Theses supervised by Prof. Dr. Yüksel Abalı
15 theses · Manisa Celal Bayar University
Elektrolitik çinko/nikel kaplama parametrelerinin incelenmesi
Bu çalışmada; korozyana karşı koruma yöntemlerinden birisi olan elektolitik kaplama türlerinden biri çinko/nikel kaplamaları için kullanılan kimyasallar karşılaştırılmış ve korozyona karşı maksimum koruma sağlayan kaplamanın en uygun parametreleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Elektrolitik çinko/nikel kaplamalarda banyo bileşenleri olan nikel, çinko ve sodyum hidroksit konsantrasyon değerleri ile inorganik yapı olan kaplama banyosu yardımcı kimyasalları özel adları Part A ve Part B olan taşıyıcı ve parlatıcı kimyasalları ile çalışmalar yapılmıştır. Ülkemizde elektrolitik kaplama sektöründe kullanılan kimyasalların çoğu ithal olarak temin ediliyor. Bundan dolayı kaplama sektöründe fazla kimyasal kullanımın önüne geçilmesi ve döviz kaybının önlenmesi için, kaplamanın uygun kimyasal değerlerde gerçekleşmesi ve minimum miktarda kimyasal kullanımı oldukça önemlidir. Bu çalışmamızda elektrolitik çinko/nikel kaplama banyoları için en uygun kimyasal bileşenler tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre çinko/nikel kaplama banyoları için 1,5 g/L nikel konsantrasyonu, 9,5 g/L çinko konsantrasyonu, 130 g/L NaOH konsantrasyonu, 10 ml/L taşıyıcı ve 0,6 ml/L parlatıcı kaplama banyosunun optimal seviyeleri belirlenmiştir. Bu çalışmadaki amaç; banyo bileşenlerini optimal seviyede tutarak fazla kimyasal kullanımının önüne geçmektir. Ayrıca malzeme dayanımını korozyona karşı korumak önem arz etmektedir.
Bazı bitkisel yağ asitlerinin esterleşme reaksiyonlarının optimizasyonu
Günümüz endüstriyel çalışmalarının en can alıcı kısmı bir ürünün piyasa fiyatının belirlenmesidir. Bu kapsamda rekabetçi ekonomik bakış açısının odaklandığı konulardan biri de şüphesiz yan ürünlerin katma değerini arttırmaktır. Ülkemizde yılda 3milyon ton yemeklik rafine yağ üretildiğini ve bu süreçte ortalama 2.250ton yağ asidi uçucu distilatı çıktığını göz önüne almak, yemeklik yağ sektörü yan ürünlerin değerlendirilmesi konusunun önemi ortaya çıkmaktadır. Gıda katkı maddeleri, ilaç, kozmetik başta olmak üzere birçok sahada kendine yer açan yağ asidi esterleri sahip olduğu teknik avantajlarıyla fark yaratmaktadır. Bu çalışmada, ayçiçeği yağı, mısır yağı ve zeytin yağı uçucu distilatlarının esterleşme reaksiyonlarının Taguchi metoduna göre optimizasyonu gerçekleştirilmiştir. Alkol miktarı, asit miktarı, sıcaklık, reaksiyon süresi ve karıştırma hızı parametrelerinin etkisi incelenmiştir. Taguchi'nin "En yüksek-en iyi" performans istatistiği uygulanarak L16 ve L9 ortogonal dizileri kullanılarak optimum şartlar belirlenmiştir. Esterleşme reaksiyonlarının optimum şartları sırası ile: alkol miktarı, asit miktarı, sıcaklık, reaksiyon süresi ve karıştırma hızı parametrelerinde tek kademeli tepkimelerde (100 g için) ayçiçeği yağı uçucu distilatında (40 g, 2 g, 55 °C, 240 dk, 750 dev/dk.), mısır yağı uçucu distilatında (40 g, 2 g, 65 °C, 240 dk, 1000 dev/dk) ve zeytin yağı uçucu distilatında (30 g, 3 g, 65 °C, 180 dk, 750 dev/dk) olarak tespit edilmiştir. Daha sonra etki değeri göz önüne alınarak belirlenen parametrelerle üç aşamalı esterleşme reaksiyonlarının optimum şartları sırası ile alkol miktarı, asit miktarı, ve reaksiyon süresi parametreleri (100 g için) ayçiçek yağı uçucu distilatında (20-10-10 g, 0,6-1-0,4 g, 48-72-120 dk), mısır yağı uçucu distilatında (20-10-10 g, 0,6-1-0,4 g, 48-72-120 dk), zeytin yağı uçucu distilatında (15-7,5-7,5 g, 1,5-0,75-0,75 g, 54-90-36 dk) olarak tespit edilmiştir. Optimum şartlar belirlenmesinde Taguchi'nin "En yüksek-en iyi" performans istatistiği uygulanarak L16 ve L9 ortogonal dizileri seçilmiştir. Anahtar Kelimeler: Uçucu yağ asidi, Esterleşme, Taguchi metodu, Bitkisel yağ
Antibakteriyel bor bileşiklerinin sentezi ve karakterizasyonu
