Theses supervised by Prof. Dr. Ali İhsan Kolcu
10 theses · Aksaray University, Giresun University
Mehmet Salihoğlu'nun hayatı, sanatı ve eserleri
Nurullah Ataç'ın yakın çevresindeki isimlerden olan Mehmet Salihoğlu hakkında yapılmış bir çalışma mevcut değildir. Bu tez, Cumhuriyet dönemi şair ve denemecilerinden olan Salihoğlu'nun hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgiler içerir. Tezde, Salihoğlu hakkında sağlıklı bir edebî portre oluşturulur. Sanatçının, sanat hayatında nasıl bir yol izlediğine değinilerek eserlerini hangi konularda, nasıl bir üslupla kaleme aldığı belirlenir. Merhum sanatçının eşi Gülşen Salihoğlu ile yapılan görüşmeler sonucu elde edilen bilgiler, sanatçının eserlerinden yapılan alıntılarla desteklenerek aktarılır. Sanatçının öz Türkçe akımında nasıl bir yer edindiği dile getirilir. Nurullah Ataç ve Mehmet Salihoğlu, öz Türkçe akımı içerisinde değerlendirilir. Anahtar Kelimeler: biyografi, öz Türkçe akımı, Nurullah Ataç
Süleyman Nazif'in dergi ve gazetelerdeki sanat ve edebiyat yazıları (1869-1927 arası )
Süleyman Nazif (1869-1927) Türk Edebiyatı'nın önde gelen, şair, yazar, gazeteci ve devlet adamı olarak Türk edebiyatında önemli izler bırakmış bir yazarımızdır. Şiirimizde ve hatta nesrimizde Süleyman Nazif, Servet-i Fünûn şairleri arasında anılır. Edebiyat tarihimizde ona bu edebî topluluk içinde yer verirler. Edebiyatı ve sanatı, eskisi ve yenisiyle bir bütün olarak gören Süleyman Nazif'i, bir edebî grup içine yerleştirmek son derece güç görünmektedir. Nesirlerini bir tarafa bıraksak bile, şiirleriyle onu alışılmış sınıflama içinde bir gruba yerleştirmek oldukça zordur. Şiir zevki baba ocağında teşekkül eden Süleyman Nazif, Servet-i Fünûn dergisinde şiirlerini yayınlarken yalnız bir arayışı sürdürür. Onun sesine sinen Servet-i Fünûn duyarlılığı ve anlayışı, kişiliğinin bir yönü hakkında kanaat verse bile, emanet gibi durmaktadır. "Kara Bir Gün" adlı makalesiyle millî duyguları harekete geçiren ve milletine haykıran bir sesle seslenen Süleyman Nazif, yazdığı makaleleriyle, mizacıyla, dile katkısındaki tavrı, eski yeni arasındaki arayışları, üslubu, kelime kadrosuyla, fikriyle, edebî şahsiyeti itibariyle Servet-i Fünûn'dan çok "Millî Duyuş Hareketi"nin içinde gösterebileceğimiz bir mutasavvıf bir sanatçıdır. Sanatçının yürekten gelen ve cesur bir hüviyetle dillenen eserlerinde, ciddi bir Namık Kemal etkisi olduğu görülmekte ve mevcut durum Süleyman Nazif'e bu vatan şairi gibi haykıran manzum ve mensur eserler vermesine sebep teşkil etmektedir. Karakterinde meydan okuyan "Batarya ve Ateş" yürekli bir adamın ruh halini görürüz.Süleyman Nazif, kendi kendisini yetiştirmiş bir sanatçımızdır. Dönemin bir çok yazarı gibi Süleyman Nazif, İçtihat, Tasvir-i Efkar, Peyâm-ı Sabah, Son Telgraf, Yeni Ses gazeteleri, Resimli Gazete; Yarın, Mahfil, Asri Türkiye, Servet-i Fünûn, Hadisat, Hak, gibi dergi ve gazetelerde yazılarını neşretti. Nazımda daha zayıf olan Nazif nesirde şiddet dozu yüksek makaleler kaleme alır. Makale, tenkit, mektup, inceleme, konferans, hitabet gibi birçok türde yazı yazmıştır. Dil ve sanat ile ilgili makaleleri, polemikleri, tenkitleriyle ve dönemin önemli şahsiyetlerine yönelik incelemeleriyle edebiyatımıza önemli eserler bırakmıştır. Ancak bu yazıların birçoğu değişik gazete ve dergilerde dağınık olarak bulunmaktadır. Bu çalışmada 1869-1927 yılları arasında yayımlanan dergi ve gazeteler taranarak Süleyman Nazif'in makalelerin listesi ortaya konularak önemli görülen dil, edebiyat ve sanat yazıları Latin alfabesine aktarılarak bu husustaki görüşleri ortaya konulmuştur.
