Theses supervised by Prof. Dr. Mustafa İmren
11 theses · Bolu Abant İzzet Baysal University
Bazı biyopestisitlerin domates tohum ve fide uygulamalarında kök-ur nematodu Meloidogyne incognita (kofoid & white)'nın üremesi ve bitki parametrelerine etkisi
Kök-ur nematodları (Meloidogyne spp.), tarımsal üretimde önemli verim kayıplarına neden olan en zararlı bitki paraziti nematodlar arasında yer almaktadır. Çevre dostu biyopestisitler, diğer konveksiyonel pestisitlere ek olarak sürdürülebilir nematod yönetim stratejilerinin temel bileşenlerindendir. Bu çalışma, iki ticari Bacillus bazlı biyopestisit olan Bacillus amyloliquefaciens MBI 600 (Biyopestisit-I) ve Bacillus subtilis QST 713 (Biyopestisit-II)'ün, domates (Solanum lycopersicum) bitkilerinde Meloidogyne incognita (Kofoid & White, 1919) Chitwood, 1949 (Tylenchida: Meloidogynidae)'ya karşı etkinliğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. 2024 yılında Abant İzzet Baysal Üniversitesi'nde gerçekleştirilen denemede, tohum ve fide aşamalarında kök-ur indeksi, ikinci dönem juvenil (L2) sayısı ve yumurta paketi sayısı gibi parametreler değerlendirilmiştir. Bulgular, 1000 ml/da dozunda uygulanan Biyopestisit-II'nin hem kök-ur oluşumunu hem de L2 popülasyonunu sırasıyla %67,9 ve %85 oranında azaltarak en etkili uygulama olduğunu ortaya koymuştur. Kimyasal Abamectin 20 g/L uygulamaları da benzer şekilde anlamlı baskılamalar sağlamış, ancak Biyopestisit-I yalnızca düşük ve orta dozlarda etkinliğini korumuş; yüksek dozlarda etkisinin azaldığı gözlemlenmiştir. Ayrıca, Biyopestisit-II'nin fide boyu ve kök yaş ağırlığı üzerinde de olumlu etkiler sağladığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, Bacillus bazlı biyopestisitlerin M. incognita ile mücadelede etkili ve çevre dostu bir alternatif sunduğunu, biyolojik mücadele stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir.
Patates altın kist nematodu, Globodera rostochiensis'in patates verimine etkisinin araştırılması
Patates altın kist nematodu, Globodera rostochiensis (Wollenweber) Skarbilovich (Tylenchida: Heteroderidae) dünyada ekonomik açıdan en önemli patates zararlılarından birisidir. Genellikle patates yetiştirilen alanlarındaki dağılımları ve yoğunluklarını belirlemek amacıyla bu nematod için rutin olarak sürveyler gerçekleştirilmektedir. Morfolojik ve moleküler analizler bu nematodun kesin tanısını yapmak ve mücadele stratejilerini oluşturmak amacıyla kullanılmaktadır. Bu çalışma, İzmir ilinin Bozdağ ve Ödemiş lokasyonlarında 2017 ve 2018 yılları patates yetiştiriciliği sezonlarında alınan toprak örneklerinin %96'sının G. rostochiensis ile enfekte olduğunu göstermiştir. Bulaşık alanlardaki ortalama kist sayısı, 0.01 ila 3.70 kist/g toprak arasında değişmiştir. Globodera rostochiensis'in ikinci dönem larva ve kistlerinin morfolojik ve morfometrik karakterlerinin incelenmesi sonucu, Bozdağ ve Ödemiş'ten elde edilen popülasyonlar arasındaki farklılıklar ortaya konmuştur. Nematodların, ribozamal gen bölgesi kullanılarak moleküler teşhisleri gerçekleştirilmiştir. Morfolojik ölçümler ve filogenetik analizler sonucunda Bozdağ ve Ödemiş'ten elde edilen popülasyonlar arasında küçük farklılıkların olduğu belirlenmiştir. Bu çalışmada farklı etken maddeli nematisidlerin G. rostochiensis kontrol etmek suretiyle ortaya koyacağı verim farklılıkları da araştırılmıştır. Sonuçlar en fazla verim artışının % 34.35 ile nematodun Ödemiş populasyonuna karşı 900 g/l Fosthiazate'in ekim öncesi toprak uygulaması ile ekimden 45 gün sonra yeşil aksam uygulaması kombinasyonunda nematodun kontrol edildiği parsellerden elde edilmiş ve bunu aynı popülasyona %31.51 verim artışı ile 400 g/l Fluopyram 'ın ekim öncesi toprak uygulaması ve Ödemiş popülasyonunda % 27.13 verim artışı ile 900 g/l fosthiazate 'in ekim öncesi toprak uygulaması yapılan nematodun kontrol edildiği parseller takip etmiştir. Bu çalışmanın sonuçları, çiftçi koşullarında daha etkili bir şekilde mücadele edebilmek için nematodun fizyolojisini, ekolojisini ve biyolojisini daha iyi anlamaya yardımcı olacaktır.
