Theses supervised by Prof. Dr. Yüksel Kaştan
10 theses · Akdeniz University
Türkiye ve Irak'ta ortaokul sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve ders kitaplarında insan haklarına ilişkin içeriklerin karşılaştırılması
Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye'de ortaokul (5., 6., ve 7.) ve Irak'ta ortaokul (1., 2., ve 3.) sınıflar sosyal bilgiler dersi öğretim programları ve ders kitaplarında yer alan insan hakları eğitimine ilişkin ortak noktaları ve farklılıkları belirlemektir. Her devletin ayrı ayrı ortaokullarında sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında yer alan insan haklarının (kazanım, beceri, ve değer) ve sosyal bilgiler ders kitaplarında (metin ve görsel) yer alan insan haklarının durumunu gerçekleştirmesi. Araştırmanın örneklemini Türkiye ve Irak'taki ortaokul sosyal bilgiler dersi öğretim programlarında insan haklarına ilişkin kazanım, beceri, değer ile Türkiye'de ortaokul (5. 6., ve 7.) sınıf sosyal bilgiler ders kitabı ve Irak'ta ortaokul (1., 2., ve 3.) sınıf sosyal bilgiler ders kitabı oluşturmaktadır. Bu araştırmanın verilerinin analizinde nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda ise Türkiye'de ortaokul (5., 6., ve 7.) ve Irak'ta ortaokul (1., 2., ve 3.) sosyal ders kitaplarının içeriğinde insan hakları konusu genel olarak hem metin hem de görsellerle ele alınmaktadır. Sadece görselde yer alan Irak'ın 1. Sınıfı hariç. Bu bağlamda insan hakları konusu, Türkiye ortaokul okullarının sosyal ders kitaplarında, Irak ortaokul sosyal bilgiler ders kitaplarına göre daha kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır. Ancak Türkiye'de ortaokul (5., 6., ve 7.) ve Irak'ta ortaokul (1., 2., ve 3.) sınıflar sosyal bilgiler ders kitaplarının içeriğinde Irak'ın 3. Sınıfı hariç hiçbir ünite doğrudan insan haklarına ayrılmamaktadır.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin yabancı uyruklu öğrencilerin ortaokul sosyal bilgiler dersi öğretim sürecinde karşılaşılan sorunlara yönelik görüşleri
Bu araştırmada, yabancı uyruklu öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik öğrenme süreçlerinde karşılaştıkları sorunlar, sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden bütüncül çoklu durum çalışması yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Antalya ilinin merkez ilçelerinde eğitim gören yabancı uyruklu öğrenciler oluştururken, örneklemi ise gönüllülük esasına dayanarak seçilen sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmuştur. Araştırma bulguları, yabancı uyruklu öğrencilerin dil ve kültürel uyum eksikliklerinin, sosyal bilgiler dersindeki öğrenme süreçlerini olumsuz etkilediğini ortaya koymuştur. Türkçe dil becerilerinin yetersizliği, öğrencilerin hem akademik başarılarını hem de sosyal uyumlarını sınırlandırmakta; derslere katılımını ve grup içi iletişimini zorlaştırmaktadır. Ayrıca, öğrencilerin Türk kültürüne ve sosyal çevreye adaptasyonunda yaşadığı güçlükler, öğrenme süreçlerini daha da karmaşık hale getirmektedir. Sosyal bilgiler dersinin dili, terminolojisi ve kapsamı, yabancı uyruklu öğrenciler için ek zorluklar barındırmaktadır. Tarih, coğrafya ve kültürel miras gibi soyut konularda öğrencilerin kavramsal anlayışlarının yetersiz olduğu, özellikle neden-sonuç ilişkisi kurma becerisinde sorunlar yaşadığı belirlenmiştir. Milli kültür ve milliyetçilik gibi konulara yabancılaşan öğrencilerin derslere ilgi ve motivasyonlarının düşük olduğu tespit edilmiştir.
Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi bağlamında sosyal medya kavramına ilişkin bilişsel yapılarının metaforlar yoluyla incelenmesi
Bu araştırmanın amacı 7. sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi bağlamında sosyal medya kavramına ilişkin bilişsel yapılarının metaforlar yoluyla incelenmesidir. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim öğretim yılında Antalya ilindeki özel ve devlet okullarında öğrenim gören 346 7. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgu bilim (fenomenoloji) kullanılmıştır. Araştırmanın verileri literatürdeki çalışmalar incelenerek üç bölümden oluşturulan bir veri toplama formu kullanılarak toplanmıştır. İlk bölümde "Sosyal Medya…gibidir/benzer. Çünkü…" şeklinde cümleyi tamamlamaları, ikinci bölümde sosyal medya kavramının hatırlattıklarına ilişkin çizim yapmaları, üçüncü bölümde ise sosyal medya kavramı konusunda düşüncelerini kısa bir kompozisyon yazarak açıklamaları istenmiştir. Verilerin analizinde betimsel analiz ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar genel olarak değerlendirildiğinde, öğrencilerin sosyal medya kavramını en çok "eğlence yeri", "kitap", "sigara" metaforlarıyla açıkladıkları tespit edilmiştir. Sosyal medya kavramıyla ilgili oluşturulan metaforlar ortak özellikleri dikkate alınarak 8 tema altında sınıflandırılmış olup ağırlıklı olarak "eğlenme ve vakit geçirme unsuru olarak sosyal medya" temasında metaforların toplandığı belirlenmiştir. Öğrencilerin yaptıkları çizimler 6 zihinsel imgeye ayrılmış olup çizimlerin en çok "bilinçli kullanma ve farkındalık" zihinsel imgesinde yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Yazılan kompozisyonlar da 6 tema altında değerlendirilmiş ve kompozisyonların en çok "bilinçli kullanma ve farkındalık" teması altında toplandığı tespit edilmiştir. Öğrencilerin sosyal medya kavramına ilişkin metaforları, çizimleri ve kompozisyonları incelendiğinde "bağımlılık yapma" temasında birbirini destekler nitelikte metaforlar ve çizimler olduğu, metaforda "insanı etkileme unsuru olarak sosyal medya" teması ile kompozisyonda "bilinçli kullanma ve farkındalık" temasında birbirini destekleyecek şekilde içeriklerin olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, öğrencilerin sosyal medya kavramına ilişkin zengin bilişsel yapılara sahip olduklarını ve medya okuryazarı olduklarını ortaya koymaktadır.
Ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin dijital okuryazarlık becerilerine ilişkin görüşleri
Bu araştırma, ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık becerilerini belirlemek ve geliştirmek amacıyla yapılmıştır. Bu araştırma, nitel araştırma türünde tasarlanmış olup, araştırmanın örneklemi, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında Antalya ili Muratpaşa, Kepez ve Konyaaltı ilçelerindeki devlet ve özel okullar da öğrenime devam eden 7. Sınıf seviyesindeki 45 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak "Kişisel Bilgi Formu (KBF)" ve ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin dijital okuryazarlık durumlarını belirlemek için araştırmacı tarafından geliştirilen "Dijital Okuryazarlık Düzeyleri Görüşme Formu" isimli yarı yapılandırılmış bir görüşme formu geliştirilmiş ve kullanılmıştır. Araştırmanın verilerinin çözümlenmesinde içerik analizi ve betimsel analiz teknikleri kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; öğrencilerin dijital okur-yazarlık kavramını net olarak ifade edemedikleri belirlenmiş ancak öğrencilerin teknolojik iletişim araçlarını yaygın olarak kullandıkları görülmüş, öğrencilerin çoğunluğunun dijital okuryazarlık düzeylerinin yüksek olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin çoğunluğunun sosyal ağ üyeliğinin olduğu, sosyal ağlarda yaşadıkları sorunların genellikle yabancılardan mesaj gelmesi olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin dijital okuryazarlık hakkında okullarda daha fazla bilgilendirilmesi ve bunun için seminerler düzenlenmesini istedikleri belirtilmiştir. Öğrencilerin genel olarak internet güvenliği ve dijital okuryazarlık bilgilerini ailelerinden aldıklarını ve almak istediklerini ifade etikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın ortaokul öğrencilerinin dijital okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi, öğrencilerin bilgi çağında başarılı olmaları, ayrıca nitel bir çalışma olarak alan yazına önemli bir katkıda bulunacağı ve araştırmacıların konuyla ilgili yeni çalışmalarına ışık tutacağı umulmaktadır.
