Theses supervised by Prof. Dr. Şerif Ali Bozkaplan
18 theses · Dokuz Eylül University, İnönü University
Cumhuriyet Dönemi dil tartışmalarının Türk dili eğitimine yansımaları: Toplum dil bilimi bakımından bir inceleme
Bir toplumdaki siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik alanlardaki değişimler birbirini etkiler. Toplumda meydana gelen bu türlü değişimler dilde de kendini gösterir ve dili değişken kılar. Dolayısıyla dilden bağımsız toplumu, toplumdan bağımsız dili düşünmek imkânsızdır. Toplumsal hayattaki değişimlere paralel olarak dilde yeni kelime ve kavramların ortaya çıkması daha kolay anlaşılabilirken, dilin bir toplumu değiştirebileceği fikri tartışmaya açıktır. Bu çalışmaya kaynaklık eden Türk Dil Reformu'yla amaçlanan ilkelerden biri de yeni bir toplumsal ve siyasi düzen, diğer bir değişle, modern bir ulus devleti için yeni bir dil inşasının gerektiği düşüncesidir. Ancak bunun lengüistik açıdan mümkün olup olmadığı ve bu süreçte Türkçedeki özleştirme faaliyetinin `nasıl' ve `ne şekilde/ölçüde' olması gerektiği konusunda farklı görüşler ortaya çıkmıştır. Bu yüzden Türkiye Türkçesinin tarihî seyrine bakıldığında, özellikle Cumhuriyet dönemine dil tartışmalarının damgasını vurduğu söylenebilir.Türkiye'de dil tartışmalarının kaynağının, modernleşme süreciyle birlikte XIX. yüzyılda Tanzimat'a kadar uzandığı, II. Meşrutiyet ile çetin tartışmalara dönüştüğü, Cumhuriyet ile birlikte ise yeni bir medeniyet dairesine yönelişin simgesi olarak gündemde olmaya devam ettiği görülür. Yaklaşık yüz elli yıllık bir mazisi olan Türkçe tartışmaları lengüistik olmaktan ziyade modernleşme sürecindeki politik duruşlara göre şekillendiğinden uygulama ve yöntem konusunda önemli fikir ayrılıkları yaşanmış; dil üzerindeki tartışmalar, özellikle kitle iletişim araçları ya da devletin çıkardığı ders kitapları gibi etkili araçlarda kullanılan Türkçenin sürekli değişmesine sebep olmuştur. Dil konusunda değişen hükûmet politikalarından Türk dili öğretimi büyük ölçüde etkilenmiştir.Bu çalışmada dile ?toplumsal bir olgu? olarak yaklaşılarak Türk Dil Reformu'nu tartışmaların ışığında yeniden yorumlayabilmek, bu sürecin Türk dili eğitimine nasıl yansıdığını ortaya koymak amaçlanmıştır.
Orhan Kemal'in roman ve hikayelerinin dili ve Türkçe bakımından değerlendirilmesi
Bölüm I'de Orhan Kemal'in hayatına ve yapıtlarına yer verilmiştir. Bölüm II'de ise çalışmada yararlanılan roman ve hikayeler bulunmaktadır. Ayrıca tezde kullanılan kısaltmalar belirtilmiştir. Bölüm III'te çalışma metodu anlatılmıştır. Roman ve hikayelerden verilerin fişleme usulüyle toplandığı ve bilgisayara geçirildiği vurgulanmıştır. Bölüm IV'te toplanan veriler ikilemeler,tekrarlar, atasözleri, deyimler, ağız özelliği taşıyan sözler, lakaplar ve argo olmak üzere tasnif edilmiştir. Her biri kendi içinde detaylı sınıflandırmaya tabi tutulmuştur. Bölüm V'te sonuç bölümü yer almıştır. Tasni edilen bölümlerle ilgili sonuçlara yer verilmiştir.