Bu çalışmada, antibakteriyel özellik gösteren bor bileşiklerinin sentezi, karakterizasyonu ve seramik üzerine uygulamaları araştırılmıştır. Sentezlemeyi hedeflediğimiz Gümüş Borat, Bakır Borat ve Çinko Borat bileşikleri için proje kapsamında gerekli reaksiyon malzemeleri olan Gümüş Nitrat (AgNO3), Bakır Nitrat Cu(NO3)2.3H2O, Çinko Nitrat Zn(NO3)2.6H2O ve Disodyum Tetraborat Dekahidrat(Boraks) (Na2B4O7.10 H2O) piyasadan temin edildi. Ayrıca ham seramik ve sır malzemeleri de Manisa'da faaliyet gösteren Matel Hammadde San. Tic. A.Ş Serel Seramik Fabrikasından temin edildi. Metal Boratlar; sulu ortamda geri soğutucu düzeneğinde, Nitrat Tuzlarının ve Boraksın 4 farklı Sıcaklık, Mol Oranı, Zaman ve Karıştırma Hızında reaksiyona sokularak sentezlendi. Sentezlenen ürünlerin X Işını Difraksiyonu (XRD), Termogravimetrik Analiz (TGA), Diferansiyel Taramalı Kalorimetre (DSC), Fourier Dönüşümlü Kızılötesi (FTIR), Enerji Dağılımlı X Işını Spektroskopisi (EDX), Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM), Ultraviyole ve Görünür Bölge Spektrofotometresi (UV-VIS) ve Indüktif Eşleşmiş Plazma Spektroskopisi (ICP-OES) ile yapıları karakterize edildi. Daha sonra, sentezlenen borat bileşikleri Serel Seramik A.Ş.den temin edilen ham sır malzemesine %1 oranında eklenerek, 1x1 cm boyutlarında hazırlan seramik parçalarına uygulandı ve belirli bir sıcaklık aralığında fırınlandı. Fırınlanan seramik parçaları, Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Polatlı Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümünde Staphylococcus aureus(S.a.) - Escherichia coli (E.c) bakteri ekimleri yapılarak antibakteriyel özellikleri incelendi. Elde edilen sonuçlara göre; Borat Bileşiklerinin, Nitrat/Boraks mol oranı 2/1 ve 90 °C de en iyi sentezlendiği görüldü. Bu koşullarda sentezlenen Borat Bileşiklerinin eklendiği sırrın uygulandığı seramik parçaları antibakteriyel özellikler göstermiştir.
Effects of CO-60 welded radiation in various doses on mechanical properties of polypropylene-polyethylene blends
Materials with different shapes and properties are obtained by processing polymers easily. These materials are used in almost every area of the industry and therefore in daily life due to their low density, high temperature and electrical resistances, their resistance to chemicals and their high mechanical resistance. Polymer products are used in industry by themselves, although they are often used with with various additives. Most of these additives function without incorporating the polymer structure, while some of them benefit by altering the structural and therefore physical properties of the polymer. In the literature, it is known that polypropylene interacts with radiation to cause degradation in the structure of polymer. In this study, the polymer mixtures obtained by mixing different amounts of Polypropylene PP MH 418 and LDPE I22-19T samples with different molecular weights were applied radiation at 60, 30, 50, 70, 100 kGy. Melt flow rates, hardness, mechanical analysis (Tensile strength at break, at yield and elongation at break) and thermal analysis (DSC, TG) of the samples were examined. The effect of radiation applied from 60Co source to PP MH418 + LDPE I 2219T polymer blends at different rates was investigated for the effect of these mixtures on Melt Flow Rate, Hardness, Strain Strain, Tensile Stress and Elongation at Break. Generally, in samples with a mixing ratio of 100/0 and 75/25, the radiation dose tended to increase up to 50 kGy, then to decrease or to remain the same. When the DSC analysis of the samples were examined, depending on the amount of radiation increased, decrease were observed for Tm, crystallization temperature Tc, melting enthalpy ∆Hf, crystallization enthalpy ,Hc and the Xc values of the crystallization rate . In the thermogravimetric TG analysis of the samples, the mass-loss losses were investigated. When the changes in the temperatures of the mixes on the mixes increased by 2%, 50% and 98% mass losses, no significant change was observed.
