Theses supervised by Prof. Dr. Fikret İşler
10 theses · Çukurova University
Gözpınarı-Deveboyu-Esence yöresi (Göksun-Kahramanmaraş)'nin jeolojisi ve petrografisi
Kahramanmaraş iline bağlı Göksün- Afşin ilçeleri arasında yeralan inceleme alanında yapılan jeolojik, petrografik ve jeokimyasal çalışmalarda bölgede yeralan ofiyolitik ve granitoidik kayaçlann detaylı incelemeleri yapılmış ve bölgesel jeoloji içerisindeki konumlan ortaya konmuştur. Bu çalışmalar sonrasında Üst Kretase yaşlı Yüksekova ofiyoliti ve Esence granitoidi, Pliyosen yaşlı Ahmetçik formasyonu ve Kuvaterner yaşlı Alüvyon birimleri ayırtlanmıştır. Yüksekova ofiyoliti tabandan itibaren ultramafik kümülatlar, gabroyik kümülatlar, levha dayk kompleksi ve volkanik kayaçlardan oluşan düzenli bir istife sahiptir. Bu ofiyolitler Esence granitoidi (Mafîk Mikrogranüler Enklav (MME) içeren granodiyorit ve aplitik dayk içeren, arenalaşma gösteren mikrogranodiyoritler) tarafından kesilmektedir. Esence granitoidi I tipi subalkalen ve kalkalen karakterde ve Çarpışma sonrası (Post- COLG) bir granitoiddir. Anahtar Kelimeler: Yüksekova ofiyoliti, Esence granitoidi, Mafik Mikrogranüler Enklav (MME), Aplitik dayk, Arenalaşma.
Batı ve Orta Anadolu'dan bazı potansiyel gemolojik örnekler ve jeolojik konumlar
Orta ve Batı Anadoludaki bazı süs taslarını incelemeye yönelik hazırlanan doktora tez çalısmasında Eskisehir-Dereyalak Dendritik opali, Kütahya Simav Ates opal olusumlarına ait gemolojik ve jeolojik özelikler çalısılmıstır. Dendritik opal, Eskisehir ili ?nönü ilçesine bağlı Dereyalak köyü mevkiinde bulunmaktadır. Bölge opalleri sarı, bal sarısı, gri, mavi, yesil renklerde, küresel, yarı küresel yapıda görülmektedir. Opal olusumları tüf ve ince kırıntılılardan olusan volkanosedimanter birim içerisinde bulunmaktadır. Opal yüzeylerinin beyaz renkte ince bir manyezit zar ile çevrelendiği gözlenmistir. Opal olusumlarının boyutları 1 kaç cm den 20 cm ye kadar değiskenlik sunmaktadır. Opale dendritik özelliğini veren, ağaç dallarına benzer yapıların SEM çalısmaları ile mangan elementi olduğu belirlenmistir. Bölgede dendritik opal tek mineral olmayıp kalsedon, kuvars gibi diğer silisifiye mineraller ile birlikte bulunmaktadır. Opal örneklerinde mikroyapının belirlenmesi amacı ile SEM çalısmaları yapılmıstır. Dendritik opal örneklerinde kılcal ve yuvarlak sekilli gözeneklerin varlığı belirlenmistir. 900 0C ısıda opal mikroyapısında kırılmalar ve çatlamalar gözlenmistir. SEM fotografları ile 1100 0C ısıtılan örneklerde silis kürelerinin varlığı gözlenmis buna bağlı olarak opallerin jel yapı ile beraber taneli yapıdan olustuğu belirlenmistir. 1300 0C ısıda opal gözenekliliğinde küçülme olduğu belirlenmistir. Ates opalleri Kütahya-Simav-Karamanca bölgesinde bulunmaktadır. Bölge opalleri kırmızı, turuncu, sarı ve beyaz renklerde gözlenmektedir. Opaller riyolitik tüf karakterinde kayalar içerisinde yer almaktadır.ANAHTAR KELİMELER: ESKİŞEHİR DEREYALAK DENDRİTİK OPAL. KÜTAHYA SİMAV ATEŞ OPAL. GEMOLOJİ. JEOLOJİ. SEM
