Theses supervised by Prof. Dr. Bilgehan Pamuk
14 theses · Gaziantep University
212 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin (H. 1290-1294 / M. 1873-1877) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Ne geleceğin planı yapılırken geçmişten kopulabilir, ne de gelecek için geçmiş yok sayılabilir. Aydınlatılan belge ve konular devletlerin özellikle siyasi tarihlerinin güçlenmesini sağlamaktadır. Son yıllarda yerel tarih araştırmalarında gün yüzüne çıkan şer'iyye sicilleri Osmanlı taşra işleyişinin, en derin izlerini taşıyan önemli kaynaklardandır. Bu kaynaklar sayesinde Devlet-i Aliye-yi Osmaniye'nin yönetimdeki işleyişini muazzam bir şekilde ortaya koymaktadır. Yapılan çalışma çeşitli belge ve konuları ihtiva etmemiş olsa bile, döneminde kayda geçirilmesi ve saklanması devletin sağlam temeller üzerinde oturmuş olduğu gözardı edilemez bir gerçektir. Şer'iyye sicilleri, kadıların davalardaki hükümleri ve merkezden gönderilen emir, ferman ve beratlar ihtiva eden belgelerden oluşmaktadır. Şer'i mahkemelerden kalan bu defterler birinci elden kaynak özelliği taşımaktadır Osmanlı'daki sosyal devlet anlayışının taşradaki en güzel örneklerinden birini sunan 212 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili belgeleri eytam sandığı kayıtlarını içermektedir. Sadece kefalet ve rehin borçlarının kaydedildiği belgelerden oluşmaktadır. Geçmişten günümüze hangi dil ve alfabeyle yazılmış olurlarsa olsunlar gün yüzüne çıkarılan her belge o milletin tarihi zenginliğiyle beraber sahip olduğu tüm değerleri insanlığa ulaştırır. Yapılan çalışmada XIX. yüzyılın ikinci yarısında Urfa'ya ait yerel bilgiler gün yüzüne çıkarılmıştır. 212 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili 93 varak, 186 sayfa, 584 belgeden oluşmaktır. Dört bölümden oluşan çalışmanın ilk bölümünde Urfa'ya ait bilgiler, şer'i mahkemeler ve bu mahkemelerdeki görevliler ve tutulan belgelerle ilgili genel bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde 212 numaralı Urfa Şer'iyye Sicili'nin transkribi ve transkribe bağlı belge özetleri yapıldı. Üçüncü bölümde materyal ve yöntem ve dördüncü bölümde transkribi yapılan belgelere ait bulgular gün yüzüne çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Şer'iyye Sicili, Urfa, Kadı
190 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi(s. 98-198)
Osmanlı devlet teşkilatında en yüksek yönetim organı olan Divanıhümayun'da alınan kararların yazıldığı defterlere Mühimme Defteri denilir. Bu çalışmanın konusu olan 190 Numaralı Mühimme Defteri, bir Rikâb Mühimmesidir. Rikâb Mühimmeleri, divana başkanlık eden sadrazamların seferde bulunduğu sırada yerine vekil olarak bakan sadaret kaymakamının başkanlığında yapılan Divan toplantılarında tutulurdu. Çalışmada, defterin 98-198 sayfaları arasındaki Hicri 1203-1204 (M. 1789) tarihli hükümlerin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılmıştır. Bu tarihler, Osmanlı tarihinde önemli olayların yaşandığı III. Selim'in padişahlığının ilk aylarına rastlamaktadır. Başta Avusturya ve Rusya ile yapılan savaş olmak üzere Osmanlı Devleti ile ilgili siyasi, askeri ve ekonomik