Potasyum tetrafloroborat (KBF4) bileşiğinin zımpara üretiminde katkı maddesi olarak kullanılması ve ürün performansına olan etkilerinin incelenmesi
Bu çalışmada, kaplanmış aşındırıcı endüstrisinde bor ve bileşiklerinin kullanımı incelenmiştir. Bor ve bileşiklerinin özellikleri, avantajları ve dezavantajları detaylı olarak araştırılmıştır. Alaşım elementi olarak bor ve bileşiklerinin kullanımı yaygındır. Bor ve bileşikleri malzemelerin fiziksel, kimyasal, mekanik ve metalürjik özelliklerini olumlu yönde arttırdığı tespit edilmiştir. Reçine karışımına farklı oranlarında potasyum tetrafloroborat, KBF4 partikülleri ilave edilerek üretilen zımpara malzemelerinin farklı karıştırma hızları ve sürelerinde abrasiv aşınma davranışları incelenmiştir. Ayrıca, üretilen kompozit zımpara malzemelerin performans test çalışmaları yapılmıştır. Test sonuçları incelendiğinde, KBF4 içeren kompozit zımpara malzemelerin aşınma değerinin KBF4 içermeyen kompozit zımpara malzemelerin aşınma değerlerine göre oldukça yüksek olduğu tespit edilmiştir. KBF4 kullanılarak üretilen zımpara malzemesinin performansı %14,4'ten %30,6'ya kadar artmıştır.Borlama işlemi ile de malzemelerin yüksek sertlik, yüksek aşınma direnci, düşük sürtünme katsayısı, yüksek korozyon direnci gibi özellikler kazanmaktadır. Bor ve bileşiklerinin kaplanmış aşındırıcı endüstrisinde yaygın olarak kullanılması için, örnekleri ile birlikte öneriler sunulmuştur.Sonuç olarak, dünya bor ve bileşikleri rezervlerinin yaklaşık % 72'si Türkiye de bulunduğundan bu kaynağın katma değere dönüşümü için kamu ve özel sektöre tavsiyelerde bulunulmuştur.
Zeolitin modifiye edilmesi ve yüzey özelliklerinin incelenmesi
Zeolitler düşük maliyet ve doğada bol bulunmaları dolayısıyla adsorpsiyon ve iyon değiştirme işlemlerinde tercih edilen kil minerallerdendir. İçerik olarak bulundukları bölgelere göre değişim gösteren zeolitler, fiziksel ve kimyasal özellikleri dikkate alındığında da çıkarıldıkları yörelere göre farklılıklar içermektedirler. Bu çalışmada, Manisa iline bağlı Demirci ilçesi Akdere köyü mevkinde bulunan zeolitin karakterizasyonu yapıldı. XRD, XRF, SEM, TG-DTA-DSC, FT-IR, BET yüzey alanı ve zeta potansiyeli ölçümleri yapılarak karakterizasyon tamamlandı. 200°C sıcaklıkta ısıl aktivasyona maruz bırakılan zeolit numuneleri HCl ve H2O2 ile muamele edilerek modifikasyona hazır hale getirilmişlerdir. Ca2+ ve K+ ile modifiye edilen zeolitin yüzey özelliklerindeki değişimler incelendı. Zeolit içeriğinin temel olarak klinoptilolit olduğu XRF, XRD ve FTIR analizlerinden yola çıkarak tespit edildı. Yüzey alanı, doğal zeolit için 37.95 m2/g iken H2O2 ile aktivasyon sonrası 40.34 m2/g oldu. Ca2+ ile modifiye edilen örnekte yüzey alanı 49.06 m2 /g ve K+ile modifiye edilen örnekte 54.57 m2/g değerine ulaşdı. Metilen mavisi adsorpsiyonu için, 0.05g adsorbanın olduğu pH'ın 7, sıcaklığın 20°C, başlangıç konsantrasyonunun 100 mgL-1 olduğu ve 30dk lık temas süresinin sağlandığı durumun en iyi şartlar olduğu belirlendı. Doğal zeolitin adsorpsiyon değeri 28.6 mg/g iken Ca2+ ile modifiye edilen zeolit numunesinin adsorpsiyon değeri 42.7 mg/g miktarına ulaşdı. Nikel adsorpsiyonu için 0.1g adsorbanın varlığında pH'ın 7 olduğu, sıcaklığın 20°C, başlangıç konsantrasyonunun 20 mgL-1 olduğu ve 60dk' lık