Afyonkarahisar buğday üretim alanlarında bitki paraziti nematodların belirlenmesi
Buğday birçok ülke için stratejik ürün olarak kabul edilmektedir. Buğday yetiştiriciliğinde ekonomik ürün kayıplarına neden olan birçok bitki paraziti nematodlar bulunmaktadır. Bu çalışmada Afyonkarahisar ili buğday üretim alanlarında bitki paraziti nematodların belirlenmesi amaçlanmıştır. Afyonkarahisar ili Bolvadin ve Bayat ilçeleri buğday üretim alanlarından buğdayın çiçeklenme ve hasat dönemlerinden toplam 34 lokasyondan toprak ve kök örneği alınmıştır. Çalışma sonucunda toplam 11 bitki parazit nematodu tespit edilmiştir. Elde edilen bitki parazit nematod türleri Tylenchida Takımına ait Tylenchina ve Hoplolamina alttakımları, Tylenchoidea, Anguinoidea, Hoplolaimoidea, Aphelenchina ve Tylenchida Üstfamilyaları, Tylenchidae, Anguinidae, Hoplolaimidae, Pratylenchidae, Aphelenchoidea ve Heteroderidae familyaları, Anguininae, Rotylenchoidinae, Pratylenchinae, Tylenchidae, Hoplolaimidae, Aphelenchidae ve Heteroderinae altfamilyaları, Aphelenchus sp., Pratylenchoides sp., Quinisulcius sp., Filenchus spp., Ditylenchus spp., Helicotylenchus spp., Pratylenchus spp., Zygotylenchus sp., Tylenchus sp., Scutylenchus spp., Heterodera sp., cinsleri saptanmıştır. Ayrıca, çalışma alanında buğday da ekonomik zararlı olan Heterodera spp. ve Pratylenchus spp. türleri ekonomik zarar eşiğinin üzerinde bir popülasyona sahip oldukları belirlenmiştir.
Sakarya tahıl üretim alanlarında bitki paraziti nematodların teşhis edilmesi
Bitki paraziti nematodlar (BPN), tahıl bitkilerinin başlıca zararlılarından biri olarak kabul edilir ve ciddi ürün kayıplarına neden olmaktadırlar. Bitki paraziti nematodlar arasında özellikle Tahıl Kist Nematodları (TKN) ve Kök Yara Nematodları (KYN), buğday (Triticum aestivum L.) üretiminde en zararlı nematod türleri olmaları nedeniyle ayrı bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, Sakarya ili buğday ve arpa üretim alanlarında BPN'ların tespiti, yaygınlık ve yoğunluklarının belirlenmesi amaçlanmıştır. 2020-2021 üretim sezonunda buğdayın çiçeklenme ve hasat dönemlerinde düzenli olmayan arazi çıkışlarında 40 adet toprak ve kök örneği alınmıştır. Morfolojik tanımlama yöntemleri kullanılarak toplam 9 BPN cinsi saptanmış olup, Heterodera sp., Pratylenchus sp., Filenchus sp., Ditylenchus sp., Helicotylenchus sp., Paratrophurus sp., Scutylenchus sp., Zygotylenchus sp., Basiria sp.,'lerin örnekleme yapılan alanlarda en yaygın cinsler olduğu belirlenmiştir. Bu cinslere ait Basiria graminophila, Filenchus thornei, Filenchus cylindricauda, Filenchus filiformis, Ditylenchus myceliophagus, Ditylenchus parvus, Helicotylenchus digonicus, Helicotylenchus platyurus, Pratylenchus thornei, Pratylenchus pratensis, Zygotylenchus guevarai, Paratrophurus striatus, Paratrophurus loofi, Scutylenchus quadrifer ve Heterodera filipjevi türleri tespit edilmiştir.
