Prof. Dr. Ayten Genç danışmanlığındaki tezler
10 tez · Hacettepe University
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde blog kullanımının okuma becerisine etkisi
Bu çalışmada, blogların yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin okuma becerisine etkisi araştırılmıştır. Karma öğrenme modelinin ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilen bu çalışmada araştırmacı tarafından öncelikle bir blog sitesi tasarlanmış ve hazırlanan içerik ders dışı öğretim malzemesi olarak öğrencilere uygulanmıştır. Çalışmanın katılımcılarını Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen B2 düzeyinde 24 üniversite öğrencisi ve onlara ders veren öğretim elemanları oluşturmuştur. Çalışma öncesinde B2 düzeyi kazanımlarına göre hazırlanmış bir okuduğunu anlama testi ön test olarak uygulanarak öğrencilerin okuma becerisi düzeyleri belirlenmiştir. Çalışma sonunda ise, blog uygulamasının etkisini belirleyebilmek amacıyla okuduğunu anlama testi son test olarak tekrar uygulanmıştır. Ön test ve son test verileri SPSS 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada, öğrencilerin blog kullanımına yönelik tutumlarının saptanması amacıyla Blog Tutum Ölçeği uygulanmış ve elde edilen veriler nicel yöntemlerle analiz edilmiştir. Bloglara yönelik tutumlar ile okuma başarısı arasındaki ilişki de çalışma kapsamında araştırılmış, bu amaçla blog tutum ölçeği ve okuduğunu anlama testinden elde edilen veriler yine SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmada kullanılan bir diğer araştırma yöntemi odak görüşmeleridir ve bloglara yönelik olumlu-olumsuz görüş ve önerileri doğrultusunda öğrencilerle ve öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Görüşmelere ait ses kayıtları yazıya aktarılarak elde edilen veriler araştırmacı tarafından betimsel analiz yöntemleri ile analiz edilmiştir. Tasarım tabanlı araştırma modelinin uygulandığı bu çalışmada, blog içeriğini oluşturmak amacıyla gazete haber metinleri kullanılmıştır. Öncelikle öğrencilere haber okuma alışkanlıkları sorulmuş, elde edilen bu veriler blog içeriğinin tasarlanmasında ve uygulama yönteminin belirlenmesinde etkili olmuştur. Altı haftalık uygulama sürecini kapsayan bu çalışmada, B2 düzeyi okuma becerisi kazanımlarına göre belirlenen okuma stratejilerinin öğretimi sağlanmış; ardından konuyla bağlantılı olarak hazırlanan etkinlikler uygulanmıştır. Sonuçlar, öğrencilerin uygulama sonunda okuma becerisi düzeyleri ve bloglara yönelik tutumlarında pozitif yönlü anlamlı bir değişim olduğunu göstermiştir. Öğrencilerin bloglara yönelik tutumları ile okuma başarıları arasında da orta düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen nitel veriler de okuma becerisi testi ve blog tutum ölçeğinden elde edilen nicel verilerle tutarlılık göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Yabancılara Türkçe öğretimi, Web 2.0 araçları, blog, okuma becerisi, sınıf dışı etkileşim, tasarım tabanlı araştırma, tutum.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürel ihtiyaç analizi
Yabancı dil olarak bir dilin öğretimi çok eskilere dayansa da son yüzyılda gelişen ve değişen dünya ve buna bağlı olarak hızlı teknolojik gelişmeler, dil öğretimi konusunun milletler için "ihtiyaç" haline gelmesine neden olmuştur. Başbakanlık himayesinde "Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı" aracılığı ile üniversiteler bünyesinde merkez statüsünde açılan Türkçe Öğretimi Uygulama ve Araştırma Merkezleri bu alana en büyük hizmeti veren kamu kuruluşları olmuşlardır. Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanındaki bu çalışmanın amacı, Türkiye'de lisans ve lisansüstü öğrenim gören uluslararası öğrencilerin kültürel ihtiyaçlarının belirlenmesi ve öncelikli olarak Türkçe öğretiminde verilmesi gereken kültürel unsurların tespit edilmesi temel amaç olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada nicel ve nitel veriler ile karma desen yöntemi uygulanmıştır. Nicel veriler Türkiye'deki 53 farklı üniversitede okuyan 735 uluslararası lisans ve lisansüstü öğrenciden toplanmıştır. Ayrıca 5 farklı üniversitede okuyan 20 öğrenci ile yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel verileri "Ibm spss statistics 24" nitel verileri ise "maxqda" programı ile analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen veriler değerlendirildiğinde, Türk kültürünün aktarımında öğretmenin önemli rol