Alişanzade İsmail Hakkı'nın sanat ve edebiyat yazıları
Alişanzâde İsmail Hakkı yerli ve yabancı şahsiyetler hakkında titiz çalışmalar yaparak bu şahsiyetlerin hayatlarını kaleme almıştır. Böylelikle Batılı tarzda biyografinin Türk Edebiyatı'nda başlangıcını yapmış olur. Batı'dan yaptığı çevirileri çeşitli yayın organlarında yayımlayarak içinde bulunduğu döneme de ışık tutmaya çalışır. En önemli çalışması Baudelaire'in dünyaca ünlü Les Fleurs du Mal adlı şiir kitabını "Elem Çiçekleri" adıyla Osmanlı Türkçesine çevirisi olmuştur. Yapılan bu tercüme çalışması edebiyatımızda Les Fleurs du Mal'in toplu ilk çevirisi olarak geçer. 1927 yılında basılmış ve Türk şiirine büyük etkisi olmuştur. İsmail Hakkı Bey, Mektep dergisinin başmuharrirliğini yapmıştır. Ali Şir Nevâi ve Ömer Hayyam hakkında yaptığı araştırma ve inceleme yazı serisi ilgi görmüştür. Gençlik döneminde şiir, hikâye, roman, araştırma ve biyografi yazıları yazmıştır. Ancak daha sonraları tüm bu edebi türlerden uzaklaşarak tamamen tercüme çalışmalarına yoğunlaşmıştır. Bu çalışmada İsmail Hakkı Bey'in yaşadığı döneme ait gazete ve dergilerin taranması sonucu karşımıza çıkan makale, inceleme yazısı, hikâye, şiir ve tercüme metinlerinden seçilmiş olanlarının eski harflerden Latin harflerine aktarımı yapılmıştır. Alişanzâde İsmail Hakkı'nın hayatı hakkında bilgilere yer verilmiştir. Yazarın ulaşabildiğimiz dergi ve gazete yazılarının tamamını bir liste halinde çalışmamıza ekledik. Tezin ana bölümünü oluşturan yazara ait metinler orijinaline bağlı kalınarak okunmuş sadeleştirme veya tahlil yoluna gidilmemiştir. Metinlerdeki dipnotlar yazarın kendisine aittir. Latin harflere aktarılan her metinin sonuna künyesini de ekleyerek yazının hangi tarihte yayınlandığı belirtilmiştir. Tüm bu çalışma ve incelemeler ışığında tezin son kısmına bir sonuç yazısı yazılmıştır. Ekler bölümünde ise yazara ait fotoğraflara yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Alişanzâde İsmail Hakkı, Baudelaire, Les Fleurs du Mal, Ali Şir Nevai, Ömer Hayyam.
Ahmet Midhat Efendi Müntehabât-ı Tercümân-ı Hakîkat I.cild inceleme, tahlili, fihristi, çeviri
Bu çalışmada Tercümân-ı Hakîkat gazetesinde yayımlanan yazılardan Ahmet Midhat Efendi tarafından bizzat oluşturulmuş üç ciltlik Müntehabât-ı Tercümân-ı Hakîkat adlı eserin birinci cildinin yeni harflere aktarımı, dizini ve incelenmesi yapılmıştır. Kitabın müellifi eserin içeriği için ihtâr başlığında şu bilgileri vermektedir: "İşbu mecmua Tercüman-ı Hakikat gazetesinin ba'demâ neşredeceği eser-i nefisenin şâyân-ı intihâb olanlarını hâvî olacağı gibi Tercüman'ın altı seneden beri çıkmış olan nüshalarındaki nefâisten dahi şâyeste-i intihâb olanları bu mecmu'aya naklolunacaktır." Tezimizin ilk bölümünde Ahmet Midhat Efendi, Tercümân-ı Hakîkat ve Müntehabât-ı Tercümân-ı Hakîkat hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde esere başlıklar düzeyinde bir çerçeve çizilerek içeriklerinden bahsedilmiştir. Eser içeriklerinin yanı sıra yazarların sanat anlayışlarına da yer verilmiştir. Aynı bölüm içerisinde seçili metinlerin özetleri ve örnek metinler paylaşılmıştır. Üçüncü bölümde esere sadık kalınarak yeni harflere akarımı yapılmış, burada yer alan şiir, fıkra, makale, hikâye, özlü söz, tenkit vb. metinler günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Eserde yer alan fihristin aktarımı aynen yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise çalışmadan elde edilen sonuçlar paylaşıldıktan sonra eserin yazar kadrosuna yer verilmiştir. Eserin sonuna modern bir dizin yapılarak araştırmacıların; metne ve yazara ulaşma kolaylığı sağlanmıştır.