temas süresinin sağlandığı durumun en iyi şartlar olduğu belirlendı. Bu şartlarda doğal zeolitin Nikel iyonu adsorplama miktarı 3.56 mg/g iken Ca2+ ile modifiye edilen zeolit numunesinin adsorpsiyon değeri 6.01mg/g ve K+ ile modifiye edilen örnekte adsorpsiyon değeri 12.37mg/g a vardı. Elde edilen sonuçlar gösterdı ki Ca2+ ve K+ ile modifiye zeolitin metilen mavisi ve nikel iyonlarını adsorplama kabiliyeti doğal zeolite göre daha yüksektir. Deneysel şartlar içerisinde metilen mavisi ve nikel için, Langmuir izoterminin adsorpsiyonu daha iyi temsil ettiği belirlenirken yalancı ikinci dereceden kinetik modelin adsorpsiyon oluşumunu daha iyi açıkladığı ortaya kondu. Bor adsorpsiyonunda ise Taguchi Fraksiyonel ayırma yöntemi kullanılarak optimum adsorplanma şartlarının sıcaklık için 35°C, bor konsantrasyonu için 30 mgL-1 , katı-sıvı oranı için 1.0/100, pH için 8 ve temas süresi için 15dk nın olduğu belirlendı. Bu şartlarda yapılan denemelerde 9.9465 ve 9.8749 mgL-1 değerlerine ulaşıldı. Anahtar Kelimeler: Zeolit, klinoptilolit, yüzey özellikleri, adsorpsiyon, izoterm, kinetik, metilen mavisi, nikel, bor.
Simitsonit (znco3)' ten çinko nitrat üretiminin optimizasyonu
Bu çalışmada, nitrik asit çözeltisi içinde, Hakkari yöresinden temin edilen simitsonit ZnCO3) cevherindeki çinkonun çözünme koşullarının optimizasyonu Taguchi metodu yardımıyla belirlenmiştir. Optimum koşullar altında çözünen çinko miktarından yola çıkarak, üretime farklı bir bakış açısı kazandırmak amacıyla tekstil, ilaç, kimya gibi birçok sektörde kullanım alanı olan çinko nitratın üretimi amaçlanmıştır. Çalışmanın optimum koşulları belirlemek için Taguchi' nin geliştirdiği standart deney planlarından, 5 parametre ve 5 seviyeli L25 (55) ortogonal deney tasarım planı seçilmiştir. Çözünme prosesine ait parametreler; reaksiyon sıcaklığı, katı-sıvı oranı, asit konsantrasyonu, reaksiyon süresi ve karıştırma hızı olarak belirlenmiştir. Kullanılan cevherin tanecik boyutu -200 +160 μm aralığında seçilmiştir. Yapılan deneyler sonucu çözeltiye geçen çinko derişimi, Atomik Absorpsiyon Spektrometresi (AAS) ve voltammetri cihazlarıyla tayin edilmiştir. AAS ve voltammetri cihazlarıyla elde edilen sonuçlar kıyaslanmış ve birbiriyle uyumlu olarak bulunmuştur. Taguchi metoduna göre istatistiksel hesaplamalar Minitab 16 paket programı kullanılarak yapılmıştır. AAS ve voltammetri analiz sonuçları baz alınarak elde edilen optimum koşullar reaksiyon sıcaklığı 50oC, katı-sıvı oranı 1/100 (g/mL), asit konsantrasyonu %15, reaksiyon süresi 60 dakika ve karıştırma hızı 1000 devir/dk (rpm) şeklindedir. Çözünme prosesinde en etkin parametre sıcaklık olup diğer parametrelerin etkisi sırasıyla karıştırma hızı, asit konsantrasyonu, reaksiyon süresi ve katı-sıvı oranı şeklindedir. Optimum çözünme koşulları altında, doğrulama deneyleri çinkonun çözünme miktarını AAS ile % 99,98, voltammetri ile %99,66 olarak göstermiştir. Taguchi metoduna göre tahmini çözünme miktarı AAS için %99,80 olurken, voltammetri için ise %99,24' dür. Bu sonuçlara göre Taguchi metoduyla hesaplanan tahmin değeri ile AAS ve voltammetri sonuçlarının uyumlu olduğu görülmüştür. Optimum koşullarda çinko nitrat bileşiği simitsonit cevherinden üretilmiş ve bileşiğin yapısı XRF ve XRD analizleriyle doğrulanmıştır.