Sosyal bilgiler dersinde 7. sınıf öğrencilerinin çevre okuryazarlık becerilerine yönelik görüşleri
Sosyal bilgiler dersinin amacı ülkesine, vatanına ve insanlığa faydalı yurttaşlar yetiştirmektir. Bu amacını gerçekleştirmek için öğrencilerin çevre konusunda sahip oldukları hakları bilmesini ve kullanmasını, içinde yaşadığı çevreyi tanımasını, özelliklerini bilmesini, çevre ile karşılıklı ve sağlıklı bir etkileşim içine girmesini, bilim ve teknolojiyi sürdürülebilir gelişmeye uygun bir şekilde kullanmasını hedeflemiştir. Ayrıca bireylerin toplumsal bir varlık olarak kendisini ve çevresini olumsuz etkileyecek olaylara ve sorunlara karşı duyarlı olmasını ve bu dünyanın bir parçası olduğu bilincini vererek bu sorunların çözümü noktasında etkin bir katılım göstermesini hedeflemiştir. Günümüzde çevre sorunları yerellikten çıkıp evrensel bir boyut almaya başlamıştır. Yerellik boyutunda çevreye karşı olumlu tutum ve bilinç kazanırsak evrensel boyutta çevre sorunlarına akılcı çözümler üretilebilir. Örneğin Antalya ili Kumluca ilçesinde seralar yaygın olduğu için kimyasal ilaç kullanımı artmakta ve bu durum sonucunda toprak ve su kirliliğinin boyutları artmaktadır. Yerel, ulusal ve evrensel boyutta çevre sorunlarına karşı öğrencilerin görüşlerini belirleyerek çevreye karşı farkındalık ve bilinç kazandırılabilir Bu bağlamda bu çalışmanın amacı sosyal bilgiler dersinde 7.sınıf öğrencilerinin çevre okuryazarlık becerilerine yönelik görüşleri ortaya çıkarılması olarak belirlenmiştir. Bu araştırmada nitel araştırma yaklaşımına dayalı durum çalışması modeli kullanılmıştır. Bu amaçla Antalya ili Kumluca ilçesinde bulunan 6 tane ortaokulda toplam 42 öğrenci ile görüşülmüştür. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış olup öncelikle katılımcılara araştırmayla ilgili bilgi verilmiş, gönüllülük esası güdülmüştür. Sorular önce yazılı olarak hazırlanmış görüşme formu aracılığıyla katılımcılara yöneltilmiş daha sonra aynı sorular ses kayıt çekimiyle katılımcılara yöneltilerek cevap alınmaya çalışılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda ise öğrencilerin çevre kirliliği çeşitlerine, dünyanın, Türkiye'nin ve Antalya ili Kumluca ilçesinin çevre sorunları, küresel ısınma, yenilenebilir ve yenilenemez enerji, çevre kirliliğinin sonuçları, çevre kirliliğinin çıkardığı hastalıklar, çevreyi koruyan sivil toplum kuruluşları, çevre kirliliğine karşı önlemler ve çevre temizliğinin önemi hakkında yeterli bilgiye sahip olduğu tespit edilmiştir.
Ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerinin bazı demografik özelliklere göre incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerinin demografik alanda yer alan çeşitli değişkenler açısından incelenerek tespit edilen sonuçlardan hareketle alanyazınına katkı sağlamaktır. Araştırmanın sorularını cevaplamak ve hipotezlerini test etmek amacıyla nicel araştırma modellerinden tarama modeli kullanılmıştır. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini ölçmeye yönelik hazırlanmış olan ankete vermiş oldukları cevaplarla cinsiyet, anne-baba öğrenim durumu, sınıf düzeyi, okul türleri ile eleştirel düşünme beceri düzeylerine göre bir ilişkinin olup olmadığı incelenmiştir. Araştırmanın evrenini Antalya ili oluştururken örneklemini ise Antalya ilinin merkez ilçeleri olan Aksu, Döşemealtı, Kepez, Konyaaltı ve Muratpaşa oluşturmuştur. Random olarak belirlenen beşi devlet okulu, üçü özel okul olmak üzere toplam sekiz okulda yer alan 5, 6 ve 7. sınıf düzeylerindeki toplam 416 öğrenciye "eleştirel düşünme becerisi testi" uygulanmıştır. Dr. Öğr. Üyesi Eray Eğmir'in "Eleştirel Düşünme Becerisini Ölçmeye Yönelik Bir Başarı Testi Geliştirme" isimli çalışması için geliştirmiş olduğu ve KR-20, KR-21 değerlerinin sırasıyla 0,61 ile 0,63 güçlük indeksi 0,37, ayırt edicilik indeksi ise 0,32 bulunan 25 maddelik ölçme aracından alınmıştır. Bu ölçme aracından evren ve örneklem özellikleri dikkate alınarak 15 maddesi kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesinde SSPS 21.0 kullanılmış, istatistik teknikleri olarak da bağımsız t-testinden ve tek faktörlü varyans analizinden (ANOVA) yararlanılmıştır. Araştırmanın sonucunda öğrencilerin cinsiyetlerine, sınıf düzeylerine, anne-baba eğitim durumlarına göre anlamlı olarak bir farklılığın oluştuğu ancak devlet okulu-özel okul karşılaştırmalarında anlamlı bir farklılığın olmadığı görülmüştür.