konularda bir çok bilginin yer aldığı hükümler, Nizâm-ı Cedid ıslahatları öncesi devlet kurumlarının durumu hakkında da önemli bilgiler vermektedir. Savaş sebebiyle komutanlara gönderilen hükümlerde; Osmanlı Devleti'nin askerî bakımdan zor durumda olduğu, düşman sınırındaki kalelerde asker, erzak ve mühimmat sıkıntısı çekildiği görülmektedir. Asker ihtiyacı sebebiyle eyalet ve sancaklardan acele olarak kuvvet gönderilmesi istenmektedir. Merkezi otoritenin zayıflaması yüzünden sefere katılmaları emredilen birçok görevli emirlere uymamıştır. Osmanlı donanması, bir yandan Karadeniz'de Rus donanması ile savaşırken öte yandan Akdeniz'de korsan gemilerinin faaliyetlerini önlemeye çalışmaktadır. Taşra teşkilatının bozulmasıyla halk, görevlerini suistimal eden yerel yöneticilerin zulmüne uğramış, bu durumun engellenmesi için Anadolu ve Rumeli eyaletlerine Adaletnameler gönderilmiştir. Bununla birlikte merkezi yönetimin zayıflaması ve savaşın yarattığı olumsuz etkiler sonucu artan eşkıyalık olayları, devleti uzun süre meşgul etmiştir. Araştırmanın birinci bölümünde Mühimme Defterleri hakkında genel bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, literatür bilgileri ile çalışmanın konusunu oluşturan 190 Numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve hüküm özetleri yer almaktadır. Üçüncü bölümde araştırmada kullanılan materyaller ve uygulanan yöntem açıklanmış, son olarak dördüncü bölümde ise defterin şekil ve muhteva özellikleriyle ilgili tespitler yapılmıştır.Anahtar kelimeler: Mühimme Defteri, Rikâb Mühimmesi, III. Selim
190 numaralı Mühimme Defteri'nin özetli transkripsiyonu ve değerlendirilmesi: H. 1203-1204, M. 1789-1790; sayfa 1-97
Osmanlı devletinde, merkezi teşkilatının en önemli kurumlarından birisi Divan-ı hümayundur. Divan-ı hümayunda, devletin; siyasi, askeri, mali ve sosyal içerikli konuları görüşülerek karara bağlanmaktadır. Divanda alınan kararlar, padişahın onayından sonra, suretleri Mühimme defterine kaydedilirdi. Mühimme defterleri, Reisülküttap başkanlığında, Beylikçi kaleminde ki kâtipler tarafından yazılırdı. Bundan dolayı Mühimme defterleri yazıldıkları dönem için oldukça zengin bilgiler içeren kıymetli belgelerdir. Bu bakımdan 1203-1204 (H) /1789-1790 (M) yılını kapsayan 190 numaralı Mühimme defteri de kendi dönemini aydınlatacak eşsiz bir hazine sandığı niteliğindedir. 190 numaralı Mühimme defteri III. Selim'in tahta çıkışı ile başlamakta ve saltanatının ilk yılları ile ilgili bilgiler içermektedir.Anahtar kelimeler: Mühimme defteri, Divan-ı Hümayun, III. Selim
131 numaralı Ayntâb Şer`iyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (h.1182-1195 / m.1768-1780, s.l-96)