Isparta'nın Eğirdir, Senirkent ve Atabey ilçelerinin ağız özelliklerinin tespiti ve Türkçe eğitimi bakımından önemi
Senirkent, Atabey, Eğirdir ilçelerinde ve köylerinde derlemeler esas alınarak, anılan yörenin ağız özellikleri ve söz varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır."Giriş"te Atabey, Eğirdir ve Senirkent bölgelerinin tarihi ana hatları ile anlatılıp, bölgenin coğrafi konumu ve etnik yapısı ile ilgili bilgiler verilmiştir.I.Bölümde, -Ses Bilgisi- yörelerin ses varlığı ve bunlarla ilgili ses olayları,II.Bölümde, -Şekil bilgisi- yörelerdeki yapım ekleri ile isim ve fiil çekim eklerinin,kelime çeşitlerinin (isim, sıfat, zamir, zarf, edat, fiil) kullanılış şekilleri incelenmiş,III.Bölümde, Senirkent, Atabey, Eğirdir ilçelerinde ve köylerinde derlenen metinler sunulmuş, bu metinlerden yararlanılarak yörelerin söz varlığını ortaya koymak amacıyla birsözlük oluşturulmuştur.Anahtar kelimeler: Anadolu Ağızları, Senirkent, Atabey ve Eğirdir Ağızları,
1985-2009 yılları arasında Kazakistan'da Kazak Türkçesi ile yapılmış dilbilim çalışmaları üzerine bir bibliyografya denemesi
Kazak Türkçesi'nin Kazakistan'da yapılan dilbilim çalışmalar, bilimsel araştırmalar ve yayınlar üzerindedir. Tezinde çalışmalar bu başlıklar altında sıralanmıştır: Genel Dil Bilim Üzerine, Ses Bilgisi Üzerine, Morfoloji Üzerine, Sentaks Üzerine, Alfabe ve Yazım Meselesi Üzerine, Diyalektoloji Meselesi Üzerine, Leksikoloji ve Leksikolojik Meseleleri Üzerine, Onomastik Meselesi Üzerine, Dil ve Edebiyat Meselesi Üzerine, Dil Tarihi Üzerine, Dil İstatistiği Üzerine, Sözlük Üzerine, Tercüme Üzerine, Ders Kitrapları ve Programlar Üzerine, Yöntem Meselesi Üzerine, Eleştiri ve Bibliyografya Üzerinedir.
Çifteler yöresi ağızlarının incelenmesi ve Türkçenin zenginleşmesine katkıları
ÖZETÇifteler Yöresi Ağızlarının İncelenmesi ve Türkçenin Zenginleşmesine Katkıları adlı çalışmada Eskişehir ili Çifteler ilçesine ait Muhacir ve Türkmen köylerinin ağız özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Yörenin tarihi, sosyal ve kültürel yapısı hakkında ?Giriş?te bilgi verildikten sonra, derlenen ve deşifre edilen malzeme; I.Bölümde ?Ses Bilgisi?,II. Bölümde ?Şekil Bilgisi?,III. Bölümde ?Cümle Bilgisi?, IV. Bölümde ?Metinler? ve V. Bölümde ?Sözlük? başlıkları altında ele alınmıştır.Toplam 51 kaynak kişiden derlenen malzemeden yola çıkılarak yöredeki Muhacir ve Türkmen köylerinin ses olayları, kullanılan kelime ve cümle yapıları incelenmiş, son olarak da söz varlığını ortaya koymak amacıyla bir sözlük oluşturulmuştur.Anahtar kelimeler: Anadolu ve Rumeli Ağızları, Çifteler Ağzı, Muhacir Ağızları, Türkmen Ağızları
Sait Faik Abasıyanık'ın Havada Bulut adlı hikaye kitabının kelime ve kelime grupları bakımından incelenmesi ve Türkçe eğitimine katkısı
Bu çalışma, Sait Faik Abasıyanık' ın ?Havada Bulut? adlı eserindeki ?Havada Bulut?, ?Ay Işığı?, ?Havada Bulut?, ?Büyük Hulyalar Kuralım?, ?Karidesçinin Evi?, ?Yorgiya'nın Mahallesi?, ?Kurabiye?, ?Korkunç Bir Pastane?, ?Eleni ile Katina?, ?Falcı Matmazel Todori?, ?Birinci Mektup?, ?İkinci Mektup?, ?Sonu?, ?1 Nisan'da Bir Erik Ağacı ile Konuştum?, ?Mehmet Bey'e Göre? hikâyelerindeki kelime öbeklerinin tahlilini içermektedir.Bu incelemede önce cümlenin herhangi bir öğesi konumundaki kelime öbeklerinin tespitine çalışılmıştır. Tespit edilen bu kelime öbekleri içerisinde varsa alt kelime öbekleri tespit edilmiş ve ilgili başlığın altında verilmiştir.Bu çalışmada Türkçedeki kelime öbekleri; ad öbekleri, sıfat öbekleri, zarf öbekleri, fiil öbekleri, ünlem öbekleri, bağlaç öbekleri ve kısaltma öbekleri olarak yedi ana grupta ele alınmıştır. Öbekler cümlede üstlendikleri görevlere göre gruplandırılmıştır.Ad öbekleri kendi içinde iyelik takımları, sıfat takımları, özel ad öbekleri, san öbekleri, ad fiil öbekleri, cümlede ad göreviyle kullanılan ortaç öbekleri, ikileme biçimindeki ad öbekleri, cümle biçimindeki ad öbekleri , bağlaç öbeği biçimindeki ad öbekleri ve +DEN????