Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Ahmet Gökhan Sökmen
16 theses · Çağ University
Araştırma geliştirme harcamalarının yüksek teknolojili ürün ihracatına etkisi: OECD ülkeleri üzerine bir panel veri analizi
Günümüzde gelişen ve değişen ekonomik koşullar, ülkelerin sürdürülebilir bir büyüme sağlamak, rekabet gücü kazanmak ve tüketici tercihlerinde oluşabilecek değişimleri tespit etmek için yenilikçi olmalarını ve teknolojik gelişmeleri yakından takip etmelerini gerektirmektedir. Teknolojik gelişmelerin nedeni olarak gösterilen Araştırma ve Geliştirme, bilgi ve teknolojiye bağlı olarak yeni ürün ve üretim süreçlerinin geliştirilmesi olarak tanımlanmaktadır. Ar-Ge faaliyetleri sonucunda yaratılan teknolojik ürün ve yenilikler sadece iç pazara sunulmamakta, aynı zamanda ihraç edilmektedir. Ülkelerin ve işletmelerin gerçekleştirdikleri yüksek teknolojili ürün ihracatı, içerdiği katma değerden dolayı ekonomik büyümelerini arttırmada önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada, 1996-2016 dönemi yıllık verileri kullanılarak 31 OECD ülkeleri için, Ar-Ge harcamalarının yüksek teknolojili ürün ihracatı üzerindeki etkisi, panel veri analizi yöntemi ile araştırılmıştır. Panel veri analizi için gerekli olan testler "Driscoll ve Kraay Standart Hatalar ile Sabit etkiler Modeli" kullanılması gerektiğini göstermiştir. Ampirik bulgular, OECD ülkeleri için Ar-Ge harcamaları ve yüksek teknolojili ürün ihracatı arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir.
Finansal tüketicilerin finansal okuryazarlık durumlarının belirlenmesi
Finansal serbestleşme sürecinin başlamasıyla birlikte, piyasadaki finansal ürünler ve araçlar çeşitlenmiş olup, bireylerin finansal okuryazarlık düzeyi önem kazanmıştır. Bireylerin yatırım kararlarını etkileyen finansal okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmada Adana ilinin Çukurova ilçesinde 320 kişiden toplanan veriler SPSS 20 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Bu çalışmada, katılımcıların yatırım araçlarındaki kararları, finansal yatırımları bilme ve finansal yatırım ürünlerini kullanma sıklıkları gibi finansal yatırımcıların yatırım profillerindeki değişkenlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, katılımcıların verdikleri cevaplara göre en çok kullanılan finansal ürünün kredi kartı olurken en az kullanılan finansal ürünün mikro finans kredileri olduğu görülmektedir. Katılımcıların para tasarruflarını banka mevduat hesabında tutmayı tercih ettikleri görülmüştür. Bunun yanında katılımcıların enflasyon, çeşitlendirme, paranın zaman değeri gibi konulara hakim oldukları ortaya konmaktadır.
Finansal performans analizi: BIST'te işlem gören imalat sanayi sektörü üzerine bir araştırma
Bu araştırmanın amacı Türkiye'de Borsa İstanbul'da faaliyet gösteren imalat sanayi işletmelerinin finansal performans ölçütleri olan likidite, finansal etkinlik ve faaliyet yapı oranlarının kârlılık üzerindeki etkisi değerlendirilecektir. Bu amaçla çalışmaya; BİST'te imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren 183 işletmenin 2009 yılından 2017 yılına kadar olan dönemleri dâhil edilmiştir. Aktif Kârlılık ve Öz sermaye Kârlılığı bağımlı değişken olarak, Asit Test Oran, Nakit Oran, Varlık Etkinliği, Kaldıraç Oran ve Firma Büyüklüğü bağımsız değişken olarak kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan veriler, panel veri yöntemi ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen bulgulara göre nakit oran, varlık etkinliği, kaldıraç oran ve firma büyüklüğü işletmelerin finansal performansları ile kârlılık üzerinde önemli birer belirleyicisi olduğu tespit edilmiştir.