Osmanlı tarihinin en önemli arşiv kaynaklarından bir tanesi de Şer'iyye Sicilleridir. Ait oldukları dönem ve yer hakkında oldukça önemli bilgiler veren Şer'iye Sicillerinden faydalanma konusu, bugün için belli başına bir problem olmaktadır. Bu durum ise sicillerden faydalanma konusunu belirli bir metoda bağlı kılmayı zaruri hale getirmektedir. İşte bu açıdan Türkiye'de bulunan bütün sicillerin fihristlerinin yapılması zorunludur. Bu çalışmamızda, Türk tarihi ve kültürü açısından büyük bir önem taşıyan Şer'i ye Sicillerinden sadece bir tanesinin fihrist ve tanıtımının yapılması suretiyle, bu alanda yapılan çalışmalara bir örnek teşkil etmesi amaçlanmıştır. Osmanlı Devleti'nin yerel mahkeme kayıtları olan Şer`iye sicilleri şehir tarihçiliğinin en önemli kaynakları olduğu gibi sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan son derece önemlidir. Bu çalışmada H.1182- 1195(M. 1768-1780) tarihlerini ihtiva eden ve 96 sayfadan oluşan 131 numaralı AyntâbŞer`iyyeSicilinin sayfasının transkript ve değerlendirilmesi yapıldı. Sicilde yer alan belgelerin miras, , tereke kayıtları, alacak- verecek davaları, vasi ve vekil tayini, nafaka talepleri, tarla satışı, naibe tayini, gedik tımarı ve buyururdu gibi konularla ilgili olduğu görüldü. Neticede Gaziantep'in yaklaşık iki buçuk asır önceki durumunun anlaşılmasına katkı sağlandı. Ayrıca Müslüman ahalinin durumunun ve sosyal yapısının nasıl olduğu hakkında bilgi edinildi.Anahtar kelimeler: Kadı, Şer'iyye Sicili, Gaziantep
137 numaralı Ayıntab Şer'iyye Sicilinin (h. 1216-1220 /m. 1801-1806) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Osmanlı Devleti'nin mahkeme kayıtları olan Şer'iyye Sicilleri yerel tarihçalışmalarının en önemli kaynakları arasında yer almaktadır. Şer'iyye Sicilleri, zengin içeriği ile Osmanlı Devleti'nin tarini çeşitli yönleriyle aydınlatmamızı sağlayan önemlikaynaklardandır. Şer'iyye Sicilleri ait oldukları bölgenin; nüfusu, ticarî faaliyetleri, dinive sosyal yapıları vb. hakkında bilgi içerir. Şer'iyye Sicilleri ile ilgili yapılançalışmalarla, Osmanlı Devleti'nin idarî teşkilatlanması ve hukukî yapısı hakkında dabilgilere erişilir. Böylece Osmanlı Devleti'nin sosyo-ekonomik tarihi hakkında önemliveriler elde edilir. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin sınırları içinde olup günümüzde birçokdevlet kuran toplumların tarihini aydınlatması bakımından da Şer'iyye Sicilleri büyükönem taşımaktadır. Şer'iyye Sicilleri'nin tarihsel ehemmiyetinden yola çıkarak yereltarih çalışmalarına katkı sağlaması düşüncesiyle bu çalışma meydana getirildi. Buçalışmada H.1216-1220 ( M. 1801-1806) yıllarını kapsayan 87 varak 172 sayfa olan 257mahkeme kaydının yer aldığı 137 numaralı Ayntâb Şer'iyye Sicili'nin transkrip vedeğerlendirilmesi yapıldı. Belge çeşitliliği bakımından zengin içeriğe sahip olan sicildeyer alan belgelerin vergi tahsili, asker toplama, dilekçe usulüyle görevlendirme, memurve hizmet atamaları, asayişin sağlanması ile ilgili ferman ve buyuruldu; vesâyet, miras,borç, takas, diyet, sulh, vekâlet ve vakıf ile ilgili hüccetler, terekeler, ilgili kayıtlar vb. ileilgili olduğu görüldü. Bu belgeler ışığında H. 1216-1220 M. 1801-1806 yılları arasındaAyntâb'ın sosyo-ekonomik, kültürel, idari, mimari vb. tarihi hakkında önemli bilgileredinilebilir. Böylece Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılın ilk yarısında meydana gelensosyo-ekonomik ve siyasal gelişmelerin Ayntâb'a yansımaları hakkında bilgilere ulaşılır.Anahtar Kelimeler: Şer'iyye Sicili, Osmanlı Devleti, Ayntâb, Buyuruldu,Hüccet, Tereke
Serasker Mehmet Rıza Paşa
