Theses supervised by Prof. Dr. Yıldız Uzuner
19 theses · Anadolu University
İşitme kayıplı bir çocuğun çeşitli bağlamlarda kullandığı iletişimsel işlevlerin incelenmesi
Durum çalışması olarak desenlenen bu araştırmanın amacı işitme kayıplı bir çocuğun çeşitli bağlamlarda kullandığı iletişimsel işlevlerin incelenmesidir. Araştırmanın katılımcıları takvim yaşı iki yaş dört ay olan işitme kayıplı bir çocuk, annesi ve iki kardeşidir. Araştırmanın verileri çeşitli bağlamlarda gerçekleşen doğal etkileşimlerin gözlemlerinin video kamera ile kayıtları, anne ile yapılan görüşmeler, araştırmacı günlükleri, ürünler ve belge incelemeler yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler süreç içerisinde ve sonunda araştırma sorularını cevaplayacak şekilde gerektiğinde betimsel, gerektiğinde tümevarımsal olarak analiz edilmiştir. Video kamera ile kayıt edilen gözlemler araştırmacılar tarafından daha önceden yapılmış olan iletişimsel işlev sınıflamaları temel alınarak oluşturulan işevuruk iletişimsel işlev tanımlamalarına göre betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları işitme kayıplı çocuğun çeşitli doğal bağlamlarda çeşitli iletişimsel işlevleri kullandığını göstermiştir. Çocuğun bu iletişimsel işlevleri sözel ve/veya sözel olmayan davranışlarla sergilediğini göstermiştir. İşitme kayıplı bir çocuğun çeşitli bağlamlarda kullandığı iletişimsel işlevleri inceleyen bu araştırmanın ulusal alan yazına katkıda bulunacağı düşünülmektedir. İşitme kayıplı çocukların ailelerine ve öğretmenlerine çocuklardaki iletişimsel işlev kullanımı ile ilgili olarak yol gösterici olabileceği düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: İşitme kayıplı çocuklar, İletişimsel işlev, Anne çocuk etkileşimi.
Okul öncesi dönemdeki işitme kayıplı bir çocuğun gelişen okuryazarlık yaşantılarının incelenmesi
Araştırmanın amacı, okul öncesi dönemdeki işitme kayıplı bir çocuğun evinde ve yakın çevresinde gerçekleşen erken okuma yazma yaşantılarını ve gelişen okuryazarlığını incelemektir. Durum çalışması olarak desenlenen araştırmanın katılımcıları; takvim yaşı 5 yaş 1 aylık olan işitme kayıplı bir erkek çocuk ve ailesidir. Araştırmanın verileri; katılımcı gözlemler, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşmeler, ürünler, belgeler ve araştırma günlüğü yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler, araştırma süreci içinde ve sonunda gerektiğinde betimsel, gerektiğinde tümevarımsal olarak analiz edilmiştir. Ayrıca işitme kayıplı çocuğun gelişen okuryazarlık becerileri, Gelişen Okuryazarlık Kontrol Beceri Listesi yardımıyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın bulguları, işitme kayıplı çocuğun günlük rutinleri içinde ev ortamında ve yakın çevresinde akademik ve işlevsel okuryazarlık yaşantılarının olduğunu göstermiştir. Bu yaşantılarda çevresindeki yetişkinlerin işitme kayıplı çocuğa model olduğu ve etkileşimli olarak gerçekleşen yaşantılarda işitme kayıplı çocuğun sözlü ve yazılı dil becerilerini gelişen okuryazarlık ilkeleriyle uyumlu olarak desteklediği görülmüştür. Ayrıca, çocuğun bazı okuma yazma yaşantılarının ailenin okuma yazma geçmişinden etkilendiği bulgusu elde edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, erken dönemde nitelikli okuma yazma yaşantıları olan işitme kayıplı çocuğun, işiten yaşıtlarına benzer okuryazar davranışları gösterdiği söylenebilir. Anahtar Sözcükler: Gelişen okuryazarlık, İşitme kayıplı çocuklar, Erken okuma yazma, Aile okuryazarlığı.
İşitme engelli çocukların öğretmenlerinin işitme engelli çocukların okuma yazma öğrenmelerine ilişkin görüş ve önerileri
Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de işitme engelli çocukların devam ettiği ilköğretim okulları ve özel eğitim kurumlarındaki öğretmenlerin işitme engelli öğrencilerin okuma-yazma öğrenmeleri hakkındaki görüşleri ve önerilerinin belirlenmesidir.