Çalışma sermayesi yönetiminin firma karlılığı üzerindeki etkisi: BIST'te işlem gören metal eşya, makine ve gereç yapım sektörü üzerinde bir araştırma
Bu araştırmanın amacı, BİST'de metal eşya, makine ve gereç yapım sektöründe yer alan 32 adet işletmenin çalışma sermayesi yönetimi ile işletmenin kârlılığı arasında bir ilişkinin olup olmadığını araştırmaktır. Bu araştırma 2010-2017 yılları arasında BİST'de kesintisiz olarak yer alan metal eşya, makine ve gereç yapım sektöründe faaliyet gösteren 32 tane işletmenin yıllık verilerinden oluşan toplamda 243 veri üzerine uygulanmıştır. Bu çalışmada, çalışma sermayesi yönetimi ile firma kârlılığı arasındaki ilişkiyi ortaya koymak için araştırmada bağımlı değişken olarak aktif kârlılık ele alınmıştır. Analizde kullanılan bağımsız değişkenler ise kaldıraç oranı, firma büyüklüğü, stok devir hızı ve nakit dönüşüm süresi olarak analize dâhil edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre firma büyüklüğü, stok devir hızı ve nakit dönüşme süresi bağımsız değişkenlerin istatistiksel olarak aktif kârlılığı üzerinde pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuşken, kaldıraç oranı değişkeni ile aktif kârlılık negatif yönlü anlamlı bir ilişki belirlenmiştir.
Bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyen faktörler
Bireyler, kazançlarının belirli bir bölümünü temel ihtiyaçlarını karşılamak için tüketirken kalanı da tasarruf etmektedirler. Tasarruf, bireylerin gelirlerinden arta kalan kısımdır. Bireyler, ortaya çıkan bu tasarruflarla daha fazla kazanmak, gelirlerini mümkün olan en üst düzeye çekmek amacı ile yatırım gerçekleştirirler. Bireyler yatırım kararlarını alırken çok çeşitli faktörlerin etkisi altında kalırlar. Çalışmada, bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını alırken etkilendikleri faktörler ele alınacaktır. Çalışma 3 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde ''Yatırım, Yatırımcı ve Yatırım Araçları'' gibi temel kavramlardan bahsedilmiştir. İkinci bölüm ''Bireysel Yatırımcıların Yatırım Kararlarını Etkileyen Faktörler'' olup, yatırımcıların karar verme ve faaliyete geçme aşamasında etkisi altında kaldıkları çevresel ve mental faktörler ele alınacaktır. Üçüncü ve son bölüm ise ''Bireysel Yatırımcıların Yatırım Kararlarını Etkileyen Faktörler Üzerine Yapılan Anket Çalışması'' bölümlerinden oluşmaktadır. Üçüncü bölüm anket çalışmasının gerçekleştirildiği kısımdır. Bu bölümde bireysel yatırımcıların yatırım kararlarını alırken ekonomik ve demografik unsurlar başta olmak üzere hangi unsurların etkisi altında kaldıkları anket yöntemi ile araştırılmıştır. Araştırmada yüz yüze görüşme tekniği uygulanmıştır. Bu bölümde yatırımcıların yatırım kararlarını etkileyen faktörler ölçülmeye çalışılmıştır.
Spekülasyon ve hedging amaçlı türev araç kullanımının bankaların faiz oranı ve döviz kuru riskine etkisi: Borsa İstanbul'da işlem gören bankalar üzerine bir uygulama
Finansal sistemde teknolojinin hızla gelişmesi ve değişmesi, globalleşen dünyada sınırların ortadan kalkması, sistemin içinde olan bütün kurumların ve bireylerin maruz kaldıkları risklerin çeşitlenmesine ve belirsizliklerin artmasına neden olmaktadır. Özellikle sabit kur rejimin sona ermesiyle arz ve talebe bağlı olarak döviz kurlarında yaşanan ani dalgalanmalar ve artan belirsizlik, kurumları döviz kuru riskiyle karşı karşıya getirmiştir. Bu süreçte uluslararası piyasalarda yaşanan faiz dalgalanmaları da faiz riskini oluşturmuştur. Finans kurumlarının risk ve belirsizlikten korunma ihtiyacının artmasından dolayı bu riskleri elimine etmek için yeni finansal araçlar geliştirmişlerdir. Maruz kalınan risklerin artması, daha önceleri ticari mallar için uygulanan türev ürünlerin artık risklerden korunma amacıyla kullanılmasına neden olmuştur. Finansal sistemin en önemli oyuncularından biri olan bankalar için de risk ve türev ürünlerle risk yönetimi önemli hale gelmiştir. Bu çalışmada 2010-2018 dönemi 6'şar aylık verileri kullanılarak bankalarda spekülasyon ve riskten korunma amaçlı türev araç kullanımı ile faiz ve kur riskleri arasındaki ilişki panel veri analizi yöntemi ile araştırılmıştır. Ampirik bulgulara göre spekülasyon amaçlı kullanılan türev araçlar ile kur riski arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü ilişki tespit edilirken, riskten korunma amaçlı türev araç kullanımı ile kur riski arasında herhangi bir ilişki tespit edilememiştir. Diğer bir bulguya göre spekülasyon ve riskten korunma amaçlı türev araç kullanımı ile faiz riski arasında istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü ilişkinin varlığı ortaya çıkarılmıştır. Anahtar kelimeler: Türev ürünler, faiz oranı riski, döviz kuru riski, panel veri analizi
