Theses supervised by Prof. Dr. Cahit Gelekçi
14 theses · Hacettepe University
Iraklı göçmenlerin hane geçim stratejileri: Ankara ili örneği
Bu tez çalışmasında Irak'ta yaygınlaşan terörize faaliyetler sonucu 2014 yılı itibarıyla ülkesini terk ederek Ankara'ya yerleşmek zorunda kalan Iraklı göçmenlerin hane geçim stratejilerinin belirlenmesi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda sosyal ağlar ve sosyal sermaye literatürüne başvurularak hem göç sürecinin hem geçim yollarının tayin edilmesinde rol oynayan etkenler belirlenmiştir. Bu bağlamda, Iraklı göçmenleri Ankara'ya göç etmeye zorlayan tarihsel ve sosyo-kültürel süreçler aktarılarak araştırma kapsamında görüşme yapılan 18 Iraklı göçmenin ifadelerinin bağlam içerisinde anlamlandırılması sağlanmıştır. Yıllar içerisinde farklılaşan göçmenlik deneyimindeki değişiminin neden meydana geldiği, Iraklı göçmenlerin Türkiye'de sahip olduğu hukuki statülerin gündelik yaşamlarına ve geçim stratejilerine etkisi, sosyal sermayenin istihdama erişim yollarını nasıl biçimlendirdiği araştırmanın amacına ulaşma yolunda elde edilen alt bulguları oluşturmaktadır. Yapılan saha araştırması neticesinde, zorunlu göçün dinamikleri dolayısıyla geçim varlıklarında kayıplar yaşayan Iraklı göçmenlerin Ankara'nın sosyo-politik bağlamında yaşamlarını yeniden kurmaya çalışırken yedi farklı geçim stratejisi belirlediği tespit edilmiştir: kayıt dışı piyasaya eklemlenme, kadın emeğine yönelme, tüketimden kısma ve sosyal harcamalardan kaçınma, göçmen dövizi transferleri, sosyal yardımlardan faydalanma, Irak'a geri dönmek. Hane geçim stratejilerinin yanı sıra Iraklı kadınların istihdama katılmasının ve kamusal alandaki görünürlüğünün artmasının toplumsal cinsiyet deneyiminde değişim yarattığı ve Irak'a geri dönüş fikrini olumsuz etkilediği araştırma bulgularına yansımıştır. Ek olarak, en az hedef ülkenin koşulları kadar gönderen ülke olarak Irak'ın siyasi tavır alışının göçmenlerin gönüllü/zorunlu dönüş eylemlerini tetiklediği ve ülkelerine geri dönüş fikrinin oluşmasını engellediği etkenler olduğu görülerek özgün bulgulara ulaşılmıştır.
Postmodern sosyolojide Weber, Bourdieu ve Heidegger: Sübjektiviteyi kültür ve küreselleşme arasında yeniden düşünme yolunda
Bu tezde, postmodern sosyoloji tartışmaları çerçevesinde, Weber, Bourdieu ve Heidegger'in bazı tarihsel ve sistematik görüşleri analiz edilecek ve yeniden değerlendirilecektir. Postmodern sosyal teori, özneye ait aklın ve dilin eleştirisini temel alan radikal bir rölativizm karakteri taşımaktadır. Araştırmada, bu postmodern tezler karşısında, Weber, Bourdieu ve Heidegger'in nasıl okunabileceği üzerine bir perspektif geliştirilmeye çalışılacaktır. İlk olarak, modern sosyolojinin kurucu babalarından biri olan Weber, Alman tarihselci geleneğinin değer temelli manevi romantisizmi ile Neo-Kantçı bilimsel nesnelciliğin eşsiz bir sentezine yönelik zengin sezgileriyle son derece verimli bir entellektüel arka plan sunmaktadır. İkinci olarak, Bourdieu bugün klasik sosyoloji ile çağdaş postmodern eleştiri arasında dünyada en çok referans verilen isimlerden biridir. Bourdieu'nün hayal bile edilemez provokasyonu veya "sürekli" katkısı, Le Sens Pratique'te kendi ifadesiyle hem "pozitivistik materyalizm", hem de "entellektüalist idealizm"e karşıt olacak şekilde, habitusun "pratik teorisi"ndeki aşmanın refleksif epistemolojik mevzusuyla kritik bir şekilde ilişkilidir. Bourdieu'nün pratik teorisi, sorgulayıcı bir yaklaşımla da olsa, kendi üzerinde hem Fransız, hem de Alman kökenli derin etkiler taşımaktadır: Heidegger, Weber, Cassirer, Durkheim, Pascal ve Marx. Üçüncü olarak Heidegger, yirminci yüzyıl felsefesinde sübjektivitenin ve Nietzscheci nihilizmin en güçlü eleştirisini veya destrüksiyonunu yapan düşünür olarak dikkat çekmektedir. Bugün Amerika ve Avrupa'da Heidegger, Alman hermeneutik geleneği ile Fransız postyapısalcılığının tarihsel-libidinal materyalizmi arasında süregelen postmodernizm tartışmalarında son derece etkili olan bir isimdir. Buradaki amaç, daha önce esas olarak T. R. Schatzki, H. L. Dreyfus ve Gadamer tarafından ortaya konulan bu alandaki bazı çığır açıcı çalışmaların farklı boyutlarının yeniden keşfedilmesine dikkat çekmektir. Sonuç olarak, bu tezde, Weber, Bourdieu ve Heidegger'e yönelik olarak sübjektivite, kültür ve küreselleşmeyi vurgulayan bir bakış açısıyla, yeni bir yorum niyeti ifade edilmeye çalışılmaktadır.