Bu çalışma, II. Abdülhamit döneminin önemli asker ve devlet adamlarından biri olan Serasker Rıza Paşa'nın (1845-1920) biyografisinden oluşmaktadır. Rıza Paşa, 1845 yılında Koca Mustafa Paşa semtinde dünyaya gelir. 1857 yılında kaydolduğu Askerî Lise'deki eğitimini tamamladıktan sonra 1866 yılında Harbiye Mektebi'nden mezun olur. Üsteğmen rütbesiyle Şumnu'da aynı yıl memuriyet hayatı başlar. İlk önemli başarısını 1866 yılındaki Girit isyanında gösterir ve burada komutanlarının dikkatini çeker. 1888 yılında Yıldız Sarayı'nın korunmasından sorumlu olan Arap ve Arnavut askerler arasında yaşanan problemi hızlıca çözer. Böylelikle II. Abdülhamit'in güvenini kazanan Rıza Paşa, Yıldız Sarayı'nın muhafazasından sorumlu olan İkinci Fırka'nın kumandanlığına atanır. 1891 yılında da rütbesi Müşirliğe çıkarılarak Seraskerliğe getirilir. Yeni görevine başladığında ordunun lojistik açıdan iyileştirilmesi için çalışmalarda bulunur. 1897 yılında çok kritik bir karar alarak II. Abdülhamit'i ikna eder ve zaferle neticelenecek olan Osmanlı-Yunan Harbini başlatır. Bu savaşta elde ettiği başarı kendisine büyük bir şöhret kazandırır. Seraskerliği müddetince, Anadolu ve Rumeli'de yaşanan olayları yakından takip ederek güvenlik ve asayişin sağlanması için birçok çalışmalar yapar. Bunun yanı sıra, maliye, eğitim, kalkınma vs. konularında da görüşlerini bildiren yazılar kaleme alır. 1908 yılında II. Meşrutiyet ilan edilmeden iki gün önce, sadrazam Sait Paşa ile arası açık olduğu için oluşturulan kabinenin dışında bırakılır. Yeni yönetim, Rıza Paşa'yı Midilli adasına sürgüne gönderir. Sürgünden döndükten sonra Fransa'ya gider ve 1920 yılında burada vefat eder. Göreve başladığı 1866 yılından Seraskerlikten azledildiği 1908 yılına kadar yaptığı çalışmalar, Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılın ikinci yarısındaki askeri, sosyal, ekonomi ve siyasi tarihine ışık tutması bakımından önemlidir. Çalışmanın esas kaynakları, arşiv belgeleri ile Rıza Paşa'nın Hülasa-i Hatırat ve Hatırat isimli eserleridir. Bunun yanı sıra süreli yayınlar, oğlu Süreyya İlmen'in hatıraları, literatürde konuyla ilgili kitap ve makaleler de araştırmanın kaynakları arasındadır. Anahtar Kelimeler: Rıza Paşa, Seraskerlik, II. Abdülhamit, 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı, Nizamiye Hazinesi.
6 Numaralı Halep Şer'iyye Sicili'nin tercümesi ve değerlendirilmesi, s. 100 - 200
Osmanlı Devleti‟nin önemli eyaletlerinden biri olan Halep Eyaleti gerek sosyal gerekse kültürel açıdan her dönemde önemini korumuş bir bölgedir. Kültürel çeşitliliği ve bu çeşitliliğin belgelere yansımasının yanında ticari canlılığı ile dikkat çekici bir bölge olarak karşımıza çıkmaktadır. Halep Eyaleti‟ndeki farklı dini ve etnik unsurların beraberce yaşaması, sosyal ihtiyaçların karşılanması amacıyla kurulan vakıflar ve kültürel hayatın renkli bir örneği olan kitap çarşısının varlığı bölgenin bir çok yönden zenginliğini ortaya koymaktadır. 16. asrın sonlarına doğru Halep şehrinin genel durumun ne olduğunu ortaya koymayı amaçlayan bu çalışma ile bölgenin sosyo-kültürel ve ekonomik yapısı aydınlatılmaya çalışılmıştır.