Döviz kurları ve dış ticaret ilişkisi: Türkiye örneği
24 Ocak 1980 Kararları ile adeta dönüm noktası yaşayan Türkiye ekonomisi, globalleşmenin etkisi, gelişen imkanlar, artan nüfus ve talep çeşitliliği gibi sebeplerden ötürü içe kapalı ticaret anlayışından 1980 itibari ile ihracata dayalı sanayi politikalarını da benimsemesiyle beraber ülke ticareti tamamen dışa açılmıştır. Bu bağlamda özellikle uluslararası ticaret ödemelerinde döviz kurunun önemi oldukça artmıştır. Bu sebepler çerçevesinde döviz kurları ve dış ticaret ilişkisi Türkiye örneği ile araştırılmak amaçlanmıştır. Döviz kurları ve dış ticaret ilişkisi Türkiye örneği 1994:01-2019:12 dönemi arasındaki aylık veriler kullanılarak teorik kısımlar ampirik bir uygulama sonuçlandırılmıştır. Analiz kapsamında zaman serisi methodları kullanılarak, reel efektif kuru, ithalat ve ihracat değişken olarak kabul edilip her bir değişkenin durağanlığı tespit edilmek için ADF ve PP birim kök analizleri yapılmış, durağanlık sonuçlarına göre eşbütünleşme ilişkisinin tespiti için Eangle-Granger analizi, değişken arasındaki uzun dönemli ilişkiyi bulmak için Johansen Yöntemi, değişkenler arasındaki kısa dönemli ilişiyi bulmak ve değişkenler arasındaki nedenselliği tespit etmek amacıyla Granger Nedensellik analizi yapılmıştır. Test sonuçlarına göre serilerin birinci farklarında durağan olduğu, değişkenlerde reel döviz kuru ile ithalat ve ihracatın uzun dönemde eşbütünleşik olmadığı, döviz kuru ile ithalat arasında tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır.
Sermaye yapısına etki eden faktörler: Yabancı ortaklığı bağlamında Borsa İstanbul'da işlem gören firmalar üzerine panel veri analizi
Üretim işletmeleri, yatırım aşamasında büyük arazi ve arsalar üzerine sabit varlık yatırımları ve bununla birlikte aynı zamanda makine ve teçhizat yatırımı gerektiren bu nedenle sermaye yoğun özellik gösteren işletmelerdir. Değişen ve gelişen ekonomik konjoktüre bağlı olarak küreselleşme ve global ekonomik durumlar firmaların daha güçlü sermaye yapılarıyla var olmalarını,hayatiyetini devam ettirebilmelerini ve rekabet avantajı elde etmelerini zorunlu kılmaktadır. Dolayısıyla üretim işletmeleri açısından sermaye yapısının bileşimi ve borçlanma kararlarını etkileyen değişkenlerin belirlenmesi önemlidir. Bu tez kapsamında BIST 100 de faaliyet gösteren üretim işletmelerinin sermaye yapılarına etki eden değişkenleri sahiplik yapısı bakımından yabancı ortaklı ve yabancı ortaklı olmayan olarak ayrıştırarak 42 yabancı sermayeli ve 106 yabancı sermayesi olmayan işletmelerinin sermaye yapılarının açıklanmasında hangi sermaye yapısı belirleyicisinin ve teorisinin geçerli olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda BIST 100 deki imalat sektörüne ait firmaların sermaye yapısını etkileyen belirleyicilere ait veriler yıllar itibariyle (2010-2018) elde edilmiştir. Bu elde edilen veriler dinamik panel veri analizi ve sabit etki tahmin modeli kullanılarak saptanmaya çalışılmıştır.Bağımlı değişken finansal kaldıraç oranı ile temsil edilirken sermaye yapısını etkilediği düşünülen bağımsız değişkenler nakit dönüşüm süresi,aktif karlılık oranı,firma büğüklüğü ve varlık yapısı olarak ele alınmıştır.Analiz sonuçları BIST 'de hisseleri işlem gören Türk üretim işletmelerinin sermaye yapılarını sahiplik anlamında yabancı ortaklı olan şirketlerde sermaye yapısına en çok etki eden faktörün aktif karlılık oranı ve yabancı ortaklı olmayan şirketlerde ise sermaye yapısına en çok etki eden faktörün firma varlık yapısı olduğu,finansal hiyerarşi ve dengeleme teorilerinin değişken bazında açıklayıcıları literatüre uygun şekilde açıkladığı saptanmıştır.