Türkiye'deki Suriyeli göçmelerin girişimcilik deneyimleri: Gaziantep örneği
Bu araştırmada Suriye'deki iç savaş sonrasında yaşadıkları toprakları terk ederek Türkiye'ye göç eden Suriyeli göçmenlerin girişimcilik deneyimleri incelenmiş ve bu konuya ilişkin literatürde yer alan boşluğun doldurulması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Suriyeli göçmenlerin girişimcilik deneyimleri, onların göç öncesi Suriye'deki yaşam deneyimlerini, göç süreçlerini ve Türkiye'deki girişimcilik deneyimlerini kapsayacak şekilde, göç teorileri ve girişimciliğe ilişkin yaklaşımların yardımı ile analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda, Türkiye'nin Gaziantep şehrinde gıda sektöründe çalışan 30 erkek Suriyeli göçmen girişimcinin (mikro ölçekli) girişimcilik deneyimlerine odaklanılmıştır. Araştırma kapsamında, Suriyelileri zorunlu göç etmeye sürükleyen siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel ve tarihsel faktörler ele alınmış ve Suriyeli göçmenlerin göç deneyimlerine ve göç sonrası Türkiye'deki toplumsal ve ekonomik hayattaki yaşam deneyimlerine araştırma bulgularında yer verilmiştir. Suriyeli göçmenleri girişimci olmaya yönlendiren nedenlerden, sektör tercihlerine, işletmeleri açarken kullanılan sermaye kaynaklarından, işletmelerin sürdürülmesinde kullanılan ortaklık ilişkilerine kadar farklılaşan deneyimler araştırmada incelenmiştir. Ek olarak işletmelerdeki çalışan ve müşteri profilleri, işletmelerin istihdam tercihleri, pazar yapıları ve işletme başarısına etki eden hususlara ilişkin bulgulara da ulaşılmıştır. Ayrıca işletmelerde karşılaşılan güncel sorunlara ve girişimcilik deneyimi ile ilişkili olarak katılımcıların savaş sonrası geri dönme ve Türk vatandaşlığına kabul edilme düşüncelerine ilişkin özgün bulgulara da ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda, 2011 yılında yaşanan iç savaşın bireylerin yaşamlarındaki kırılmalara neden olduğu ve zorunlu göçün kaynağında yer alan en belirleyici faktör olduğu görülmüştür. Farklılaşan göç deneyimleri sonrasında, Türkiye'ye göç eden Suriyelilerin yaşam deneyimlerinin ve ekonomik hayata katılım deneyimlerinin farklılaştığı araştırma bulgularına yansımıştır. Ayrıca, Suriyeli göçmenler tarafından işletilen bu mikro ölçekli girişimlerin katılımcıların sosyal refahlarını arttırma konusundaki pozitif etkilerinin yanı sıra, Türkiye'de yeni bağlar ve ağların kurulmasına katkı sağlayarak ev sahibi ülke ile olan bağları güçlendirdiği değerlendirilmiştir. Ek olarak, Suriyeli göçmenlerin girişimcilik deneyimlerinin ev sahibi ülkedeki hayatlarına yeni bir başlangıç yapmaları için imkân sunduğu, bu nedenle girişimcilik deneyimlerinin geri dönüş tercihlerinde de etkili olduğu değerlendirilmiştir. Hukuki ve idari alandaki eksiklikler ve işletmelerin ekonomik alanda yaşadıkları farklı sorunlara rağmen, Suriyeli göçmen girişimcilerin kendilerine özgü bir etnik pazar inşa ettikleri bulgusuna ulaşılmıştır.
