Prof. Dr. Ali Meydan danışmanlığındaki tezler
14 tez · Nevşehir Hacı Bektaş Veli University
STEM yaklaşımı ile planlanan coğrafya derslerinin öğrencilerin tutum ve 21. yüzyıl becerilerine etkisi
Günümüzde hızla değişen dünya şartlarına bağlı olarak bireylerden beklenen beceri ve yetkinlikler de farklılaşmaktadır. Zamanın ruhuna bağlı olarak günümüzde ve gelecekte bireylerde olması beklenen beceriler genel olarak 21. yüzyıl becerileri olarak adlandırılmaktadır. Disiplinleri bütünleştirerek 21. yüzyıl becerilerini geliştirme iddiasıyla ortaya çıkan STEM yaklaşımı en dikkat çekici çalışmalardan biri haline gelmiştir. Bu çalışmada STEM yaklaşımı ile planlanan coğrafya derslerinin öğrencilerin tutum ve 21. yüzyıl becerilerine etkisi incelenmiştir. Çalışma paralel karma yöntemler araştırma deseni olarak tasarlanmıştır. Çalışma coğrafya öğretim programı 10. sınıfında doğal sistemler ünitesinde yer alan kazanımlara bağlı olarak sekiz haftada gerçekleştirilmiştir. Çalışmada STEM sosyal bilimlerin kavramsallaşmasına yardım etmesi amacıyla STEM yaklaşımlı coğrafya ders planları hazırlanmıştır. Uygulanan STEM yaklaşımlı ders planları 5E öğretim modeline göre geliştirilmiştir. Çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılında Türkiye'de İç Anadolu Bölgesi'nde bir lisede eğitim gören 10. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Çalışmanın nicel bölümünde "Coğrafya Dersi Tutum Ölçeği" ve "Çok Boyutlu 21. Yüzyıl Becerileri Ölçeği", nitel bölümünde ise yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmış, elde edilen veriler birleştirilerek yorumlanmıştır. Çalışmanın nicel bölümünde elde edilen verilerin analizinde SPSS 25. paket programı, nitel bölümden elde edilen verilerin analizinde Maxqda 2020 paket programı kullanılmıştır. Çalışma sonucunda STEM yaklaşımı ile planlanan coğrafya dersleri öğrencilerin coğrafya dersi tutumlarını, coğrafya dersi sevgilerini ve coğrafya öğrenme isteklerini olumlu yönde etkilemiştir. Nicel ve nitel bulgular birbirini desteklemiştir. Deney grubu öğrencilerinin 21. yüzyıl becerileri puanlarında artış meydana gelmesine rağmen istatistiki olarak anlamlı bir fark meydana gelmemiştir. Bununla birlikte deney grubunun 21. yüzyıl beceri puanları kontrol grubuna göre daha fazla artış göstermiştir. Aynı zamanda deney grubu öğrencilerinin girişimcilik ve inovasyon becerileri ile sosyal sorumluluk ve liderlik becerilerinin ön test son test puanları arasında anlamlı farklılıklar gerçekleşmiştir.
Ortak bilgi yapılandırma modeline dayalı sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerine, akademik başarılarına ve tutumlarına etkisi
Modern dünyada bilgiye ulaşmak artık çok kolay hale gelmiştir. Sosyal bilgiler dersi sadece bilgi vermekten öte bu bilgiyi kullanmayı hatta kendi kendine öğrenme becerilerini öğrencilere kazandırmayı amaçlamaktadır. İçinden çıkılmaz derecede yoğun bilginin olduğu günümüzde gereken bilgiyi bulmak üretmek için eleştirel bir bakış açısıyla doğru olanı seçip alabilen, bunları bir araya getirebilen bireylere gereksinim duyulmaktadır. Yapılandırmacı öğrenme anlayışına dayanan Ortak Bilgi Yapılandırma Modeli (OBYM), öğrenciyi ön planda tutar, onların deneyimlerini, düşüncelerini göz önüne alarak bilgiyi yapılandırmalarını sağlar. Bu çalışmanın amacı, OBYM'ye dayalı sosyal bilgiler öğretiminin öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerine, akademik başarılarına ve tutumlarına etkisini araştırmaktır. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerinin beraber kullanıldığı karma yöntemlerden sıralı açıklayıcı desen kullanılmıştır. Araştırma Yozgat ili Sorgun ilçesinde bir ortaokulda öğrenim görmekte olan 7. sınıf şubelerinden deney ve kontrol grubu olarak belirlenen 34 öğrenci ile yürütülmüştür. Deney grubuna OBYM'ye uygun hazırlanan öğretim, kontrol grubuna sosyal bilgiler öğretim programına uygun öğretim gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen Akademik Başarı Testi, Eğmir ve Ocak (2016) tarafından geliştirilen Eleştirel Düşünme Becerisi Testi, Gömleksiz ve Kan (2013) tarafından geliştirilen Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği ön test ve son test olarak kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla deney grubu öğrencilerinden uygulama sonunda nitel veriler toplanmıştır. Araştırma sonucunda toplanan nicel verilere göre; OBYM'ye dayalı sosyal bilgiler öğretiminin yapıldığı deney grubunda bulunan öğrencilerin akademik başarı durumunun, kontrol grubundaki öğrencilerinkine göre anlamlı şekilde arttığı belirlenmiştir. OBYM'ye dayalı sosyal bilgiler öğretiminin, öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerinde anlamlı bir artış sağladığı saptanmıştır. OBYM'nin öğrencilerin sosyal bilgiler dersiyle ilgili tutumlarında anlamlı bir farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Araştırmanın nitel verilerine göre; OBYM'ye dayalı işlenen sosyal bilgiler dersinin öğrencilerin derse yönelik tutumlarına ne gibi etkisi olduğuna ilişkin görüşleri; yarar, ilgi ve istek, sevme temaları başlıklarında toplanmıştır. Dersi daha iyi anladıkları, ilgilerinin arttığı, dersi eğlenceli ve zevkli buldukları görüşlerini belirtmişlerdir. OBYM dayalı işlenen sosyal bilgiler dersinde öğrencileri etkileyen uygulamalara yönelik görüşleri; etkinlikler, materyaller, yöntem ve teknik, sınıf