Kaynaştırma ortamındaki işitme engelli ilköğretim öğrencilerine sunulan destek eğitim odası sürecinin incelenmesi
Bu eylem araştırmasının genel amacı, kaynaştırma ortamında eğitimine devam eden işitme engelli ilköğretim öğrencilerine sunulan destek eğitim odası sürecinin incelenmesidir. Araştırmanın katılımcıları ilköğretim dördüncü sınıfta kaynaştırma eğitimi alan işitme engelli üç öğrenci, destek eğitim odası öğretmeni olarak araştırmacı, tez danışmanı, işitme engellilerin eğitimi alan uzmanı ve genel sınıf öğretmenleridir. Danışman ve alan uzmanı araştırmanın geçerliğini sağlamışlardır. Sınıf öğretmenleri ise kendilerinden talep edildiğinde araştırma gayretlerine katkıda bulunmuşlardır.Araştırma verileri döngüsel olarak gerçek sınıf etkileşimlerinin videoteyp kayıtları, geçerlik komitesi ses kayıtları ve toplantı tutanakları, ders planları ve yansıtmalı araştırma günlüğü, öğrenci ürünleri ve arşiv belgeleri yoluyla toplanmıştır.Destek eğitim odasının uygulanmasında hazırlık ve uygulama aşamaları, uygulamada karşılaşılan problemler ve bu problemlere yönelik çözüm gayretleri çeşitli veri toplama ve analiz teknikleriyle betimlenmiştir. Biriken veriler araştırma sürecinde ve sonrasında araştırmacı ve geçerlik komitesi tarafından eleştirel bir şekilde analiz edilmiştir.Destek oda eğitiminde uygulanan etkinlikler alan yazında önerilen etkili destek odası programlarının ilkelerine dikkat edilerek düzenlemiştir. Uygulamalar Türkçe, Fen ve Teknoloji, Sosyal Bilgiler ve Matematik alanlarını içermiştir.Uygulama süreci sırasında ve öncesinde bazı sorunlar oluşmuş olsa da eylem araştırması yöntemiyle gerçekleştirilen bu destek odası eğitimi gayreti özellikle öğrenciler ve destek odası öğretmeninde olumlu gelişmeler yaratmıştır. Öğrencilerin akademik, sosyal ve iletişimsel davranış ve becerilerinde gelişme göstermiş oldukları gözlenmiştir. Araştırma bulguları Türkiye'de ve uluslararasında işitme engelli öğrencilere destek odası programı geliştirmede bakış açısı geliştirmede yararlı olabilir.
İşitme engelli öğrencilere dengeli matematik öğretiminin incelenmesi: Eylem araştırması
İşitme engelli öğrencilerin akademik performanslarının işiten yaşıtlarının gerisinde olduğunu gösteren pek çok araştırma bulunmaktadır. Matematik öğrenimi de işitme engelli öğrencilerin yaşadıkları akademik zorluklardan biridir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan İlköğretim Matematik Dersi Öğretim Programı ?Her çocuk matematiği öğrenebilir? ilkesine dayanmaktadır. Bu ilkede her çocuğun aynı şekilde, aynı hızda matematiği öğrenemediği, ancak kendine uygun koşullar sağlandığında matematiği öğrenebileceği vurgulanmak istenmektedir. İşitme engelli çocuklar da işiten çocuklar gibi toplumda başarılı, etkili ve bağımsız bireyler olarak yaşayabilmek için matematiği öğrenmek durumundadır. İşitme engelli çocuklar işiten yaşıtları gibi, ancak gecikmeli olarak matematiği öğrenebilmektedir. Matematik öğretimine ilişkin kuramlar, Dengeli Matematik Öğretiminin işitme engelli öğrencilerin matematiği öğrenmelerinde önemli olduğunu desteklemektedir. İşitsel sözel yaklaşımla eğitim veren İşitme Engelli Çocuklar Eğitim ve Araştırma Merkezi (İÇEM)'deki uygulamalar bu kavramsal kuramsal çerçevenin uygulamaları olarak görülmektedir. Buna bağlı olarak bu eylem araştırmasının amacı, matematik öğrenme öğretme sürecinde iyi bir örnek olan İÇEM'de işitme engelli öğrencilerin matematik öğretimini gerçekleştirdikleri gerçek sınıf ortamında, işitme engelli öğrencilerin matematik öğretimine etki eden çeşitli değişkenlerin karşılıklı etkileşimlerini sistemli, düzenli, yansıtmalı ve döngüsel olarak analiz etmek ve matematik öğretme öğrenme sürecinde öğrencilerde ve öğretim elemanında ne gibi değişiklikler olduğunu incelemektir.Araştırmanın katılımcıları, 2009?2010 öğretim yılı İÇEM 7. sınıf öğrencileridir. Öğrenciler beşi kız, üç erkek olmak üzere sekiz kişidir. Öğrencilerin tümü bileteral, sensorineural işitme kayıplıdır. Öğrencilerden ikisi koklear implant kullanmakta, diğerleri kulak arkası cihaz takmaktadırlar. 