+E öbeği biçiminde ad öbeği başlıkları altında incelenmiştir.Sıfat takımı biçiminde oluşan sıfat öbekleri, bir sıfat takımının bir sıfat yapım eki alarak sıfatlaşmasından oluşan sıfat öbekleri, iyelikli sıfat öbekleri durum ekli sıfat öbekleri, toplamalı sayı öbeği biçiminde oluşan sıfat öbekleri, ortaç cümlemsisi biçiminde oluşan sıfat öbekleri, ad takımı+ sıfat yapım eki biçimindeki sıfat öbekleri, zarf+ sıfat öbekleri biçimindeki sıfat öbekleri, ikileme biçimindeki sıfat öbekleri başlıkları altında bu bölüm incelenmiştir. Bağlaç öbeği biçimindeki sıfat öbekleri ise bağlaç öbekleri bölümünde incelenmiştir.Çalışmamızda zarf öbekleri: ilgeç öbekleri, ulaç cümlemsileri, cümlede zarf göreviyle kullanılmış ikilemeler, başka bir zarfla belirtilmiş zarfların ve bir zarfla belirtilmiş sıfatların oluşturduğu öbekler başlıklarıyla incelenmiş olup incelememizde kalıplaşmış zarf öbeklerine rastlanmamıştır.Fiil öbekleri de ad+çekimli yardımcı fiil biçiminde oluşan fiil öbekleri, ortaç+çekimli yardımcı fiil biçiminde oluşan fiil öbekleri, ulaç+çekimli yardımcı fiil biçiminde sürerlik fiillerinin ?İp ekiyle kurulanları ve deyim biçiminde kalıplaşmış fiil öbekleri başlıkları altında incelenmiştir.Bağlaç öbekleri bölümünde bağlaç öbeklerinin cümledeki görevleri dikkate alınarak cümlede ad göreviyle kullanılan bağlaç öbekleri ve cümlede sıfat göreviyle kullanılan bağlaç öbekleri olarak iki başlık altında incelenmiştir. Cümlede zarf göreviyle kullanılan bağlaç öbeğine ise incelememizde rastlanmamıştır.Sınıflandırma ve tespit eserdeki sayfa numaraları ve satırlar dikkate alınarak yapılmıştır. İncelememizde cümle bütünlüğüne mümkün olduğunca dikkat edilmiş olup öbeklerin kaçıncı sayfada ve satırda geçtiği cümle ve öbek sonlarında ayraç işareti içerisinde gösterilmiştir. Ancak hangi hikâyede geçtiğinin belirtilmesine gerek görülmemiştir.İncelememizin sonuç bölümünde en çok hangi kelime öbeğinin kullanıldığı belirlenmiş; bunların Türkçe eğitimine olan katkısı tartışılmış ve Sait Faik'in dili ve üslubu hakkında tespitler yapılmıştır.Tez Havada Bulut adlı eserin Yapı Kredi Yayınlarının 2002'de yayınlanmış on üçüncü baskısından hazırlanmıştır. İncelemesi yapılan hikâyelerin tamamı bu baskıdan yapılmış kopyalar şeklinde ekler bölümünde verilmiştir.
Türkiye Türkçesi ağızlarındaki birleşik kelimeler ve Türkçenin zenginliği bakımından önemi
Türkiye Türkçesi Ağızlarındaki Birleşik Kelimeler ve Türkçenin Zenginliği Bakımından Önemi adlı tez çalışmasında Derleme Sözlüğü tabanlı çalışılmış; Halk ağzından derlenmiş söz varlığında yer alan birleşik kelimeler tespit edilmiştir. Söz konusu kelimeler oluşma yollarına göre tasnif edilmiş ve yapı bakımından incelenmiştir.Genel dilin kelime yapma yollarından biri olan birleşmeye, Türkiye Türkçesi ağızlarında da oldukça sık başvurulduğu; nesne adlarından organ adlarına, bitki türlerinden, çocuk oyunlarına kadar geniş bir kullanım alanı ile halkın diline mal olduğu görülmüştür.I. Bölümde problem alanı ve çalışmamızın çıkış noktası ve kapsamından söz edilmiş;II. Bölümde çalışmayla ilgili yayın ve araştırmalara yer verilmiştir.III. Bölümde önce çalışmanın metodu ve veri toplama şekli hakkında bilgi verilmiş; daha sonra ?birleşik kelime? tanımı üzerinde durulmuş ve ağızlardaki yerine değinilmiştir.IV. Bölüm ise inceleme kısmı olup, Derleme Sözlüğünden elde edilen 6633 birleşik kelimenin alt başlıklar halindeki açıklamalı tasnifini içermektedir.V. Bölümde ise tüm bulgu ve incelemeler bir sonuca bağlanmıştır. Ayrıca Halk ağzındaki birleşik kelimelerin Türkçenin zenginliği bakımından önemi vurgulanmıştır.