Antalya ili'nde eğitim gören yurt dışı Türkler ve akraba topluluklara ait öğrencilerin yaşadıkları sorunlar
Dünyada meydana gelen önemli gelişmeler insanların göç etmesine sebep olmaktadır. 19. Yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşanan büyük toprak kayıpları ve sınırların değişmesi ile Anadolu'ya tersine göç hareketi başlamıştır. Anadolu'ya yapılan göçler, Cumhuriyet devrinde de devam etmiştir. İki kutuplu yenidünya düzeninin, 1991 yılında SSCB'nin dağılması ve Doğu Bloğunun çözülmesi sonucunda Orta Asya'da yaşayan Türkler için, Türkiye'nin önemi artmış ve siyasi, askeri, ekonomik vb. konularda yol gösterici konuma gelmiştir. Arap ülkelerinde 2011'de başlayan Arap Baharı ile Ortadoğu'da siyasi kargaşa meydana gelmiş ve Arap ülkelerinden Türkiye'ye doğru büyük bir mülteci akını gerçekleşmiştir. Çoğunluğu Suriyeli Araplardan oluşan mülteci göçünde, Türkiye, sığınmacılara kapılarını açmıştır. Bu yeni dünya düzeni içinde ABD başat olurken Avrupa ve Uzakdoğu ülkeleri Yurt Dışı Türkler ve Akraba toplulukları için her ne kadar alternatif olarak görülse de tarihten gelen dil, tarih, kültür, din gibi bağlar nedeniyle Türkiye daha çok tercih edilmiştir. Türkiye'nin önemli bir şehri olan Antalya birçok yabancı ziyaretçinin akınına uğramaktadır. Antalya'ya gelip bu coğrafyayı ve kültürü tanıma imkânı bulan yabancıların bir kısmı, şehrin sunduğu imkânlardan faydalanabilmek amacıyla burada yerleşme kararı almaktadır. Antalya, dünyanın birçok yerinden gelip yerleşen yabancılar gibi Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar tarafından da tercih edilmektedir. Buna bağlı olarak da Antalya'da yaşayan Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklardan oluşan bir nüfus bulunmakta ve bu insanların ortaokul çağında bulunan çocukları eğitim görmektedir. Bu bağlamda bu çalışmanın problem durumu "Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklara ait öğrencilerin'' karşılaştıkları sorunların okul yöneticileri, öğretmen, öğrenci ve veli görüşleri doğrultusunda tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu araştırma nitel araştırma yöntemi ile oluşturulmuştur. Bu amaçla Antalya'nın merkez ilçelerinde (Aksu, Döşemealtı, Kepez, Konyaaltı ve Muratpaşa) görev yapan 15 Sosyal Bilgiler Öğretmeni, 6 Okul İdaresi ile ve bu ilçelerdeki okullarda öğrenci olan Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklara ait 20 öğrenci ve öğrenci velisi ile görüşülmüştür. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış olup, elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda ise, öğrenci, veli, öğretmen ve idarecilere göre Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklara ait öğrencilerin yaşadıkları sorunların başında dil sorunu ve dile bağlı akademik başarısızlık yaşadığı belirtilirken öğrencilerin pek fazla uyum sorunu yaşamadıkları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Antalya, Yurt Dışı Türkler, Akraba Topluluklar, Eğitim, Sorun
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin Suriyeli öğrenciler hakkındaki görüşlerinin incelenmesi