12 ile 15 yaşları arasında bulunan öğrencilerin yaş ortalaması 13'dür. Araştırmada bu öğrenciler , grup ve bireysel matematik derslerinde izlenmiştir. Araştırma verileri İÇEM'de eğitim veren öğretmen tarafından, grup matematik çalışmalarının video kayıtları, yansıtma toplantılarının ses kayıtları, ders planları, sınavlar, yansıtmalı günlükler, veri değerlendirme çizelgeleri, görüşmeler, öğrencilerin matematik çalışmaları ile ilgili dosyaları yardımıyla toplanmıştır.Araştırmanın geçerliği ve güvenirliği için farklı nicel ve nitel veri toplama ve analiz teknikleri kullanılmış, uygulama öncesinde, sürecinde ve sonrasında uzun süreli ve derinlemesine veriler toplanmış, farklı alan uzmanları veri toplama ve analiz sürecine katılmış, ayrıntılı betimlemeler yapılmış, veri toplama sürecinde eş zamanlı olarak alan yazın taraması gerçekleştirilmiş, verilerin kendi içinde tutarlılığı dikkate alınmış, yansıtmalı verilerle süreç şekillenmiş, araştırmacı hem kendini sistematik, düzenli ve yansıtmalı olarak analiz etmiş hem de alan uzmanları tarafından denetlenmiştir. Süregelen değerlendirmeye ek olarak ön test ve son test sonuçları ile öğrencilerin dosyalarındaki örneklerin nicel ve nitel analizleri gerçekleştirilmiştir. Sınavlar dersi veren uygulamacı tarafından hazırlanmıştır. Puanlama güvenirlikleri her sınavın uygulanmasından sonra yanıt anahtarına göre bağımsız iki puanlayıcı tarafından belirlenmiştir.Araştırmanın sonucunda araştırmaya katılan öğrencilerin matematik performanslarında, gerçek hayatla ilişki kurma becerilerinde ve dil becerilerinde olumlu yönde gelişme sağlandığı gözlemlenmiştir. Öğretmenin öğrenme-öğretme sürecinde plan yazma, uygulama yapma, doğrudan ve dolaylı stratejileri kullanma kosununda geliştiği belirlenmiştir. Bu çalışma aynı zamanda işitme engelli öğrencilerin matematik öğretiminin sistematik olarak analiz edildiği bir çalışma olduğu için alan yazına katkı sağlayacağı, işitme engelli öğrencilerin matematik öğretmenleri için matematik öğretimine yönelik bir yapı oluşturacağı düşünülmektedir. Ülkemizde işitme engelli öğrenciler için geliştirilecek olan matematik öğretimi programına katkıda bulunacağı öngörülmektedir.Anahtar Sözcükler: İşitme engelliler, Dengeli Matematik Öğretimi, Eylem araştırması
İşitme kayıplı çocuğu olan ailelerin oluşturduğu dijital kültürün incelenmesi: Bir netnografi araştırması
Araştırmanın amacı işitme kayıplı bireyler ve ailelerinin Facebook'ta oluşturdukları 14235 üyesi olan topluluğun dijital kültürünü incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırma dijital kültür araştırmalarında kullanılan netnografi araştırması olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları dijital topluluğun 4 yöneticisi ve 14235 üyesidir. Araştırmada gözlem, yarı-yapılandırılmış görüşme, doküman ve yansıtmalı araştırmacı günlüğü ile veri toplanmıştır. Tümevarım olarak analiz edilen veriler sonucunda topluluğun kültürü topluluğun dinamikleri, topluluğun paylaşımları ve topluluğun dinamikleri başlıkları altında toplanmıştır. Toplulukta bilgi gereksinimi ve psikososyal destek öne çıkmaktadır. Topluluğun kültürü analiz edildiğinde fiziki ortam, dijital ortam ve fijital arasında yoğun bir ilişki olduğu görülmüştür. Bu ilişkiyi açıklamak amacıyla model geliştirilmiştir. Üyeler bazı deneyimleri fiziki ortamda, bazı deneyimleri dijital ortamda yaşarken bazı deneyimleri ise iki ortamda eş zamanlı yaşamaktadırlar. Araştırma sonuçlarının işitme kayıplı çocuk ve aileleriyle ilgili alanyazına ve uygulamalara katkı sunacağı düşünülmektedir. İşitme kayıplı çocuklara yönelik erken müdahale uygulamalarının topluluk üzerindeki yansımaları sunulan hizmetlerin niteliğini arttırmak için yol gösterici olacaktır.
Koklear implantlı işitme kayıplı çocuklara sağlanan dil yaşantıları hakkında annelerin görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırmada, koklear implantlı işitme kayıplı çocukların dil yaşantılarına ilişkin annelerin görüşleri incelenmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden betimsel durum çalışması desenine göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya yaşları dört yaş ila altı yaş arasında değişen çok ileri derecede işitme kaybı olan yedi işitme kayıplı çocuk ve işiten anneleri dahil edilmiştir. Araştırmanın verileri yarı-yapılandırılmış görüşmeler, gözlemler (video kayıtları), araştırmacı günlükleri, doküman incelemeleri ve ürünler aracılığıyla toplanmıştır. Toplanan veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, koklear implant öncesi süreçte işitme kaybının fark edilmesi, işitme cihazının kullanılması, annelerin yaşadıkları sorunlar ve çözümleri, koklear implant sürecinde koklear implant olması, annelerin yaşadıkları sorunlar ve çözümleri ile annelerin beklentileri yer almıştır. Koklear implant sonrası süreçte annelerin işitme kayıplı çocuklarla günlük rutinler oluşturdukları, annelerin işitme kayıplı çocuklar ne tür etkinlikler yaptıkları, etkinlikleri nasıl ve nerede yaptıkları yer almıştır. Araştırma sonunda annelerin işitme kayıplı çocukları ile bazen sözlü etkileşim, bazen sözlü ve sözlü olmayan etkileşim bazen de sözlü olmayan etkileşim kurdukları görülmüştür. İşitme kayıplı çocukların dil yaşantılarında erken tanı, erken ve uygun cihazlandırma, aile merkezli aile eğitimine dahil olma ve zengin dilsel çevrede nitelikli sözlü etkileşimlerin yapılmasının gerekliliği belirlenmiştir.
