Theses supervised by Prof. Dr. Celal Demir
14 theses · Afyon Kocatepe University
Osmanlı mekteplerinde dil bilgisi öğretimi ve Mehmet Emin'in Şarf-ı Türkî'si üzerine bir inceleme
Türkçe, geniş bir coğrafyada konuşulan kökleri çok eskiye dayanan zengin bir dildir. Böyle köklü ve zengin bir dilin grameri üzerine tarihte çok fazla esere rastlanmamaktadır. Tanzimat Dönemi'nde ana dilimiz Türkçenin öğretimiyle ilgili çalışmalar yapılmış ve Türkçenin grameri üzerine kitaplar yazılmıştır. Bu gramer kitaplarından biri de Askeri Rüşdiye Mektebi birinci sınıflarda okutulmak üzere Ķâǿimmaķâm Mehmed Emin tarafından yazılan " Śarf-ı Türkî" adlı dil bilgisi kitabıdır. Çalışmada, öncelikle bu eserin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır, ayrıca eserin içeriği, dil bilgisi öğretim yöntemi, eserdeki gramer terimleri ile dil ve anlatımı ortaya konmuştur. Çalışmada tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı mekteplerindeki dil bilgisi dersleri ve dil bilgisi öğretimi ele alınmıştır. İkinci bölümde " Śarf-ı Türkî"nin Latin alfabesine transkripsiyonlu çevirisi yapılmış, eserin bölümleri incelenerek gramer terimlerinden dizin oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise eserde kullanılan yöntem ve teknikler tespit edilmiştir. Bu çalışma " Śarf-ı Türkî"nin Türkçe öğretimindeki yeri ve önemini ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Çalışma ilgili kitap, makale, yüksek lisans ve doktora tezleri, Türkçe öğretim programları incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Dil bilgisi, Türkçe öğretimi, sarf, Mehmed Emin
Ali Seydi'nin Kitabet Dersleri adlı eseri ve Osmanlı mekteplerinde kitabet-tahrir öğretiminin incelenmesi
Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Dönemi ve ardından Meşrutiyet ile birlikte birçok alanda olduğu gibi eğitim alanında da önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu dönemden itibaren modern anlamda eğitim veren yeni mektepler açılarak bu mekteplerin ders programlarına dönemin ihtiyaçlarına göre dersler konulmuştur. Bu yeni ders programlarında yer alan derslerden birisi de kitâbet dersi olup, bu ders kapsamında bazı hususî ve resmî yazışma türleri öğretilmek hedeflenmiş, dönemin ihtiyaçlarına göre yazma eğitimi verilmiştir. Kitâbet derslerinde okutulmak üzere dönemin aydınları tarafından çeşitli ders kitapları da kaleme alınmıştır. Bu ders kitaplarından birisi de birçok okulda muallimlik yapan Ali Seydî tarafından kaleme alınan Kitâbet Dersleri adlı eserdir. Çalışmamızda, bu eserin transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır, ayrıca eserin içeriği, öğretim yöntemi, eserde geçen kavramlar ile dil ve anlatım ortaya konmuştur. Aynı zamanda eserin mülellifi olan Ali Seydî'nin hayatı ve eserleri hakkında bilgilendirmeler yapılmıştır. Çalışmada doküman tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Osmanlı mekteplerinde kitâbet-tahrir öğretiminin nasıl yapıldığına, ikinci bölümde eserin transkripsiyonlu çevirisine, üçüncü bölümde eserin bölümlerine, içerik ile yöntemine yönelik incelemelerle eserde geçen kavramlara, dördüncü bölümde Ali Seydî'nin hayatı ve eserlerine yer verilmiştir. Bu çalışma, Kitâbet Dersleri adlı eserin yazma eğitimi alanındaki önemini ortaya koymak amacıyla konuyla ilgili kitap, süreli yayın, makale ve yüksek lisans tezleri incelenerek hazırlanmıştır. Anahtar kelimeler: Kitâbet, tahrir, imlâ, Ali Seydî, yazma eğitimi
8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımda atasözü ve deyimleri kullanma becerileri üzerine bir inceleme