Sosyolojik kuramda yapı - eylem tartışmaları çerçevesinde Türk aile yapısı ve akrabalık ilişkileri: Malatya örneği
Bu çalışma, bireylerin gündelik hayat içerisindeki düşünme, hissetme ve eylemde bulunma biçimleriyle aile ve akrabalık ilişkilerinin nasıl bağlantılı olduğunu sosyolojik kuramda yapı – eylem tartışmaları bağlamında anlamaya ve açıklamaya çalışmaktadır. Çalışmanın nihai hedefi, aile ve akrabalık ilişkilerinin bireysel eylem üzerindeki etkisini katılımcıların kendi anlam dünyaları ve bakış açılarından hareketle incelemektir. Bu amaç doğrultusunda bireysel eylem alanları olarak (i) siyasi ve ideolojik düşünce (ii) dini inanç ve ibadetler ve (iii) gündelik yaşam pratikleri olmak üzere üç alan belirlenmiştir. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntem ve teknikleri kapsamında bir saha çalışması gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın saha çalışması kısmı Malatya'da yapılmıştır. Çalışmamız kapsamında Malatya'yı önemli kılan unsur, şehrin hızlı bir sanayileşme ve kentleşme sürecine girmiş olması; bununla birlikte hem geleneksel değerleri hem de modern kent hayatının "kentli" yaşam biçimini bir arada barındırmasıdır. Bu sebeple çalışmanın konusu ve amacı gözetilerek nitel araştırma yöntem ve teknikleri kapsamında Malatya'nın Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde ikamet eden 24 katılımcı ile yüz yüze ve derinlemesine görüşme yapılmıştır. Sahadan elde edilen veriler üzerinde tematik analiz gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularından hareketle, bireylerin gündelik hayat içerisindeki düşünme, hissetme ve eylemde bulunma biçimlerinin, aile ve akrabalık ilişkisi içerisindeki insanlarla olan etkileşimlerine bağlı olduğu; bireylerin eylemlerini, hayatlarındaki en önemli değerlerin başında gelen aileleri ile girmiş oldukları etkileşimler çerçevesinde karşılıklı bir şekilde inşa ettikleri; dolayısıyla bireylerin eylemlerini gerçekleştirirken hem ailelerinin beklentilerini hem de kendi istek ve arzularını dikkate aldıkları sonucuna ulaşılmıştır.
İran'da uygulanan politikalar bağlamında Türk kadınının kimlik ve dil aktarım sürecindeki rolü
Kültürel ve dilsel çeşitliliği ile bir toplumsal mozaiğe benzetilen İran'da, 1925 yılında Rıza Pehlevi'nin tahta geçmesiyle başlayan modern ulus devlet inşası sürecinde tek dil, tek millet politikasıyla Fars kimliğinin ve dilinin egemenliği sağlanmıştır. İran'ın kimlikle ilgili savları milli birliğin tamamlanması ve korunması için, etnik gruplar arasındaki farklılıkların ortadan kaldırılmasını amaçlamış ve bu doğrultuda Farsça, kökeni yüzyıllar öncesine dayandığı iddia edilen bir İranî kimliğin tanımlanmasında ve meşru kılınmasında özel bir rol oynamıştır. Buradan hareketle, bu araştırma İran'daki Türk kadınlarının kimlik tanımlamasını ve değerlendirmesini, kültürel aktarım sürecinde anadili tanımlamasını, değerlendirmesini ve aktarımdaki rollerini incelemeyi amaçlamaktadır. Modern İran devletinin inşasında, resmi eğitim sistemi önemli bir rol üstlenmiş ve bir homojenleştirme politikası olarak resmi eğitim yalnızca Farsça dilinde verilmiştir. Nitel yöntemle tasarlanmış bu çalışmada, katılımcıların Farsça eğitim deneyimleri ve uygulanan politikaların Türk kimliğinin kazanılmasına yönelik etkileri yarı yapılandırılmış mülakatlar ile incelenmiştir. Tahran, Tebriz ve Hoy şehirlerinde farklı yaş gruplarına mensup 68 kadınla üç kuşağın deneyimlerini kapsayacak görüşmeler yapılmış, verilerin analizi için Braun ve Clarke'ın tematik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre farklı grupları içinde barındıran ülkede, sadece Farsların kültürel miraslarının milli kimlik inşasının merkezine alınması, toplumda bir hiyerarşik düzene ve ilişkiye yol açmıştır. Bu yeni düzende Fars kimliği üstün ve egemen kimlik olarak görülürken; Türk kimliği ezilen konumuna itilmiştir. Millet inşası sürecinde uygulanan asimilasyon gibi çeşitli politikalar etkisinde Türk kadınlarının "kimlikleri parçalanmış", anadilleri özellikle eğitim sistemi vasıtasıyla "dilsel soykırıma" uğramış, kimlikleri ve dilleri "dehümanizasyon" politikasıyla ötekileştirilmeye maruz kalmıştır.