Sait Faik Abasıyanık'ın Az Şekerli adlı hikâye kitabındaki hikâyelerin kelime grupları bakımından incelenmesi ve Türkçe eğitimine katkısı
Bu çalışma, Sait Faik Abasıyanık'ın ?Az Şekerli? adlı eserindeki Müthiş Bir Tren, Bir Aşk Hikâyesi, Gümüş Saat, Fındık, Az Şekerli, Battaniye, G?, Hikâye Peşinde ve Kalinikhta hikâyelerindeki kelime öbeklerinin tahlilini içermektedir.Bu incelemede önce cümlenin herhangi bir öğesi konumundaki kelime öbeklerinin tespitine çalışılmıştır. Daha sonra tespit edilen bu kelime öbekleri içerisinde varsa alt kelime öbekleri tespit edilmiş ve ilgili başlığın altında verilmiştir.Bu çalışma oluşturulurken Türkçedeki kelime öbekleri ad öbekleri, sıfat öbekleri, zarf öbekleri, fiil öbekleri, ünlem öbekleri, bağlaç öbekleri ve kısaltma öbekleri olarak yedi ana grupta ele alınmıştır. Öbekler cümlede üstlendikleri görevlere göre gruplandırılmıştır.Anlatım içinde ad görevi yapan öbeklere ad öbeği denir. Ad öbekleri kendi içinde iyelik takımları, sıfat takımları, özel ad öbekleri, san öbekleri, ad fiil öbekleri, cümlede ad göreviyle kullanılan ortaç öbekleri ve ikileme biçimindeki ad öbekleri başlıkları altında incelenmiştir.Sıfat öbekleri; anlatım içinde, adları niteleme ya da belirtme görevi yaparak, sıfat takımlarının belirten öğelerini oluşturan kelime öbekleridir (Kahraman, 2005:165). Bu bölüm sıfat takımı biçiminde oluşan sıfat öbekleri, bir sıfat takımının bir sıfat yapım eki alarak sıfatlaşmasından oluşan sıfat öbekleri, bir ad takımının bir sıfat yapım eki alarak sıfatlaşmasından oluşan sıfat öbekleri, durum ekli sıfat öbekleri, toplamalı sayı öbeği biçiminde oluşan sıfat öbekleri, ortaç cümlemsisi biçiminde oluşan sıfat öbekleri başlıkları altında incelenmiştir. İyelik ekli sıfat öbeklerine incelememizde rastlanmamıştır. Bağlaç öbeği biçimindeki sıfat öbekleri ise bağlaç öbekleri bölümünde verilmiştir.Anlatımda fiil, fiilimsi ve sıfatlardan önce kullanılarak onları belirten, onlarınanlamlarını etkileyen öbeklere zarf öbekleri denir. Çalışmamızda bu öbekler, ilgeç öbekleri, ulaç cümlemsileri, cümlede zarf göreviyle kullanılmış ikilemeler, başka bir zarfla belirtilmiş zarfların ve bir zarfla belirtilmiş sıfatların oluşturduğu öbekler başlıkları altında incelenmiştir. İncelememizde kalıplaşmış zarf öbeklerine rastlanmamıştır.Fiil öbekleri de ad+çekimli yardımcı fiil biçiminde oluşan fiil öbekleri, ortaç+ çekimli yardımcı fiil biçiminde oluşan fiil öbekleri, ulaç+çekimli yardımcı fiil biçiminde sürerlik fiillerinin ?İp ekiyle kurulanları ve deyim biçiminde kalıplaşmış fiil öbekleri başlıkları altında incelenmiştir.Ünlem öbekleri, Bağlaç öbekleri, kısaltma öbekleri çalışmanın sonunda verilmiştir.Bağlaç öbekleri bölümünde bağlaç öbeklerinin cümledeki görevleri dikkate alınmıştır. Bağlaç öbekleri; cümlede ad göreviyle kullanılan bağlaç öbekleri ve cümlede sıfat göreviyle kullanılan bağlaç öbekleri olarak iki başlık altında incelenmiştir. İncelememizde, cümlede zarf göreviyle kullanılan bağlaç öbeğine rastlanmamıştır.Sınıflandırma ve tespit, eserdeki sayfa numaraları ve satırlar göz önünde bulundurularak yapılmıştır. İncelemede cümle bütünlüğüne olabildiğince dikkat edilmiştir. Öbeklerin kaçıncı sayfada ve satırda geçtiği cümle veya öbek sonlarında ayraç işareti içerisinde gösterilmiştir. Ancak hangi hikâye içerisinde geçtiğinin belirtilmesine gerek duyulmamıştır.Tez Az Şekerli adlı eserin Bilgi Yayınevi tarafından 2001 de yayımlanmış olan onuncu baskısından hazırlanmıştır. İncelemesi yapılan hikâyelerin tamamı, bu baskıdan yapılmış kopyalar şeklinde sonuç bölümünden sonra yer almaktadır.