Havayolu şirketlerinin TOPSIS ve oran analizi yöntemiyle performans ölçümü üzerine bir uygulama
Bu araştırma ile, yarattığı gelir itibariyle en büyük 15 havayolu içinden, muhasebe dönemi ve iş modeli açısında homojen olarak seçilen 10 havayolu şirketinin, 2010-2019 yılları arasındaki 10 yıllık finansal performansları; oran analizi ve TOPSIS çoklu karar verme yöntemi ile ölçülmeye çalışılmıştır. Çalışmada finansal performans ölçümü yapılan havayolu şirketleri: Delta, American, United, Lufthansa AG, Air France-KLM ,International Airlines Group (IAG), China Southern,, Air China, China Eastern, ve Air Canada havayolu grup şirketleridir. Çalışmanın amacı; oran analizi ve TOPSIS çoklu karar verme yöntemlerini kullanarak havayolu şirketlerinin finansal performanslarını ölçmek ve bir başarı sıralaması yaparak ortaya çıkan tabloyu değerlendirmektir. Çalışmada kullanılan verilerin kaynağını, havayolu şirketlerinin resmi internet sitelerinde yayınladıkları finansal tablolar ve yıllık raporlar oluşturmaktadır. Performans kriterlerinin seçimi yapılırken, konuyla ilgili daha önce yapılan çalışmalar incelenmiş ve finansal rasyolar; likidite oranları (cari oran, nakit oran), mali yapı oranları (finansal kaldıraç oranı, borçlanma katsayısı, duran varlık/ özsermaye oranı), karlılık oranları (özsermaye karlılık oranı, aktif karlılık oranı, faaliyet kar marjı, net kar marjı) olarak dört grup halinde belirlenmiş ve bunlara ilaveten havayolu performans kriterlerinden; ücretli yolcu kilometre ve koltuk doluluk oranı metrikleri de beşinci bir grup olarak eklenerek çalışmanın modeli oluşturulmuştur. Çalışmanın sonucunda, oran analizi ve TOPSIS yöntemiyle elde edilen bulguların birbirleri ile tutarlı oldukları görülmüştür. TOPSIS sıralama sonuçlarında; IAG, Air Canada, Delta ve United, ağırlıklı olarak üst sıralarda çıkarken, Çin merkezli şirketler alt sıralarda yer almışlardır. Oran analizi bulgularına göre havayolu şirketlerinin, kar majlarının düşük olduğu ve istikrarlı karlar elde edemedikleri, varlıklarının ağırlıklı olarak yüksek borçlar ile finanse edildiği, duran varlıklarının yoğunluğu, likidite riski taşıdıkları, borç özkaynak dengesinin tam olarak kurulamamış olması gibi finansal riskler taşıdıkları tespit edilmiştir.
Kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetlerinin finansal performansa etkisi üzerine yayımlanan makalelerin bibliyometrik analizi
Küreselleşmenin etkisiyle işletmeler bir yandan piyasada rekabet etmekte zorluk yaşarken bir yandan da toplumun beklentileri karşılamak zorunda kalmışlardır. Toplumsal sorunlara duyarlı davranmayan işletmelerin yalnızca küresel pazarda değil içinde bulunduğu toplumda da varlığını uzun dönemde sürdürmeleri pek mümkün olmamaktadır. Kurumsal sosyal sorumluluk kavramı son yıllarda işletmelerin büyümesi ve etki alanlarının genişlemesi neticesinde sorumluluk düzeylerinin artmasına paralel olarak önemi artan bir kavram haline gelmiştir. İşletmelerin tüm çıkar gruplarına yönelik sorumluluklarının artmasıyla kurumsal sosyal sorumluluk kavramı gün geçtikçe önem kazanmıştır. Böylece işletmelerin uzun dönemde piyasada varlıklarını sürdürebilmelerindeki en önemli etkenlerden bir diğeri finansal performans düzeyleridir. Bu çalışma, 2010-2020 yılları arasında kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetlerinin finansal performansa etkisi üzerine yayımlanan makaleleri bibliyometrik olarak incelemek, bilimsel gelişim sürecini ve mevcut durumunu ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla Web of Science, Dergipark ve TR Dizin veri tabanlarında konuyla ilgili makaleler araştırma kapsamına dâhil edilmiştir. Bu veri tabanlarında yer alan makaleler birçok farklı parametrelere göre bibliyometrik analize tabi tutulmuştur.