Krom zenginleştirme tesisi atıklarının seramik malzemelerde kullanım olanakları
Minsan Madencilik kromit konsantresi üretmektedir. Bu üretim sırasında önemli miktarlarda (toplam 21.000 ton/yıl) konsantre atığı ortaya çıkmaktadır. Krom esaslı malzemelerin artan üretim hızı ile birlikte atıkların depolanma gereksinimleri de sürekli artmaktadır. Bu çalışmada serpantin bazlı kromit atığının duvar karosu sırlarında renklendirici olarak kullanılan pigment yapımında ve yer karosu / porselen karo bünye reçetelerinde modifiye edici olarak değerlendirilmesi, dolayısıyla da çevreye ve insan sağlığına zarar vermeyecek yüksek katma değerli forma dönüştürülmeleri amaçlanmıştır. Porselen yer karoları ve yer karoları 1200-1202oC'de pişirilmiştir. Yığın bileşimlerinde böylesi bir değişiklik sonrası üretilen karoların küçülmesi, su emme, mukavemet, krom çözünürlüğü, kimyasal direnç ve mikroyapısal karakterizasyonu için standart testler gerçekleştirilmiştir. Farklı kompozisyon ve özellikteki sırlar incelenmiştir. Sırlanmış duvar karoları 1135oC'de pişirilmiştir. Son olarak sırlı yüzeylere harkort ve otoklav testi uygulanmış, mikroyapısal karakterizasyonları (SEM-EDX), CIE-L*a*b* renk parametreleri, % 10 HCl ve % 10 NaOH içerisindeki asit ve baz dayanımları gibi yüzey özellikleri araştırılmıştır. Sonuçlar kromit atığının son üründe hiçbir probleme ve hataya yol açmaksızın kolayca ve geniş çapta bir çok sır reçetelerinde renklendirici olarak ve seramik yer karosu ve porselen yer karolarında modifiye edici olarak kullanılabileceği göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Atık Malzeme, Pigment, Porselen Karo, Yer Karosu
Ilıca-Bayram-Ulupınar (Ankara) yöresinin petrografik ve gemolojik incelemesi
İncelenen bölge İç Anadolu Bölgesi'nde Ankara iline bağlı Ayaş ilçesi sınırları içersinde olup Bayram, Gökçebağ, Ulupınar, İlhanköy ve Ilıca köylerini kapsamaktadır.Bölgemiz içerisinde Üst Jura- Alt Kretase yaşlı Kireçtaşları, Alt Orta Miyosen yaşlı kumlu kireçtaşı- Marnlar ve Pliyosen yaşlı volkanikler yer alır.Çalışma bölgemizin büyük çoğunluğunu oluşturan volkanikler yapılan arazi ve mikroskobik gözlemlere göre, Spilitik Bazalt, Piroksenli Bazalt, Piroksen ve Olivinli Bazalt olarak ayrılmıştır. Spilitik Bazaltlarda piroksenlerin olmayışı ve iddingsit oluşumu dikkat çekicidir. Bölgemizde farklı mineralojik bileşimli bazaltların bulunuşu volkaniklerin farklı zamanlarda yüzeylenmiş olabileceklerini göstermektedir.Miyosen yaşlı Kumlu Kireçtaşı ve Marnlar bölgemizde ve bölgemiz dışında ardalanmalı yapıları ile dikkat çekicidirler. Çok yumuşak ve erime boşluklu özelliğe sahip olan bu formasyon içerisinde yer yer mikroskobik boyutta volkanik parçalar, kuvars ve plajioklas parçaları bulunmaktadır.İncelenen bölgede opal parça ve kırıntılarının yer alması bölgenin Gemolojik açıdan önemli olabileceğini de düşündürmektedir.