Savaştepe yöresi yörük ağızlarının incelenmesi ve Türkçe'nin gelişip zenginleşmesine katkıları
Savaştepe İlçesi ve köylerinde derlemeler esas alınarak, anılan yörenin ağız özellikleri ve söz varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır.?Giriş?te Balıkesir ve Savaştepe bölgesinin tarihi ana hatları ile anlatılıp, bölgenin etnik yapısı ile ilgili bilgiler verilmiştir.I. Bölümde, -Ses Bilgisi- yörenin ses varlığı ve bunlarla ilgili ses olayları,II. Bölümde, -Şekil bilgisi- yörede yapım ekleri ile isim ve fiil çekim eklerinin, kelime çeşitlerinin (isim, sıfat, zamir, zarf, edat, fiil) kullanılış şekilleri incelenmiş,III. Bölümde, Savaştepe İlçesi ve köylerinden derlenen metinler sunulmuş, bu metinlerden istifade edilerek yörenin söz varlığını ortaya koymak amacıyla bir sözlük oluşturulmuştur.Anahtar kelimeler: Anadolu ve Rumeli Ağızları, Savaştepe Ağzı, Ağızlar
Yaşar Kemal'in romanlarında mahalli söyleyişler ve Türkçe bakımından değerlendirilmesi
Bu çalışma Yaşar Kemal'in romanlarında geçen mahalli söyleyişlerin belirlenmesi ve Türkçe bakımından değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışmada Yaşar Kemal'in 22 romanı okunmuş ve romanlarda geçen mahalli söyleyiş unsurları doküman incelemesi yöntemiyle tespit edilmiştir. Belirlenen mahalli söyleyiş ifadeleri fişleme yöntemiyle kartlara aktarılmış, her ifade için bir fiş oluşturulmuştur. Fişlerde ifadenin anlamına, toplam kullanım sayısına ve kitap bazında ifadenin geçtiği sayfa numaralarına yer verilmiştir. Mahalli söyleyiş ifadeleri sözcük türü bazında ayrı ayrı ele alınmıştır. Sözcük türleri ve her sözcük türünden belirlenen mahalli söyleyiş ifadesi sayıları; ad (408), bitki adı (75), hayvan adı (52), sıfat (106), zamir (2), zarf (19), edat (3), bağlaç (4), ünlem (9), tekrar (12), ikileme (18), argo (66), alkış (12), kargış (34), fiil (183), deyim (295), atasözü (55), ses olayı (171) şeklindedir. Toplam 1524 mahalli söyleyiş listelenmiştir. Sözcük ya da sözcük gruplarının anlamları TDK Derleme Sözlüğü ve Ali Püsküllüoğlu'nun Yaşar Kemal Sözlüğünden alınmıştır. Ancak bu sözlüklerde anlamları yer almayan ifadeler için Yaşar Kemal'in doğup büyüdüğü Osmaniye'nin Kadirli ilçesinin Hemite köyündeki ve aynı coğrafyadaki diğer tanıklardan yararlanılmıştır. Sonuç olarak romanlarda geçen mahalli söyleyişlerin sözcük türleri ve alt türlerine göre çeşitlilikleri, toplam sayıları ve kullanım sıklıklarına göre Yaşar Kemal'in romanlarında bu ifadelere yoğun biçimde yer verdiği görülmüştür. Kendisinin halk edebiyatı ve âşık geleneğinin ürünlerinden yararlanarak sözlü kültürdeki bu kavramların yazılı edebiyata geçirilmesi, ilgili kavramlara işlerlik kazandırılması, mahalli söyleyişlerin kaybolmasının önlenmesine katkı sağladığı ve onun romanlarının Türkçenin gelişiminde önemli bir yeri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yaşar Kemal, roman, mahalli söyleyiş, Adana ağzı.
Türkçe "olmak" eyleminin ve –dır ekinin kullanımının dil öğretimi açısından Almanca "sein" ve "werden" eylemi ile anlamsal, yapısal ve işlevsel denklik ilişkileri açısından karşılaştırılması
Küreselleşme, iş dünyasının yanı sıra sosyo-kültürel ilişkiler açısından da Türkçe'nin önemini arttırmıştır. Gerek yurt içinde gerek yurtdışında Türkçe öğrenimine talep artmakta ve buna paralel Türkçe öğretimi için gerekli altyapı ve öğretici kadrosu desteklenmektedir. Almanya ve Türkiye arasında tarihsel süreç içinde giderek artan ticari, ekonomik ve sosyo-kültürel ilişkiler Almanca anadil konuşucusunu Türkçe, aynı zamanda Türkçe anadil konuşucusunu da Almanca öğrenmeye yöneltmiştir. Bu yüzden Almanca veya Türkçe öğrenirken 'sein' ve 'werden' fiillerinin Türkçede 'olmak' fiili ile karşılaştırılması birtakım güçlükler doğurmaktadır. Kafa karışıklığına yol açmamak için bu konu ile ilgili hassasiyet gösterilmesi söz konu olmaktadır. Bu güçlüklerin başında 'Öğrenciyim', 'Çalışkanım' gibi basit cümle yapılarında yabancı öğrencilerinin kendi anadillerinden kaynaklı olarak 'Öğrenciyimdir', 'Çalışkanımdır' şeklinde mutlaka fiil eki koyma ihtiyacı duyması ve bu durumun dil hatalarına yol açması gelmektedir. Bu zorlukların aşılması amacıyla anadili Almanca olan ve Türkçe öğrenen bireylerin kendi dillerinde 'olmak' anlamında iki eylem; 'sein ' ve 'werden' bulunmasından ve yüklem olmadan cümle kurulamaz olmasından dolayı aktarım yanlışları (İnterferenz) kaçınılmaz