1970-2021 yılları arasında davranışsal finans temelinde bibliyometrik analiz; Scopus veri tabanı örneği
Davranışsal finans günümüzde birçok bilim dallarını etkileyerek bireyin yapacağı kararlarda bilişsel ve duygusal eğilim göstermesine neden olmaktadır. Birey hem bilişsel hem de duygusal eğilimleri doğru şekilde kullandığında etkili bir karar mekanizması hazırlamış olur. Bireyin bu duygusal ve bilişsel eğilimleri hem pratikte hem de teoride karar verme sürecinde daha etkili sonuçlar elde ettiği gözlemlenmektedir. Bu araştırmada davranışsal finans temellerinde karar vermeyi etkileyen bilişsel ve duygusal eğilimlerin Dünya ve Türkiye geneli yayımlanan kaynak, yazar, atıf sayısı, ülke, dil ve yıllara göre bibliyometrik analiz yöntemi kullanılarak ortaya konulması amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında Scopus veri tabanı üzerinden tarama terimi yazılan girdi bölümüne konu ile ilişkin ''davranışsal finans'' anahtar kelimesini Türkçe ve İngilizce dilinde yazılarak veri tabanları üzerinden inceleme yapılmıştır. Araştırmada belirtilen veri tabanlarından ulaşılan makalelerin bibliyometrik analizlerinin yapılması için bulunan davranışsal finans ve davranışsal finans eğilimleri alanında yapılmış çalışmalar değerlendirilmiştir. Buna istinaden bilim alanlarına göre dağılımı, yıllara göre çalışma sayısı, çalışmaların atıf sayıları, üniversite bazında yapılan çalışma sayısı, çalışma türleri, çalışmanın yayımlandığı dergiler, çalışmada kullanılan kelime ve kelime grupları araştırılarak ilgili parametreler belirlenmiştir. Makalelerle ilgili çıkarım yaparken içerik analizi yöntemine başvurulmuştur. Yapılan araştırmaların sonuçları doğrultusunda davranışsal finansın birey üzerindeki etkileri ile sergilemiş oldukları davranışsal finans eğilimleri ile doğru bir finansal karar aldıkları sonucuna varılmaktadır.
Akademik personelin finansal okuryazarlığının belirlenmesi: Çağ Üniversitesi örneği
Finansal okuryazarlık, sermaye piyasaları hakkında bilgi sahibi olma, bu bilgiyi yorumlayabilme ve bu hususta tasarruf sağlamaktır. Bireylerin kendi paralarını yönetme ve tasarrufta bulunma isteği finansal okuryazarlığın önemini artırmaktadır. Bu çalışmada, Çağ Üniversitesi'nde bulunan akademik personelin finansal okuryazarlık düzeyinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Eğitim seviyelerinin finansal okuryazarlık üzerindeki etkisi bu çalışmayı önemli kılmaktadır. Çağ Üniversitesi'nde bulunan akademisyen sayısı 210'dur.Yapılan çalışmada 83 akademisyenin gönüllü katılımı ile anket yöntemi uygulanarak veriler toplanmıştır. Toplanan veriler SPSS 28.0 programına yüklenerek frekans ve çapraz tablo analizleri yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda finans ve işletme bölümünde okuyan bireylerin finansal okuryazarlık seviyelerinin daha yüksek olduğu görülmektedir. Diğer bölümlerde okuyan bireylerin finansal okuryazarlık bilgi seviyelerinin düşük olduğu gözlemlenmiştir.