96 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (s. 1-99)
Divân-ı Hümâyûn, devlet meselelerinin görüşülerek karara bağlandığı ve her türlü dâva ve şikâyetlerin görüşüldüğü üst düzey bir karar organıdır. Divan-ı Hümâyûn toplantılarında müzâkere edilen dâhilî ve haricî meselelere ait önemli siyasî, askerî, içtimaî ve iktisadî kararların kaydedildiği defterler ise Mühimme Defterleri olarak bilinir. Mühimme defterleri muhtevaları itibariyle pek çok araştırma sahasını ilgilendiren bir özelliğe sahip olmalarının yanı sıra Osmanlı Devleti?nin merkez ve taşra teşkilâtındaki idarî ve askerî kurumların karşılıklı ilişkileri, çalışma t?arzları ve fonksiyonları hakkında önemli bir tarihi kaynaktır. Özellikle XVI, XVII ve XVIII. yüzyıllar üzerine yapılan araştırmalar için en önemli kaynaklardandır. 96 Numaralı Mühimme Defteri, IV. Mehmed Dönemi?nin 1678-1679 yılları arasındaki olaylarını ihtiva etmekte ve toplam iki yüz beş sayfadan oluşmaktadır. Tezde ise 1-99 arasındaki sayfalar incelenmiştir. Defterin ağırlıklı konularını; ahali arasındaki anlaşmazlıklar, vakıf ve vakıf arazileri, çeşitli vergiler ve vergilerin toplanması, sefer hazırlığı ve sefer için gerekli olan mühimmatın temini ve belirlenen yerlerde hazır edilmesi gibi idari, askeri, siyasi, içtimai ve iktisadi konular oluşturmaktadır. Çalışmada IV. Mehmed Dönemi, Divân-ı Hümâyun ve Mühimme Defterleri hakkında genel bilgiler verilmesinin yanı sıra defterin transkripsiyon ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın sonuna metnin tıpkıbasımından örnekler ve ayrıntılı indeks eklenmiştir.
109 numaralı Üzeyr (Özer) Sancağı Tapu Tahrir Defterinin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Tahrir defterleri, zengin içeriği ile Osmanlı Devleti'nin tarihi yönlerini aydınlatan önemli kayıtlardandır. Özellikle yerel tarih araştırmalarında bu defterler oldukça faydalı veriler sunmaktadır. Tahrir defterleri ait oldukları bölgenin, köyleri, mezraları, vergi mükellefi nüfusu, vergileri vb. hakkında bilgiler içerir. Çalışma konusu olan 109 numaralı tahrir defteri, 1516 yılında Osmanlı Devleti'nin hakimiyetine giren Üzeyr sancağı ile ilgili bilgiler içermektedir. Bu tez çalışmasında M. 928-H. 1521 yılında tutulmuş olan bu defterin transkripsiyonu (çevirisi) yapılarak, defterde yer alan bilgiler doğrultusunda söz konusu dönem içerisinde Üzeyr sancağına bağlı nahiyeler ile bu nahiyelere bağlı yerleşim yerleri ve buraların sosyo-iktisadi durumu irdelenmeye çalışılmıştır.Üzeyr sancağı bu dönemde üç nahiyeden oluşmaktadır. Bunlar Arsuz, İskenderun ve Üzeyr nahiyeleridir. Çalışmanın değerlendirme kısmında bu nahiyeler incelenmiştir. Bunun yanı sıra değerlendirme bölümünde bir özet defter olan 109 numaralı tahrir defterinde adı geçen Antakya, Kınık, Berendi ve Bakras nahiyeleri ile ilgili bilgiler de sunulmuştur. Halkın geçim kaynakları, nüfusu ve yaşam tarzları da değerlendirme bölümünde açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Tahrir, Üzeyr, İskenderun.