oynadığı, ders kitapları ve ek malzemelerin çok yararlı olduğu ve ders dışı yapılan gezilerin ise öğrencilerin dil ve kültürel gelişimine katkı sağladığı anlaşılmıştır. Twitter ve facebook gibi günümüz sosyal iletişim kanallarından daha ziyade televizyon ve radyonun kültür aktarımına önemli katkısı olduğu tespit edilmiştir. İletişimsel yaklaşımla dil öğretiminde Türk kültürü bağlamında öncelikle aile yapısının, Türk filmlerinin, Türk tiyatro ve edebiyatının aktarılması; politika ve tarihle ilişkilendirilecek konuların belirli seviyelerden sonra ele alınması gerektiği anlaşılmıştır. Türkiye'de öğrenim gören uluslararası lisans ve lisansüstü öğrencilerin kültürel ihtiyaçlarının tespiti amacıyla yapılan bu araştırma sonuçlarının öğretim programları ve öğretim malzemelerinin geliştirilmesinde katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Türkçe, uluslararası öğrenci, kültür, kültürel ihtiyaç, ihtiyaç analizi.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında edebî metin kullanımı
"Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ders Kitaplarında Edebî Metin Kullanımı" adını taşıyan bu çalışmada, edebî metinlerin yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanındaki yeri ve etkisi araştırılmaktadır. Edebî metinler, yapı ve şekil özellikleriyle dilin en doğal halini yansıtır. Dolayısıyla bir toplumun kültürünü, yaşayış biçimini söz konusu metinler aracılığıyla doğrudan tanımak mümkün olduğu gibi dilin doğal yapısını da görmek mümkündür. Bu çalışmanın kapsamı gereği nitel veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Nitel veri analizinden doküman analizi ve görüşme, çalışmanın yöntemini oluşturmaktadır. Doküman analizi için veri kaynağını oluşturan öğretim setleri incelenmiştir. Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe, Yedi İklim Türkçe, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe, Gazi Yabancılar İçin Türkçe bu öğretim setleridir. Bu setlerin içinde yer alan ders kitapları, çalışma kitapları, dinleme metinlerini içeren CD'lerden elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. İçerik analizinde öğretim setlerinde yer alan edebî metinlerin türleri, kullanım sıklıkları ve yer aldıkları düzeyler değerlendirilerek çeşitli bulgulara ulaşılmıştır. Bu bulgular ışığında öğretim setlerinden elde edilen veriler tablo ve grafiklerle sayısallaştırılmıştır. Çalışmada kullanılan bir diğer veri toplama tekniği ise görüşmedir. Görüşmeler, Hacettepe Üniversitesi'nde yabancılara Türkçe öğretimi konusunda tecrübeli öğretim görevlileri ile Hacettepe Üniversitesi'nde Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen B2 ve C1 düzeyindeki öğrencilerle gerçekleştirilmiştir. Her iki örneklem grubu için farklı görüşme formları geliştirilmiştir. Bu görüşme formları içerik analizine tabi tutularak çözümlenmiş ve kod, tema, sıklık gibi kategoriler belirlenmiştir. Her iki örneklem grubunun verileri tablolara aktarılmış ve daha sonra birbirleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Son olarak öğretim setleri, öğretim görevlileri ve öğrencilerden elde edilen bulgular karşılaştırılarak yorumlar yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına bakıldığında edebî metin türlerinin öğretim setlerinin kendi içindeki dağılımlarının düzensiz olduğu görülmüş, öğretim setleri hazırlanırken edebî metin gibi dil öğretiminde önemli bir etkiye sahip olan bu kaynaktan yeterince yararlanılmadığı görülmüştür. Öğretim görevlileri ve öğrenciler de öğretim setlerinde edebî metin türlerine dair pek çok eksik bulunduğu konusunda hemfikirlerdir. Bütün bunlardan hareketle öğretim setlerinin hazırlanırken edebî metin kullanımına önem vermeleri gerektiğini söylemek mümkündür.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde uluslararası öğrencilerin yaşadıkları sorunlara yönelik bir meta-sentez çalışması
Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğrenen uluslararası öğrencilerin yaşadıkları sorunların örneklem grupları ülkelerine, milletlerine, dillerine göre sınırlandırılarak meta-sentez yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikle alanyazın taraması yapılmış ve uluslararası öğrenci sorunlarının incelendiği tespit edilen bilimsel çalışmalar belirlenen araştırma soruları çerçevesinde yirmi çalışmaya indirilmiştir. Bu işlem uygulanırken daha önce belirlenmiş olan meta-senteze dâhil edilme ölçütleri esas alınmıştır. Dâhil edilen yirmi bilimsel çalışmada örneklem gruplarının farklı olmasına özen gösterilmiştir. Belirlenen çalışmalar meta-sentez yönteminin gereği olarak ortak temalar, başlıklar altında gruplandırılmış ve detaylı olarak incelenmiştir. Bu ortak temalar, başlıklar sayesinde çalışmalarda verilmiş olan öğrenci sorunlarının hangi ülkeye, millete, dile göre değişiklik gösterdikleri tespit edilmiştir. Meta-sentez sonucu elde edilen veriler ise sonuç bölümünde detaylı bir şekilde raporlanmış ve bu veriler ışığında sorunlara yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Meta-sentez yönteminin yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanına kazandırılmış olması ve çalışmada elde edilmiş veriler ışığında uluslararası öğrencilerin yaşadıkları ortak sorunların belirlenip çözüm önerilerinin getirilmiş olmasının bilim dünyasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde uluslararası öğrencilerin yaşadıkları sorunlara yönelik bir meta-sentez çalışması
Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğrenen uluslararası öğrencilerin yaşadıkları sorunların örneklem grupları ülkelerine, milletlerine, dillerine göre sınırlandırılarak meta-sentez yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikle alanyazın taraması yapılmış ve uluslararası öğrenci sorunlarının incelendiği tespit edilen bilimsel çalışmalar belirlenen araştırma soruları çerçevesinde yirmi çalışmaya indirilmiştir. Bu işlem uygulanırken daha önce belirlenmiş olan meta-senteze dâhil edilme ölçütleri esas alınmıştır. Dâhil edilen yirmi bilimsel çalışmada örneklem gruplarının farklı olmasına özen gösterilmiştir. Belirlenen çalışmalar meta-sentez yönteminin gereği olarak ortak temalar, başlıklar altında gruplandırılmış ve detaylı olarak incelenmiştir. Bu ortak temalar, başlıklar sayesinde çalışmalarda verilmiş olan öğrenci sorunlarının hangi ülkeye, millete, dile göre değişiklik gösterdikleri tespit edilmiştir. Meta-sentez sonucu elde edilen veriler ise sonuç bölümünde detaylı bir şekilde raporlanmış ve bu veriler ışığında sorunlara yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Meta-sentez yönteminin yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanına kazandırılmış olması ve çalışmada elde edilmiş veriler ışığında uluslararası öğrencilerin yaşadıkları ortak sorunların belirlenip çözüm önerilerinin getirilmiş olmasının bilim dünyasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Almanca öğretmen eğitimi sürecinde uygulama öğretmenlerinin yeterliklerinin belirlenmesi
Teorik bilgilerin uygulama ile bütünleştirildiği uygulama dersleri, öğretmen eğitimi için çok önemlidir. Uygulama derslerinin etkili bir biçimde gerçekleştirilmesinde uygulama öğretmenleri etkin bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, Almanca branşındaki uygulama öğretmenlerinin yeterliklerini araştırmayı ve doğrulamayı amaçlamaktadır. Bu amacı gerçekleştirmek için üç aşamalı Delphi yöntemi tasarlanmıştır. Birinci aşama, açık uçlu anketler ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla ilgili yeterlikleri tanımlamak içindir. Bu aşama alanla ilgili uzmanlar, son sınıf öğretmen adayları ve uygulama öğretim elemanlarından toplanan verilerden elde edilen sonuçlardan oluşur. İkinci aşamada, daha önceki bulgulara dayanılarak likert tipi bir anket tasarlanıp maddeleri değerlendirmeleri ve yorumları için uzman gruplarına gönderilir. İkinci aşamada uzmanlar arası mutabık olmayı belirlemek için uzmanların değerlendirmelerinin birinci çeyrek son çeyrek, medyan ve çeyrekler arası genişlik değerleri betimsel istatistik yöntemi ile değerlendirilir. Son adımda, uzmanlara anketleri her madde için hesaplanmış istatistiksel sonuçlarla birlikte yeniden gönderilir. Bu aşamada uzmanlardan kararlarını gözden geçirmeleri ve sonuçlandırmaları istenir. Araştırmada hem nitel hem de istatistiksel veri analiz teknikleri kullanılmaktadır. Nitel veriler için değerlendirenler arası güvenilirlik analizi ile güvenilirlik sağlanmaktadır. Çalışmanın sonucunda Almaca öğretmenliği uygulama öğretmenlerinin sahip olması gereken 47 yeterlik maddesi oluşturulmuştur. Elde edilen yeterlikler hizmet öncesi Almanca öğretmenlerinin uygulama eğitimleri sürecinde nitelikli uygulama öğretmeni seçimi ve eğitimi için bir kılavuz olarak sunulmaktadır. Anahtar sözcükler: uygulama öğretmeni yeterlikleri, almanca öğretmeni, delphi metodu, uygulama dersi, almanca öğretmeni eğitimi.