Yatırımcı duyarlılığının pay senedi getirilerine etkisi: OECD ülkeleri örneği
Bu çalışmada OECD ülkelerinde yatırımcı duyarlılığının pay senedi getirilerine etkisi araştırılmıştır. Bu doğrultuda 17 OECD ülkesine ait Şubat 2004-Ağustos 2021 dönemine ait borsa endeksleri ve yatırımcı duyarlılığını temsilen tüketici güven endeksi, korku endeksi ve işlem hacmi aylık verilerinden faydalanılmıştır. Ayrıca faiz oranı kontrol değişken olarak modele eklenmiştir. Yapılan eşbütünleşme testleri yatırımcı duyarlılığı ile borsa endeksi arasında uzun vadeli bir ilişki olduğunu göstermiştir. Yatırımcı duyarlılığının borsa üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkisi ARDL modeli kullanılarak incelenmiştir. Hem uzun hem de kısa dönemde TGE'nin borsa endeksi üzerinde pozitif ve anlamlı, VIX'in hem uzun hem de kısa dönemde negatif ve anlamlı etkileri olduğu tespit edilmiştir. IH ve FAİZ'in ise yalnızca uzun vadede anlamlı ve negatif etkisi olduğu görülmüştür. Yatırımcı duyarlılığı ile borsa endeksi arasındaki nedensellik ilişkisi Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) Bootstrap Nedensellik Testi ile incelenmiştir. Analiz sonuçları TGE, VIX, IH ve FAIZ değişkenlerinin borsa endeksinin granger nedeni olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmada ayrıca, değişkenlerde ortaya çıkan pozitif ve negatif şokların etkilerinin birbirinden farklı olmasına dayanan bir yaklaşım olan Hatemi-J (2012) asimetrik nedensellik testi gerçekleştirilmiştir. Tüketici güven endeksinde gerçekleşen pozitif şoklardan endeks fiyatındaki pozitif şoklara ve tüketici güven endeksindeki negatif şoklardan pay piyasası endeks fiyatındaki negatif şoklara doğru %1 anlamlılık düzeyinde çift yönlü nedensellik ilişkisinin olduğu görülmektedir. Korku endeksinde meydana gelen pozitif ya da negatif şoklardan endeks fiyatına doğru bir asimetrik nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. Endeks fiyatı, işlem hacminde gerçekleşen pozitif şoklardan ziyade negatif şoklara tepki vermektedir. Varyans ayrıştırması analiz sonuçlarına göre, pay piyasası endeks fiyatının varyansı üzerinde en etkili değişken tüketici güven endeksidir. Etki tepki analiz sonuçlarına göre ise, TGE, VIX, IH ve FAIZ değişkenlerinde meydana gelebilecek bir standart sapmalık şokların EF üzerinde iki aylık bir etkisi olduğu, takip eden aylarda dalgalanarak uzun dönem denge değerine geldiği görülmektedir.
Makroekonomik ve bankaya özgü faktörlerin özel mevduat bankalarının takipteki kredilerine etkisinin incelenmesi
Takibe düşen krediler ve tüm kredilerin oranlanması ile ulaşılan takipteki kredi oranı, bir bankanın performansını ölçmek için kritik bir araç olmaktadır. Makroekonomik göstergeler ve bankaya özgü faktörlerin takipteki krediler oranı arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılan bu çalışmada Gayri Safi Yurtiçi Hasıla büyüme oranı, enflasyon ve işsizlik makroekonomik değişkenler olarak; aktif karlılık, kredi büyüme oranı ve net faiz marjı banka içi faktörler olarak alınmıştır. Modelin bağımlı değişkeni, takipteki krediler oranı olup 2010-2019 yılları arasında faaliyet gösteren özel sermayeli mevduat bankaları araştırma kapsamına alınmıştır. Genelleştirilmiş momentler yöntemi, kullanılarak yapılan analiz sonucuna göre, gayrisafi yurt içi hasıla büyüme oranı ile takipteki krediler oranı arasında negatif, enflasyon ve işsizlik oranları ile takipteki kredi oranı arasında pozitif yönlü ilişki bulunurken; aktif karlılık oranı, net faiz marjı ve kredi büyüme oranı ile takipteki kredi oranı arasında da negatif yönlü ilişki bulunmuştur.