atmosferi şeklinde temalar altında toplanmıştır. OBYM'ye dayalı işlenen sosyal bilgiler dersinde öğrencileri başarılarına yönelik etkileri konusunda görüşleri; puanlarında artış, derse etkin katılım sağlaması ve etkili öğrenme temaları altında toplanmıştır. Sınav notlarının yükseldiğini, dersi daha iyi dinlediklerini, öğrendikleri bilgilerin daha kalıcı olduğunu ifade etmişlerdir. OBYM'ye dayalı işlenen sosyal bilgiler dersi öğrencilerde hangi becerilerinin gelişimini etkilediğine yönelik öğrenci görüşleri; düşünme, mantık yürütme, iletişim ve iş birliği becerilerini geliştirdiği yönündedir. Bu sonuçlar doğrultusunda uygulamalara yönelik, daha etkili bir öğrenme ortamı için sosyal bilgiler dersleri OBYM'ye dayalı olarak tasarlanabilir; gelecek araştırmalara yönelik ise OBYM'nin içerdiği iş birliğine ve müzakereye dayalı etkinliklerin yoğun olması sebebiyle öğrencilerin argümantasyon becerilerine olan etkisini araştırmaya yönelik çalışmalar yapılması getirilen önerilerden bazılarıdır.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kültürel miras ve sanal müzeler hakkındaki görüşlerinin incelenmesi
Sosyal bilgiler dersi kültür ve miras öğrenme alanı kapsamında birçok içeriğe sahiptir. Gelişen teknolojik olanaklar sınıf ortamlarında bu içeriklerin gözlemlenmesinde değerli olanaklar sağlamaktadır. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kültürel miras ve sanal müzeler hakkındaki görüşlerinin incelenmesinin amaçlandığı bu çalışmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının görüşleri ele alınmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni ile gerçekleştirilmiş, veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırma 2022-2023 eğitim öğretim döneminde bir devlet üniversitesinde Sosyal Bilgiler Eğitimi Ana Bilim Dalı 2. 3. ve 4. sınıf öğrencileri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın katılımcıları amaçlı örneklem yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. Araştırma sürecinde dikkate alınan ölçüt, öğretmen adaylarının Sosyal Antropoloji ve Medeniyet Tarihi dersi almış olmalarıdır. Verilerin analizinde betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Öğretmen adaylarından görüşme formunda yer alan kare kod aracılığıyla Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesinde sanal tur yapmaları istenmiş, daha sonra sanal turdan edindikleri izlenimlerle görüşme formunda yer alan soruları cevaplandırmaları beklenmiştir. Araştırma sonucunda sosyal bilgiler dersinde sanal müzelerin kültürel miras eğitiminde konuların somutlaştırılmasında ve kültürel mirasın benimsenmesinde önemli yeri olduğu tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular neticesinde öğretmen adaylarına sanal müzelere yönelik çeşitli öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Müze Eğitimi, Kültürel Miras, Sanal Müze.
Etkinlik temelli sosyal bilgiler eğitiminin okul öncesi çocukların sosyal becerilerine etkisinin incelenmesi
Toplumun temelini oluşturan ve yarını inşa edecek olan çocukların erken çocuklukta sosyal beceri kazanarak hayata hazırlanmaları önem arz etmektedir. Çalışmada, okul öncesi dönem çağındaki çocuklar için sosyal bilgiler öğretim programı (2018) ve okul öncesi eğitim programı (2013) kazanımları doğrultusunda hazırlanmış sosyal bilgiler eğitim etkinliklerinin okul öncesi çocukların sosyal becerilerine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, yarı deneysel desen kullanılmış ve veri çeşitlemesine gidilmiş, nicel çalışma nitel verilerle desteklenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu; 2021-2022 Eğitim-Öğretim Bahar Yarıyılı'nda Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bağımsız bir anaokulunun 5 yaş sınıfında eğitim gören çocukların 16'sı deney, 17'sı kontrol grubunda olmak üzere toplam 33 okul öncesi çocuğu oluşturmaktadır. Uygulama öncesinde aynı yaş grubundaki 3 sınıfa ölçek (OSBED) uygulanmış olup sosyal beceri düzeylerinin benzer olduğu iki sınıftan biri kura yoluyla deney diğeri kontrol grubu olarak atanmıştır. Araştırmada çocuklar ve aileleri hakkında bilgi almak amacıyla Demografik Bilgi Formu, çocukların sosyal becerilerini ölçmek amacıyla Okul Öncesi Sosyal Beceri Değerlendirme Ölçeği (OSBED) Öğretmen Formu ve çocukların etkinlik sonrası yaptığı resimler kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından hazırlanan Sosyal Bilgiler Eğitim Etkinlikleri deney grubuna 10 hafta boyunca 20 etkinlik şeklinde uygulanmıştır. Kontrol grubu olarak belirlenen çocuklar ise kendi programlarına devam etmişlerdir. Ayrıca kontrol grubuna müdahale edilmemiştir. Araştırmanın nicel boyutunu OSBED formundan alınan puanların değerlendirilmesi, nitel boyutunu ise çocuk resimlerinin betimsel analizi, çocukların yorumlarından doğrudan alıntılar ve resim örnekleri oluşturmuştur. Araştırma sonucuna göre deney ve kontrol grubu arasında; Sosyal Bilgiler Eğitim Etkinliklerinin hem ölçek genel toplamında hem de başlangıç becerileri, akademik beceriler, arkadaşlık becerileri, duygularını yönetme ve kontrol etme becerileri alt boyut son test ve kalıcılık test puanlarında farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu saptanmıştır (p˂0.05). Çocuk resimlerinin yorumlarından Sosyal Bilgiler Eğitim Etkinliklerinin resimlere ve resimlerin yorumlarına yansıdığı diğer bir araştırma sonucudur. Bu bulgular doğrultusunda, araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler eğitim etkinlikleri, okul öncesi, sosyal beceri