Almanya'da okutulan "Kolay Gelsin!" adlı yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitabı setinin incelenmesi
"Almanya'da Okutulan 'Kolay Gelsin!' Adlı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Ders Kitabı Setinin İncelenmesi" adlı çalışmada, anadili Almanca olan dil öğrenicilerine yönelik olarak hazırlanmış "Kolay gelsin!" adlı Türkçe öğretimi setinin; görsel malzemeler, metinler, kültürel unsurlar, dilbilgisi öğretimi, kelime öğretimi, alıştırmalar ve dil öğretim yöntemleri başlıkları altında incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, bu çalışmada öncelikle Türkiye ile Almanya arasındaki ilişkilerin tarihsel gelişimi ve bu ilişkilere paralel olarak tarihsel süreçte Alman dil öğrenicilerine yabancı dil olarak Türkçe öğretiminin neden, nasıl ve hangi öğretim malzemeleriyle yapıldığı ele alınmıştır. Bunun ardından, çağdaş dil öğretim anlayışına uygun ve "Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni" temel alınarak hazırlanmış olan "Kolay gelsin!" adlı dil öğretim seti verilen başlıklar altında incelemeye tabi tutulmuştur. Bu inceleme için, doküman analizi ile elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş olup; her bir tema için sırasıyla veri listeleri oluşturulmuş, veriler ilişkilendirilerek kategorilendirilmiş, kategorilere uygun temalar geliştirilmiş, ve bu temalara uygun şekilde yorumlar ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bu yolla öğrenim seti içerik analizi yöntemiyle değerlendirilirken, tümevarım yöntemiyle ders kitabı inceleme ölçütleri de geliştirimiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda bu öğretim setinin doğrudan iletişimsel yöntemle yazılmış olduğu değil, iletişimsel yöntem ağırlıklı olarak hazırlanmış olduğu sonucuna varılmış ve bu doğrultuda bazı önerilerde bulunulmuştur.
İtalya'da okutulan "Corso di lingua turca" adlı yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitabının incelenmesi
Bu çalışmada Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi amacıyla İtalyan bir yazar tarafından İtalya'da yazılmış olan "Corso di lingua turca" adlı yerel nitelikli ders kitabı incelenmiştir. Bu doğrultuda alanyazın taraması yapılmış, Türkçe öğrenen İtalyanlara yönelik hazırlanmış ders kitabının hangi tarihsel ve bilimsel birikimlere dayandığını anlamak amacıyla, öncelikli olarak Türk – İtalyan ilişkileri başlangıcından günümüze dek özetlenmiştir. Bu bağlamda anlatılan tarihsel neden ve koşullar altında, İtalyanlar tarafından yazılmış Türkçe öğretim kitapları hakkında bilgi verilmiştir. Ders kitabının incelemesinde ise nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılarak veriler toplanmıştır. Eldeki verilerden yola çıkılarak tümevarım yöntemiyle kitap inceleme ölçeği oluşturulmuş ve içerik analiziyle değerlendirme yapılmıştır. Ders kitabı hakkında yapılan genel bir bilgilendirmenin ardından; görsel ögeler, metinler, dil bilgisi öğretimi, alıştırmalar, sözcük öğretimi, kitabın dili, kültür ve yöntem başlıklarında elde edilen bulgular yorumlanarak işlenmiştir. Sonuç bölümünde ise çalışmada elde edilen tüm bulgular genel bir değerlendirme ile sonuca bağlanarak bunların ışığında çeşitli önerilere yer verilmiştir. Çalışmanın, günümüzde İtalya'da yaygın bir biçimde kullanılan bir Türkçe öğretimi ders kitabının farklı açılardan incelenmesi ve değerlendirilmesi ile İtalya'da bu konuda oluşmuş bilimsel birikimi açıklayarak Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi alanına katkı sağlayacağı düşünülmektedir