Buğdayda kök yara nematodu pratylenchus thornei ve kök çürüklüğü etmeni Fusarium culmorum'un etkileşimi
Kök yara nematodu Pratylenchus thornei (Sher & Allen) ve Kök boğazı çürüklüğü etmeni Fusarium culmorum, buğdayda (Triticum aestivum L.) önemli ürün kayıplarına neden olmaktadır. Bu çalışmada toprak kökenli iki patojenin farklı inokulasyon zamanlarında birbirleriyle olan etkileşiminin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada kullanılan hassas (Seri 82 ve Bezostaya) ve orta dayanıklı (GS50A ve CROC_1/AE.SQUAROSSA (224)//OPATA) buğday genotipleri Uluslararası Mısır ve Buğday Geliştirme Merkezi (CIMMYT)'nin Toprak Kökenli Patojenler (SBP) programından temin edilmiştir. Çalışmada Pratylenchus thornei ve Fusarium culmorum'un ayrı ayrı ve birlikte olmak üzere 7 farklı uygulamasının buğday genotipine bağlı olarak birbirleri ile etkileşimleri ve bitki biomass (kök ağırlığı, kök uzunluğu, bitki uzunluğu ve bitki ağırlığı) parametrelerine olan etkileri araştırılmıştır. Çalışma sonucunda, Pratylenchus thornei ve Fusarium culmorum'un birlikte inokulasyonunda, nematod yoğunluğu ve hastalık skorunun en yüksek seviyeye ulaştığı, bitki biomass'ının (kök ağırlığı, kök uzunluğu, bitki uzunluğu ve bitki ağırlığı) düştüğü tespit edilmiştir. Hassas genotiplerde bitki biomass'nın değerlerinin zayıf, orta dayanıklı çeşitlerde ise oldukça güçlü olduğu gözlemlenmiştir. Uygulama zamanının buğday genotipine göre değişmekle birlikte patojenlerin birbirleri olan etkileşimlerini etkilediği saptanmıştır.
Uşak ili buğday üretim alanlarında bitki paraziti nematodların belirlenmesi
Uşak ili buğday yetiştiriciliğinde bitki pataziti nematodlardan kaynaklı ürün kayıplarının önemli bir yer tuttuğu bilinmekle birlikte, nematod zararı tam olarak bilinmemektedir. Bu çalışma Uşak ili buğday üretim alanlarında önemli birtki paraziti nematodların belirlenmesi amaçlanmış, arazi çalışmaları 2021-2022 buğday yetiştirme sezonunda buğdayın süt olum ve hasat döneminde örneklemeler yapılmış ve 40 adet toprak örneği alınmıştır. Örneklerden, hareketsiz (kist) nematodlar Fenwick metodu ile, hareketli nematodlar ise modifiye edilmiş Baermann Funnel yöntemi kullanılarak elde edilmiş ve daimi preparatları hazırlanarak teşhis için hazır hale getirilmiştir. Çalışma sonucunda Uşak ili buğday üretim alanlarında bitki paraziti nematodlar; Ditylenchus myceliophagus, Ditylenchus dipsaci, Ditylenchus valveus, Ditylenchus clarus, Filenchus thornei, Filenchus cylindricauda, Filenchus filiformis, Safianema lutonense, Helicotylenchus tunisiensis, Bitylenchus dubius, Pratylenchoides alkani, Pratylenchoides crenicauda, Merlinius brevidens, Scutylenchus cylindricaudatus, Scutylenchus koreanus, Aphelenchus avenae ve Heterodera filipjevi saptanmıştır.