Fikirler Mecmuası tahlili fihrist, inceleme, seçme metinler (1-30. sayılar)
Cumhuriyet döneminin uzun soluklu mecmualarından biri olan ve İzmir'de yayın hayatına başlayan Fikirler Mecmuası (1-30. Sayılar) çalışmamızın inceleme konusudur. Mecmua 1 Temmuz 1927'de yayın hayatına başlamış ve 1950 yılına kadar devam ederek 370 sayı çıkmıştır. İlk 30 sayısı eski harflerle yayınlanmış, Kasım 1928'de harf inkılâbı dolayısıyla 31. sayıdan itibaren mecmua Latin harfleri ile yayın hayatına devam etmiştir. Mecmua, içerisinde edebiyat, felsefe, sosyoloji, tarih, eğitim gibi birçok alanda esere yer vermiştir. Çalışmamız inceleme, tahlilî fihrist ve seçme metinler olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Tanzimat'tan Cumhuriyet'e basın yayın hayatı, İzmir'de basın yayın hayatı ve harf devrimi konularına değinilmiştir. Mecmuanın şekil özellikleri, yayın politikası, yazar kadrosu ve yazıların ihtiva ettiği konular da bu bölümde ele alınmıştır. Çalışmamızın ikinci bölümünü, mecmuanın tahlilî fihristi oluşturmaktadır. Yazar adına ve konulara göre ayırdığımız fihrist bölümü detaylı ve eksiksiz bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmamızın üçüncü bölümünü ise mecmuadan seçme metinler oluşturmaktadır. Seçilen metinler tasniflenmiş, aslından kopmadan okunup Latinize edilmiştir. Dizin ve kaynakça eklenmiş, mecmuadan birkaç görsel eklenerek çalışma sonlandırılmıştır.
Şahabeddin Süleyman'in hikâyeleri üzerine bir inceleme
Fecr-i Âti'nin kurulmasında rol alan Şahabeddin Süleyman (1885-1919) hayatını İzmir ve İstanbul'da sürdürmüştür. Eşi İhsan Raif Hanım'la çıktığı gezide İspanyol gribine yakalanarak hayatını kaybetmiştir. İsviçre'nin Davos köyüne gömülmüştür. Otuz dört yıllık yaşamı boyunca edebiyatın hikâye, mensur şiir, fantezi, tiyatro, makale, tenkit, çeviri, edebiyat tarihi türlerinde eserler vermiştir. Bu çalışmada, Şahabeddin Süleyman'ın eserlerini yayımladığı süreli yayınları tespit ederek ortaya sağlıklı bir biblografya çıkardık. Eserlerin fihristinde tahlil yöntemine başvurarak yazarın hikâye dışındaki türlerin konularına açıklık getirdik. Bu biblografyadan hareketle tespit edilen hikâyeleri eski harflerden günümüz Türkçesine aktardık. Aktarılan hikâyelerin çözümlemelerini yapı ve tema açısından inceleyerek Türk hikâye tarihinde yerini tespit etmeyi amaçladık. Hikâyelerin tahlilinde muhtavası üzerinde izahatler verdik. Çalışmamızın birinci bölümde hayatı, sanatı, süreli yayınlardaki kalem tecrübelerini inceledik. Sanatının bir alt başlığı olarak yazarın hikâyeciliğini ele aldık. Şahabeddin Bey'in eserlerini ikiye ayırarak kitapları ve dergi ve gazetelereki kalem tecrübeleri başlığı altında verdik. Süreli yayınlardaki yazılarını türlerine göre ayırdıktan sonra kronolojik sırayı vererek yazarın edebiyat dünyasındaki etkin olduğu yılları gözler önüne serdik. Muharririn hikâyeciliğini ise hikâyeler ve hikâyelerdeki muhteva özelliklerinden yola çıkarak bir kompozisyon oluşturduk. Çalışmamızın ikinci bölümünde ise, hikâyelerinin Osmanlı Türkçesi'nden günümüz Türkçesi'ne aktarılmış hâli ve hikâyelerin çözümlemelerinden ibarettir. Çalışmamızda Şahabeddin Süleymanın kırk dört hikâyesini tespit ettik. Tespit edilen bu hikâyeleri konularına göre ayırarak yazarın hikâye dünyasını kaleme aldık.