Ana dili eğitimi, bireylerin etkili iletişim kurma becerilerini geliştirmeleri için temel bir araçtır ve bu eğitim, özellikle yazma becerilerinin kazanılmasında kritik bir öneme sahiptir. Yazma eğitimi, bireylerin düşüncelerini açık ve etkili bir şekilde ifade edebilmeleri için gerekli araçları sağlar ve bu süreç, yazılı anlatım becerilerinin geliştirilmesini içerir. Söz varlığı, dilin temel yapı taşlarından biridir ve bireylerin ifade gücünü doğrudan etkiler. Söz varlığını oluşturan ögeler arasında temel söz varlığı, terimler, deyimler, atasözleri, ilişki sözleri (kalıp sözler), kalıplaşmış sözler (vecize), ikilemeler, argo ve jargon bulunur. Yazılı anlatımda, bu ögelerin kullanımı, metnin zenginliğini ve ifade edilen düşüncelerin derinliğini artırır. Deyimler ve atasözleri, dilin renkliliğini ve kültürel derinliğini yansıtan özel bir yer tutar. Bu ögeler, dilin sadece anlam düzeyinde değil, aynı zamanda kültürel ve sosyal bağlamda da zenginleştirilmesine olanak sağlar. Bu noktadan hareketle bu araştırmanın amacı 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarında kullandıkları atasözleri ve deyimlerin kullanım sıklıklarını ve anlamlarına uygun olarak kullanıp kullanmadıklarını tespit etmek olarak belirlenmiştir. Bu amaçla hazırlanan çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman analizine yer verilmiştir. Doküman analizinden önce detaylı bir literatür taraması yapılmıştır. Çalışma grubu olarak Afyonkarahisar Erenler Şehit Ömer Sayar Ortaokulunda 2023-2024 eğitim ve öğretim yılında 8. sınıfta öğrenim gören öğrenciler seçilmiştir. Bu çalışma grubu olay ulaşabilir olması sebebiyle seçilmiştir. 43 öğrenci araştırmanın çalışma grubunda yer almaktadır. Bu öğrenciler 8/A Şubesinde yer alan 11 erkek ve 12 kız öğrenci, 8/B şubesinde yer alan 9 erkek ve 11 kız öğrencidir. Araştırmanın verilerini Erenler köyündeki 8/A ve 8/B sınıfı öğrencilerinin yazdığı metinler oluşturmaktadır Bu metinler, atasözü ve deyimler açısından incelenmiştir. Araştırma toplamda 8 ay boyunca sürmüştür. Çalışma grubundan her ay bir metin yazmaları istenmiştir. Metinlerin konuları araştırmacı tarafından sunulmuş ve katılımcılardan bu konularda ürünler oluşturmaları beklenmiştir. Öğrencilerin çevre şartları, sosyo-ekonomik durumları, içinde bulundukları kuşağın özellikleri düşünülerek tarım, ticaret, aile, hayvancılık, eğitim- öğretim, eğlence, kültür ve teknoloji konularında metinler yazmaları istenmiştir. Bu araştırmada veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımlarında kullandıkları atasözleri ve deyimlerin kullanım sıklıklarını ve anlamlarına uygun olarak kullanıp kullanmadıklarını belirlemek amacıyla hazırlanan öğrencilerin yazma çalışmalarında toplam 19 adet atasözü kullandıkları tespit edilmiştir Bu atasözlerinden 11'i anlamına uygun kullanılırken 9'u anlamına uygun olarak kullanılmadığı görülmüştür. Metinlerde kullanılan deyimlere bakıldığında ise araştırmaya katılan öğrencilerin yazdıkları 8 metinde 276 kez deyim kullandıkları görülmektedir. Öğrencilerin deyim varlıklarının ve bu varlıkları kullanım becerilerinin atasözlerine nazaran daha iyi olduğu rahatlıkla söylenebilir. Bu çalışma, 8. sınıf öğrencilerinin yazılı anlatımda deyim ve atasözü kullanım becerilerinin önemini ve bu ögelerin dil eğitimi içerisindeki yerini vurgulamaktadır. Dil, bireylerin düşüncelerini, duygularını ve deneyimlerini ifade etme yeteneklerinin temelidir ve bu çalışma, yazılı anlatımda söz varlığının zenginleştirilmesinin, özellikle de deyim ve atasözleri kullanımının, öğrencilerin ifade biçimlerini nasıl geliştirebileceğine dair değerli içgörüler sunar. Bu bağlamda, dil eğitimi programlarının, öğrencilere bu önemli dil ögelerini etkili bir şekilde kullanma becerilerini kazandırmak için tasarlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Kazakistan'da 7. sınıf ders kitabı üzerinden ana dili öğretimi üzerine bir inceleme
