven, paylaşımcı olmak, saygı, selamlaşma, sevgi, sorumluluk, şefkat - merhamet, temizlik, vatanseverlik değerleri olmak üzere Talim Terbiye Kurulu'nun belirlemiş olduğu MEB Değerler Eğitimi Yönergesi'nde yer alan 27 değer içerisinde taranmıştır. Ayrıca MEB tarafından uygulamada yaşanan sıkıntıların bir ölçüde bertaraf edilebilmesi ve ders öğretim programları arasında birliktelik sağlanabilmesi düşüncesiyle ders farkı gözetilmeksizin bütün ders öğretim programlarında ortak olmak üzere adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik olmak üzere 10 kök değerler tespit edilmiştir. Bu araştırmada metinler bu 10 kök değer açısından da taranmıştır. İncelenen kitaplar yıllara göre gruplandırılarak tablo şeklinde analiz edilmiştir. Araştırmacı tarafından tespit edilen değerler, uzman görüşlerine de başvurularak neticelendirilmiştir. Buna göre incelenen ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki halk edebiyatı metinlerinde toplam 318 değer bulunmuştur. İncelenen 29 ders kitabı içerisinde halk edebiyatına ait toplam 120 metin tespit edilmiştir. Bu bulgulara göre, Türkçe ders kitaplarında Halk Edebiyatı metinlerine yeterince yer verilmediği görülmüş, incelenen Halk Edebiyatı metinlerinde ise en çok tespit edilen değerlerin sevgi (64), vatanseverlik (44), dostluk (23), cesaret-liderlik (21), yardımseverlik (16) ve saygı (16) değerleri olduğu tespit edilmiştir. Ders kitaplarındaki metin sayıları ve tema isimleri yıllara göre farklılıklar gösterdiği tespit edilmiş bunun sonucunda ise yıllara göre bulunan değerlerde farklılaşma olduğu gözlemlenmiştir.
Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Fihi Ma Fih'inde dört temel dil becerisi unsurlarının kullanımı
Ana dilinin temel becerileri okuma, yazma, konuşma ve dinleme örgün eğitim kurumlarında özellikle Türkçe öğretimi içerisinde verilmektedir. Anlama becerilerinden dinleme ile okuma, anlatma becerilerinden ise yazma ile konuşma becerileri yalnızca eğitim kurumlarında değil, eski edebi metinlerde de geçmekte olup yüzyıllar sonrasındaki okuyucularına dahi bu konuda ışık tutmaktadır. Bu çalışmada XIII. Yüzyılda yaşamış olan Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Fih i Ma Fih'indeki okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerileriyle ilintili ifadeler tespit edilmiştir. Tespit edilen bu becerilere Türkçe dersi (5, 6, 7, 8. sınıflar) Öğretim Programı (2018)'ndaki kazanımlarda ne derece yer verildiği ortaya konmuştur. Çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış, eserdeki 76 bölümün tamamı taranmış, bu tarama sonucunda temel becerilerle ilgili 2135 konuşma, 177 dinleme, 106 yazma ve 95 okuma becerisi olmak üzere toplam 2513 madde tespit edilmiş, konuyla ilgili olmayan bölümler değerlendirmeye alınmamıştır. Eserde en fazla konuşma becerisiyle ilgili ifadelere rastlanmıştır. Konuşma becerisinde karşılıklı sohbet etme, eskiden beri söylenegelme, soru sorma, bir soruyu yanıtlama, güzel konuşma vurgulanmıştır. Dinleme işitme, işitmeme, kulak kesilme, dinlenileni akletme, dinlenileni hissetme anlamlarında geçmiştir. Yazma becerisi daha çok yazılı metin, dil alanına giren kelime çeşitleri, kutsal kitap, yazma aracından bahsedilerek işlenmiştir. Okuma becerisi yazılı metinden okuma, ezberden okuma, ayet okuma, okumuş olduğun metni anlama şeklinde geçmiştir. Eserde yer alan cümleler incelendiğinde, temel becerilerin Türkçe Dersi Öğretim Programı (2018)'ndaki kazanımlarla örtüştüğü görülmektedir. O halde bu tarz eserlere eğitim öğretim programlarında yer verildiğinde, öğrenciler açısından faydalı olacağı kanaati hasıl olmuştur. Anahtar Sözcükler: Fih i Ma Fih, Mevlana Celaleddin-i Rumi, Temel Dil Becerileri, Türkçe Dersi Öğretim Programı, Ana Dili Eğitimi.
Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Fihi Ma Fih'inde dört temel dil becerisi unsurlarının kullanımı
Ana dilinin temel becerileri okuma, yazma, konuşma ve dinleme örgün eğitim kurumlarında özellikle Türkçe öğretimi içerisinde verilmektedir. Anlama becerilerinden dinleme ile okuma, anlatma becerilerinden ise yazma ile konuşma becerileri yalnızca eğitim kurumlarında değil, eski edebi metinlerde de geçmekte olup yüzyıllar sonrasındaki okuyucularına dahi bu konuda ışık tutmaktadır. Bu çalışmada XIII. Yüzyılda yaşamış olan Mevlana Celaleddin-i Rumi'nin Fih i Ma Fih'indeki okuma, yazma, konuşma ve dinleme becerileriyle ilintili ifadeler tespit edilmiştir. Tespit edilen bu becerilere Türkçe dersi (5, 6, 7, 8. sınıflar) Öğretim Programı (2018)'ndaki kazanımlarda ne derece yer verildiği ortaya konmuştur. Çalışmada doküman incelemesi yöntemi kullanılmış, eserdeki 76 bölümün tamamı taranmış, bu tarama sonucunda temel becerilerle ilgili 2135 konuşma, 177 dinleme, 106 yazma ve 95 okuma becerisi olmak üzere toplam 2513 madde tespit edilmiş, konuyla ilgili olmayan bölümler değerlendirmeye alınmamıştır. Eserde en fazla konuşma becerisiyle ilgili ifadelere rastlanmıştır. Konuşma becerisinde karşılıklı sohbet etme, eskiden beri söylenegelme, soru sorma, bir soruyu yanıtlama, güzel konuşma vurgulanmıştır. Dinleme işitme, işitmeme, kulak kesilme, dinlenileni akletme, dinlenileni hissetme anlamlarında geçmiştir. Yazma becerisi daha çok yazılı metin, dil alanına giren kelime çeşitleri, kutsal kitap, yazma aracından bahsedilerek işlenmiştir. Okuma becerisi yazılı metinden okuma, ezberden okuma, ayet okuma, okumuş olduğun metni anlama şeklinde geçmiştir. Eserde yer alan cümleler incelendiğinde, temel becerilerin Türkçe Dersi Öğretim Programı (2018)'ndaki kazanımlarla örtüştüğü görülmektedir. O halde bu tarz eserlere eğitim öğretim programlarında yer verildiğinde, öğrenciler açısından faydalı olacağı kanaati hasıl olmuştur. Anahtar Sözcükler: Fih i Ma Fih, Mevlana Celaleddin-i Rumi, Temel Dil Becerileri, Türkçe Dersi Öğretim Programı, Ana Dili Eğitimi.