Doğu Toroslar (Adana-Feke) yöresi barit yataklarının kökensel incelemesi
Kambriyen yaşlı Değirmentaş formasyonu içerisindeki kristalize kireçtaşı ve dolomit birimlerinde ve bu birimlerin dokanaklarında damar ve filon şeklinde yer alan barit yatakları epijenetik karakterlidir. KD ? GB doğrultulu barit damarlarında, barit, kuvars ve kalsitten oluşan fakir bir parajenez gözlenir. Tali mineral olarak fluorit, plajiyoklas ve muskovit minerali belirlenmiştir. Bölgedeki barit cevherleşmelerinin kimyasal analiz sonuçlarına göre, yöredeki baritlerin içerisinde yer yer düşük de olsa Pb, Zn, Cu, Ni, Co gibi iz elementlerin varlığı izlenmiştir. Araştırma sahasındaki baritlerin; yataklanma şekilleri, parajenezi, yan kayaç alterasyonları ve yüksek SrO miktarları yatağın hidrotermal olarak oluştuğunu göstermektedir. Ancak baritlerin NTE dağılımlarına göre, CeN/ YbN ? YbN ve CeN/SmN - CeN/YbN diyagramı üzerindeki konumları incelendiğinde deniz suyuna yakın bir yerde kümelendikleri görülmektedir. Baritlerde ölçülen sıvı kapanım verileri mineralleşen eriyiğin düşük tuzluluğa (% 0,9-1,6) ve 78-190 oC arasında homojenleşme sıcaklıklarına sahip olduğunu belirtir. Barit 34S izotop oranları +32,2 ve +36,3 ? arasında değişmektedir. Stronsiyum izotop oranları ise 0,709885 ve 0,749652 arasında değişir. Baritlerdeki 34S ve 87Sr/86Sr izotoplarındaki dağılımlar, sıvı kapanım incelemelerine göre tek (sıvı) ve iki fazlı (sıvı+gaz) kapanımların izlenmesi, Paleozoyik temeldeki metamorfik kırıntılı yan kayaçlar ile Kambriyen karbonatlarının sülfatça zengin meteorik ve deniz sularınının etkileşimi ile oluştuğunu belirtmektedir. Yataklanma şekilleri, mineral birlikleri, iz element içerikleri, sıvı kapanım verileri, 34S ve 87Sr/86Sr izotop oranları, baritin kambriyen öncesi ? Infrakambriyen temeldeki metaklastik ve Kambriyen yaşlı karbonatlı yan kayaçlar ile etkileşmiş meteorik ve deniz sularından ve/veya gömülü intrüzyon ile ilişkili olabilen, hidrotermal çözelti karışımları tarafından oluşturulmuş olabileceğine işaret etmektedir.Anahtar Kelimeler: Feke (Adana), Barit, Nadir toprak elementleri, Sıvı kapanımlar, İzotop
Ayaş ve kuzeyinin (Ankara) jeolojik ve petrografik incelenmesi
Bu çalışmada, Ankara KB'sında, Galatya Volkanik Provensinin (GVP) en güney ucunda yer alan, Ayaş bölgesindeki, kayaçların jeolojik mineralojik-petrografik özellikleri incelenmiştir. Çalışılan bölgede Permo-Triyas yaşlı metamorfikleri ile başlayan birimlerin üzerine açısal uyumsuzlukla Jura-Kratase yaşlı, yarı pelajik pembe, krem beyaz renkli kireçtaşları gelir. Bunların üzerinde ise yine uyumsuzlukla Alt?Orta Miyosen yaşlı gölsel ortamda çökelmiş olan kumlu kireçtaşları ve onlarla eş yaşlı volkanikler yer alır. Bu volkanizmalara ait bazaltlar, göstermiş oldukları yapısal ve mineralojik farklılıklar nedeni ile spilitik bazalt ve olivinli-piroksenli bazalt olarak sınıflandırılmıştır. En üstteki alüvyonların hemen altında ise Üst Miyosen killi, kumlu, kireçtaşları ve onların içerisinde jipsli alanlar bulunmaktadır.Ayrıca volkaniklerin tüfleri içerisinde rastlanılan opalli seviyeler yoğun bir silisleşme olduğunun göstergesidir. Buradaki volkaniklerin tüfleri içerisinde bulunan farklı renklerdeki opallerin süs taşı olarak değerlendirebileceği tespit edilmiştir.
Koçak-Muradı-Elmalı (Çiftehan-Niğde) yöresinin jeolojisi ve petrografik incelenmesi
Çalışma alanın İç Anadolu Bölgesi' nde Niğde iline bağlı Çiftehan kasabasının çevresinde olup Koçak, Elmalı ve Muradı köylerini kapsamaktadır.Bölgemiz içerisinde Mesozoyik yaşlı volkanit arakatkılı kumtaşı-şeyl ve kireçtaşları ile Senozoyik yaşlı volkanitler ve derinlik kayaçları yer alır.Çalışma bölgemizin büyük çoğunluğunu oluşturan volkanitler yapılan arazi ve mikroskobik gözlemlere göre spilit, altere andezit, diyorit ve trakit olarak ayrılmıştır. Ayrıca çalışma alanının güney sınırında ve kuzey kesiminde yastık debili lav akıntıları yüzeylenmektedir. Trakitik ve diyoritik dayklar düzgün soğuma yüzeyli ve çoğunlukla doğu-batı doğrultusunda gelişim göstermişlerdir.Mesozoyik yaşlı sedimanter birimler bölgemizde tabakalı ve ardalanmalı yapıları ile dikkat çekicidirler.Anahtar Kelimeler: Çiftehan, Spilit, Trakit, Diyorit, Yastık lav.