Balkanlar'dan Anadolu'ya göç ve sosyal değişme: Yeniköy örneği
Bu çalışma, Lozan Barış Antlaşması uyarınca Türkiye ve Yunanistan arasında 1923'te başlayan nüfus mübadelesi sonucunda Selanik'ten göç eden mübadiller tarafından Manisa'da kurulan Yeniköy mahallesinde yıllar içinde meydana gelen toplumsal değişimin genç, orta ve yaşlı kuşaklar tarafından deneyimlenme ve anlaşılma biçimlerini konu edinmektedir. Bu yönelimle çalışmada, Yeniköy çerçevesinde toplumsal değişim, alt kültür, mübadele, zorunlu göç ve Bektaşilik kavramları üzerinden bir köy monografisi oluşturulmuştur. Çalışmada bilişsel etnografik bir yaklaşım benimsenerek nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılmıştır. Buna göre kuşakları temsil eden onar kişilik üç gruptan oluşan toplam otuz kişilik bir katılımcı grubu ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve katılımlı gözlemler yapılmıştır. Çalışmanın birinci kuşak katılımcılarını mübadeleyi deneyimleyen veya deneyimleyenlerin çocukları, ikinci kuşak katılımcılarını birinci kuşağı oluşturan mübadillerin çocukları, üçüncü kuşak katılımcılarını ise birinci kuşağın torunları oluşturmaktadır. Elde edilen veriler, içerik analizi uygulanarak katılımcıların belirttiği ortak durumlar, sorunlar, düşünceler ve diğer kültürel unsurlar üzerinden değerlendirilerek temalara ve kategorilere ayrılmış, ardından da kodlara ulaşılmıştır. Çözümlenen veri, Sztompka (1993) tarafından geliştirilen Dinamik sosyal alan modeli bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, Horasan'dan Anadolu'ya gelen, ardından Balkanlar'a göç eden ve 1923 nüfus mübadelesi ile şu an yaşamlarını sürdürdükleri Manisa'ya yerleşen Yeniköylülerin, yaklaşık beş yüz yıllık sosyo-kültürel birikimlerini sürdürdükleri görülmüştür. Fakat, bu birikimlerin kuşaklar arasında deneyimlenme ve yorumlama biçimleri bakımından farklılıklar gösterdiği bulgulanmıştır. Örneğin, evlilik tercihleri, düğün ve cenaze törenleri, Hıdırellez ve Nevruz kutlamaları ve Bektaşilik ile ilgili özel günler bağlamında, birinci kuşak katılımcıların gelenekleri bildikleri ve sürdürdükleri, ikinci kuşak katılımcıların bu gelenekleri bildikleri fakat kişisel yaşamlarında daha az uyguladıkları, üçüncü kuşak katılımcıların ise bu bilgi ve uygulamaları kişisel yaşamlarına dahil etmedikleri görülmüştür. Buna benzer biçimde, köyün sosyo-tarihsel öyküsünün de zaman içerisinde kuşaklar arasında farklılaşarak aktarıldığı gözlenmiştir. Bu bulgular dahilinde çalışma, bir yaşamı ardında bırakarak Türkiye'ye gelen mübadiller tarafından inşa edilen yeni yaşamın yüzüncü yılına yaklaşıldığı bir dönemde, bu mübadeleyi deneyimleyen nesillerin yaşamlarına ilişkin bir fotoğraf sunmaktadır.