Türkiye'de yaşama dâhil olan Suriyeli çocukların hayata ve yaşadıkları yere adapte olmaları sağlanmaya çalışılmaktadır. Bunu sağlarken de en büyük görev sığınmacı çocukları eğiten öğretmenlere düşmektedir. Türkiye Cumhuriyeti kimlik belgesini elde eden sığınmacı çocuklar, e-okul sistemine kayıtlı olarak, devlet okullarında eğitimlerine devam edebilmektedir. Ancak bu süreçte, uyum sorunu, dil sorunu, psikososyal sorunlar, davranış problemleri vb. pek çok sorun ortaya çıkmaktadır. Bir zorunluluk neticesinde ülkelerini terk ederek Türkiye'ye sığınan Suriyeli mülteciler kendileri için hazırlanan kampların dışında Türkiye'nin farklı şehirlerine dağılmışlardır. Antalya da Suriyeliler tarafından tercih edilen şehirlerden biridir. Bu çalışmada Antalya'nın merkez ilçelerinde (Aksu, Döşemealtı, Kepez, Konyaaltı, Muratpaşa) görev yapan ve Suriyeli öğrencisi olan Sosyal Bilgiler Öğretmenleri ile görüşülmüş, onların Suriyeli öğrenciler hakkındaki görüşleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu araştırma nitel araştırma yöntemi ile oluşturulmuştur. Bu amaçla Antalya'nın merkez ilçelerinde görev yapan 20 Sosyal Bilgiler Öğretmeni ile görüşülmüştür. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış olup, elde edilen veriler içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir.
Sosyal bilgiler dersinde jigsaw-ı tekniği kullanımının öğrenci başarısına, bilgilerin kalıcılığına ve derse karşı tutuma etkisi
Bu araştırmanın amacı İlköğretim 7. sınıf öğrencileri üzerinde Sosyal Bilgiler dersinde Türk Tarihine Yolculuk ünitesinin işlenmesi sırasında, İşbirlikli Öğrenme yöntemi alt tekniği olan Jigsaw-I (Birleştirme-I) tekniği kullanımının, okulun mevcut öğretim programına göre öğrencilerin akademik başarısı, bilgilerinin kalıcılığı ve derse karşı olan tutumları üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu araştırmada beş haftalık uygulama ile nicel bir çalışma yapılmıştır. Araştırmada kullanılan yöntem ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desendir. Araştırmanın örneklemini 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Antalya ili, Kepez ilçesi, Sefa Akın Ortaokulu'nda öğrenim gören 59 adet 7. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Deney grubunda işbirlikli öğrenme yöntemlerinden jigsaw tekniği, kontrol grubunda ise okulun mevcut öğretim programı kullanılarak dersler işlenmiştir. Veri toplama aracı olarak Akademik Başarı Testi (ABT) VE Sosyal Bilgiler Dersi Tutum Ölçeği (SBDTÖ) kullanılmıştır. Verilerin analizinde bağımsız örneklem t-testi kullanılmıştır. Verilerin analizi SPSS 22 paket programıyla ve anlamlılık düzeyi 0,05 dikkate alınarak yapılmıştır. Araştırma sonucunda İşbirlikli Öğrenme tekniği olan Jigsaw tekniğiyle uygulama yapılan deney grubu öğrencilerinin akademik başarı, bilgilerin kalıcılığı ve derse karşı olan tutum yönünden, mevcut öğretim programının kullanıldığı kontrol grubuna göre daha başarılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin öğrencilerin eğitimi bağlamında karşılaştıkları sorunlar ve bunlara ilişkin beklentileri
Bu çalışmanın amacı, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin öğrencilerinin eğitiminde velilerden üstlenmelerini bekledikleri görevlere ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırmanın örneklemini Antalya ili Konyaaltı, Muratpaşa ve Kepez ilçelerinde, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışmakta olan 20 öğretmen oluşturmaktadır. Bu araştırma nitel bir çalışma olup, olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Araştırmada veriler, yaklaşık 30 dakikalık bireysel görüşmelerle, araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Katılımcıların izni alınarak kaydedilen ve saha sonra araştırmacı tarafından yazılı metne dönüştürülen görüşmelerden elde edilen veriler, içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin görüşlerini yansıtan bulgular içermekte olup, bu bulgular, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan öğretmenlerin, karşılaştıkları sorunlara, velilerden beklentilerine ve sorunların çözümü için izledikleri yollara dair ipuçları sunmaktadır.