İşitme kaybıyla birlikte görülen yetersizliği olan çocukların annelerinin aile yaşam kaliteleriyle ilgili görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırmada; işitme kaybıyla birlikte görülen yetersizliği olan çocukların ailelerinin yaşam kalitelerinin anne algısına göre incelenmesi amaçlanmıştır. Olgubilim araştırması olarak desenlenen bu araştırmanın katılımcıları, işitme kaybıyla birlikte otizm spektrum bozukluğu, zihin yetersizliği veya görme yetersizliği olan çocuk sahibi yedi annedir. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşmeler, yansıtmalı araştırmacı günlükleri, gözlemler ve belge incelemesi teknikleri ile toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizinde olgubilim desenine uygun olacak şekilde içerik analizi kullanılmıştır. Verilerin kavramsallaştırılmasına ve ilgili olguyu tanımlayabilecek temalara ulaşabilmeye gayret gösterilmiştir. Elde edilen sonuçlar betimsel bir anlatım ile sunulmuş ve sıklıkla doğrudan alıntılara yer verilmiştir. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular işitme kaybıyla birlikte görülen yetersizliği olan çocukların ailelerinin; fiziksel sağlık açısından, psikolojik açıdan, sosyal yaşama katılım açısından, ekonomik açıdan ve işlevselliğin yeterliliği açısından aile yaşam kalitelerinin etkilendiği göstermektedir. Bu alanlar dışında ailelerin yaşam kalitesini daha fazla etkileyen yetersizliğin işitme kaybıyla birlikte görülen yetersizlik olduğu ve yaşam kalitelerinin iyileşmesine yol açabilecek beklentiler ve önerilerin, annelerin kendilerinden; sürece uygun adaptasyon, çevrelerinden; destek ve anlayış, çocuklarından ise bağımsız yaşam becerisine sahip olabilmeleri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Babasının gözünden işitme kayıplı kızı: Yaşam öyküsü
Araştırmanın amacı, işitme kayıplı yetişkin çocuğu olan normal işiten bir babanın yaşam hikâyesinin incelenmesi ve babanın işitme kayıplı çocuğunun hayatı ve gelişim dönemleri üzerindeki etkilerinin derinlemesine anlaşılmasıdır. Nitel araştırma yöntemlerinden yaşam öyküsü ile desenlenen araştırmanın katılımcısı doğuştan sensörinöral çok ileri derece işitme kaybına sahip yetişkin çocuğu olan bir babadır. Araştırma verileri yarı-yapılandırılmış görüşmeler, dökümanlar, fotoğraflar ve yansıtmalı araştırmacı günlükleri ile toplanmıştır. Toplanan veriler tümevarımcı yöntem ile analiz edilmiştir. Bulgular dokuz ana tema çerçevesinde yorumlanmıştır: babanın içinde büyüdüğü aile, Fatma Hanım'ın hamilelik dönemi, tanılama dönemi, okul öncesi dönem, ilkokul dönemi, ortaokul ve lise dönemi, yetişkinlik dönemi, e-Kpss/ iş hayatı ve koklear implant ameliyatı sonrası karşılaşılan güçlükler. Araştırmanın bulguları; katılımcı baba Ali Bey'in içinde büyüdüğü ailenin kendi babalık algılarına etkisi olduğunu göstermiştir. Baba kızının işitme kaybını daha çabuk kabullenmiş, babanın bu davranışı işitme kayıplı çocuğu ile olan bağını artırmış ve çocuğun gelişim dönemleri, akademik becerileri üzerinde asıl söz sahibinin baba olmasına neden olmuştur. Bir baba olarak isteğinin işitme kayıplı çocuklar ile daha fazla sözlü iletişim kurulması olduğunu dile getirmiştir. Araştırmanın bulguları tüm işitme kayıplı baba-çocuk nüfusuna genellenemese de bu bulguların kuramlar ve ileriki araştırmalara ışık tutacağı düşünülmektedir.