Moldova'daki Gagauz Türklerinin dil ve eğitim durumları üzerine sosyolojik bir araştırma
23 Aralık 1994'te Moldova parlamentosunda Gagauziya Özerk Bölge Birimi'nin (Gagauz Yeri) oluşturulmasına ilişkin bir yasa çıkarıldı. Bu yasanın resmi adı "Gagauziya'nın özel yasal statüsü (rus. "Zakon ob osobom pravovom statuse Gagauzii (Gagauz Yeri)") olarak geçmektedir ve yasanın asli amacı kısmında Gagauz Türk halkının özerklik statüsünün tanındığını görebilmekteyiz. Aynı yasaya göre Gagauziya'nın kendi milli bayrağı, marşı ve sembölü belirtilmiş ve bunlar Moldova devleti tarafından da tanınmış oldu. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte Gagauz Türklerinin siyasi statüleri değiştikçe, sosyo-kültürel yapısı ve kimlik inşasında değişimler gerçekleşmiştir. Bu çalışma kapsamında Moldova'da yaşayan Gagauz Türklerinin kültürlerini sürdürme durumları, dil ve eğitim durumları, aile yapısı, sosyal etkileşim durumları, aidiyet duygusu ve kültürel aktarım süreçleri incelenmiştir. Araştırma bölgesi olarak özellikle Moldova'da yaşayan Gagauz Türklerinin bulunduğu yerin seçilmesindeki amaç, Gagauz Türklerinin kendilerine ait sadece bu bölgede özerk bir yapıya sahip olmaları. Nitel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı bu çalışmanın alan araştırması Moldova'da gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nitel kısmında ise kartopu örnekleme tekniği kapsamında Moldova'da yaşayan Gagauz Türk toplumunun çeşitli kesimlerini temsil eden 29 katılımcı ile yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği ile veri toplanmış ve analiz edilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; Moldova'da yaşayan Gagauz Türklerine Sovyetler Birliği sonrasında uygulanan eğitim politikalarına göre, eğitim durumlarının yüksek seviyede olduğunu söylemek mümkündür. Gagauz okullarında eğitim ağırlıklı olarak Rus dilinde verilmektedir. Eğitimin kalitesi yüksek olup, yüksek eğitimde fakülte seçenekleri çoktur. Ancak ülkede ekonomik sıkıntılar mevcut olduğundan dolayı genç Gagauz Türkleri eğitim dili olarak Rus dilini benimsemektedirler. Bunun yanında Gagauz Türkleri kendi kültürünü ve Gagauz dilini sonraki nesillere aktarılabilmektedir. Gagauz Özerk Bölgesi yasal statüsünü aldıktan sonra, kendi ana Gagauz dilini koruyabilmektedir. Moldova'da yaşayan Gagauz Türklerinin, Sovyetler Birliği'ndeki gibi çekirdek aile yapısına sahip oldukları belirtilmiştir ve aile içi konuların karar alma sürecinde, tüm aile bireyleri eşit bir şekilde rol oynamaktadır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte dini kısıtlamalar da ortadan kalkmıştır. Gagauz Türkleri için dini teamüllere uyulması önemli olduğunu ifade etmek mümkündür.
Avusturya'daki Türk sivil toplum kuruluşlarının Türk kültürünün aktarımındaki rolleri ve faaliyetleri
Türkiye'den Batı Avrupa'ya yaşanan kitlesel iş gücü göçü hareketi, 1961-1974 yılları arasında yoğun bir şekilde devam etmiştir. Göç hareketine katılan işçilerden dönmeyi tercih etmeyerek kalan göçmenler zamanla aile birleşimi, evlilik ve kurulan ekonomik ve sosyal ağlar sayesinde Türkiye'den Avrupa'ya göç süreci devam etmiştir. Yaşanan bu göç süreci Avrupa'da Türk sivil toplum örgütlenmesini de beraberinde getirmiştir. Sivil toplum kuruluşları Türk göçmenlerin yaşadıkları ülkelerde kültürel, dini, siyasi, ekonomik ve sosyal alanlarda ihtiyaçlarına cevap vermeye çalışmıştır. Türkiye'den Avrupa'ya göç eden göçmenler gittikleri ülkelerde kurdukları dernek, vakıf, birlik ve platform gibi sivil toplum kuruluşları vasıtasıyla Türk kültürünün yeni nesillere aktarılması ve Türk kültürünün yaşatılması için faaliyetler gerçekleştirmektedir. Türklerin sivil toplum olarak örgütlendiği ülkelerden biri de Avusturya'dır. Bu çalışmada; Avusturya'da Türk göçmenler tarafından kurulan sivil toplum kuruluşları incelenmiş ve bu bağlamda Avusturya'da yaşayan Türklerin sivil toplum örgütlenmesi ve sivil toplum kuruluşlarının Türk kültürünün aktarılmasında rolü ve yaptıkları faaliyetler incelenmiştir. Bu çalışmanın alan araştırması Avusturya'da gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada nitel araştırma yönteminin yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmada ölçüt (Kriter) örnekleme tekniğiyle seçilen Avusturya'da bulunan Türk sivil toplum kuruluşlarıyla görüşmeler yapılmıştır. 9 farklı STK'da çeşitli gözlemler ve izlenimler yapılmış, 15 STK başkanı, yöneticisi ve üyesi ile görüşmeler yapılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; Türk göçmenlerin Avusturya'da sivil toplum örgütlenmesi din, hemşericilik ve milliyetçilik temelinde bir bütün oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Avusturya'daki Türk toplumunun STK'lara ilgisinin önemli derecede yoğun olduğu, gerek STK'ların üye sayısı ve STK sayısının her geçen gün artması Avusturya'daki Türk toplumunun sosyal yaşantılarını sivil toplum kuruluşları etrafında geliştirdiği sonucuna varılmıştır. Türk kültürünün aktarılması sürecinde din, dil, eğitim, sosyal ve kültür alanlarında STK'lar tarafından yapılan faaliyetler Türklere Türk kültürünün aktarılması ve Türk Kültürünün yaşatılmasında önemli katkılar sağladığı tespit edilmiştir.