Sosyal bilgiler öğretiminde kanıt temelli öğretim uygulamasının bilimsel düşünme ve karar verme becerilerine etkisi
Araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretiminde kanıt temelli öğretim uygulamaları ile bilimsel düşünme ve karar verme becerileri arasındaki ilişkileri ortaya çıkarmaktır. Bu amacın gerçekleştirilmesi için aşağıdaki sorulara cevap aranmıştır. 1. Ortaokul 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında kanıt temelli öğretim etkinliklerinin uygulandığı deney grubunun ön test ve son test uygulamasından aldıkları bilimsel düşünme becerileri puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 2. Ortaokul 7. Sınıf Sosyal Bilgiler dersi "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında beceri temelli olmayan geleneksel öğretimin uygulandığı kontrol grubunun ön test ve son test uygulamasından aldıkları bilimsel düşünme becerisi puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 3. Ortaokul 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında kanıt temelli öğretim etkinliklerinin uygulandığı deney grubunun ön test uygulamasından aldıkları bilimsel düşünme becerisi puanları ile beceri temelli olmayan öğretimin uygulandığı kontrol grubunun ön test uygulamasından aldıkları bilimsel düşünme becerisi puanları arasında anlamlı farklılık var mıdır? 4. Ortaokul 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında kanıt temelli öğretim etkinliklerinin uygulandığı deney grubunun ön test ve son test uygulamasından aldıkları karar verme becerileri puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 5. Ortaokul 7. Sınıf Sosyal Bilgiler dersi "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında beceri temelli olmayan öğretimin uygulandığı kontrol grubunun ön test ve son test uygulamasından aldıkları karar verme becerisi puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 6. Ortaokul 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında kanıt temelli öğretim etkinliklerinin uygulandığı deney grubunun ön test uygulamasından aldıkları karar verme becerileri puanları ile beceri temelli olmayan öğretimin uygulandığı kontrol grubunun ön test uygulamasından aldıkları karar verme becerisi puanları arasında anlamlı bir fark var mıdır? 7. Öğrencilerin kanıt temelli "Birleşmiş Milletler" etkinliğinin rubrik ile değerlendirilmesine göre bakış açısı ve anlam oluşturmalarının sonucu nedir? 8. Öğrencilerin kanıt temelli "Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bakmak" etkinliğinin rubrik ile değerlendirilmesine göre bakış açısı ve anlam oluşturmalarının sonucu nedir? 9. Öğrencilerin kanıt temelli "Suriyeli Göçmenler" etkinliğinin rubrik ile değerlendirilmesine göre bakış açısı ve anlam oluşturmalarının sonucu nedir? 10. Öğrencilerin kanıt temelli "Küresel Isınma" etkinliğinin rubrik ile değerlendirilmesine göre bakış açısı ve anlam oluşturmalarının sonucu nedir? 11. Öğrencilerin kanıt temelli "Erozyon" etkinliğinin rubrik ile değerlendirilmesine göre bakış açısı ve anlam oluşturmalarının sonucu nedir? Bu araştırma, karma araştırma deseninlerinden yakınsayan paralel desen esas alınarak yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutu için ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen (ÖSKD) modeli tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Tokat merkezde yer alan bir devlet okulunun 7. sınıfında öğrenim gören 26'sı erkek 25'i kız olmak üzere 51 öğrenci oluşturmuştur. Bu öğrenciler amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubu öğrencilerini belirlemek için araştırmacı tarafından geliştirilen akademik başarı testi kullanılmıştır. Araştırmadaki deneysel desenle ilgili gerekli olan nicel verileri toplamak için; Göktürker (2005) tarafından geliştirilen "Bilimsel Düşünme Becerileri Ölçeği" ve Sever (2019) tarafından geliştirilen "Karar Verme Becerisi Ölçeği" kullanılmıştır. Deney ve kontrol gruplarına "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanındaki konulara uygun ders işlenmeden önce ve ders yapıldıktan sonra bilimsel düşünme ve karar verme becerileri ölçeği uygulanmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanına yönelik kanıt temelli öğrenme etkinliklerine ait çalışma yaprakları kullanılmıştır. Gerçekleştirilen deneysel işlemde çalışma gruplarından elde edilen verilerin normallik testlerinde Shapiro-Wilk, Skewness (Çarpıklık) ve Kurtosis (Basıklık) kullanılmıştır. Deneysel işlem süreçlerinde çalışma gruplarından elde edilen verilerin normallik analizleri için Shapiro-Wilk, Skewness (Çarpıklık) ve Kurtosis (Basıklık) testleri yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Kanıt temelli etkinlikler süreç sonunda araştırmacı tarafından hazırlanan dereceli puanlama anahtarına göre puanlanarak öğrencilerin etkinlikleri gerçekleştirme düzeyleri belirlenmiştir. Araştırma sonucunda deney grubunda yer alan öğrencilerin bilimsel düşünme becerileri ölçeğinin geneli ile ölçeğin alt boyutlarında ön test ve son test puanları arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılığın, deney grubunda yer alan öğrencilerin karar verme becerileri ön test ve son test puanları arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılığın deney grubu lehine olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırma bulgularına göre, kanıt temelli öğrenme yöntemiyle "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanında uygulanan etkinliklere öğrencilerin çoğu katılmış, etkinliklerde yer alan sorulara cevap vermişler ve bir ürün ortaya koyabilmişlerdir. Kanıt temelli "Birleşmiş Milletler", "Suriyeli Göçmenler", "Erozyon" etkinliği öğrencilerin bakış açısı ve anlam oluşturmalarına göre değerlendirildiğinde öğrencilerin çoğunun ortalama kategorisinde cevaplar vererek kanıttan anlam çıkarabildikleri fakat kanıtlardan yeterince yararlanamadıkları; "Toplumsal Cinsiyet Rollerine Bakmak" ve "Küresel Isınma" etkinlikleri öğrencilerin bakış açısı ve anlam oluşturmalarına göre öğrencilerin çoğunun nitelikli kategorisinde cevaplar vererek kanıtlardan yeterince yararlandıkları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler öğretimi, kanıt temelli öğretim, bilimsel düşünme becerisi, karar verme becerisi
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretim yaklaşımları ile ilgili düşüncelerinin ve sınıf içi uygulamalarının incelenmesi
Bu araştırmada sosyal bilgiler öğretmenlerinin sosyal bilgiler öğretim yaklaşımlarına yönelik görüşlerinin ne olduğu, sınıf ortamında sosyal bilgiler öğretim yaklaşımlarından hangisini uyguladıkları ve benimsedikleri sosyal bilgiler öğretim yaklaşımına uygun stratejileri sınıf içinde uygulayıp uygulamadıklarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması modeli kullanılmıştır. Çalışmanın veri kaynağını, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Kayseri ilinde farklı okullarda görev yapan 11 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında ''Sosyal Bilgiler Öğretim Yaklaşımları'' temel çerçevesinde sosyal bilgiler öğretmenlerinin kullandıkları sosyal bilgiler öğretim yaklaşımlarıyla ilgili düşüncelerini tespit etmek amacıyla beş (5) maddeden oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında ise sınıf içi uygulamaları gözlemlemek amacıyla sınıf içi gözlem formu araştırmanın beşinci alt amacını tespit etmek için kullanılmıştır. Yapılan görüşmelerden elde edilen veriler maxquda nitel analiz programı kullanılarak tematik olarak tablolaştırılmıştır. İlişkili olan veriler her bir alt probleme göre tema, kategori ve kodlara ayrılmıştır. Geçerlilik ve güvenirliğin sağlanmasında veriler sürekli kontrol edililerek ilerleme kaydedilmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında sosyal bilgiler öğretmenlerinin sınıf içi uygulamaları gözlenmiştir. Araştırmada geçerliliğin sağlanması amacıyla yapılan görüşmelerin çıktıları ve ses kayıtları izin alınarak, sınıf içi gözlemlerde izin alınıp ses kaydı alınarak görüşme yapılan ve gözlem yapılan öğretmenlere teyit ettirilmiştir. Yapılan gözlemler neticesinde elde edilen veriler farklı sosyal bilgiler öğretim yaklaşımları benimseyen öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarına bağlı olarak tablolaştırılmış ve yorumlanmıştır. Araştırmanın neticesinde, sosyal bilgiler öğretmenlerinin vatandaşlık aktarımı olarak sosyal bilgiler yaklaşımını, öğretmenin merkezde olduğu geleneksel bir öğretim yaklaşımı olarak gördükleri, sosyal bilim olarak sosyal bilgiler öğretim yaklaşımı ve yansıtıcı düşünme olarak sosyal bilgiler öğretim yaklaşımını da öğrencinin merkezde olduğu çağdaş yaklaşımlar olarak gördükleri sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal bilgiler öğretmenleri, en çok vatandaşlık aktarımı olarak sosyal bilgiler öğretim yaklaşımını tercih ettikleri tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin benimsedikleri sosyal bilgiler öğretim yaklaşımlarına bağlı olarak dersin amacı, dersin nasıl bir içeriğe sahip olması gerektiği ve yapılması gereken ölçme değerlendirme yaklaşımlarıyla ilgili farklı cevaplar verdikleri tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında katılımcıların genel olarak vatandaşlık aktarımı olarak sosyal bilgiler öğretim yaklaşımı kullandıkları, sınıf içi uygulamalarda benimsenen yaklaşımlar doğrultusunda ders işledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonunda sosyal bilgiler öğretmenlerine şu önerilerde bulunulmuştur: Hangi sosyal bilgiler öğretim yaklaşımını benimsiyorsa ona yönelik öğretim stratejilerini sınıf içinde kullanmalarının gerekli olduğu, sosyal bilgiler dersi alanında lisans üstü eğitim almaları gerektiği, sosyal bilgiler öğretim yaklaşımlarıyla ilgili ayrı ayrı dersler almaları gerektiği gibi önerilerde bulunulmuştur.
Web 2.0 araçlarının sosyal bilgiler dersinde kullanımının öğrencilerin akademik başarı ve dijital okuryazarlık becerilerine etkisi