96 numaralı Mühimme Defteri'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi (H. 1089-1090/M. 1678-1679)
Devlet ve millet meselelerinin görüşülerek karara bağlandığı, her çeşit dava ve şikayetlerin halledildiği padişah adına hüküm veren üst düzey karar organına Divân; toplantılarda görüşülen dâhilî ve haricî meselelere ait siyasî, askerî, iktisadî ve sosyal açıdan önemli kararların kaydedildiği defterlere de Mühimme Defterleri denirdi. Muhtevaları itibariyle pek çok araştırma sahasını ilgilendiren Mühimme defterleri, Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra teşkilâtındaki idarî ve askerî kurumların karşılıklı ilişkileri, çalışma tarzları ve fonksiyonları hakkında önemli bir tarihi kaynaktır.Mühimme defterleriözellikle XVI, XVII ve XVIII. yüzyıllar üzerine yapılan araştırmalar için en önemli kaynaklardandır. Çalışma tezi olan 96 Numaralı Mühimme defteri, IV. Mehmed DönemiH. 1089-1090 (M. 1678-1679)tarihleri arasındaki olayları kapsamakta ve toplam 205 sayfadan oluşmaktadır. Defterin 100-199 arasındaki sayfaları incelenmiş olup, 200, 201, 202, 203, 204 ve 205 numaralı sayfaları tamamen boştur.Defterin cildinin üzerindeki etiket çelenk şeklindedir ve etrafı çiçekle süslenmiş olup, içinde Arapça "Defter-i Mühimme ve Fî Evâil-i Rebîü'l-evvel Sene 1089 İlâ Evâhir-i Rebîü'l-evvel Sene 1090"yazısı bulunmaktadır. Bu yazının alt kısmında Arapça 96 rakamı ve üst kısmında ise 96 kaydı bulunmaktadır.Ahali arasındaki anlaşmazlıklar, vakıf ve vakıf arazileri, çeşitli vergiler ve vergilerin toplanması gibi idari, askeri, siyasi, iktisadi ve sosyal konular, defterin ağırlıklı konularını oluşturmaktadır. Çalışmada Divân-ı Hümâyun, IV. Mehmed dönemi ve Mühimme defterleri hakkında bilgiler verilmiştir. Hükümler tek tek incelenip tıpkıbasım, transkripsiyon ve özeti bir arada ele alınmış olup, hükümlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Çalışmanın sonunda ayrıntılı indeks eklenmiştir. Anahtar kelimeler: Divân-ı Hümâyun, IV. Mehmed, Mühimme defterleri.
40 numaralı Ayntâb Şer'iyye Sicilinin (H. 1103-1104 /M. 1692-1693) transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Mahkeme kayıtları olarak bilinen Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı tarihinin araştırılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Zira bir bölgenin sosyo-ekonomik yapısının öğrenilmesine ve son dönemde hızla gelişen şehir tarihçiliğine ana kaynak teşkil eden Şer'iyye Sicilleri, dönemin siyasi yapısı yansıtan oldukça zengin bir içeriğe sahip kaynaklar olarak karşımıza çıkmaktadır. Hicri 1103–1104 (M. 1692–1693) tarihli, 40 Numaralı Ayntâb Şerٔ iyye Sicili toplam 220 sayfadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, Şerٔ iyye sicilinin 110 ve 220 sayfalık kısmının transkripsiyonu ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Sicilde yer alan belgelerin ferman, berat, buyruldu; sefer hazırlıkları, iskân, vergi tahsili, görevlendirmeler ile hüccet ve i'lamların vasi, nafaka, alım-satım ve sulh ile ilgili olduğu görüldü. Bu belgeler ışığında Hicri 1103–1104 (M. 1692–1693) yılları Ayntâb bölgesi ve dönemin siyasi yapısı hakkında ayrıntılı bilgi edinilebilir. Bu şekilde XVII. yüzyılın son çeyreğinde iç ve dış politikada önemli sorunlarla uğraşan Osmanlı Devleti hakkında bilgi edinilebilir. Anahtar Kelimeler: Şer'iyye Sicili, Osmanlı Devleti, Ayntâb, Fermân, Buyruldu, Hüccet, İ'lam
40 numaralı Ayntâb Şer'îyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H.1103–1104) - (M.1692-1693)
Şer'îyye Sicilleri, Osmanlı Devletinde mahkemelerde görülen davalarla ilgili muamelelere yer veren kayıtlardır. Şer'îyye sicilleri idarî ve askerî alandan sosyal alana birçok konuda en önemli başvuru kaynakları arasında kabul edilmektedir. Bu çalışma Hicri 1103–1104 (M. 1692–1693) tarihli, 40 Numaralı Ayntâb Şer'îyye sicilinin ilk 1-109 varağının transkripsiyonunu ihtiva emektedir. Bu tarihler H.1103'ten başlayıp H.1104 tarihinde son bulmaktadır. Transkripsiyondan sonraki süreçte dava ve kayıtlar tasnif ve tenkit edilip bir sonuca ulaşılmaya çalışıldı. Bu transkripsiyon ve araştırmanın sonucunda XVII. yüzyılın son çeyreğinde genelde Osmanlı özelde ise Ayntâb'ın içerisinde bulunduğu siyasî, askerî, ekonomik ve kültürel ahval, bir nebzede olsa aydınlatılmaya çalışıldı. Bu araştırmanın sonucunda XVII. yy'ın son çeyreğinde Ayntâb'ın sosyal, kültürel, iktisâdî ve fizikî yapısı hakkında bazı sonuçlara ulaşılmıştır.