Afganistan'dan Batı ülkelerine göç sürecinde Türkiye'nin konumu: Trabzon'daki Afganlılar üzerine bir araştırma
Bu tezin konusu Afganistan'dan Türkiye'ye göç eden ve Trabzon ilinde ikamet eden Afganistan asıllı göçmenlerin göç süreçlerinde Türkiye'yi hedef ülke olarak mı Batı ülkelerine geçişte transit ülke olarak mı konumlandırdıklarının anlaşılmasıdır. Bu tezin amacı göçmenlerin göç süreçleri içerisinde hedef ve transit ülke olarak konumlandırabildikleri Türkiye'nin, Afganistan asıllı göçmenlerce nasıl konumlandırıldığının anlaşılmasına yöneliktir. Bu tezde yöntem olarak nitel araştırma yöntemi kullanılmış ve Trabzon ilinde ikamet eden Afganistan asıllı 20 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler düzenlenmiştir. Görüşmeler MAXQDA 2020 nitel veri analiz programı aracılığıyla organize edilerek değerlendirilmiştir. Bu tez çalışmasının sonucunda ise Trabzon'da ikamet eden Afganistan asıllı göçmenlerin göç hikayelerinde Türkiye'yi, Batı ülkelerine geçişte transit ülke olarak konumlandırdıkları anlaşılmıştır. Bu noktada göçmenlerin göç hareketliliklerini sürdürme kararlarında Batı ülkelerinde temel hak ve hizmetlere ulaşımın Türkiye'ye kıyasla daha iyi olacağı düşüncesinin etkili olduğu tespit edilmiştir. Göçmenlerin Türkiye'deki mevcut koşullarıyla Batı ülkelerindeki koşulları kıyaslamalarında içinde bulundukları ilişki ağlarının etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Çin'de yaşayan Salarların sosyo-kültürel yapıları üzerine bir araştırma
Bu araştırmada, günümüzdeki Çin topraklarında 800 yıldır yaşayan Salarların sosyo-kültürel yapıları, inançları, kimlik algıları ve kendilerini hâkim grup içerisinde nasıl gördükleri ele alınıp incelenmiştir. Salarlar bir Türk topluluğu olmasına rağmen, Türkiye'de Salarları konu alan çalışmalar ve Salarlar üzerine araştırma yapan araştırmacı sayıca azdır. Bu sebeple, Salarların sosyo-kültürel yapıları araştırılmış, kimlik algıları ile diğer kültürler ile olan temas süreçleri incelenmiştir. Böylece, literatürde eksik olduğu düşünülen Salar kültür araştırmalarına katkı sağlanmıştır. Araştırma Çin'in Çinghay Eyaleti'ne bağlı Şunhua Salar Özerk İlçesinde 18 katılımcılının katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda, (i) Salarların İslam inancına ilişkin yaşam biçimlerini kabul ettikleri ve bunu güncel hayatlarında da devam ettirdikleri, (ii) tarihsel süreçler içerisinde birçok farklı kültürel grup ile temas ettikleri ve bu temasların sonucunda birçok grup ile kültüre etkileşime girdikleri, (iii) kendilerini müslüman ve Çin vatandaşı olarak tanımladıkları, (iv) Çin kültürü ile olan kültürel temaslarına bağlı olarak başta dil olmak üzere bir çok alanda Çin kültüründen etkilendiklerine ilişkin bulgulara ulaşılmıştır.