Simitsonit cevherinden çinko fosfat üretiminin optimizasyonu
Yapılan bu çalışmada; Hakkâri yöresinden temin edilen simitsonit (ZnCO3) cevherindeki çinkonun fosforik asit çözeltisi ile çözünme koşullarının optimizasyonu Taguchi metodu ile belirlenmiştir. Optimum koşullar belirlemek için Taguchinin geliştirdiği standart deney planı olan 4 parametre 3 seviyeli L9 (34) ortogonal deney tasarımı seçilmiştir. Çözünmeye ait parametreler reaksiyon sıcaklığı, katı-sıvı oranı, asit konsantrasyonu ve süre olarak belirlenmiştir. Kullanılan cevherin tanecik boyutu -200 +160 μm aralığında seçilmiştir.Yapılan deneyeler sonucunda çözeltiye geçen çinko derişimi, atomik absorpsiyon spektrometresi (AAS) cihazıyla tayin edilmiştir. Taguchi metoduna göre statiksel hesaplamalar minitap16 programı ile yapılmıştır. AAS sonuçlarına bakılarak elde edilen optimum koşullar reaksiyon sıcaklığı 50oC, katı-sıvı oranı 5/100 (g/mL) , konsantrasyon %20 reaksiyon süresi 60 dk şeklindedir. Çözünmede en etkin parametre sırasıyla süre, konsantrasyon, sıcaklık ve katı-sıvı oranıdır. Optimum şartlar altında, doğrulama deneyleri ile çinkonun çözünme miktarı AAS ile % 95,89 olarak hesaplanmıştır. Taguchi methodu ile hesaplanan tahmini değer ise % 95,39 olup elde edilen sonuçların AAS ile elde edilen sonuçla uyumlu olduğu gözlenmiştir.
Seramik bünyeler için antibakteriyel sır üretimi ve karakterizasyonu
Bu çalışmada; temel bileşen olan silika yanında Na, K, Ca ve oksitlerini içeren ticari seramik sır yapılarına değişik oranlarda ilave edilen bazı katkı maddelerinin, 1080-1200 °C'de sinterlenen seramik yüzeylere olan etkileri kimyasal ve fiziksel olarak incelenmiştir. Bu amaçla Serel Seramik A.Ş.'den temin edilen seramik sır karışımlarının içerisine H3BO3, ZnO, saf bor, TiO2, uleksit ve AgNO3 farklı yüzde oranlarında ilave edilerek geliştirilen katkılı sırlar, standart karo yüzeylerine uygulanarak yüksek basınç dayanımına sahip seramikler üretilmiştir. Optimum sinterleme koşullarını belirlemek için farklı sıcaklık rejimlerinde çalışılmış olup, katkısız ve katkılı sır kullanılarak elde edilen numunelerin mikro yapıları taramalı elektron mikroskobu (SEM), faz analizleri X ışını difraksiyonu (XRD) ve mukavemet testleri Schimatzu AG-I 250 kN üç nokta eğme cihazı ile incelenerek karakterizasyonu yapılmıştır. SEM analizleri yüzey özelliklerinin partikül dağılımlarının ve genel morfolojinin değişimi ile ilgili bilgiler vermiş, final kompozisyonunun büyük değişimlere uğramadığını göstermiş ve bu bilgiler XRD analizleri ile desteklenmiştir. Yapılan katkılarla beraber sinterleme sıcaklığı 1080 °C'ye kadar çekilerek yapılan yöntemle düşük maliyetli çevre dostu seramikler üretilmiştir. Katkısız olarak standart sır numunelerinin pişirme sıcaklığı endüstride 1200 °C'de yapılmakta olup bu sıcaklıkta basınç dayanımı 416.288 N/mm2 olarak ölçülmüştür. %5 ZnO ve %5 H3BO3 katkılı seramik numunelerinde ise daha düşük sıcaklıkta (1080 °C'de) daha yüksek basınç dayanımları (sırasıyla 425.938 ve 463.097 N /mm2 ) elde edilmiştir. Ayrıca basınç dayanımlarına ek olarak katkılı seramik örneklerinin antimikrobiyal aktiviteleri de incelenmiştir. Bu amaçla katkısız sır kullanılarak elde edilen seramik bünyelerinde Pseudomonas aeruginosa (P.a.) ve Staphylacoccus aureus (S.a.) bakterilerinin ekimi yapılmış olup, inkübasyon sonrası 3.5x105 bakteri sayısı belirlenmiştir (Negatif kontrol). Daha sonra sır numunelerine önce %0.2 AgNO3 katkısı [inhibisyon oranı (IO): P.a.