Bu çalışma, Kazakistan Cumhuriyetinde 7. sınıf ders kitabı üzerinden ana dili öğretiminin incelenmesi için hazırlanmıştır. Kazakistan Cumhuriyetinde, Rus okullarında ve Kazak okullarında olmak üzere iki farklı şekilde ana dili eğitim-öğretimi yapılmaktadır. Kazak dili ve Kazak edebiyatının ayrı birer ders olarak okutulduğu Kazakistan'da; ders kitapları, ders saatleri ve ders konuları farklılık göstermektedir. Çalışmanın daha verimli olabilmesi için edebiyat kısmı araştırmaya dâhil edilmeyip sadece Kazak okullarında okutulan 7. sınıf Kazak dili dersinin eğitim-öğretimi incelenmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde ana dili ve öğretimi hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Kazakistan'daki genel eğitim sistemi ele alınıp Kazak dilinin bu eğitim sistemindeki yeri değerlendirilmiştir. Sovyetlerden günümüze Kazak dilindeki eğitim politikaları, eğitim sisteminin temelini oluşturan şahsiyetler ve bu şahsiyetlerin eğitim alanında yapmış olduğu çalışmalar da bu bölümde belirtilmiştir. Üçüncü bölümde Kazakistan'da 7. sınıf ders kitabı üzerinden ana dili öğretiminin nasıl yapıldığı yer almaktadır. Bu bölümde Kazak dili dersinde kullanılan kitapların tanıtımları yapılmış ve kitaplar biçim ve içerik yönlerinden incelenmiştir. Ayrıca ders kitabı eğitim-öğretim metotları açısından incelenerek kazanımlardan yıllık plana, kitap içerisindeki tablo ve şemalardan ders planı örneğine ve fiil zamanlarından fiil kiplerine kadar pek çok konu bu kısımda değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, ders kitabı ayrıntılı olarak incelenmiş ve kitapta yer alan konular, alıştırmalar ve ödevler örnekleriyle açıklanmıştır. Daha sonra kitap içerisindeki kazanım, konu, alıştırma, ödev ve sınav ödevlerinin tasnifi yapılarak istatistiksel veriler ortaya konulmuştur. Sonuç ve Öneriler kısmında ise Kazakistan'da 7. sınıf ana dili öğretiminin nasıl yapıldığına dair tespitler ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kazak Türkçesi, Ders Kitabı, Ana Dili Öğretimi
6. sınıf Türkçe ders kitabının değerler açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı 6. Sınıf Türkçe ders kitabında hangi değerlerin yer aldığını ve bu değerlerin metin türlerine göre dağılımını belirlemektir. Araştırma için Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu tarafından hazırlanan 2016 – 2017 eğitim öğretim yılında okutulan 6. Sınıf Türkçe ders kitabındaki toplam 30 metin incelenmiştir. Metinlerde hangi değerlerin işlendiğine ve bu değerlerin metin türlerine göre dağılımına bakılmıştır. Verilerin toplanmasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Bu yöntemle elde edilen verilerin analizinde ise içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Sonuç olarak 6. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerde tespit edilen değerlerin oranları elde edilen bulgulara göre şu şekildedir: %13 ulusal değerler, %11 saygı, %10 sevgi, %9 duyarlılık, %6 vatanseverlik, %5 sorumluluk, %5 bilimsellik, %5 bağımsızlık, %4 çalışkanlık, %4 dayanışma, %4 dinî değerler, %4 adil olma,%3 barış, %3 yardımseverlik, %3 aile birliğine önem verme, %2 özgürlük, %2 hoşgörü, %1 dürüstlük, %1 misafirperverlik, %1 sağlıklı olmaya önem verme, %1 temizlik. Değerlere yer verme oranı en fazla olan metin türleri: hikâye (%24), biyografi (%14) ve deneme (%14) dir.