Ankara'daki Suriyeli sosyal sermayesinin oluşum süreci
2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaşla beraber, Suriyeliler Türkiye'ye sığınmaya başlamıştır. İç savaş nedeniyle ortaya çıkan insani kriz karşısında Türkiye; insan hakları refleksleriyle açık kapı politikası uygulamış ve Türkiye'ye sığınan Suriyelilere ilişkin göç yönetimini geçici barınma merkezlerinde misafir olarak ağırlama üzerine kurmuştur. Ancak, Suriyelilerin Türkiye'ye göçü kısa bir süre sonra, tarihte eşine az rastlanır derece büyük ve ani bir kitlesel sığınmaya dönüşmüştür. Barınma merkezlerinin kapasitelerinin yetersiz kalması ile kitlesel akınlar, öncelikle sınır illerine yönelmiş ve devamında tüm Türkiye'ye yayılan bir seyir izlemiştir. Günümüz itibariyle çok büyük bir çoğunluğu şehirlerde olmak üzere 3.500.000'un üstünde Suriyeli Türkiye'nin farklı illerinde geçici koruma statüsü altında hayatını sürdürmektedir. Bu tez çalışması; uluslararası göç ve sivil toplum literatürlerinde en önemli makro yapısal aktör olarak görülen devletin, açık kapı politikası ve yaşanan kitlesel sığınma ile Türkiye özelinde sınırlayıcı rolünü yitirdiği bir süreçte, Ankara'ya yerleşen 90.000'nin üzerinde Suriyelinin topluluk dinamiklerini ve kendilerine yönelik faaliyet yürüten STK'larla geliştirdikleri etkileşimleri sosyolojik bir bakış açısıyla anlamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda; Ankara'da yaşayan Suriyelilerin kendi habitatlarını kurdukları mahallelerde faaliyet yürüten iki farklı STK'nın yöneticileri, çalışanları ve yararlanıcıları olmak üzere 18 katılımcıyla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan saha araştırması neticesinde; Halep'in belli bölgelerinden Ankara'nın belli mahallelerine işlerlik kazanan göç ağlarının kurulduğu, göç sonrası göçmen ağlarına evrilen ve hayatın her alanında homojenleşen bu sosyal ağların birtakım sosyo-kültürel normlarla beraber Ankara'daki Suriyeli sosyal sermayesini oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca görüşülen iki farklı STK'nın da tüm bu süreç içerisinde girdiği etkileşimlerle Suriyelilere çok önemli katkılar sunduğu tespit edilmiştir.
Irak'tan Türkiye'ye göç etmek zorunda kalan Türkmenler üzerine bir araştırma: Ankara örneği
Göç olgusu en genel ifadeyle bireylerin veya insan topluluklarının çeşitli sebeplerle bulundukları ortamları geçici veya kalıcı olarak değiştirmesidir. İnsanlar değişen yaşam şartlarına uyum sağlayabilmek ve yaşamını idame ettirebilmek amacıyla kimi zaman isteyerek kimi zaman da zorunlu olarak göç etmektedirler. İnsanların bulundukları yerleri terk etmesinin en sık karşılaşılan sebepleri savaş gibi zorunlu şartlar ve ekonomik sorunlar olmuştur. Türkmenler, Irak'ın kuzeyinde yüzyıllardır yaşayan bir Türk topluluğudur. Irak'taki baskıcı rejimler, istikrarsızlık, etnik çatışma, dış müdahale, savaş gibi sebeplerden dolayı Irak Türkmenlerinin bir kısmı farklı zamanlarda Türkiye'nin farklı il ve ilçelerine göç etmişlerdir. Bu çalışmada Irak Türkmenlerinin Türkiye'ye ve özellikle çalışmanın kapsamı dolayısıyla Ankara'ya, Körfez Savaşı'ndan itibaren devam eden göçlerinin sebepleri, süreçleri, sonuçları ve mevcut yaşam koşulları araştırılmıştır. Çalışmada geçerli bilgiler elde edebilmek amacıyla öncelikle Ankara'daki Irak Türkmenleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği ile görüşülerek Ankara'daki Irak Türkmeni göçmenlerle iletişim sağlanmıştır. Çalışmada yöntem olarak nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş, bu bağlamda örneklemdeki katılımcılar ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Bu çalışma Irak ve Türkmenler hakkında yapılan diğer akademik çalışmalardan farklı olarak yaygınlık tespiti amaçlı bir araştırma olmaktan ziyade; Ankara'daki Irak Türkmenlerine dair derinlemesine bilgiler elde etmeyi hedefleyen yoğunluk amaçlı bir araştırmadır. Ayrıca Ankara'daki Irak Türkmenlerinin güncel sosyolojik yapısının incelenmesi sebebi ile çalışmanın literatüre önemli katkıları olacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Göç, zorunlu göç, kültürel süreçler, Irak Türkmenleri, Ankara
Afrika'dan Türkiye'ye yüksek öğrenim görmek için gelen öğrencilerin uyum süreçleri ve karşılaştıkları sorunlar: Ankara örneği
Uluslararası öğrencilerin yeni uluslararası sosyo-kültürel ortamlara uyumlarına odaklanan çalışmalar, dünyadaki uluslararası öğrenci sayısı da arttıkça artmaya devam etmiştir. Bu çalışmaların büyük bir kısmı Amerika Birleşik Devletleri ve Doğu Avrupa ülkelerinde gerçekleştirilmiştir. Ancak, eğitimdeki artan talep nedeniyle, Asya ve Avrupa'daki diğer ülkeler de yakın geçmişte çok sayıda uluslararası öğrenci kabul etmiştir. Uluslararası öğrencilere daha fazla odaklanılmasına rağmen, özellikle Afrika kökenli öğrencilerin uyumlarını vurgulayan daha az çalışma bulunmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'de Ankara'daki yüksek öğrenim kurumlarına kayıtlı olan Afrikalı öğrencilerin uyumlarını anlamayı amaçlamaktadır. Araştırma sorularına cevap vermek için, bu çalışmada nitel yöntem ve görüşme tekniği kullanmiştir. Berry'nin kültürleşme teorisi, teorik çerçevemizin temelini oluşturmaktadır. Berry'nin kültürleşme kuramı, bu çalışmada önemli olan kültürel etkileşimlerin sonuçlarının yanı sıra çeşitli adaptasyon türleri hakkında literatür sunmaktadır. Bu çalışmada, kültürel farklılık, dil engeli ve dini farklılıklar ana temalardan bazılarıdır. Afrikalı öğrencilerin karşılaştığı temel zorluklar daha çok sosyal ve kültürel olmakla birlikte, temel bulgu, tüm Afrikalı öğrenciler arasında uyumun önündeki ana zorluğun dil olduğu yönündedir. Anahtar Sözcükler Uyum, Afrikalı Öğrenciler, Sosyo-kültürel uyum.