Ankara ili nane ve maydanoz üretim alanlarındaki önemli bitki paraziti nematodların belirlenmesi
Nane (Mentha piperita) ve maydanoz (Petroselinum crispum) yetiştiriciliğinde toprak kökenli patojenlerden kaynaklı ekonomik ürün kayıpları oluşmaktadır. Toprak kökenli patojenler içerisinde Bitki Paraziti nematodlar önemli bir yere sahiptir. Bu çalışmada, ülkemizde nane ve maydanoz yetiştiriciliğinin yaygın olarak yapıldığı Ankara ili Kahramankazan ilçesinde nane ve maydanoz üretim alanlarında Bitki Paraziti Nematod (BPN) faunası araştırılmıştır. Çalışmada, Kahramankazan ilçesinde nane ve maydanoz yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı Saray, Kumpınar, Yazıbeyli, Aydın, Güvenç köylerinde sörveyler yapılmış ve toplamda 50 farklı lokasyondan örnek alınmıştır. Örneklerden BPN'lar modifiye edilmiş Baermann Funnel yöntemi kullanılarak elde edilmiş ve daimi preparatları hazırlanarak teşhis için hazır hale getirilmiştir. Çalışmanın sonucunda; Aphelenchus avenae, Basiria berylla, Bitylenchus dubius, Bitylenchus parvus, Ditylenchus dipsaci, Ditylenchus myceliophagus, Ditylenchus parvus, Filenchus aquilonius, Filenchus cylindricus, Filenchus filiformis, Filenchus thornei, Helicotylenchus canadensis, Helicotylenchus digonicus, Helicotylenchus dihystera, Helicotylenchus exallus, Helicotylenchus pseudodigonicus, Helicotylenchus variabilis, Pratylenchoides alkani, Pratylenchus thornei, Quinisulcius capitatus, Zygotylenchus guevaraicinslerine bağlı türler saptanmıştır.
Bazı biyopreparatların kök-ur nematodu, Meloidogyne incognita (Kofoid & White) üzerine etkisi
Sonyıllarda biyopreparatlar bitki paraziti nematodların mücadelesinde oldukça yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bu çalışmada bazı biyopreparatların Kök-ur nematodu Meloidogyne incognita (Kofoid and White) (Tylenchida: Meloidogynidae) üzerine etkisi araştırılmıştır. Denemelerde, kum ağırlıklı (%50 kum, %25 toprak ve %25 torf) toprak karışımı içeren 0.5 litrelik siyah saksılar kullanılmıştır. Denemeler (25±2 ºC sıcaklık, %60±10 orantılı nem, 16:8 A:K) iklim odası koşullarında, 60 gün boyunca yürütülmüştür. Çalışma 8 karakterli [(1) Bacillius licheniformis ve Bacillus subtilis türü bakterileri içeren Biyopreparat-I (ABD) (2) Biyopreparat-I (BD) (3) Biyopreparat-I (CD) (4) Biyopreparat-I + Bacillius licheniformis türü bakterileri içeren Biyopreparat-II (5) Purpureocillium lilacinus 251'in sporlarını içeren Biyopreparat-III + Fluopyram etken maddeli nematisit Fluopyram 400 g/L (6) Abamectin 20 g/L (7) Kontrol (+) (8) Kontrol (-)] ile beş tekerrürlü olarak tedadüf parselleri deneme desenine göre kurulmuştur. Çalışmada bitkilerin köklerindeki urlanma indeksi, topraktaki ikinci dönem larva sayısı ve yumurta paketi sayısı esas alınarak, uygulamaların M. incognita'nın üremesi üzerine etkisi araştırılmıştır. Çalışma sonucunda, Kontrol (+) parseline oranla en düşük urlanma oluşumu sırasıyla, Biyopreparat-III + Fluopyram 400 g/L (0.40±0.24), Abamectin 20 g/L (3.40±0.24) ve Biyopreparat-I (BD) (4.20±0.37), en yüksek urlanma oluşumu ise Biyopreparat-I (CD) (5.00±0.31) uygulamasında gözlemlenmiştir. Biyopreparat-III + Fluopyram 400 g/L (%99,76), Abamectin 20 g/L (%70,29) ve Biyopreparat-I (BD) (%57,36) uygulamalarının nematodun ikinci dönem larva sayısını önemli seviyede azalttığı saptanmıştır. Çalışma sonucunda Bacillus tabanlı biyopreparatların Kök-ur nematodu Meloidogyne incognita'nın mücadelesinde kullanılabileceği kanaatine varılmıştır.