12 – 15 yaş grubu çocuklarına ana dili öğretiminde Türkiye ve İngiltere'nin karşılaştırılması
Dil, insan topluluklarını millet yapan önemli bir iletişim aracıdır. Dilin sosyal hayatta, bilimde, sanatta, toplumların ilerlemesindeki etkisini göz ardı etmemek gerekmektedir. Bu nedenle ana dili öğretimi ve ana dili öğretim programı hazırlamak önemli ve millî bir görevdir. Dünya üzerindeki ülkeler, çeşitli dönemlerde kendi eğitim sistemlerine ait öğretim programları hazırlamışlardır. Hazırlanan programlar, zamana ayak uydurmak için, gelişebilmek için sürekli yenilenmiş ve güncellenmiştir. Türkçenin öğretimine ilişkin toplam 8 program hazırlanmıştır. Son program 2018 yılında uygulanmaya başlanmıştır. İngilizcenin öğretimine yönelik ulusal müfredat ise en son 2014 yılında güncellenmiş, halen o program kullanılmaktadır. Bu çalışmada, geleneksel yapısını sürdüren, yerel odaklı ve üst düzey insan yetiştirmeyi başarabilen İngiliz öğretim programının, Türkçe öğretim programı ile 4 temel dil becerisi ve ana dili ders kitapları incelenmiştir. Çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, kavramsal çerçeve; ikinci bölümde, Türk eğitim sistemi ve ana dili öğretimi/Türkçe öğretimi ile İngiltere eğitim sistemi / ana dili öğretimi; üçüncü bölümde ise bulgular ve yorumlara yer verilmiştir. Çalışmada kullanılan kaynaklar "Kaynakça" bölümde; ekler ise "Ekler" bölümünde gösterildi. 12 – 15 yaş arası öğrencilere verilmek istenen bilgi, beceriler öğretim programları temel alınarak karşılaştırılmıştır.
Gülten Dayıoğlu'nun hikâye ve romanları ile ortaokul 6. sınıf öğrencilerine kelime öğretimi: Kahramanmaraş Elbistan örneği
Bu çalışma, planlı okuma etkinliklerinin öğrencilerin söz varlığını arttırmada etkisinin olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma Kahramanmaraş İli Elbistan İlçesi'nde 6. sınıfa devam eden 30 öğrenci üzerinde yapılmıştır. Ön test ve son teste dayalı kontrol gruplu araştırma desenin benimsendiği çalışmada, Dayıoğlu'nun beş eserinden belirlenen kelimelere yönelik kelime testi geliştirilmiştir. Kelime testi deney ve kontrol grubundaki öğrencilere uygulanmıştır. Deney grubuna, verilen okuma planı doğrultusunda eserler on hafta içinde okutulmuş, kontrol grubuna ise eserler okutulmamıştır. Çalışmada elde edilen verilerin anlamlılığını belirlemek amacıyla SPSS istatistik programı aracılığıyla Mann-Whitney U ve Wilcoxon İşaretli Sıra Farkı testleri uygulanmıştır. Araştırma sonucunda deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin son test puanları arasında anlamlı bir fark olduğu yani planlı okuma etkinliklerinin kelime öğretimine katkı sağladığı; deney grubundaki öğrencilerin kalıcılık testi ile son test puanı arasında fark olmadığı yani öğrenilen kelimelerin kalıcı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Okuma, kelime öğretimi, kelime hazinesi, söz varlığı, planlı okuma etkinlikleri.
7. sınıf öğrencilerinin anlatım becerileriyle ilgili metaforik algıları: Siverek ilçesi örneklemi
Bu araştırmada, ortaokul 7.sınıf öğrencilerinin konuşma ve yazma becerilerine ilişkin algılarını metafor yoluyla ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Nitel araştırma desenlerinden olgubilim deseni ve amaçlı örneklem yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. Bu araştırma grubunu 2018-2019 eğitim öğretim yılı Şanlıurfa ilinin Siverek ilçe merkezindeki 6 ortaokulun 7.sınıfında öğrenim görmekte olan 434 öğrenci oluşturmuştur. Ancak bazı öğrencilerin metafor üretmemeleri, ürettikleri metaforlara gerekçe yazmamaları ve boş kağıt vermeleri nedeniyle çalışmaya 256 öğrenciyle devam edilmiştir. Öğrencinin 153'ü kız, 103'ü erkek öğrencidir. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Araştırmaya katılan 7.sınıf öğrencilerinin konuşma ve yazma becerilerine yönelik düşüncelerini anlamak için, uzman görüşleri doğrultusunda öğrencilere "Konuşma………. gibidir; çünkü………" ve "Yazma……. gibidir; çünkü…………." sorularından oluşan iki soru sorulmuştur. Araştırmada elde edilen veriler, nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda konuşma ve yazma kavramına ilişkin 512metafor üretilmiştir. Öğrencilerin, konuşma kavramına yönelik ürettikleri metaforlar ortak özellikleri dikkate alınarak 17 farklı kategori altında toplanmıştır. Öğrencilerin, yazma kavramına yönelik ürettikleri metaforlar ortak özellikleri dikkate alınarak 21 farklı kategori altında toplanmıştır. Araştırma sonucunda, öğrenciler konuşmayı daha çok iletişim ve ihtiyaç olarak adlandırırken yazmayı ise duygu ve düşüncelerin aktarımında kullanılan bir rahatlama aracı olarak nitelemektedirler. Araştırma sonuçlarına bütün olarak baktığımızda öğrencilerin konuşma ve yazma kavramına ilişkin olumlu algılara sahip oldukları saptanmıştır.