= %29.58 ; S.a.= %4.65] ilave edilmiş olup, takiben bu bünyeler üzerine sırasıyla %1 oranlarında TiO2 (IO: P.a. = %96.70 ; S.a. = %98.31), uleksit (IO: P.a. = %97.15 ; S.a. = %99.99) ve ZnO (IO: P.a.=%36.62 ; S.a.= %9.30) katılarak, 1200 °C de sinterlenmiş ve bakterilere karşı inhibisyon oranlarının arttığı tespit edilmiştir. Bu çalışmada, nanoteknolojik gelişmeler ışığında insan sağlığı için oldukça önem arz eden antibakteriyel özellik gösteren yeni seramik kaplama malzemelerinin üretimi ve karakterizasyonu yapılmıştır.
Çörek otu ( nigella sativa l.) yağından yapışkan ve renk verici maddelerin uzaklaştırılmasının optimizasyonu
Bu çalışmada, çörek otu (Nigelle sativa L.) yağında bulunan yapışkan, fosfolipid ve zamksı maddelerin uzaklaştırılması (degumming) ve yağda bulunan renk verici maddelerin giderilmesi (decolorization) üzerine çalışmalar yürütülmüştür. Ham yağın bünyesindeki safsızlıkları gidermek amacıyla yapılan işlemlere rafinasyon denilmektedir. Rafinasyon fiziksel ve kimyasal olmak üzere iki ana başlıkta toplanır. Kimyasal rafinasyonun işlemleri sırasıyla; yapışkan maddelerin giderilmesi (degumming), asit giderme (neutralization), ağartma (decolorization), koku giderme (deodorization) ve soğutma (winterization) işlemlerini kapsamaktadır. Ham çörek otu (Nigella sativa L.) yağının bünyesindeki fosfolipidlerin, iz metallerin ve zamksı maddelerin uzaklaştırılması (degumming) işleminde; su miktarı, fosforik asit miktarı, sıcaklık, karıştırma süresi ve karıştırma hızı parametreleri kullanılmıştır. Yapışkan maddeleri giderilmiş çörek otu yağının bünyesindeki renk verici maddelerin uzaklaştırılması (decolorization) işleminde ise bentonit miktarı, zeolit miktarı, sıcaklık, karıştırma süresi ve karıştırma hızı parametreleri kullanılmıştır. Ham çörek otu yağı, çörek otu tohumundan soğuk pres ve sıcak pres olmak üzere farklı iki yöntem ile üretilmektedir. Taguchi Fraksiyonel Tasarım Yöntemlerinden standart L16 kullanılarak yapılan degumming işlemlerinde iki yöntem ile üretilen çörek otu yağı kullanılmış olup soğuk pres ve sıcak pres yöntemi ile elde edilen çörek otu yağları için ideal çalışma koşulları sırasıyla; su miktarı (g.) [(5), (1)]; fosforik asit miktarı (g.) [(0.50), (1)]; sıcaklık ( ̊C) [(65), (65)]; karıştırma süresi (dk.) [(40), (40)] ve karıştırma hızı (devir/dk.) [(600), (400)] olarak tespit edilmiştir. İdeal çalışma koşulları uygulanarak elde edilen degum çörek otu yağlarında, ağartma toprağı olarak bentonit ve zeolit katılarak yapılan decolorization işlemleri sonucunda Lovibond Renk Tayini Cihazı ile yapılan ölçümlerde sadece soğuk pres çörek otu yağının mavi renginde ve sıcak pres çörek otu (Nigella sativa L.) yağının ise kırmızı renginde yeterli derecede bir giderim sağlandığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Yapışkan Maddelerin Giderilmesi, Ağartma, Bentonit, Zeolit, Optimizasyon
Metallerin borlanmasında kullanılan bazı bor bileşiklerinin üretimi