Formel olmayan iletişim becerileri envanterinin geliştirilmesi ve işitme kayıplı ve normal işiten çocukların iletişim becerilerinin incelenmesi
Bu araştırmada hem süreç hem de ürün değerlendirmesine olanak sağlayan Formel Olmayan İletişim Becerileri Envanteri'nin (FOİBE) geliştirilmesi, 3-6 yaş arası koklear implant kullanan işitme kayıplı ve normal işiten çocukların iletişim becerilerinin incelenmesi ve iletişim becerileriyle ilişkili değişkenlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Sonuç olarak dikkati yöneltme becerileri, taklit becerileri, sıra alma becerisi, sohbetin yapısı, iletişimsel işlevler ve sohbetin işlevi kontrol listelerinden oluşan FOİBE'nin geçerli, güvenilir ve kullanışlı bir ölçme aracı olduğu ortaya konulmuştur. Koklear implantlı çocukların FOİBE toplamında normal işiten çocuklarla benzer performans sergiledikleri belirlenmiştir. Kontrol listeleri bağlamında incelendiğinde ise koklear implantlı çocukların normal işiten akranlarına göre istatistiksel olarak daha fazla taklit becerileri sergiledikleri, diğer kontrol listelerinde ise gruplar arasında istatistiksel olarak fark olmadığı ortaya konmuştur. Cinsiyet, anne öğrenim ve çalışma durumu, baba yaşı, baba ile birlikte geçirilen süre ve aile geliri demografik değişkenleri hem koklear implantlı hem de normal işiten çocukların iletişim becerileri ile ilişkili bulunmuştur. Ayrıca aile eğitimi alma sıklığı ve süresi, tanı yaşı, koklear implant sayısı, koklear implant kullanma süresi, koklear implant olmadan önce işitme cihazı kullanma süresi ve işitme cihazı ve koklear implant toplam kullanma süresi odyolojik değişkenlerinin koklear implantlı çocukların iletişim becerileriyle ilişkili değişkenler olduğu ortaya konmuştur. Koklear implantlı çocukların odyolojik değişkenlerden olabilecek maksimum düzeyde ve erken dönemde yararlanmalarının normal işiten çocuklarla benzer performans sergilemelerinin temel sebebi olarak düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Dikkati yöneltme becerileri, Taklit, Sıra alma, İletişimsel işlevler, Sohbetin yapısı, Sohbetin işlevi.
İşitme kayıplı çocuğu olan anne-babaların çocuklarıyla gerçekleştirdikleri oyunlar hakkındaki görüşlerinin incelenmesi
Araştırmanın temel amacı işitme kayıplı çocuğu olan anne-babaların çocuklarıyla gerçekleştirdikleri oyunlar hakkındaki görüşlerinin incelenmesidir. Betimsel durum çalışması olarak desenlenen araştırmanın katılımcıları işitme kayıplı çocuklara sahip olan 3 anne-babadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme, araştırmacı günlüğü ve doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler betimsel analiz yoluyla analiz edilmiştir. Anne-babaların işitme kayıplı çocuklarıyla gerçekleştirdikleri oyun etkinlikleri şu başlıklar altında incelenmiştir. Anne-babaların işitme kayıplı çocuklarıyla oynadıkları oyunlar, oyun oynama nedenleri, oyun oynama zamanları, oyun oynama yerleri, işitme kayıplı çocukların oyun oynadıkları kişiler, anne-babaların işitme kayıplı çocuklarıyla oyun oynama şekilleri, anne-babaların beklentileri ve anne-babaların önerileri. Anne-babalar çocuklarıyla daha çok bilişsel ve dilsel gelişimi destekleyen oyunlar oynamaktadır. Anne-babaların işitme kayıplı çocuklarıyla oyun oynamasındaki amaç çocuklarının dil becerilerini geliştirmektir. İşitme kayıplı çocuklar ilk olarak oyun arkadaşı gördüğü anne-babaları ile oyun oynamakta daha sonra işitme kayıplı çocukların oyun çevresi genişlemektedir. Anne-babalar çocuklarıyla oyun oynarken hem davranışa yönelik stratejiler hem de oyuna yönelik stratejiler uygulamaktadır. Anne-babaların çocuklarından, akrabalarından, öğretmenlerden ve çocuklarının akranlarından çeşitli beklentileri olduğu saptanmıştır. Anne-babalar işitme kayıplı çocuğu olan diğer anne-babalara çocuklarıyla oynamaktan vazgeçmeden devam etmelerini önermişlerdir.
Ailelerin işitme kayıplı çocuklarıyla deneyimledikleri erken okuryazarlık yaşantılarının desteklenmesi: Eylem araştırması
Araştırmanın amacı, işitme kayıplı çocuğu olan üç ailenin erken okuryazarlık uygulamalarının incelenmesi ve araştırma sürecinde yaşadıkları sorunları çözme gayretiyle uygulamaların uzaktan desteklerle iyileştirilmesidir. İşitme kayıplı çocuklar ve ailelerinin erken okuryazarlık yaşantılarını ve bu yaşantılarındaki etkileşimleri güçlendirmek için uygulamaların planlanması, gerçekleştirilmesi ile sürecin iyileştirilmesini kapsaması nedeniyle bu araştırma eylem araştırması olarak desenlenmiştir. Araştırmanın verileri video yoluyla yapılan gözlemler, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşmeler, belgeler, ürünler ve araştırma günlüğü ile toplanmıştır. Ailelerin gereksinimlerinin belirlenmesinden sonra uygulamanın amaçları ve modüllerden oluşan uygulama içeriği belirlenmiştir. Araştırma süreci boyunca ailelerin ortak ve bireysel gereksinimleri karşılanmış ve erken okuma yazma yaşantıları desteklenmiştir. Araştırmanın sonucunda; katılımcı ailelerin erken okuryazarlık gelişimine ilişkin algılarının değiştiği, ev ortamındaki ve yakın çevrelerindeki okuma yazma yaşantılarının arttığı ve çeşitlendiği, okuma yaşantılarında annelerin kullandığı stratejilerin gelişim gösterdiği görülmüştür.