Patateste telkurtları (Agriotes spp.) (Coleoptera: Elateridae)'nın mücadelesinde entomopatojen nematodların kullanımı
Telkurtları (Agriotes spp.) (Coleoptera: Elateridae) patates yetiştiriciliğinde ekonomik açıdan önemli ürün kayıplarına ve zarara sebep olmaktadır. Bu çalışmada ülkemizde patates yetiştirilen 7 ilde 2020-2021 yıllarında entomopatojen nemotod (EPN) ve telkurdu varlığını saptamak için ilk kez sörveyler yapılmıştır. Elde edilen 48 EPN izolatının morfolojik/morfometrik ve moleküler teşhisi sonucunda 34'ü Steinernema feltiae, 13'ü Heterorhabditis bacteriophora ve 1 tanesi de Oscheius tipulae olarak tanımlanmıştır. Elde edilen 54 telkurdunun moleküler analizi sonucunda 48'inin Agriotes sputator ve 6 tanesinin de Agriotes rufipalpis olduğu tespit edilmiştir. Laboratuvar koşullarında EPN'lerin etkinliklerinin araştırılmasında tesadüfi olarak 6 EPN izolatı seçilmiştir. Bu izolatların, A. sputator ve A. rufipalpis türlerine karşı etkinlikleri, 25 ve 30oC sıcaklıkta, 5 farklı infektif juvenil (IJ) dozundaki ölüm oranlarına 3 ve 7. günde bakılarak değerlendirilmiştir. 3. günde en yüksek ölüm oranı A. sputator larvalarında, %50 ile Sf_BL22 ve Hb_AF12 izolatları oluşturmuştur. 7. günde en yüksek ölüm oranı ise, %87,5 ile A. sputator ve A rufipalpis larvaları üzerinde, sırasıyla Sf_BL24 ve Hb_AF12 izolatları tarafından gerçekleştirilmiştir. En yüksek uygulama dozunda genellikle tüm izolatlar %80'in üzerinde bir biyolojik etkinlik göstermiştir. Saksı denemelerinde; 3. günde en yüksek ölüm oranı, A. rufipalpis larvaları üzerinde, en yüksek uygulama dozunda %40 ile Sf_KAY4 izolatında, 7. günde en yüksek ölüm oranı ise A. sputator larvaları üzerinde %67,5 ile Sf_BL22 izolatından elde edilmiştir. Tarla koşullarındaki etkinlik çalışmaları Bolu ve Afyonkarahisar illerinde, en etkili iki EPN izolatı (Sf_BL22 ve Hb_N3) ve dozları (1,000,000-1,500,000 IJ/m2) kullanılarak ve bir imidacloprid etken maddeli insektisit uygulaması şeklinde yapılmıştır. Bu illerdeki EPN uygulamasında, iki telkurdu popülasyonunda da %62-90 oranında azalma gözlenmiştir. Bu azalmanın insektisit uygulamasına yakın olduğu tespit edilmiştir.