Hürriyet-i Fikriyye-Serbest Fikir-Uhuvvet-i Fikriyye Mecmuası inceleme, fihrist ve seçme metinler
Bu çalışmada edebî, siyasî ve ictimaî bir mecmua olan, 3 Şubat 1329/16 Şubat 1914 ile 10 Temmuz 1330/23 Temmuz 1914 arasında yayımlanan Hürriyet-i Fikriyye-Serbest Fikir-Uhuvvet-i Fikriyye incelenmiştir. Mecmua, haftalık olarak yayımlanmıştır. Çalışmanın giriş bölümünde mecmuanın kimlik bilgilerine yer verilmiştir. Tez, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde kültür hayatımızdaki yeri başlığı altında mecmuanın şekil özellikleri, yayın politikası, yazar kadrosu, edebi faaliyetleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde metinler yazar adlarına ve metin türlerine göre tasnif edilmiştir. Son bölümde ise seçme metinler Latin harflerine aktarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mecmua, İnceleme, Hürriyet-i Fikriyye, Serbest Fikir, Uhuvvet-i Fikriyye.
Yahya Akengin'in hayatı, sanatı ve eserleri üzerine bir inceleme
1946'da Bayburt'ta doğan Yahya Akengin, 1968'de Hisar dergisinde şiirinin yayımlanmasıyla edebiyat muhitine ilk ciddi adımını atar. 1960'lar şiirde biçim ve içeriğin tartışma zemini bulduğu, kutuplaşmaların ivme kazandığı; 1970'ler ise ideolojik gerilim ve sokak olaylarının etkisiyle edebiyat ve sanatın gittikçe politize olduğu yıllardır. Bu süreçte şiirini ideolojik söylemden uzakta tutan Akengin, bireyin iç dünyasını odağa almakla birlikte kaçınılmaz olarak toplumsal hayata yönelik hassasiyet de geliştirir. Bu hassasiyetler 1980 sonrası şiirinde devam etmekle birlikte son dönem şiirlerinde milliyetçi duyarlılığa yaslanmış görünür. Divan, halk ve modern şiirin katışıklığında bir estetik kurmayı amaçlayan Akengin'in şiirinde ana aks serbest nazım olarak belirse de biçim ve içerikte geleneğin unsurları kendisini gösterir. Son dönemde ise güçlenen milliyetçi söylemle birlikte hece vezninde yazdığı şiirlerde bir artış gözlenir. 1980 sonrası; şiir yanında tiyatro, roman, senaryo ve öyküleriyle de öne çıkan Akengin, tiyatro eserlerinde toplumsal ve tarihi meseleler üzerinden milliyetçi duyarlılığı derinleştirir. 1981'de başladığı roman yolculuğunda ise bireysel ve toplumsal sorunlardan politik ve ideolojik gerilimlere geniş bir çerçeve sunar ve şiirinde dile getirmekten kaçındığı Türkiye'nin 1950 sonrasının sancılı dönemlerini odağa alır. 2017'de yayımladığı öykülerinde ise yaşlı insanların deneyim, kaygı ve hassasiyetlerini konu eder. Akengin; şiir ve kurmaca eserleri, yazı, hatırat ve kültürel faaliyetleriyle Türk edebiyatına milliyetçi, muhafazakâr duyuş bağlamında önemli katkı sunmuştur. Bu çalışma onun hayatı, sanatı ve eserleri üzerine bütüncül bir yaklaşımı; şiir ve romanlarındaki tematik ve yapısal unsurları ortaya koymayı amaçlar.