İşitme engelli gençlere uygulanan yapı bilgisi dersinin öğretim sürecinin incelenmesi: Eylem araştırması
Engelliler Entegre Yüksekokulu'nda (EEYO) işitme kayıplı bireylerin birçoğu mesleki eğitime geçişte yeni konu ve kavramlar, okuma, anlama, yazma ve iletişim gibi pek çok sorunla karşılaşmaktadırlar. Bu nedenle ister ortaokul isterse yüksekokul düzeyinde olsun mesleki eğitim için işitme kayıplı bireylere de düzeylerine ve ihtiyaçlarına uygun öğretim programı hazırlanması gereklidir. Bu araştırmanın amacı, işitme kayıplı bireylere EEYO'nda "Yapı Ressamlığı" programı mesleki alan öğretim elemanının Yapı Bilgisi I-II dersleri ile Yazılı ve Sözlü Anlatım I-II ve Matematik I-II dersleri işbirliğinin kısmen gerçekleştiği ya da gerçekleşemediği durumlarda mesleki bilgi ve terminoloji öğretimini dengeli öğretim yaklaşımını kullanarak nasıl gerçekleştirdiğini incelemektir. Eylem araştırması olarak desenlenen çalışma "Hazırlık, "Uygulama" "İzleme" süreçlerinden oluşmuştur. Araştırmanın katılımcıları Yapı Ressamlığı Programında 2014-2015 ve 2015-2016 öğretim yıllarında Yapı Bilgisi I ve Yapı Bilgisi II derslerini alan 1. sınıf öğrencileri, araştırmacı, öğretim elemanları ve Tez Geçerlik ve Güvenilirlik Komitesi'nden oluşmuştur. Gözlemler, araştırmacı günlüğü, belgeler, ürünler, kontrol listeleri ve toplantılarla toplanan tüm veriler süreç içinde ve sonunda göz önünde tutularak betimsel ve tümevarımsal analiz edilmiştir. Araştırmanın sonunda öğretim programında yapılan iyileştirmelerin öğrenme- öğretme sürecine olumlu yansımaları olduğu, araştırmacının hem araştırma metodolojisi hem de öğrencilerin yaşına, dil düzeyine, öğrenme stillerine ve içeriğe uygun ders planı ve materyal hazırlama, uygulama konularında gelişmeler gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmanın işitme kayıplıların yapı bilgisi öğretimine ve alanyazına da katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: İşitme kayıplı birey, Yapı bilgisi öğretimi, Eylem araştırması.
Bir öğretmenin okul öncesi dönemdeki işitme kayıplı bir çocukla kitap okuma uygulamalarının incelenmesi
Eylem araştırması olarak desenlenen bu araştırmanın amacı bir öğretmenin okul öncesi dönemdeki bir çocukla kitap okuma uygulamalarının incelenmesidir. Araştırmanın katılımcıları araştırmacının kendisi, takvim yaşı üç yaş altı ay olan işitme kayıplı bir çocuk, çocuğun annesi ve anneannesidir. Araştırmanın verileri; yarı yapılandırılmış görüşmeler, belgeler, yansıtmalı araştırmacı günlüğü ve gözlemler yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler araştırma süreci boyunca ve sonunda gerektiğinde betimsel gerektiğinde tümevarımsal olarak analiz edilmiştir. İşitme kayıplı çocuğun gelişen okuryazarlık becerileri, uygulama öncesinde ve en son uygulamadan sonra "Gelişen Okuryazarlık Kontrol Beceri Listesi" yardımıyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın bulguları, öğretmenin çocukla gerçekleştirdiği tipik bir kitap okuma uygulamasında hikâyenin giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinde kullandığı stratejilerin işitme kayıplı çocuğun gelişen okuryazarlık becerilerini desteklediği, sözcük dağarcığının geliştiği, hikâye kitabına aktif katılımında etkili sözlü dil becerilerine sahip olduğu ve işiten akranlarına benzer okuryazar davranışlar sergilediği şeklindedir. Araştırmanın sonucu olarak işitme kayıplı çocuğun var olan gelişen okuryazarlık becerilerinin nitelikli kitap okuma uygulamaları ile geliştirildiği söylenebilir. Anahtar Sözcükler: Gelişen okuryazarlık, İşitme kayıplı çocuklar, Kitap okuma, Öğretmen uygulaması.