Bazı nematisitlerin farklı uygulama zamanlarının kök-ur nematodu, Meloidogyne javanica (Treub) (Tylenchida: Meloidogynidae) üzerine etkisi
Nematisitler bitki paraziti nematodların mücadelesinde oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu çalışmada ise bazı nematisitlerin Kök-ur nematodu Meloidogyne javanica (Treub, 1885) (Tylenchida: Meloidogynidae) üzerine etkisi araştırılmıştır. Denemelerde, kum ağırlıklı (%70 kum ve %30 torf) toprak karışımı içeren 500 ml'lik plastik şeffaf bardaklar kullanılmıştır. Denemeler (27±2ºC sıcaklık, %60±10 orantılı nem ve 16:8 A: K) iklim odası koşullarında, 75 gün boyunca yürütülmüştür. Denemede kullanılan nematisitler; (A) dikimden 3-6 gün önce (B) dikimden hemen sonra (C) dikimden 15 gün sonra (D) dikimden 30 gün sonra (E) dikimden 45 gün sonra olmak üzere dört farklı zamanda uygulanmıştır. Çalışma 14 karakterli [(1) Abamectin 20 g/L (B) (2) Abamectin 20 g/L (C) (3) Abamectin 20 g/L (D) (4) Abamectin 20 g/L (E) (5) Fosthiazate 150 g/L (A) (6) Fosthiazate 150 g/L (C) (7) Fosthiazate 150 g/L (D) (8) Fosthiazate 150 g/L (E) (9) Fluopyram 400 g/L (B) (10) Fluopyram 400 g/L (C) (11) Fluopyram 400 g/L (D) (12) Fluopyram 400 g/L (E) (13) Kontrol (+) (14) Kontrol (-)] ile beş tekerrürlü olarak tesadüf parselleri deneme desenine göre kurulmuştur. Çalışma sonucunda, Kontrol (+) parseline oranla en düşük urlanma oluşumu sırasıyla, Fluopyram 400 g/L (B) (1.60±0.24), Fosthiazate 150 g/L (A) (2.20±0.20) ve Abamectin 20 g/L (B) (3.20±0.37), en yüksek urlanma oluşumu ise Abamectin 20 g/L (E) (5.60±0.24) uygulamasında gözlemlenmiştir. Fluopyram 400 g/L (B) (%94,62), Fosthiazate 150 g/L (A) (91,38) ve Abamectin 20 g/L (B) (%72,88) uygulamalarının nematodun ikinci dönem larva sayısını önemli seviyede azalttığı saptanmıştır. Çalışma sonucunda Ruhsatlı nematisitlerin Kök-ur nematodu M. javanica'nın ikinci nesli üzerine etkinliklerinin azaldığı gözlemlenmiştir.
Bolu Yeniçağa gölü turbalık alanlardaki karasal nematod biyoçeşitliliği üzerine araştırmalar
Bu çalışmada Bolu ili Yeniçağa Gölü Turbalık alanlardaki karasal nematod biyoçeşitliliği araştırılmıştır. Çalışma üç farklı habitatta [Tarım arazisi (1. Zon), Çayır- Mera (2. Zon) ve Torf toprağı (3. Zon)] ve iki alt bölgede (Adaköy ve Hamzabey köy) gerçekleştirilmiştir. Çalışma yapılan habitatlardan toplam 30 adet toprak ve kök örneği alınmış ve örneklerden elde edilen nematodların cins düzeyinde sayımları yapılmıştır. Çalışma sonucunda 7 takıma ait 20 familyada 36 cinse bağlı bitki paraziti, bakterivor, fungivor, predatör ve omnivor nematodlar saptanmıştır. Söz konusu 36 cinse bağlı nematodların 16'sı bitki paraziti nematod, 12'si bakterivor nematod, 4'ü fungivor nematod, 2'si predatör nematod ve 6'sının omnivor nematod olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada bakterivor nematodlar (Monhystera spp., Panagrolaimus spp., Acrobeles spp., Cervidellus spp., Acrobeloides spp., Plectus spp. ve Wilsonema spp.) en sık rastlanılan nematodlar olup, en az rastlanılanlar ise omnivor nematodlar (Mononchids spp., ve Dorylaimid spp.,) ve predatör nematodlar (Triphyla spp., Monhysterida spp., Odontopharynx spp., Diplogaster spp., Seinura spp. ve Mermithid spp.) olmuştur. Bitki paraziti nematodlardan Kök ur nematodu, Meloidogyne spp. ve Kist nematodu, Heterodera spp. Tarım arazisi (1. Zon) habitatında rastlanılmıştır. Nematod biyoçeşitliliği bakımından, bitki paraziti nematodlar Tarım arazisi (1. Zon) habitatında, Çayır- Mera (2. Zon) ve Torf toprağı (3. Zon) habitatlarında ise bakterivor, fungivor, predatör ve omnivor nematodların yoğun olarak saptanmıştır. Hamzabey köy alt bölgesindeki biyoçeşitlilik, Adaköye göre daha fazla olduğu saptanmıştır.