Cumhuriyet dönemi Türkçe programlarında yazım eğitimi
Her dilin yazılı anlatımında düzeni, birliği sağlamak amacıyla çeşitli kurallar bulunur ve bu kurallar söz konusu dilin yazım (imla) sistemini oluşturur. Yazım eğitimi, bireylere kelimelerin doğru yazımını öğretmek ve noktalama işaretlerini doğru, amaca uygun bir şekilde kullanma alışkanlığı kazandırmak amacıyla verilmektedir. Türkçe dersi öğretim programlarının birçoğunda yazım ve noktalama konusu, çeşitli açıklamalarla verilmiş olsa da programların içeriği incelendiğinde yazım eğitimine dair verilmiş açıklamaların diğer öğrenme alanlarına göre hem daha az hem de ayrıntıdan uzak olduğu görülür. Yazım ve noktalama konusu ile ilgili olarak Türkçe dersi öğretim programlarında yer alan amaçlar, kazanımlar ve açıklamalar ise öğrencilerin anlama/kavrama düzeyine uygun bir şekilde düzenlenmemiştir. Bu çalışmada, 1924 yılından 2018 yılına kadar hazırlanmış Türkçe dersi öğretim programlarının, yazım eğitimi ile özellikleri üzerinde durulmuştur ve bu programlar içerik yönünden değerlendirilmiştir.
2006 ve 2018 Türkçe dersi öğretim programlarının ortaokul dil bilgisi öğretimi açısından karşılaştırılması
Dil bilgisi öğretimi, dört temel dil becerisinin gelişmesinde ve bu becerilerin sorunsuz bir şekilde davranışa dönüşmesinde oldukça önem arz etmektedir. Bu sebeple dil öğretimine yönelik yapılan faaliyetlerde dil bilgisi kurallarının en verimli şekilde öğretilmesi hedeflenmektedir. Ana dili olarak Türkçenin öğretimi bağlamında öğretilen dil bilgisi kuralları, öğretim programlarındaki kazanımlara ve açıklamalara bağlı olarak öğretim faaliyetleri içerisindeki yerini almaktadır. Ancak dil bilgisi kuralları, öğretim programları çerçevesinde farklı yapılarda yer almakta ve buna bağlı olarak dil bilgisi öğretiminde farklı öğretim tarzları benimsenmektedir. Benimsenen bu öğretim tarzları, dil bilgisi öğretimine bağlı unsurları da beraberinde farklılaştırmaktadır. Bu çalışmada 2006 ve 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programları (5-8. Sınıf), dil bilgisi öğretimi müfredatına yönelik incelenmiş ve bu programların dil bilgisi öğretimi bağlamındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya çıkarılmıştır. Bu çerçevede çalışma kapsamında betimsel tarama modellerinden doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar modern dil bilgisi öğretimi anlayışı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dil bilgisi, karşılaştırma, Türkçe öğretim programı, 2006, 2018.