Sağır ebeveynlerin işiten çocuklarının ebeveynleriyle geçirdikleri yaşantıları hakkındaki görüşleri
Bu araştırmanın amacı Türkiye'deki Sağır ebeveynlerin İşiten çocuklarını araştırmak, nasıl bir aile ortamına sahip olduklarını, ebeveynlerinin Sağır olmalarından kaynaklanan zorlukları ve yaşadıkları problemlerle ilgili görüşlerini değerlendirmektir. Bu nitel araştırmada veriler, yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinden yararlanılarak toplanmıştır. Araştırmaya Sağır ebeveynlere sahip İşiten, yetişkin 11 birey katılmıştır. Elde edilen veriler araştırma soruları dikkate alınarak betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgular sonucunda İşiten çocukların Sağır ebeveynleriyle genel anlamda işaret diliyle iletişime geçtikleri fakat farklı iletişim problemleri yaşadıkları ortaya çıkmıştır. Katılımcılar ebeveynleriyle derin meseleleri konuşamadıklarını, muhabbetlerinin çok yüzeysel kaldığını söylemişlerdir. Sağır ebeveynlerin İşiten çocukları Sağır kültürünü yaşayan ebeveynleriyle İşiten kültürünü yaşayan toplum arasındaki köprü görevi görmektedirler. Çoğu zaman kendilerini her iki kültürün ortasında hissettiklerini belirtmişlerdir. Çok küçük yaştan beri pek çok Sağır Ebeveynlerin İşiten Çocukları farklı bağlamlarda işaret dili tercümanlığı yaptıklarını söylemişlerdir. Sağır ebeveynlerin işiten çocukları genellikle aile içinde koruyucu rolü üstlendiklerinden bahsetmişlerdir. Sağır ebeveynlerini işiten toplumun önyargılarına olumsuz eleştirilerine karşı koruma zorunluluğu hissettiklerinden bahsetmişlerdir. Genel olarak ebeveyn-çocuk rol değişimi yaşadıklarını küçük yaştan itibaren ebeveynlerinin dış dünyaya karşı "kulakları" olduklarını söylemişlerdir.
Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin işitme kayıplı bireylere verilen destek hizmetlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırmada; Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde (ÖERM) çalışan öğretmenlerin işitme kayıplı öğrencilere verilen destek hizmetlerine ilişkin görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Olgubilim çalışması olarak desenlenen bu araştırmanın katılımcıları, Özel Eğitim ve Rehabilitasyon merkezlerinde işitme kayıplı çocuklara destek hizmetleri veren yedi öğretmenden oluşmaktadır. Araştırma verileri yarı yapılandırılmış görüşmeler, yansıtmalı araştırmacı günlükleri ve doküman incelemesi teknikleriyle toplanmıştır. Araştırma verilerinin analizi yaşantıları ve anlamları ortaya çıkarmaya yönelik olarak olgubilim desenine uygun olan içerik analizi ile yapılmış, verilerin kavramsallaştırılmasına ve olguyu tanımlayabilecek temaların ortaya çıkmasına gayret edilmiştir. Sonuçlar betimsel bir anlatım ile sunulmuş ve sık sık doğrudan alıntılara yer verilmiştir. Elde edilen temalar çerçevesinde ulaşılan bulgular açıklanmış ve yorumlanmıştır. Öğretmenlerin ÖERM' de verdikleri destek hizmetler olgusuna yönelik algılarının, deneyimlerine göre farklılaştığı görülmektedir. Aynı kurumda çalışan ve aynı işitme kayıplı öğrencinin dersine giren iki öğretmenin ailelerle ortak deneyimler yaşayabildikleri, yaşadıkları deneyimlerine yönelik görüşleriyle ortaya çıkan kavramlara farklı anlamlar yükledikleri görülmüştür. Farklı deneyim yaşamalarına rağmen öğretmenlerin bazı olgulara karşı ortak algılar geliştirebildikleri görülmüştür. Örneğin kurumların denetlenmesi katılımcıların hepsi için problemli bir süreç olarak algılanmaktadır. Sonuç olarak öğretmenlerin ÖERM' deki yaşadıkları deneyimlerinden yola çıkarak olgulara ve kavramlara birbirinden farklı veya benzer anlamlar yükledikleri görülmüştür.
İşitme kayıplı çocuğu olan annelerin çocuklarına ilişkin gereksinimler ve destekler hakkındaki görüşlerinin incelenmesi
Araştırmanın amacı, işitme kayıplı çocuğu olan annelerin çocuklarına ilişkin gereksinimleri ve destekler hakkındaki görüşlerini incelemektedir. Betimsel durum çalışması olarak desenlenen araştırmanın katılıcılarının çocukları işitme kayıplı ve çocuklarının birincil bakıcıları olan 11 annedir. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme, araştırmacı günlüğü ve doküman incelemesi yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Annelerin gereksinimleri bilgi, eğitim, psikososyal, maddi, öngörülen gereksinimler başlıkları altında toplanmıştır. Ailelerin gereksinimlere ilişkin destek aldıkları kaynakların yakın çevreleri, uzmanlar, internet, devlet ve çocuğu işitme kayıplı olan aileler olduğu görülmüştür. Annelerin gereksinimlerine ilişkin beklentileri yoğun olarak maddi gereksinimlerine yönelik devlet desteğinin artması yönündedir. Annelerin önerileri ise işitme kayıplı çocuğu olan ailelere olmuş ve çocuklarıyla ilgilenmelerini önermişlerdir. Annelerin gereksinimleri arasındaki bilgi gereksiniminin diğer gereksinimlerle ilişkili olduğu, bilgi gereksinimlerinin giderilmesi durumunda diğer gereksinimlerinin bir kısmını yaşamayacakları söylenebilir. Bilgi gereksinimine ilişkin destek kaynakları arasında uzmanların daha ulaşılabilir olması önemli olduğu düşünülmektedir.