olmaktadır. Bu çalışmada Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde karşılaşılan bu zorluklara dikkat çekerek Almanca 'Sein' ve 'Werden' fillerinin kullanımı ile Türkçedeki 'Olmak' fiilinin anlamsal işlevsel ve biçimbirimsel benzerlikleri yanı sıra farklılıkları ortaya çıkarılmaya çalışılmaktadır. Çalışma, Türkçe öğrenirken ve öğretirken karşılaşılabilecek bu türden problemli durumlara ışık tutmayı hedef almaktadır. Türkçe 'olmak' fiilinin kopula ( koşaç) özelliği Almanca 'sein' ve 'werden' fiileri ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Türkçe öğretici ve öğrenicilerinin doğrudan kullanabileceği bir bilgi akışının sağlanması düşünülmüş ve ortaya çıkan problemlerin giderilmesi, daha etkin bir öğrenme ve öğretme sürecine katkıda bulunarak verimli bir sonuç alınmasına yardımcı olunması hedeflenmiştir. Anahtar kelimeler: Olmak, Sein, Werden, Kopula, Yardımcı Fiil, Yabancı Dil Olarak Türkçe
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi açısından Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesinin dil yapılarının karşılaştırılması
Kazakistan halkı Türkiye Türkçesine her geçen gün yakından ilgilenmektedir. Türkiye cumhuriyeti ile Kazakistan cumhuriyeti arasındaki tarihi bağlar bunu bir nevi mecbur hale sokmuştur. Öte yandan Dünyadaki sosyolojik ve ekonomik değşmeler de bu yolu açık hale getirmiştir. Bu bağların yanında günümüzde gelişen politik ve ekonomik ilişkiler, sosyal faaliyetler, üniversitelerde mevcut bulunan Türkoloji bölümleri, Yunus Emre Enstitüsü gibi Türkçe öğretme merkezleri ilgi duyanların işini kolaylaştırmaktadır. Bu çalışmanın başka çalışmalar için zemin hazırlaması temennimizdir. Bu çalışmamızda elde edilen bilgiler, oradaki Türkiye Türkçesi öğretimi çalışmalarına destek olacaktır. Türkiye Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların bilinmesi, hem öğreticiler ve hem öğrenenler için kolaylıklar sağlayacaktır.. Ayrıca, Kazakistan'ın Latin alfabesine geçmesiyle gelecekte Kazak Türkçesine olan ilgi sayısı da artacaktır ve Yabancılara Kazak Türkçesi öğretimi alanında uzmanlara ihtiyaç duyulacaktır. Bu bakımdan çalışmamızın yararlı olacağını düşünmekteyiz.
Türkçenin yabancı dil olarak öğreniminde karşılaşılan sorunlar: Azerbaycan modeli
Araştırmamız Azerbaycan`da Türkiye Türkçesi öğrenen öğrencilerin karşılaştığı sorunları tespit etmeyi amaçlamaktadır. Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesinin aynı dil ailesine ait olması nedeniyle her iki dil (lehçe) ne kadar bir birine yakın görünse de bu yakınlık çeşitli sorunlar doğurmaktadır. Öğrencilerin bu sorunlar ile baş edememesi halinde Türkiye Türkçesi öğrenimi tamamlanamamaktadır. Sorunların sebeplerini ortaya koymak amacıyla öğrencilere nitel veri toplama tekniklerinden biri olan görüşme tekniği uygulanmıştır. Görüşme süreci bizzat araştırmacı tarafından yüz yüze olacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme soruları yöneltilmiş, araştırmacı tarafından gerektiği sürece ek sorular da eklenerek daha kapsamlı veri toplanması sağlanmıştır. Yapılan uygulamaya göre bulgular değerlendirilmiştir. Katılımcılar özellikle eğitim dili farklı olan 2 ayrı gruptan oluşturulmuştur. Bu sayede 2 ayrı grubun eğitim sürecinde karşılaştıkları farklı sorunlar da kıyaslanmış şekilde incelenmiştir. Örneklem olarak eğitim dili Türkiye Türkçesi olan Bakü Yunus Emre Enstitüsünün B2 grubu kursiyerleri ve Bakü Devlet Üniversitesinin eğitim dili Azerbaycan Türkçesi olan 4. sınıf Türkoloji bölümü öğrencileri seçilmiştir. Araştırmamızın uygulaması 2021 yılının bahar yarıyılında tamamlanmıştır. Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi alanında çok sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu araştırmaların geneli öğretime veya Türkiye'de öğrenim gören yabancı öğrencilere yönelik araştırmalardır. Bizim yaptığımız araştırma ise öğrenime yönelik bir araştırma olmasıyla farklı yer edinecektir. Aynı zamanda bu çalışmanın başka bir ülkede yapılmış olması, çalışmayı farklı kılacakxtır. Bu sayede sadece Türkiye`deki yabancı uyruklu öğrencilerin öğrenim sorunları değil aynı zamanda Azerbaycan'da Türkiye Türkçesi öğrenen öğrencilerin de karşılaştıkları sorunlar tespit edilmiş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Türkçe öğrenimi, yabancı dil olarak Türkçe, Azerbaycan Türkçesi, yabancı dil öğrenimi, öğrenim süreci, eğitim dili etkisi.