Kilikya bölgesinden seçilmiş antik mermer eserlerin kökeninin saptanması
Kilikya Bölgesi uygun bir coğrafik konuma sahip olmasıyla birlikte ticaret kavşağı olması nedeniyle önemli gelişmelere sahne olmuştur.Bu tez çalışmasındaki amacım, Kilikya Bölgesi'nde bulunmuş mermer eserlerde kullanılan mermerin kökeninin nerede olduğunu saptamaktır. Bu amaçla Mersin Müzesi ve Tarsus Müzesi'nden alınan örnekler üzerinde Tarama Elektron Mikroskopis(SEM) ve X-Işınları Difraktometresi(XRD) yapılmıştır.Sonuç olarak bölgedeki mermer buluntularda kullanılan mermerlerin çeşitliliğinden dolayı bölgedeki ticaretin geliştiği söylenebilmektedir.
Musalı?Evrenli (Mersin) yöresinin jeolojik ve petrografik incelenmesi
Çalışma alanı Akdeniz Bölgesinde Mersin İline bağlı Musalı ve Evrenli köylerinin sınırları içerisinde yer almaktadır. Bu çalışmada bölgemizde yüzeylenme gösteren özellikle ofiyolitik kayaçların petrografisi detaylı bir şekilde ele alınmıştır.Çalışma alanı içerisinde Mesozoyik ve Senozoyik yaşlı dört litostratigrafi birimi bulunmaktadır. Bunlar sırayla Üst Kretase yaşlı Mersin Ofiyoliti ve üzerine uyumsuz olarak gelen Oligosen ? Miyosen yaşlı Gildirli Formasyonu, bunun üzerine gelen Alt-Orta Miyosen yaşlı Karaisalı Formasyonu bulunmaktadır. Alt ?Orta Miyosen yaşlı Güvenç Formasyonu, Karaisalı Formasyonu ile geçişlidir.Çalışma alanında gözlenen ofiyolitik birimi içerisinde peridotitlerin aşırı bir şekilde serpantinleştikleri tespit edilmiştir. Serpantinize dunitin dışında serpantinize harzburjit ve serpantinitler içerisinde iri taneli ve küçük taneli olmak üzere saçınımlı bir şekilde kromit taneleri tespit edilmiştir.
Oltu taşı ile Rustaşı (Gürcütaşı)'nın jeolojik, mineralojik, gemolojik ve teknolojik özelliklerinin karşılaştırılması
Bu tez kapsamında iki farklı ülkede, coğrafyada yürütülen incelemelerle; Oltu taşı ile Rus (Gürcü) taşının jeolojik, mineralojik, gemolojik ve teknolojik özellikleri belirlenerek, karşılaştırılmıştır. Her ikisi süstaşı da karakehribar sınıfında yer almaktadır. Genellikle siyah renkli ve mat olan yarı değerli bu süstaşları taze iken yumuşak olup, havayla temas ettiklerinde sertleşmektedir. Oltu taşı; kahverengi çizgi izine sahip, 3 sertlikte nispeten ağır, konkoidal kırınımlı, dayanımlı bir süstaşı olup, devamsız ve düzensiz mercekler halinde oluştuğu ülkemizde Oltu?nun KD?sundaki (Erzurum KD) köyler ve yakın kesimlerinde çıkarılmakta ve küçük atelyelerde basit yöntem ve makinelerle işlemeciliği yapılmaktadır. Rus (Gürcü) taşı; siyah çizgi izine sahip, 2,5 sertlikte nispeten hafif olup, değişken kalınlıklarda düzenli bantlar halinde oluştuğu K?ut?aisi K?i ve KD?sundaki (Orta Gürcistan) kasabalar ve yakın kesimlerinden çıkarılmakta ve gelişmiş büyük atölyelerde modern yöntem ve makinelerle işlemeciliği yapılmaktadır. Yapılan araştırmalar sonucunda; her iki süs taşının aynı jeolojik ortam ve zamanda oluştukları, diğer taraftan farklarının bitkisel materyal ve bölgesel metamorfizma şiddeti farkından kaynaklandığı belirlenmiştir. Birbirineçok yakın mineralojik özellikler taşımakla birlikte Oltu taşınıngemolojik özellikler bakımından karşılaştırıldığı Rus (Gürcü) taşından açık ara üstün olduğu gözlenmiştir. Buna karşılık Oltu taşının Rus (Gürcü) taşına oranla yaklaşık on katı fiyata sahiptir. Aradaki büyük fiyat farkı nedeniyle ülkemize yasal ve yasadışı yollardan rahatça girebilen Rus (Gürcü) taşının, Oltu taşı ve yöre üzerinde gösterdiği olumsuz ekonomik etkinin çok büyük olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Oltu taşı, Rustaşı (Gürcütaşı), Gemoloji