Kredi Temerrüt Swap (CDS) primlerinin yabancı portföy yatırımları üzerindeki etkisi: Türkiye örneği
Ülkelerin kredi riskleri finansal piyasalarının derinliğine ve uyguladıkları uluslararası ticaret politikalarına göre değişebilmektedir. Yabancı portföy yatırımcıları, ülkelere yatırım yapmadan önce ülke kredi risklerinden etkilendiği için yatırım yapılacak ülkelere ilişkin ön araştırma yapmaktadırlar. Yatırımcılar hem yetkili kuruluşlar tarafından verilen ülke kredi notlarını hem de alternatif olarak ülke CDS (kredi temerrüt takası) primlerini de dikkate almaktadır. Yabancı yatırımcılar tarafından ülke CDS primleri sıklıkla takip edilmektedir ve ülke CDS primleri adeta bir pusula işlevi görmektedir. Ülke kredi riskini ölçümleyen önemli göstergelerden biri olarak değerlendirilen kredi temerrüt takas primlerinin, yabancı portföy yatırımları üzerindeki etkisinin incelenmesi bu nedenle önem arz etmektedir. Bu çalışmada, 2010 Q1-2024Q1 arasındaki dönemde Türkiye'deki kredi temerrüt takas primlerinin, Türkiye'ye gerçekleştirilen yabancı portföy yatırımları üzerindeki etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmadaki yabancı portföy yatırımları verileri T.C. Merkez Bankası EVDS platformundan, Türkiye 5 yıllık CDS primleri ise Investing.com terminalinden temin edilmiştir. Metodoloji olarak literatürde genel olarak kabul görmüş olan birim kök testleri, tanı testleri ve başlıca zaman serisi metotlarından biri olan ARDL (Autoregressive Distributed Lag- Gecikmesi Dağıtılmış Otoregresif) testi uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre yapılan incelemede Türkiye'ye yönelik yabancı portföy yatırımlarının ülke CDS primlerinden uzun vadede ve kısa vadede negatif yönde etkilendiği ve iki değişken arasında eş bütünleşme olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca 98 günde (14 haftada) kısa dönemli dalgalanmaların uzun dönem dalgalanmalarını yakınsayarak dengeye oturduğu sonucuna varılmıştır. İncelemenin yapıldığı dönemde, 2012 Q4 döneminde CDS primi 15 senelik dönem içerisindeki en düşük (128,11) değerini alırken Portföy yatırımları aynı dönemde en yüksek değerine ulaşmıştır (15805). Ayrıca 2015 Q3, 2018 Q3, 2020 Q2 ve 2022 Q2 dönemlerinde CDS primlerinin ani yükselişleriyle ciddi portföy çıkışları olduğu tespit edilmiştir.
Halka arz olan yenilenebilir enerji şirketlerinin finansal performanslarının karşılaştırılması
Günümüzde, geleneksel enerji kaynaklarının çevresel etkilerini azaltmak ve sürdürülebilir enerji çözümleri sunmak adına yenilenebilir enerji kaynaklarına olan ilgi giderek artmaktadır. Bu bağlamda, enerji sektöründe faaliyet gösteren firmalar, sermaye artırma ve büyüme stratejilerini desteklemek amacıyla halka arz yoluna gitmektedir. Halka arz sürecinde ve sonrasında, bu firmaların finansal performanslarını değerlendirmek için kullanılan yöntemlerinden birisi oran analizidir. Oran analizi, firmanın likidite durumu, mali yapısı, varlık kullanımı etkinliği, karlılık durumu ve piyasa konumu hakkında detaylı bilgiler sunarak, firmaların stratejik kararlarına yön vermede önemli bir rol oynar. Bu çalışmada, Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören yenilenebilir enerji firmalarının finansal performansları, 2020-2023 yıllarına ait finansal tabloları üzerinden oran analizi yöntemi ile incelenmiştir. İncelenen firmalar arasında GESAN, AYDEM, GWIND, KARYE, ESENBOĞA ve MAGEN bulunmaktadır. Çalışmanın amacı, bu firmaların likidite durumlarını, kârlılık oranlarını, borç yönetimlerini ve faaliyet etkinliklerini değerlendirmek ve bu 6 firma içinde karşılaştırmalı bir analiz yaparak, yenilenebilir enerji firmalarının finansal performanslarının, halka arz sonrası dönemlerde nasıl değiştiğini incelemektir. Yapılan analiz sonucuna göre GESAN' ın likidite, karlılık ve yatırımcı ilgisi açısından diğer firmalara göre daha iyi bir performans sergilediği ve finansal açıdan daha avantajlı bir konumda olduğu görülmektedir.