Sosyal bilgiler dersi bireyin içinde yaşadığı doğa, toplum ve medeniyete ilişkin temel bilgi, beceri ve davranışları öğretmeyi amaçlayan ve bu yönde bireyin akademik, sosyal, entelektüel sermayesini arttırma arsuzu taşıyan bir derstir. Bu noktada bireyin modern çağa uygun becerilere sahip ve donanımlı bir birey olarak yetiştirilmesi, akademik başarısının arttırılması önemlidir. Bu doğrultuda bu araştırmanın amacı sosyal bilgiler öğretiminde Web 2.0 araçları kullanımının öğrencilerin dijital okuryazarlık becerileri ve akademik başarılarına etkisinin incelenmesi şeklindedir. Araştırma ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel tasarım ile yürütülmüştür. Bununla birlikte araştırma süreci sonunda ayrıca yarı yapılandırılmış görüşme formu ile de öğrencilerin web 2.0 araçlarınının derste kullanımına ilişkin duygu ve düşünceleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Araştırmaya Şanlıurfa ilinin Siverek ilçesinde yer alan ortaokullarda öğrenim gören 32 öğrenci dahil edilmiştir. Araştırma kapsamında 16 öğrenci deney ve 16 öğrenci kontrol grubu olarak çalışmada yer almıştır. Deney grubundaki öğrenciler sosyal bilgiler dersini Web 2.0 tabanlı uygulamalardan yararlanarak işlemiştir. Kontrol grubundaki öğrenciler ile mevcut öğretim programına göre ders işlemiştir. Veri toplama araçları Pala (2020) tarafından ortaokul 10-12 yaş grubuna yönelik geliştirilen "Dijital Okuryazarlık Ölçeği", araştırmacı tarafından hazırlanan "Başarı Testi" ve "yarı yapılandırılmış görüşme formu" dur. Veri analizinde ise bağımsız örneklem t testi ile ikili (ilişkili) gruplar t testi analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın sonunda kontrol grubundaki öğrencilere kıyasla deney grubundaki öğrencilerin hem ders başarı düzeyi hem de dijital okuryazarlık düzeylerinde anlamlı artış meydana geldiği bulunmuştur. Bunun yanında nitel verilerin sonuçlarına göre, Web 2.0 uygulamalarının dersleri daha eğlenceli hale getirdiği, öğrenmeyi kolaylaştırdığı, akademik başarıları üzerine olumlu etkiler yarattığı ve güvenli internet kullanma alışkanlıklarını geliştirdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak, ortaokul sosyal bilgiler derslerinde Web 2.0 uygulamalarından yararlanılmasının hem ders başarısını hem de öğrencilerin dijital okuryazarlık beceri düzeylerini olumlu yönde etkilediği söylenebilir. Anahtar kelimeler: Sosyal bilgiler dersi, web 2.0 araçları, akademik başarı, dijital okuryazarlık
Sosyal bilgiler dersiyle ilişkilendirilmiş İngilizce dersinin başarı ve kültürel farkındalığa etkisi
Günümüz eğitim anlayışında disipliner eğitimden ziyade disiplinler arası eğitim anlayışı daha çok önem kazanmıştır. Disiplinler arası eğitimde önemli olan bir dersin kazanımlarının diğer dersin kazanımlarını destekleyecek şekilde bütüncül olmasıdır. Bu çalışmada belirlenen problem, 2018 Milli Eğitim Bakanlığı öğretim programına göre 4. sınıf İngilizce dersi "Nationalities" (Milletler) ünitesinde tema olarak belirlenen konuların sosyal bilgilerin alanına girmesine rağmen öğrencilerin bu konularda hazırbulunuşluk düzeylerinin yetersiz olması ve başarılarının düşük kalmasıdır. "Nationalities" ünitesinde ülkeler, milletler, şehirler ve yönler geçmektedir. Bu üniteyi içerebilecek sosyal bilgiler öğrenme alanı ise "Küresel Bağlantılar" dır. "Küresel Bağlantılar" dünya üzerindeki ülkeler, başkentler, Türkiye'nin coğrafi konumu, komşuları ile ilgili bir öğrenme alanıdır. Ayrıca farklı kültürler ve kültürlere saygı, farkındalık kazandırılmak amaçlanmaktadır. Dolayısıyla "Küresel Bağlantılar" ve "Nationalities" üniteleri birbirini tamamlayabilecek, disiplinler arası niteliktedir. Ancak "Nationalites" ünitesi 2018 İngilizce öğretim programına göre 4. sınıfın ilk aylarında işlenirken, "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanı 4. sınıfın son aylarında işlenmektedir. Bu durum, İngilizce dersinde istenen başarıyı yakalamada zorluklarla karşılaşılmasına neden olabilmektedir. İşte bu noktada, bu çalışmaya ihtiyaç duyulmuş ve disiplinler arası bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışma, araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desende yürütülmüştür. Bu çalışmanın amacı sosyal bilgiler dersiyle ilişkilendirilmiş İngilizce dersinin akademik başarı ve kültürel farkındalığa etkisini ortaya koymaktır. Çalışma grubu Nevşehir il merkezinde bir ilkokuldaki 4. sınıf şubelerinden belirlenen deney-1, deney-2 ve kontrol grubunu oluşturan 73 öğrencidir. Deney-1 grubunda, İngilizce dersi "Nationalities" ünitesi sosyal bilgiler "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanıyla sadece eş zamanlı olarak işlenmiştir. Deney-2 grubu ise, "Nationalities" ünitesini sosyal bilgiler dersiyle ilişkilendirilmiş disiplinler arası ders planlarına göre işlerken diğer bir yandan da eş zamanlı olarak "Küresel Bağlantılar" ünitesini işlemişlerdir. Kontrol grubuna herhangi bir müdahale edilmemiş ve öğretim programında belirtildiği gibi sene başında "Nationalities" ünitesini sene sonunda ise "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanını işlemişlerdir. Araştırmacının geliştirdiği başarı testi ile Koşar ve Çevik (2021) tarafından geliştirilen kültürel farkındalık ölçeği veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Veriler, istatistik programında analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, kontrol grubundaki öğrencilere kıyasla her iki deney grubundaki öğrencilerin akademik başarı düzeylerinde anlamlı artış meydana geldiği tespit edilmiştir. Diğer yandan sadece deney-2 grubundaki öğrencilerin kültürel farkındalık düzeylerinde anlamlı farklılık ortaya konulmuştur. Bu sonuç, disiplinler arası çalışmanın faydalı olabileceğini göstermiştir. Araştırma sonuçları doğrultusunda, İngilizce ve sosyal bilgiler dersi öğretim programları hazırlanırken disiplinler arası yaklaşıma göre hareket edilmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Disiplinler arası yaklaşım, sosyal bilgiler öğretim programı, İngilizce öğretim programı, başarı, kültürel farkındalık.
Yansıtıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin sosyal bilgiler dersi başarısı ile öğrenme ve yenilik becerilerine etkisi
Sosyal bilgiler dersi, üç temel yaklaşım çerçevesinde bireylerin yaşadıkları toplumun etkin bir ferdi olmasını amaçlayan bir derstir. Bu bağlamda sosyal bilgiler dersinin temel yaklaşımlarından biri olan yansıtıcı yaklaşım ile öğrencilerin kendi öğrenmelerini kurgulamaları beklenmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, yansıtıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin sosyal bilgiler dersi başarısı ile öğrenme ve yenilik becerilerine etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın amacına uygun olarak nicel araştırma yöntemlerinden yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılında Aksaray il merkezinde 5. sınıf düzeyinde öğrenim gören 67 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırma verilerini elde etmek için araştırmacı tarafından tasarlanan yansıtıcı düşünme etkinlikleri on bir hafta (11) uygulanmıştır. Yansıtıcı düşünme etkinlikleri hazırlanmadan önce yirmi dört (24) sosyal bilgiler öğretmeninden görüş alınmış ve etkinlikler sosyal bilgiler öğretim programı çerçevesinde hazırlanmıştır. Araştırma verilerini elde etmek için araştırmacı tarafından tasarlanan "Öğrenme ve Yenilik Becerileri Ölçeği", "Akademik Başarı Testi" ve "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Ayrıca uygulama süreci ile ilgili olarak öğretmen gözlem notları ve öğrenci değerlendirmeleri araştırmaya destek veri olarak eklenmiştir. Araştırmanın nicel verilerinin analizleri SPSS programı vasıtasıyla bağımsız t testi uygulanarak analiz yapılmıştır. Araştırmanın nitel verileri içerik analizi ile çözümlenmiştir. Yansıtıcı düşünme etkinlikleri kullanılarak yürütülen deneysel işlem süreci sonrasında yapılan son test verilerine göre yansıtıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin sosyal bilgiler ders başarısını artırdığı bulgusu elde edilmiştir. Ayrıca yansıtıcı düşünme etkinliklerinin öğrencilerin öğrenme ve yenilik becerilerini pozitif yönde etkilediği bulgusuna ulaşılmıştır. Yansıtıcı düşünme etkinliklerinin sosyal bilgiler öğretiminde etkili bir yöntem olduğu görülmüştür. Bunun yanında ders öğretmeni ve deney grubu öğrencilerinin yansıtıcı düşünme etkinliklerine yönelik olumlu görüş bildirdikleri görülmüştür. Elde edilen veriler neticesinde deney ve kontrol grupları arasında anlamlı farklar olduğu ortaya konulmuştur. Araştırma sonucuna göre uygulama sürecine ve ilerleyen süreçte yapılacak araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.
Sosyal bilgiler öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarının değişim ve sürekliliği algılama becerisine etkisinin incelenmesi
Teknolojik ilerlemelerin de etkisiyle hızla değişen dünyada bireysel ve toplumsal ihtiyaçlar gün geçtikçe farklılaşmakta, sahip olunması gereken yeterlilikler de bu doğrultuda değişmektedir. Yaşanılan çağın ihtiyaçları doğrultusunda gerekli bilgi, beceri ve donanıma sahip, karşılaştığı sorunlara çözüm üretebilen bireylerin yetiştirilmesi önemlidir. Bu kapsamda toplumsal gelişmeyi merkezine alan etkin ve sorumlu vatandaşlar yetiştirmeyi amaçlayan en temel derslerden birisi sosyal bilgilerdir. Sosyal bilgiler dersi öğretim programındaki temel becerilerden değişim ve sürekliliği algılamanın kazanımı önemlidir. Bireyin geçmişten günümüze kadar olan tarihsel süreçteki, çevresinde ve dünyada yaşanan farklılaşmayı görebilme, gelecekte devam edebilecek veya yaşanabilecek durumları öngörebilme yeterliliği değişim ve sürekliliği algılayabilmesine bağlıdır. Bu araştırmada sosyal bilgiler öğretiminde okul dışı öğrenme ortamlarında gerçekleştirilen etkinliklerin öğrencilerin değişim ve sürekliliği algılama becerisinin geliştirilmesindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada karma yöntem desenlerinden yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ön test-son test eşleştirilmiş kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel boyutunda durum çalışması tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Konya ilinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir ilkokulda 2022-2023 eğitim öğretim yılında 4. sınıf olan 65 öğrenci oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak akademik başarı testi, açık uçlu soru formu, yarı yapılandırılmış görüşme formu, etkinlik değerlendirme formları, dereceli puanlama anahtarı, öz değerlendirme formu, araştırmacı ve öğrenci günlükleri, gözlem notları, etkinlik örnekleri, fotoğraf ve video kayıtları kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi olan ANOVA testi, puanlama anahtarları, nitel verilerin analizinde içerik analizi tercih edilmiştir. İstatistiksel paket program, nitel veri analiz programı, dereceli puanlama anahtarları kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre değişim ve sürekliliği algılama becerisinin geliştirilmesine yönelik okul dışı öğrenme ortamlarında yapılan etkinlikler sonunda akademik başarı testi analizinde deney ve kontrol gruplarında grup içinde anlamlı farklılık bulunmuştur. Gruplar arasında deney grubu lehine artış olsa da istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır. Etki büyüklüğü açısından orta derecede olduğu tespit edilmiştir. Açık uçlu soru formu analizinde deney grubu lehine fark bulunmuştur. Nitel boyutta, öğrencilerin okul dışı ortamlarda yapılan etkinliklere yönelik olumlu görüşlere sahip oldukları, düşüncelerinde zaman içindeki değişimi görme, geçmiş ve günümüzü karşılaştırma, tarihi ve kültürümüzü tanıma, okulda işlenen derslere göre daha faydalı, eğlenceli ve akılda kalıcı bulma yönlerinin ön plana çıktığı görülmüştür. Ayrıca deney grubu öz yeterlilikleri, etkinliklere katılım ve performans düzeyleri oldukça yüksek düzeyde bulunmuştur.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlıkları ve dijital vatandaşlıkları arasındaki ilişkinin farklı değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlıkları ile dijital vatandaşlıkları arasındaki ilişkiyi farklı değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Çağımızda teknolojinin hızla ilerlemesi ve dijital ortamın önemi göz önüne alındığında, bireylerin hem teknik becerilerini hem de etik sorumluluklarını geliştirmeleri kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının bu iki önemli beceri seti arasındaki ilişkiyi anlamak, eğitim stratejilerinin daha etkili bir şekilde tasarlanmasına katkı sağlayabilir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama ve korelasyonel model kullanılmıştır. Araştırma kapsamında, sosyal bilgiler öğretmen adaylarına veri toplama araçları olarak teknoloji okuryazarlığı ve dijital vatandaşlık ölçeği uygulanmış ve değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler, öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlıkları ve dijital vatandaşlıkları hakkındaki bilgi düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, bu iki beceri seti arasındaki potansiyel ilişkileri ortaya çıkarmak amacıyla istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur. Araştırmanın önemli bulgularından biri, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlıkları ile dijital vatandaşlıkları arasında negatif yönlü güçlü bir ilişki vardır. Bu sonuç, eğitim stratejilerinin bu iki beceri setini birlikte ele alması gerektiğini ve öğrencilere entegre bir şekilde sunulan eğitimin önemini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, bu araştırma, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının teknoloji okuryazarlıkları ve dijital vatandaşlıkları arasındaki ilişkiyi anlamak adına değerli bir katkı sunacağı düşünülmektedir. Bu sonuçlar, eğitimcilerin öğrencilere dijital dünyada hem teknik hem de etik olarak güçlü bir şekilde hareket etme becerilerini kazandırmak için daha kapsamlı ve özelleştirilmiş eğitim stratejileri geliştirmelerine yönelik ilham verici bir perspektif sunmaktadır.