20 numaralı Ayntab Kadı Sicili‛nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H.1060–1061 / M.1650-1651)
Osmanlı Devleti'nin mahkeme kayıtları olan Şer'iyye Sicilleri, şehir tarihleri ve mahalli hayata dair ilmi araştırmalar hususunda temel kaynak olmasının yanı sıra, her konuda tarihe kaynaklık edebilecek mahiyettedir. Şer'iyye sicilleri Osmanlı Devleti'nin askeri, hukuki, iktisadi, dini ve idari müesseseleri hakkında çok değerli bilgiler ihtiva etmektedir. Sadece Türkiye sınırları içinde yer alan toprakların tarihi değil, Osmanlı Devleti'nden ayrılan ve bugün Türkiye sınırları dışında bulunan toprakların tarihi hakkında da bu vesikalar büyük bir öneme sahiptir. Şer'iyye sicilleri'nin tarihsel öneminden yola çıkılarak, kültürel değerlerimizin açığa çıkarılması ve özellikle yerel tarih çalışmalarına katkı sağlaması düşüncesiyle bu çalışma meydana getirilmiştir. H.1060-1061 ( M. 1650-1651) yıllarını kapsayan 20 Numaralı Ayntab Şer'iyye Sicili toplam 270 sayfadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, 20 numaralı Ayntab Şer'iyye Sicilinin ilk yarısını oluşturan 389 mahkeme kaydının yer aldığı 136 sayfanın transkripsiyonu, transkrip edilen belgelerin özetleri ve değerlendirmesi yapıldı. Ayrıca, Ayntâb'ın kısa tarihçesi verildikten sonra, çalışmayı daha da anlaşılır kılmak gayesi ile Osmanlı hukuk sistemi, Osmanlı mahkemelerindeki görevliler, şer'iyye sicilindeki belge çeşitleri ve şer'iyye sicilleri hakkında genel bilgiler verilmiştir. İncelenen sicilde, vesâyet, miras, borç, boşanma, takas, diyet, sulh, vekâlet, vakıf, hırsızlık, yaralama, mülk alışverişlerine ait belgelerin yer aldığı tespit edilmiştir. Bu doğrultuda Ayntab şehrinin sosyo-ekonomik, hukukî, adlî vb. durumu tasvir edilmiştir. Dolayısıyla bu çalışma ışığında H. 1060–1061 M. 1650-1651 yıllarında Ayntâb'ın sosyo-ekonomik, kültürel, hukukî, adlî vb. tarihi hakkında önemli bilgiler edinilebilir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Şer'iyye Sicili, Ayntâb, Kanun, Hukuk, Kadı.
42 Numaralı Ayntâb Şeriyye Sicili'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi: H. 992 - 994 / 1003 - 1004 M. 1584 - 1586 / 1594 - 1595; s. 339 - 450
Mahkeme kayıtları olan Şer'iyye Sicilleri ait olduğu dönemin siyasi ve sosyal yapısını, kültürünü ve ekonomik yapısını yansıtmaktadır. Zengin içeriğiyle Osmanlı tarihi ve şehir tarihçiliğinin gelişmesinde önemli rol oynamaktadır. 42 numaralı Ayntâb Şer'iyye Sicili toplam 450 sayfa olup bu çalışmada defterin son 112 sayfası (s.339-450) değerlendirilmiştir. Sicilde, evlilik, boşanma, alacak-verecek davaları, hırsızlık, vasi tayini, katl olaylarının yanı sıra merkezden gönderilen ferman ve berat gibi mühim konuları içeren belgeler ile vakfiye, hüccet, mektub, tezkire kayıtları bulunmaktadır. Bu belgeler ışığında XVI. yüzyılın sonunda Ayntâb'ın sosyal ve siyasi yapısı hakkında bilgi edinilebilir