Kürtçenin Irak Sorani ağzındaki Türkçe söz varlığının incelenmesi
Kürtçenin Irak'ta en çok konuşulan ağzılarından biri olan Sorani ağzı, Osmanlı döneminden itibaren Türkçeden etkilenmiştir. Bu çalışmada Sorani ağzında Türkçe söz varlığını incelemek, tespit etmek ve sınıflandırmak amaçlanmıştır. Bu konunun özellikle söz varlığı açısından daha önce işlenmemiş olması konuyu seçmemizde etkili olmuştur. Çalışmada ilk etapta Kürtçe (kelime, atasözü, deyim) sözlükler gibi yazılı kaynaklar esas alınarak Sorani ağzında Türkçe söz varlığı ögeleri tespit edilmiştir, sonra farklı kategorilerilere ayırılmıştır. Çalışmanın bulgular kısmı hem örnekler ile somutlandırılmış, hem de istatistik açıdan değerlendirilerek tablo ve grafikler şeklinde sunulmuştur. Ayrıca çalışmanın Ekler bölümünde birkaç eski metin söz varlığı bakımından analiz edilmiştir ve ekler dizini ile beraber Kelimeler, Deyimler ve Atasözleri Sözlüğü olmak üzere 3 tane sözlük hazırlanmıştır. Çalışmanın neticesinde Kürtçenin Sorani ağzında Türkçe söz varlığının kapsamına giren toplam 2812 kelime ve 39 ek tespit edilmiştir. Tespit edilmiş bu 2812 kelimeden 442'si Türkçe kökenli, 39 ekten ise 18'i çekim ve yapım eklerindendir.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde deyimler
Dil, belirli kurallar dahilinde duygu ve düşüncelerin aktarımını sağlayan ve gelecek nesiller ile köprü oluşturan canlı bir varlıktır. Dil aracılığı ile insan toplulukları millete dönüşmektedir. Çünkü dil ve kültür, birbiriyle ayrılmaz bağlarla bağlıdır. Dil aracılığı ile yeni nesillere o millete ait kültür aktarılmaktadır. Dil canlı bir varlık olduğundan kültürden de etkilenmektedir. Haliyle dil ve kültür arasında birbirini etkileyen bir etkileşim söz konusudur. Yabancı dil olarak bir dilin öğrenilmesi ile o dilin konuşulduğu milletin de kültürü öğrenilmektedir. Dolayısıyla yabancı dil olarak dil öğretimi, o milletin kültürel ögelerinin yabancılara öğretilmesi anlamını taşımaktadır. Bu kültür aktarımında o milletin kültürü yansıtması bakımından söz varlıklarının önemi büyüktür. Bu çalışmada yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde söz varlıklarından olan deyimlerden ne ölçüde faydalanıldığı incelenmiştir. Bu kapsamda "İstanbul Yabancılar için Türkçe Öğretim Seti" ve "Yedi İklim Türkçe Öğretim Seti'nde" yer alan deyimler incelenmiş ve sonrasında kategorileştirilerek çözümlemeye tabi tutulmuştur. Sonuç olarak yabancılar için Türkçe öğretiminde kullanılan bu setlerde yer alan deyimlerin sayıca az olduğu, en çok vücut bölümlerini içeren deyimlere yer verildiği değerlendirilerek ilgili setlerde deyimlere daha fazla yer verilmesi gerektiği dile getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Dil, kültür, yabancı dil olarak Türkçe, deyimler.
Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerin sözcük düzeyinde yaptıkları yanlışlar
Bu araştırmanın amacı, Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerin sözcük düzeyinde yaptıkları yanlışları tespit etmek ve bu yanlışları dil bilgisi açısından değerlendirerek Kazaklara Türkiye Türkçesi öğretimi konusunda yapılacak çalışmalara katkı sağlamaktır. Araştırmada, bu amaca uygun olarak görüşme ve doküman inceleme yöntemiyle başvurulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu Kazakistan'ın Türkistan şehrindeki Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesinin öğrencileri ve Türkiye'de eğitim almakta olan Kazak öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmayla ilgili veri kaynakları, araştırmacı tarafından 2018-2019 eğitim öğretim yılı Bahar döneminde Kazakistan'ın Türkistan şehrindeki Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesinde öğrenim gören öğrencilerden elde edilmiştir. Araştırmacı ''Türkiye Türkçesi Öğrenen Kazak Öğrencilerin Sözcük Düzeyinde Yaptıkları Yanlışlar'' projesi kapsamında ziyarette bulunduğu Türkistan kentinde, Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesinde öğrenim gören Türk asıllı Kazak öğrencilerin ''Türkiye Türkçesi'' dersi kapsamında yazdıkları yazılı sınav kağıtlarını elde etmiştir. Ayrıca Türkiye'de eğitim alan Kazak asıllı öğrencilere görüşme formu uygulanmıştır. Kazaklara Türkiye Türkçesi öğretiminde katkı sağlayacağını amaçladığımız bu çalışmada, Türkiye Türkçesi öğrenen Kazak öğrencilerinin sınav kağıtları fonetik açıdan değerlendirilmiş olup, görüşme formundan elde ettiğimiz veriler ise ses benzetmesinden kaynaklanan ve ses, anlam açısından aynı olan kelimeler olarak karşılaştırmalı ve açıklamalı şekilde değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kazak türkçesi, sözcük yanlışları, türkistan, türkiye türkçesi, hoca ahmet yesevi üniversitesi
Okul öncesi ve ilkokul öğrencilerinin çift yabancı dil öğreniminde karşılaştıkları sorunlar üzerine inceleme
Türkiye'de Cumhuriyet Dönemi'nde başlayan Avrupa ülkeleriyle yakın ilişkiler neticesinde hız kazanan yabancı dil öğretimi Fransızca, Almanca ve İngilizce dilleri arasında şekillenmiş, zamanla öncelikli yabancı dil konusunda değişiklikler olmasına rağmen yabancı dil öğretimi sürekli devam etmiştir. Bu dillere daha sonra popülerlik kazanan Rusça, Çince ve İspanyolca eklenmiş ancak henüz tam anlamıyla yaygınlık kazanmamıştır. Gerek çok kültürlü ülkelerdeki eğitim sistemlerinin gerek uygulamadaki başarılarının örnek teşkil etmesi gerekse de kültür sınırlarının dil ile aşıldığı 21. yüzyılda genç beyinlerimizin en az iki yabancı dil bilmelerinin gerekliliği aşikardır. Ülkemizdeki devlet okullarında yabancı dil eğitimi ilkokul 2. sınıfta İngilizce ile başlayıp lise 3'teki alan seçimine kadar her öğrenciye ücretsiz verilmeye devam etmektedir. Özel eğitim-öğretim veren kurumların bir kısmında ise okul öncesinden başlayan bu süreçte genel olarak İngilizce'nin yanına ikinci bir yabancı dilin eklendiği ve bu eğitim felsefesi doğrultusunda ilerlendiği gözlenlenmiştir. Okul öncesi ve ilkokul özel eğitim kurumlarında çift yabancı dil öğrenen öğrencilere, yabancı dil öğretiminin temel ilkeleri, amaçları ve uygulamaları araştırılarak bu yaş grubundaki öğrencilerin çift yabancı dil öğreniminde karşılaştıkları zorluklar ve olası nedenleri üzerine inceleme yapmak hedeflenmiştir. Ülkemizin genel anlamda içerisinde bulunduğu çift yabancı eğitiminin temelini oluşturan okul öncesi ve ilkokul öğrencilerine yönelik öğretim faaliyetleriyle ilgili bir durum tespiti yapılmaya çalışılmıştır. Literatür doğrultusunda hazırlanan yarı yapılandırılmış sorular içeren veri toplama formu, öğretmenlerin sosyo-demografik bilgilerini içeren 3 soru (yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi), mesleki özelliklerini içeren 8 soru (çalıştığı okulun özellikleri, yabancı dil düzeyi, okuldaki çalışma süresi, öğretmen olarak kaç yıldır çalıştığı, okulda çalışan toplam yabancı dil öğretmeni sayısı, haftada toplam kaç ders verdiği, sınıflardaki ortalama öğrenci sayısı) ve çift yabancı dil öğrenme zorlukları ve olası sebepleriyle ile ilgili 7 açık uçlu soru (kullanılan yöntem ve teknikler, öğrencilerden ve öğretmenlerden kaynaklanan sorunlar, yabancı dil uygulamaları, vb.) olmak üzere toplam 18 sorudan oluşmaktadır.
(İshak Bin Murad) Edviye-i Müfrede: Metin indeks sözlük dil incelemesi
14. asırda İshak Bin Murad tarafından yazılan Edviye-i Müfrede, bilinen ilk Türkçe tıp eseridir. Bu eserde 77 varak içinde yaklaşık 30.000 kelime bulunmaktadır. Eser dört bölümden oluşmuştur. İlk bölümü bitkiler, yiyecekler, içeceklerin anlatıldığı bölümdür. İkinci bölüm hastalıklar ve bu hastalıklara faydalı olacak ilaçların anlatıldığı bölümdür. Üçüncü bölümde yaşlıların hastalıkları ve tedavileri anlatılmıştır. Son bölümde ise bitki, hastalık,insan azaları ve madenlerin Türkçe,Arapça ve Farsça karşılıkları olan bir sözlük verilmiştir. Çalışmamızda üç ana bölüm vardır. Birinci bölümde, Latin harfleriyle metin vardır. İkinci bölümde dizin ve sözlük vardır. Üçüncü bölümde dil incelemesi vardır. Bu bölümde imla bilgisi, ses bilgisi ve şekil bilgisi vardır. Bu bölümde dilbilgisel bir çalışma yaptık. Ve bu bölümde metindeki kelime ve ekleri inceledik.