Mehmed Abdülkadir'in Kâvâʿid-i Lisân-ı Türkî adlı eserinin Türkçe öğretimindeki yeri ve önemi
Tanzimat Dönemi ile birlikte Türkçenin eğitim ve öğretimine yönelik birçok eser kaleme alınmıştır. Mekteb-i Saâdet Müdürü olarak görev yapan Mehmed Abdülkadir'in 1905 yılında yazmış olduğu 68 sayfalık "Kavâʿid-i Lisân-ı Türkî" adlı eser de bunlardan birisidir. Çalışmamızda "Kavâʿid-i Lisân-ı Türkî" adlı eserin transkripsiyonlu çevirisi ve değerlendirmesi yapılmıştır. Çeviri yapılırken eserin orijinaline bağlı kalınmış, ekleme ya da çıkarmaya başvurulmamıştır. Araştırma esnasında tarama yöntemi kullanılmış, dönemin dil bilgisi çalışmaları incelenmiştir. Dört bölümden oluşan çalışmamızda ilk bölümü, Türkçenin eğitim-öğretim tarihi başlığı oluşturmaktadır. Bu bölümde dilin tanımına, Türkçe öğretiminin tarihçesine, Türkçe öğretimi ile ilgili önemli çalışmalara, Tanzimat Dönemi eğitim kurumlarında Türkçe öğretimine, Tanzimat Dönemi'nde ve sonrasında yazılan gramer kitaplarına yer verilmiştir. İkinci bölümde Mehmed Abdülkadir'in kısaca hayatı ve eserlerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde "Kavâʿid-i Lisân-ı Türkî" adlı eserin günümüz Türkçesine transkripsiyonlu çevirisi yapılmıştır. Dördüncü bölümde ise söz konusu eserin orijinalindeki başlıklara bağlı kalınarak incelemesi yapılmış, Türkçe öğretimindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızın sonuna bir terimler sözlüğü de eklenmiştir. Eserde geçen terimler belirlenerek bu terimlerin günümüzdeki karşılıkları yazılmış ve bir sözlük oluşturulmuştur.
2018 Türkçe dersi öğretim programı ile 2019 lise giriş sınavı arasındaki ilişki üzerine bir inceleme
Eğitim öğretim etkinlikleri öğretim programlarının kılavuzluğu ile gerçekleşir. Öğrencilere verilmesi gereken kazanımların daha iyi nasıl verilebileceği, hangi kazanımın hangi sınıf seviyesine uygun olduğu sorularının cevaplarını öğretim programları verir. Eğitim öğretim etkinliklerinin sonunda gerçekleştirilen ölçme-değerlendirme çalışmaları eğitim öğretimin çıktılarını görmek açısından çok önemlidir. Okullarda ve öğretim kademelerinin son sınıflarında merkezî olarak gerçekleştirilen üst eğitim kurumlarına yerleştirme sınavlarında sorulan soruların öğretim programında yer alan kazanımlarla uyumlu olması gereklidir. 2005 yılından bugüne uygulamakta olduğumuz yapılandırmacı yaklaşım ile oluşturulan öğretim programlarımızın sonuncusu olan 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı ile bu programla verilen eğitim sonucunda yapılan 2019 LGS'deki Türkçe soruları arasındaki uyum incelenmiştir. 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programı ile birlikte Türkçe dersinde birçok yeni kazanım ve soru tipi ortaya çıkmıştır. Bu kazanımların ve soru tiplerinin öğrencilere kavratılması için en önemli materyal olan ders kitaplarının yeni öğretim programının hedeflerine uygun olarak oluşturulmadığı görülmüştür. 2018 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan kazanımların 2019 LGS Türkçe sorularında yeterince örneklenemediği, Türkçe dersinin dört öğrenme alanından dinleme ve konuşma becerilerinin hiç ölçülemediği, yazma becerisinin ise asgari seviyede ölçüldüğü tespit edilmiştir. Ölçülmeye en çok çalışılan alan olan okuma becerisine yönelik soruların ise kazanımlarla ve öğrencilere edindirilmek istenen becerilerle tam olarak örtüşmediği tespit edilmiştir. Okumaya yönelik sorularda ortaya çıkan bu durumun sebebi Türkçe dersi kazanımlarının sadece çoktan seçmeli testlerle tam olarak ölçülememesidir. Bu bakımdan Türkçe dersindeki ölçme çalışmalarında tüm dil becerilerini ölçebilecek araçlara yer verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Salih İhsan'ın Osmanlı Lisanı adlı eserinin Türkçe öğretimindeki yeri ve önemi üzerine bir inceleme