Ali Suad'ın hikâyeleri üzerine bir inceleme
Ali Suad, Ara Nesil döneminde yaşamış, Osmanlı Devletinin farklı coğrafyalarında yöneticilik yapmış, şiir, makale ve hikâye türlerinde yazılar kaleme almış, özellikle makale ve hikâyelerinde dönemin toplum yapısını iyi gözlemlediği dikkati çekmiştir. Türk Edebiyatı tarihinde adı unutulmuş olan Ali Suad, eserlerinde dönemin zevk ve estetiğinin yanı sıra siyasal gelişmeler sonrası gösterdiği duyarlılığını, milli heyecanlarını hikâyesine yansıtır. Bir ara nesil sanatçısı olan Ali Suad dönemindeki edebi ve siyasal münakaşalar içine girmemiş, uyumlu kişiliğiyle birçok yayın organında yazılar neşretmiştir. Farklı yayın organlarında kaleme aldığı hikâyelerinde, yaşanılan çağın izlerini yansıtmasının dışında ferdi konulara da yer vermiştir. Ara Nesil edebiyatının hikâye zevk ve estetiğinin örneklerini veren yazar bu yönüyle de dikkat çekmiştir. Ara Nesil sanatçısı Ali Suad hakkında yapılmış kapsamlı bir çalışma mevcut değildir. Bu çalışmada Ali Suad'ın hayatı ve sanatına değinilerek birçok farklı yayın organında yayımlanmış olan hikâyelerinin yeni harflere aktarımı yapılarak bunlar üzerine bir inceleme yapılmıştır. Çalışmada sanatçının hayatı, sanatı hakkında bilgi verilerek eserlerinin fihristi eklenmiş ve Ali Suad'ın hikâyeciliği hakkında bilgiler verilmiştir. Ayrıca çalışmanın asıl konusu olan yazara ait hikâyeler üzerine öykü incelemeleri yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ali Suad, Mehmed Suad, Ara Nesil, Hayatı, Sanatı, Hikâyeleri, Çözümleme
Müntehabât-ı Tercümân-ı Hakîkat (3. cilt) inceleme, tahlilî fihrist, seçme metinler
Tanzimat Dönemi'nin başlamasıyla birlikte Batı'ya yönelen Türk Edebiyatı'nın gelişmesinde matbaanın rolü dikkat çekmektedir. Basın hayatıyla ortaya çıkan gazete ve dergiler henüz çok yeni olan fikirleri topluma aktarmak için kullanılmıştır. Dönemin yazar ve şairleri tarafından eskinin inşa ettiği yapılara karşı büyük bir mücadele verilmiştir. Bu doğrultuda şiir, hikâye, tiyatro ve roman tefrikaları yayınlanarak düşüncelerin uygulanması da ihmâl edilmemiştir. Yazar kimliğinin yanında eğitimci rolüyle de devrine yön vermiş Midhat Efendi 1878 yılında Tercümân-ı Hakîkat gazetesini kurmuştur. Dönemin en önemli yazar ve şairleriyle birlikte çalışmış ve doğru adımlarla onlara yol gösterip öncü olmuştur. Aynı zamanda gazete, genç isimlerin yetiştiği bir sanat okulu görevini de üstlenmiştir. Asıl yayın amacı edebiyat olsa da siyasal, sosyal, kültürel ve bilimsel birçok alanda topluma yön verecek eserler ortaya koyulmuştur. Bu çalışma Midhat Efendi tarafından Tercümân-ı Hakîkat gazetesinden seçilmiş ansiklopedik değer taşıyan Müntehabât-ı Tercümân-ı Hakîkat'in 3. cildini kapsamaktadır. Aynı zamanda hikâye şiir mektup ve makale ağırlıklı yazılar konularına ve türlerine göre sınıflandırılmıştır. Bu düzenlemede tüm eserlerin içerikleriyle ilgili bilgiler verilmiştir. Edebiyat ile ilgili olanlar seçilerek günümüz harflerine aktarılmıştır.