Türkiye'de ve uluslararası düzeyde yerel Almanca ders kitabı araştırmaları: Bir meta-sentez çalışması
Yabancı dil olarak Almanca dersinde farklı Almanca ders kitabı türlerinin kullanıldığı bilinmektedir. Almanya'da yazılan ve çok geniş bir pazara hitap eden yabancı dil olarak Almanca ders kitaplarının yanı sıra yerelleştirilmiş Almanca ders kitapları ve tamamen yerel nitelikte olup ilgili ülkelerde geliştirilen Almanca ders kitapları tüm dünyada Almanca öğretiminde kullanılmaktadır. Bu çalışmada yerel Almanca ders kitaplarını inceleyen ve araştıran bilimsel nitelikli çalışmalar mercek altına alınmıştır. Ders kitabı analizlerinin en az ders kitapların kalitesi kadar önemli olduğu düşüncesine dayanarak, bu çalışma doğrudan yerel Almanca ders kitaplarını inceleyen birincil çalışmalar ile ilgilidir. Yapılan literatür taramaları hem Türkiye'de hem de yurtdışında yerel Almanca ders kitaplarını inceleyen birçok bilimsel çalışmanın olduğunu göstermektedir. Bu çalışmanın amacı yapılan bu analizlerin sonucunda elde edilen bulguları meta- sentez yöntemiyle incelemektir. Bu bağlamda, yerel Almanca ders kitapları ile ilgili yapılan analizlerde Almanca öğretimi ile ilgili kitaplarda hangi yönlerin daha çok ve hangilerin daha az incelediğini ve yapılan incelemelerin sonucunda hangi sonuçlara varıldığını tespit etmek çalışmanın hedefleri arasındadır. Bu doğrultuda çeşitli veri tabanı ve arama motorlarında sistematik bir literatür taraması yapılmış ve dahil etme ölçütlerini karşılayan, Türkiye'de ve yurt dışında 1985-2019 yılları arasında yazılmış 60 adet birincil çalışma bu meta- senteze dahil edilmiştir. Dâhil edilen 60 birincil çalışma, 200 yerel Almanca ders kitabının analizlerine yönelik bulgular içermektedir. Kodlama işlemleri sonucunda 11 tema altında toplanan veriler önce kendi aralarında sentezlenmiş daha sonra ders kitaplarına yönelik yapılan değerlendirmelerden elde edilen bulgularla birleştirilerek tema ve alt temalara ilişkin sentez bulgulara ulaşılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda araştırma bulgularından hareketle yerel Almanca ders kitaplarının geliştirmesine yönelik önerilere yer verilmiştir.
Yerel ve evrensel ders kitaplarındaki aktiviteler Schritt Für Schritt Deutsch ve Logisch! adlı ders kitaplarının analizi
Bu çalışmada, gençlere yönelik yazılan yabancı dil olarak A1 seviyesindeki Almanca ders kitaplarındaki etkinlikler incelenecektir. Bu bağlamda ülkemizdeki devlet okullarında okuyan öğrenciler için hazırlanan "Schritt für Schritt Deutsch" adlı yerel ders kitabı seti ve yurtdışında ve Türkiye'deki özel okullarda yabancı dil olarak kullanılan "Logisch" adlı yerel olmayan ders kitabı seti incelenecek ve verilen etkinlikler tespit edilecektir. Bu tespit sonucunda deneyimli öğretmenlere kullandıkları güncel ders kitapları hakkında bazı sorular sorulacak. Bu çalışmaya katılacak olan öğretmenler farklı devlet ve özel okullarda çalışmaktalardır. Bu etkinliklerin dağılımının tespit edilmesi, çeşitliliğinin sunulmasıyla ve öğretmenlerin objektif cevaplarıyla ders kitabındaki etkinliklerin önemi vurgulanmak istenmektedir. Ayrıca ülkemizdeki devlet okullarındaki öğrencilere ve öğretmenlere etkili etkinliklerin veya yenilikçi fikirlerin önerilmesi söz konusu olacaktır. Ülkemizde yabancı dil olarak Almanca öğrenen öğrencilere yönelik malzeme ve program hazırlayanlara da öneriler sunulması amacıyla bu çalışma oldukça önemlidir.