Tanzimat Dönemi ile hız kazanan Türkçenin eğitimi ve öğretimine yönelik çalışmalardan biri de bu dönemde çokça rastlanan dil bilgisi kitaplarının yazılmasıdır. Bahriye Mektebinde kitâbet derslerine giren Salih İhsan'ın 1896 yılında yazmış olduğu "Osmanlı Lisanı" adlı eser, öğrencilerin öteden beri ihtiyaç duydukları dil bilgisi, imla ve yazmaya dair bilgileri içeren derli toplu bir eser ortaya koyma iddiasıyla rüşdiyelerde okutulmak üzere kaleme alınmıştır. Çalışmanın temeli "Osmanlı Lisanı" adlı eserin Latin harflerine birebir transkripsiyonlu aktarımı, içindeki dil bilgisi terimlerinin tespiti ve açıklanması ile eserin Türkçe öğretimi açısından yerinin ve öneminin belirtilmesinden ibarettir. Araştırma esnasında tarama yöntemi kullanılmıştır. Eser dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Türkçenin eğitimi ve öğretimi tarihine, ikinci bölümde Salih İhsan'ın hayatına, eserlerine ve eğitim anlayışına, üçüncü bölümde "Osmanlı Lisanı" adlı eserin Latin harflerine transkripsiyonlu aktarımına, dördüncü bölümde ise söz konusu eserin içindeki başlıklara bağlı kalınarak incelenmesine yer verilmiştir. Çalışmanın sonuna ayrıca eserde geçen dil bilgisi terimlerinden ve karşılıklarından oluşan bir terimler sözlüğü eklenmiştir. Bu çalışma ile "Osmanlı Lisanı" adlı eserin Türkçe öğretimi açısından ihtiva ettiği değer ortaya konmuş; çalışmanın hazırlanması esnasında konuyla ilgili kitap, süreli yayın, makale ve yüksek lisans tezleri incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Dil Bilgisi, Salih İhsan, Tahrîr, Türkçe Öğretimi, Tanzimat
Cumhuriyet Dönemi Türkçe öğretim programlarının okuma eğitimi yönünden değerlendirilmesi
Dil, iletişim aracı olmasının yanında toplulukları millet yapan önemli bir bağdır. Dilin iletişim alanındaki öneminin yanı sıra milletlerin bilimde, teknikte ve sanatta ilerlemelerindeki katkısı göz ardı edilemez. Bu sebeple ana dili öğretim programları hazırlamak zorunluluktur. Ülkemizde de çeşitli yıllarda Türkçe öğretim programları hazırlanmıştır. Bu programlar zaman içinde geliştirilmiş, yenilenmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nde ilki 1924 yılında hazırlanan Türkçe öğretim programlarının her geçen dönem daha iyi, daha kullanışlı duruma geldiklerini görmekteyiz. Çalışmamızda bu öğretim programlarının okuma alanlarının amaç ve kazanımlarının karşılaştırılmasına yer verdik. 1924 yılındaki programdan 2015 yılında hazırlanan taslak Türkçe öğretim programına kadar bütün programların okuma alanlarının özellikleri ve bu programların içerik yönünden değerlendirilmesi üzerinde durduk. Eskiden Türkçenin öğretimine yönelik ciddi bir program yapılmamıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarıyla bu eksikliğin giderilmesinin önemi fark edilince ana dilimiz Türkçeyi merkeze alan öğretim programı hazırlama çalışmaları hızlanmıştır. İlki 1924 yılında hazırlanan Türkçe öğretim programını sonraki yıllarda hazırlanan programlar takip etmiştir. O günden bu yana 1929, 1931, 1938, 1949, 1962, 1981 programları hazırlanarak uygulanmıştır. Günümüzde ise 2006 yılında uygulanmaya başlayan program kullanılmaktadır ama program geliştirme çalışmaları devam etmektedir. Çalışmayla, programların okuma alanlarının karşılaştırılmasına çalışılmıştır. Bu çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; dil, ana dili, program ilişkisi, programların felsefelerine ve değiştirilme nedenlerine değinilmiştir. İkinci bölümde "Araştırma Yöntemi"nden bahsedildi. Üçüncü bölümde programların genel özellikleri, değerlendirilmesi, programların okuma alanları, okuma türleri üzerinde durulmuştur. "Sonuç ve Öneriler" başlığı yazıldı ve çalışmanın hazırlanmasında kullanılan kaynaklar "Kaynakça" bölümünde gösterildi. Anahtar Kelimeler: dil, ana dili, öğretim programı, okuma becerisi, kazanım.