İttihat ve Terakki dönemi vatandaşlık eğitimi politikaları ve uygulamalarının değerlendirilmesi
Osmanlı İmparatorluğu'nda yüzyıllar boyunca birçok ulus farklı yerlerde fakat tek bir çatı altında yaşamaktadır. Bu farklılıklar düzenini sağlamak için geliştirilen millet sistemi uygulaması ile halk, Müslümanlar ve Gayrimüslimler olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Millet sistemi Müslümanları Gayrimüslimlerden daha ayrıcalıklı bir konuma getirmiştir. Ancak 1789'da Fransız İhtilali ile birlikte yayılan ulus devlet fikri Osmanlı İmparatorluğu'na da etki etmiştir. Bireye yönelen ulus devlet anlayışı zamanla "vatandaşlık" kavramının önem kazanmasına sebep olmuştur. Osmanlı İmparatorluğu vatandaşlık bağlamında ilk gelişimi 1839'da Tanzimat'ın ilanıyla atmıştır. Ardından 1856 Islahat Fermanı ile Gayrimüslimler ile Müslümanların birçok yönden eşitlendiği bir uygulamaya gitmiştir. II. Abdülhamit tarafından 1876'da ilan edilen Kanun-i Esasi ile dini, dili, ırkı ne olursa olsun herkesin Osmanlı olarak görüldüğü bir ideoloji etrafında toplamıştır. Ancak II. Abdülhamit Kanun-i Esasi'yi durdurarak baskı rejimini devreye sokmuştur. Mevcut durumdan rahatsız olan İttihat ve Terakki mensupları 1908'de meşrutiyet idaresinin yeniden yürürlüğe girmesini sağlamıştır. Bu yeni düzenle birlikte ulus devlet modeli benimsenmiştir. Belirlenen bu modelin sürdürülebilir ve aktarılabilir olması için vatandaşlık eğitimi uygulamalarına önem verilmiştir. İttihat ve Terakki dönemi vatandaşlık eğitimi politika ve uygulamalarının değerlendirildiği bu tez nitel araştırma yöntemlerinden kültür analizi metodu kullanılarak araştırılmıştır. Araştırma kapsamı 1908-1918 yılları aralığını kapsadığı için verilere Devlet Arşivleri'nden ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığından dijital ortamda ulaşılmıştır. Bu materyaller doküman incelemesi aracılığı ile Osmanlı Türkçesinden Günümüz Türkçesine çevrilerek İttihat ve Terakki dönemi vatandaşlık eğitimi, genel uygulamalar, ders programı ve ders kitapları çerçevesinde değerlendirilmiştir. İttihat ve Terakki genel vatandaşlık eğitimi uygulamalarında kendi adını taşıyan kulüpleri yer almaktadır. İttihat ve Terakki yayımlamış olduğu nizamnamelerinde kulüplerin teşkilat yapısı, görevleri, masrafları gibi hususlardan bahsedildiği tespit edilmiştir. Nizamnamelerde, kulüplerin Osmanlı'da yayımlanan gazete, dergi ve haritaların bulunacağı ve halka ahlak, sağlık, ziraat gibi konularda konferanslar düzenleneceği bilgileri yer almaktadır. Aynı zamanda hemen hemen her kulübün bir okulu himaye ettiği veya okul açtığı ve bu okulları himaye ettiği erişilen belgelerle anlaşılmaktadır. İttihat ve Terakki'nin genç nesile yönelik vatandaş yetiştirme modelinde birçok kendi alt kuruluşu veya desteklemiş olduğu kuruluşlar yer almaktadır. Bunlar, Müdafaa-i Milliye Cemiyeti, Türk Ocakları, İzciler Ocağı, Güç Dernekleri ve Genç Dernekleri'dir. İzciler Ocağı, Güç Dernekleri ve Genç Dernekleri Harbiye Nazırı Enver Paşa himayesinde açılmıştır. Bu oluşumlar beden terbiyesi üzerine odaklanarak vatanını hem ruhen hem bedenen müdafaa eden nesiller yetiştirmek amacı güdülerek kurulduğu anlaşılmaktadır. I. Dünya Savaşı'nın çıkması ile İzciler Ocağı ve Güç Dernekleri faaliyetleri durmuş olsa da Genç Dernekleri savaş ortamında kurularak faaliyetlerine yine bu ortamda devam etmiştir. Genç Dernekleri yayımladığı mecmua ile öğrenciler arasında bir bağlantı da kurmuştur. 1 Eylül 1917'de ilk sayısını ile yayın hayatına başlayan mecmuanın yazarları arasında Von Hoff, Selim Sırrı, Mustafa Asım bulunmaktadır. Mecmua, Genç Derneklerinde yapılan faaliyetler, oyunlar, beden terbiyesi ile ilgili hususlar, vatanı sevmek ve anlamak üzerine çeşitli konular kaleme alındığı sonucuna ulaşılmıştır. İttihat ve Terakki dönemi iptidai ders programı çerçevesinde yapılan incelemelerde vatandaşlık eğitiminde rol oynayan dersler Musabahat-ı Ahlakiyye (Tarihiyye, Sıhhiyye ve Medeniyye), Tarih, Coğrafya ve Terbiye-i Bedeniyye, Sıhhiyye, Asker Talimi, Oyun ve Nişan dersleridir. Bu dersler arasında doğrudan vatandaşlık eğitimi ile ilgili olan ders ise Musabahat-ı Ahlakiye'dir. Erişilen 1913 senesine ait müfredat kitabında Musabahat-ı Ahlakiye dersinin iptidai devrelerine göre hangi konuların yer alacağına yer verilmiştir. Genel olarak bu dersin, değerlerden, hak ve sorumluluklardan oluştuğu neticesine ulaşılmıştır. İttihat ve Terakki dönemi vatandaşlık eğitimi odaklı dersi Malumat-ı Medeniye'dir. Malumat-ı Medeniye dersi çerçevesinde farklı yazarlar tarafından farklı isimlerle kitaplar yazılmıştır. Bu ders kitapları içerisinde erken tarihli olanlarından Rehber-i İttihat, iptidai öğrencileri için kıraat risalesi görevi görmesi amacıyla yazılmıştır. Kitapta vatan ve vatan sevgisinden, parlamenter sistemden ve bu doğrultuda