ÖZETYüksek Lisans TeziMETALLER N BORLANMASINDA KULLANILAN BAZI BORB LEŞ KLER N N ÜRET MGökhan EDGÜNLÜCelal Bayar ÜniversitesiFen-Edebiyat FakültesiKimya Anabilim DalıDanışman : Prof. Dr. Yüksel ABALIBorlama işleminin önemi son zamanlarda artmaktadır. Borlama işleminde kullanılan bor bileşiklerininüretimi önem kazanmaktadır. Bu amaçla Kırka tinkal cevherinin borlama işleminde değerlendirilmesiçalışılmıştır.Birinci aşamada tinkalin kalsinasyon kinetiği araştırılmıştır. Deneylerinde sıcaklık ve zamanınkalsinasyon işlemi üzerine etkileri çalışılmıştır. Tinkal kalsinasyon optimum koşulları 450 C sıcaklık ve30 dakika olarak belirlenmiş ve bu optimum koşullarda % 99.74 B2O3 verim elde edilmiştir.Ikinci aşamada kalsine tinkalin suda çözünme optimizasyonu taguchi yöntemi ile araştırılmıştır.Kalisine tinkal çözünmesi üzerine reaksiyon sıcaklığı, reaksiyon süresi, karıştırma hızı ve katı sıvıoranının etkisi belirlenmiştir. Optimum koşullarda reaksiyon sıcaklığı 74 C, reaksiyon süresi 60 dakika,karıştırma hızı 450 rpm ve katı sıvı oranı 5/100 olarak bulunmuştur. Bu koşullar altında % 98.8 B2O3verim elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Borlama, tinkal, optimizasyon, kalsinasyon
Doğal kil mineralleri kullanarak atık sulardan kurşun (II) iyonunun adsorbsiyonu
Son yıllarda dünyamız ileri teknolojik ve bilimsel gelişim yaşarken, canlı yaşamının temeli olanekolojik dengenin bozulması tehlikesi ile de karşı karşıya gelmiştir. Çevre kirliliğinin yol açtığı busorunun çözümüne yönelik çalışmalar yapılması gerekmektedir.Ülkemizde de nüfus artışı ve endüstrileşmeye paralel olarak gelişen çevre kirliliği gündemdekiyerini korumaktadır.Çevre kirliliğini büyük oranda su kirliliği oluşturur.Atık sularda bulunan ağır metaller, derişimleriile orantılı olarak ortamdaki birçok canlı türü için tehlike oluşturmaktadır.Atık sulardaki ağır metalleri gidermek için kullanılan yöntemlerden birisi de ağır metallerinadsorpsiyonudur.Bu çalışmada belirli sınır derişimin aşılması durumunda canlı bünyesinde toksik etkiye nedenolan kurşunun fosfat kayası, perlit ve klinoptilolit tarafından adsorpsiyonu araştırılmıştır.Çalışma üç aşamadan oluşmaktadır.İlk aşamada adsorpsiyona etki eden temel faktörlerincelenmiştir.İkinci aşamada tüm adsorban maddeler CH3COOH, H3PO4,NaOH, KCl ve CaCO3'ın farklımolariteleri ile muamele edilmiş klinoptilolit ve fosfat kayası için % 90'nı geçen adsorpsiyonverimleri elde edilmiştir.Özellikle CaCO3 ile muamele edilen tüm maddeler için % 99.5'a varanadsorpsiyon verimleri elde edilmiştir.Üçüncü aşamada ise tüm adsorban maddeler ısıl aktivasyon işlemine tabi tutulmuştur.oKlinoptilolit için 800 C'de aktive etme işlemi sonucunda % 99.6 civarında, fosfat kayası için 600oC'de aktive etme işlemi sonucunda %95.9 civarında adsorpsiyon verimleri elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler : adsorpsiyon, kurşun, klinoptilolit, fosfat kayası, perlit
Deri sanayi atık sularından krom (VI) iyonunun adsorpsiyonu
Son yıllarda atık suların arıtılmasında alternatif arıtım yöntemleri geliştirilmektedir. Atık sulardaki ağır metalleri gidermek için kullanılan yöntemlerden birisi de ağır metallerin adsorpsiyonudur. Bir ağır metal olan Cr(VI), su kirliliğine ve canlı bünyesinde toksik etkiye neden olur.Bu çalışmada klinoptilolit, asit ile aktive edilmiş klinoptilolit, dolomit minerali ve deri sepileme endüstrileri tarafından üretilen palamut meşesi (Quercus ithaburensis) atığı gibi doğal adsorbanlar kullanılarak Cr(VI) iyonunun adsorpsiyonu ve deri atık suyundaki diğer kirletici parametrelerin giderimi araştırılmıştır.