İşitme kayıplı bir çocuk ve işiten kardeşinin çeşitli bağlamlarda etkileşimlerinin incelenmesi
Araştırmanın amacı, İşitme kayıplı bir çocuk ve işiten kardeşinin çeşitli bağlamlarda etkileşimlerinin incelenmesidir. Durum çalışması olarak desenlenen araştırmanın katılımcıları; İşitmek kayıplı 6 yaş bir aylık bir erkek çocuk ve 3 yaş iki aylık normal işiten erkek kardeş ve ailesidir. Araştırmanın verileri; katılımcı gözlemler, yarı yapılandırılmış ve yapılandırılmamış görüşmeler, belgeler ve araştırma günlüğü yoluyla toplanmıştır. Toplanan veriler, araştırma süreci sırasında ve sonunda gerektiğinde tümevarımsal gerektiğinde betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları, işitme kayıplı bir çocuk ve işiten kardeşin çeşitli bağlamlarda sözel olan ya da sözel olmayan iletişim kanallarıyla iki farklı şekilde etkileşim kurduklarını göstermiştir. Kardeşler arasında ortak ilginin olduğu ve ortak ilginin olmadığı etkileşimler gerçekleşmiştir. Bu etkileşimlerde bağlama göre sözel olan ve sözel olmayan iletişim kanallarıyla etkileşim başlatma ve sonlandırma davranışlarında farklılıklar gözlenmiştir. Bağlama göre değişen rollerde nadiren işitme kayıplı kardeş diğer zamanlarda normal işiten kardeşin daha aktif rol aldığı gözlemlenmiştir. Aralarında gerçekleşen etkileşimlerin çoğunlukla anlık kısa ve iletişim döngüsü tamamlanmamış olarak gerçekleşmiştir. İşitme kayıplı bir çocuk ve işiten kardeşin çeşitli bağlamlarda etkileşimlerini inceleyen bu araştırmanın alanyazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Ayrıca işitme kayıplı çocuk ailelerine ve öğretmenlerine kardeş etkileşimleri ile ilgili olarak öneriler getirebileceği düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Ailede ilişkiler, İşitme kayıplı çocuklar, Kardeş etkileşimi.
Otistik çocuklar için davranışsal eğitim programı (OÇİDEP) ev uygulaması sürecinin ve sonuçlarının incelenmesi
Pek çok ülkede yaygın olarak kullanılan yoğun davranışsal eğitim, otizm spektrum bozukluğu tanılı çocuklar üzerindeki etkileri bilimsel araştırma bulgularıyla desteklenmiş bir uygulamadır. Yapılan araştırmaların bulguları, yoğun davranışsal eğitimin otizm spektrum bozukluğu tanılı pek çok çocukta çok önemli gelişmeler sağladığını; katılımcıların zeka puanlarında artışa, beceri alanlarında gelişmeye, otizm belirtilerinde azalmaya ve kaynaştırma ortamlarında eğitim alma olasılığında artışa yol açtığını göstermiştir. Otistik Çocuklar için Davranışsal Eğitim Programı (OÇİDEP) Türkiye'de bu tür eğitim sunmak üzere geliştirilen ilk programlardan biridir. Bu araştırmada OÇİDEP ev uygulamasının yürütülmesi süreci incelenmiştir.Araştırma, program uygulama sürecinin incelenmesi amacıyla yürütülen, nicel veri toplama ve analiz tekniklerini de içeren bir nitel araştırmadır. Araştırmanın katılımcıları otizm spektrum bozukluğu tanılı iki çocuktur. Araştırmada toplanan veriler araştırma amaçları ve sorularını yanıtlayıcı bir şekilde kodlamalar yoluyla analiz edilmiştir.Bulgular; (a) OÇİDEP ev uygulamasının planlama aşamasında belirlenen genel ilkelerde değişiklikler ya da uyarlamalar yapılarak yürütülebildiğini, (b) planlama aşamasında katılımcılara öğretilmesi hedeflenen becerilerde değişiklikler yapıldığını, (c) uygulama boyunca çeşitli davranış sorunları ve öğretimsel sorunlar yaşandığını ve bu sorunlara yönelik uygun önlemler alınarak yürütmenin sürdürüldüğünü, (d) uygulama süresince OÇİDEP ekip üyelerinin bilgi ve becerilerinde artışlar olduğunu, (e) OÇİDEP ev uygulaması katılımcılarında üzerinde çalışılan gelişim alanlarında ve diğer alanlarda çeşitli gelişmeler görüldüğünü, (f) ekip üyelerinin ve ailelerin OÇİDEP'in çocukların gelişimine önemli katkılarda bulunan, ancak, belirli unsurlara dikkat edilerek uygulanması uygun olan bir program olduğu yönünde görüşleri olduğunu göstermiştir.