hürriyet ve müsavat kavramlarından bahsedilmiştir. Sağlıkta dikkat edilmesi gereken hususlar hıfzıssıhha başlığında oldukça detaylı olarak ele alınmıştır. Hayvan sevgisinden bahsedilerek insanların hayatındaki evcil hayvanlar onların bakımı ve faydaları üzerine durulmuştur. Kitapta ayrıca coğrafya konularına da yer verilmiştir. Malumat-ı Medeniye kitaplarının genelinin değerlendirildiği kısımda ise imparatorluk mekanizmalarının nasıl işlev gördükleri, bireyin sorumluluklarından bahsetmektir. Böylelikle İttihat ve Terakki'nin getirdiği yeni düzende vatandaşların eğitilerek nasıl iyi vatandaş olacakları Malumat-ı Medeniye kitaplarında işlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular neticesinde İttihat ve Terakki kulüplerinin vatandaşlık eğitiminin ve kurulan derneklerin vatandaşlık eğitiminin dönemin gazetelerinden yararlanılarak araştırılması önerilerinde bulunulabilir.
Sosyal bilgiler eğitiminde kültürel farkındalık ve ifade yetkinliği kapsamında kuşaklar arası kültür aktarımının incelenmesi
Bütün toplumlarda milletleri birbirine bağlayan, toplumları ayakta tutan millet bilinci ve şuuru kazandırmada önemli bir rolü olan kültürel değerlerin ne olduğu kadar nasıl öğrenildiği ve nasıl aktarıldığı da önemlidir. Çünkü bireylerin kültürel değerlerini öğrenme ve öğretme bilincinde olması kültürün ve birbirine bağladığı toplumun varlığını sürdürmesinde önem arz etmektedir. Bu çalışmada kültürel farkındalık ve ifade yetkinliği kapsamında anneanne-anne-çocuk olmak üzere üç kuşak arasında kültür aktarımı incelenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi seçilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu Kayseri ilinde yaşayan 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıf öğrencileri, bu öğrencilerin anneleri ve anneanneleri olmak üzere 63 katılımcı oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi için MAXQDA programı kullanılmış ve içerik analizi yöntemi ile analizi yapılmıştır. Verilen cevaplardan kategori ve kodlar ve oluşturulup tabloya aktarılmış ve görselleştirilmiştir. Kültürün ne olduğu ile ilgili kuşaklar arası bilgi aktarımının tam anlamı ile gerçekleşmediği saptanmışken; kültür aktarımının ne olduğu ile ilgili bilgi aktarımının gerçekleştiği ailelerin çoğunlukta olduğu saptanmıştır. Kültürün nasıl tanıtılacağı ile ilgili kuşaklar arası bilgi aktarımının tam anlamı ile gerçekleşmediği ve üst kuşaktan alt kuşağa doğru cevapların farklılaştığı saptanmıştır. Alt problemlere ilişkin analizlerin sonuçlarına göre kuşaklar arası bilgi aktarımı ve görüş benzerliği ile ilgili farklılıklar görülmüştür. Analizi yapılan verilere bulgular kısmında yer verilerek yorumlanmıştır. Elde edilen bulgulara ilişkin önerilere sonuç ve tartışma kısmında yer verilmiştir.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sıfır atık politikasına ilişkin tutumlarının ve davranış algılarının incelenmesi
Bu çalışmada sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sıfır atık politikasına yönelik tutum ve davranış düzeylerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen 27 maddeden ve üç alt boyuttan oluşan 5'li likert tipi tutum ölçeği ile yine 27 maddeden ve beş alt boyuttan oluşan 5'li likert tipi davranış algısı ölçeği kullanılmıştır. Çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Türkiye'de 28 üniversitede sosyal bilgiler öğretmenliği ana bilim dalında 1, 2, 3 ve 4. sınıfta öğrenim gören 488 öğretmen adayı oluşturmuştur. Çalışmadaki verilerin analizinde istatistik programından yararlanılmıştır. Veri analizi kapsamında, değişkenlerin (cinsiyet, yaş, öğrenim görülen üniversite, sınıf düzeyi ve çevre eğitimi ile ilgili ders alma durumu) frekans dağılımları, betimsel istatistikleri, ölçeğin normal dağılım durumları, değişkenler ile sıfır atık politikasına yönelik tutum ve davranış düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemek üzere t-testi, Mann Whitney U Testi, Kruskal Wallis Testi ve Spearman korelasyon analizi yapılmıştır. Sonuç olarak sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sıfır atık politikasına yönelik tutum ve davranış düzeylerinin yüksek olduğu saptanmıştır. Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının tutum düzeylerinin, cinsiyete ve çevre eğitimi ile ilgili ders alma durumuna göre farklılaştığı, öğrenim görülen üniversiteye ve sınıf düzeyine göre farklılaşmadığı tespit edilmiştir. Yine çalışma kapsamında sosyal bilgiler öğretmen adaylarının davranış düzeyleri, çevre eğitimi ile ilgili ders alma durumuna göre farklılaştığı, cinsiyete, öğrenim görülen üniversiteye ve sınıf düzeyine göre farklılaşmadığı tespit edilmiş olup ayrıca katılımcıların sıfır atık politikasına yönelik tutumları ile davranış düzeyleri arasında pozitif yönde yüksek düzeyde bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.