Hollanda'da yaşayan Türklerin ev sahibi toplumla sosyo-kültürel temaslarının kültürel aktarım sürecine etkileri
II. Dünya Savaşından sonra Batı Avrupa ekonomilerinde oluşan iş gücü açığı 1960'lardan itibaren göçmen işçilerle kapatılmaya başlanmıştı. Kitlesel işçi göçüyle birlikte 1961-1974 yılları arasında Türkiye'den Avrupa'ya yoğun bir şekilde göç eden işçilerin gittikleri ülkelerde yerleşmesi, aile birleşimi ve aile kurma kanalıyla devam eden göç süreci, Avrupa'da kalıcı bir Türk nüfusunun ortaya çıkmasına yol açmıştır. İşgücü göçüne bağlı olarak, Avrupa'da kalıcı Türk nüfusunun oluştuğu ülkelerden biri de Hollanda'dır. Bu çalışmada; Hollanda'da yaşayan Türklerin Hollanda toplumuyla sosyo-kültürel temaslarının Türk dili ve kültürünün sürdürülmesi ve gelecek kuşaklara aktarımını ne yönde etkilediği araştırılmıştır. Ayrıca Hollanda toplumuyla kurulan sosyo-kültürel temasların Hollanda kültürünü benimseme düzeyine etkileri incelenmiştir. Nicel ve nitel veri toplama yöntemlerinin birlikte kullanıldığı bu çalışmanın alan araştırması Hollanda'da gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel kısmında, Hollanda'da yaşayan Türkler içerisinden cinsiyet, yaş, doğum yeri, yaşanılan bölge gibi değişkenlerin dengeli dağılımı göz önünde bulundurularak olasılıklı olmayan basit tesadüfi örneklem kapsamında 532 katılımcıdan anket tekniği ile; araştırmanın nitel kısmında ise kartopu örnekleme tekniği kapsamında Hollanda'da yaşayan Türk toplumunun çeşitli kesimlerini temsil eden 21 kanaat önderinden yarı-yapılandırılmış görüşme tekniği ile veri toplanmıştır. Elde edilen nicel veriler SPSS 22 programına aktarılarak analiz edilmiş, nitel veriler ise teori temelli oluşturulan temalar ve alt temalar bağlamında değerlendirilmiştir. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; Hollanda'da yaşayan Türkler arasında Türk kültürünü devam ettirme ortalaması, Hollanda kültürünü benimseme ortalamasından daha yüksektir. Bununla birlikte, Hollanda'da yaşayan Türklerin Hollanda toplumuyla sosyo-kültürel temasları kuşak sayısı yükseldikçe sıklaşmakta ve Hollanda kültürünü benimseme durumu da bu temaslara bağlı olarak artış göstermektedir. Sonuç olarak Hollanda'da yaşayan Türklerde, milli kültürün sürdürülmesi ve aktarımı ile Hollanda kültürünün benimsenme düzeyinin kuşaklar arasında anlamlı oranda farklılaştığı; bununla birlikte birinci kuşaktan üçüncü kuşağa doğru geçtikçe, hem milli kültürlerini muhafaza ederek hem de ev sahibi toplumun kültürünü benimseyerek entegre olma düzeylerinin yükseldiğini ifade etmek mümkündür. Anahtar Sözcükler: Göç, ulus-ötesi göç, sosyo-kültürel temas, kültürleşme, kültürel aktarım, sosyal entegrasyon, Türk kültürü, Hollanda kültürü, Hollanda'da yaşayan Türkler, Avrupa'daki Türkler.