Çalışma iki deneysel kısımdan oluşmaktadır. İlk kısımda adsorpsiyona etki eden temel faktörler incelenmiştir. Çalışma parametreleri olarak uygun karıştırma hızı, pH, adsorbanın uygun tanecik boyutu, uygun konsantrasyon, adsorban miktarı ve sıcaklık bulunmuştur. Krom (VI) çözeltileri için optimum şartlar belirlenmiştir.İkinci kısımda, bütün adsorban maddeler için önceden belirlenmiş optimum koşullarda atık su ile adsorpsiyon deneyleri yapılmıştır. Deneysel çalışmalarda bir deri endüstrisi atık sularından kompozit olarak alınan numunede, KOİ (Kimyasal Oksijen İhtiyacı), AKM (Askıda Katı Madde), BOİ (Biyolojik Oksijen İhtiyacı) ve Krom (VI) parametrelerinin giderimi üzerine çalışılmıştır. Klinoptilolit ve aktif klinoptilolit kullanımıyla sırasıyla KOİ, AKM, BOİ ve krom(VI) değerleri için; %50, %55, %33 ve % 80 civarında adsorpsiyon verimleri elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler : Klinoptilolit, krom(VI), deri atık suyu, adsorpsiyon, dolomit.
Simitsonit cevherinin borik asit içinde çözünme kinetiği
Bu çalışmada simitsonit cevherinin borik asit çözeltisi içerisindeki çözünme kinetiği, kesikli reaktörde, sıcaklık, asit konsantrasyonu, tane boyutu ve karıştırma hızı gibi parametreler kullanılarak incelenmiştir. Bu incelemede, elde edilen veriler doğrultusunda simitsonit cevherinin çözünme kinetiği 2. derece yalancı mertebeye uyduğu görülmüştür. En etkili parametre sıcaklık parametresi olup, karştırma hızında büyük bir değişim görülmemiştir.Reaksiyonun aktivasyon enerjisi 67kj/mol `dür. Ayrıca kinetik denklem X(1-X)-1 = 2,6x109 ?-67/RT şeklinde düzenlenmiştir. Reaksiyon ürünü olarak çinkoborat oluşmuştur. Elde edilen çinkoboratın en verimli üretim şartları; 60 °C sıcaklıkta, 200 µm tane boyutunda simitsonit cevheri kullanılarak, 700 rpm karıştırma hızı ve 0.9 M' lık Borik asit konsantrasyonu parametreleri oluşturularak sağlanmıştır. Bunun sonucunda xZnO.yB2O3zH2O genel formülüne sahip çinkoborat elde etmiştir.
Sularda nikel adsorpsiyonu
Son yıllarda dünyamız ileri teknolojik ve bilimsel gelişim yaşarken, canlı yaşamının temeli olan ekolojik dengenin bozulması tehlikesi ile de karşı karşıya gelmiştir. Çevre kirliliğinin yol açtığı bu sorunun Çözümüne yönelik çalışmalar yapılması gerekmektedir.Çevre kirliliği büyük oranda su kirliliği oluşturur. Atık sularda bulunan ağır metaller, derişimleri ile orantılı olarak ortamdaki birçok canlı türü için tehlike oluşturmaktadır.Atık sulardaki ağır metalleri gidermek için kullanılan yöntemlerden birisi de ağır metallerin adsorbsiyonudur.Bu çalışmada belirli bir sınır derişiminin aşılması durumunda canlı bünyesinde toksik etkiye neden olan nikelin kazan külü, volkanik tüf, klinoptilolit tarafından adsorbsiyonu araştırılmıştır.Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada adsorbsiyona etki eden temel faktörler incelenmiştir. Çalışma parametreleri olarak uygun karıştırma hızı, pH, adsorbanın uygun tanecik boyutu, uygun konsantrasyon, adsorban miktarı ve sıcaklık bulunmuştur. Nikel (II) için optimum şartlar belirlenmiştir.İkinci aşamada, bütün adsorban maddeler için önceden belirlenmiş optimum koşullarda maden su ile adsorbsiyon deneyleri yapılmıştır. Kazan külü, volkanik tüf, klinoptilolit kullanımı ile sırasıyla ; %98,70 ; % 95,56 ; % 99,22 adsorbsiyon verimleri elde edilmiştir.