Theses supervised by Doç. Dr. Ercan Işık
11 theses · Bitlis Eren University
Hızlı tarama yöntemlerinde kullanılan parametrelerin yapı deprem performansı ile karşılaştırılması
Mevcut yapıların deprem güvenliklerinin belirlenmesi zaman ve eleman açısından oldukça uzun ve zorlu bir süreç gerektirmektedir. Bu sürecin önüne geçmek adına hızlı değerlendirme yöntemlerini uygulama zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu tür değerlendirme yöntemlerinde yapı ile ilgili çok detaylı bilgilere ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu yöntemlerde yapı ile ilgili kesin kararlara varmak mümkün değildir. Kesin kararlar yapı ile ilgili yapılacak detaylı analizler sonucu elde edilmektedir. Bu tez çalışması kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kullanılan ve riskli betonarme binaların tespit edilmesine yarayan "Binaların Bölgesel Deprem Risk Dağılımını Belirlemek için Kullanılabilecek Basitleştirilmiş Yöntemler" ile Kanada Sismik Tarama Yöntemi dikkate alınmıştır. Çalışmada salt betonarme çerçeve sistemine sahip yapı kullanılmıştır. Seçilen betonarme yapı için statik adaptif itme analizleri ve hızlı değerlendirme yöntemleri kullanılarak farklı olumsuzluk durumları için hesaplamalar yapılmıştır. Her bir olumsuzluk parametresi için detaylı analiz ve hızlı değerlendirme işlemleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen tüm değerler karşılaştırılmıştır. Bu tez çalışması kapsamında, hızlı değerlendirme yöntemlerinde kullanılan olumsuzluk parametrelerinin yapı deprem performansı ile ne kadar ilişkili olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Çelik yapılar için farklı değişkenlerin farklı analiz yöntemleri kullanılarak incelenmesi
Yapıların tasarım ve değerlendirme aşamaları için farklı yazılım programları içerisinde yer alan alternatif analiz türleri bulunmaktadır. Farklı analiz yöntemlerinden hangisinin kullanılacağı ve elde edilen sonuçların doğru yorumlanması yapı analizlerine anlam katmaktadır. Bu çalışma kapsamında seçilen bir yazılım programı içerisinde yer alan farklı analiz tipleri dikkate alınmıştır. Bu amaç doğrultusunda örnek olarak iki farklı çelik yapı seçilmiştir. Seçilen her iki örnek bina referans bina olarak dikkate alınmıştır. Farklı değişkenler kullanılarak farklı türdeki analizler gerçekleştirilmiştir. Değişkenlerin seçilmesinde deprem hesaplamalarını doğrudan etkileyecek parametreler dikkate alınmıştır. Statik itme ve statik adaptif itme analizleri bir grup olarak değerlendirilirken zaman tanım alanında analizler diğer grup analizleri olarak tanımlanmıştır. Çelik yapılarda her iki grup analizler arasındaki ilişkiyi ortaya koymak çalışmanın temel amacını oluşturmaktadır. İlk grup analizler için kat adedi, kat yüksekliği, yumuşak/zayıf kat, zemin kat yüksekliği, kısa kolon, planda düzensizlik, tepe-yamaç etkisi ve zemin türü değişken olarak seçilmiştir. İkinci grup analizler için kat yüksekliği, farklı deprem kayıtları ve zemin kat yükseklik parametreleri değişken olarak seçilmiştir. Çalışmada ayrıca incelenen iki yapı için özdeğer analizleri de gerçekleştirilmiştir. Her bir değişkenin yapısal hesaplamaları nasıl etkilediği ortaya konmaya çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak yorumlamalar yapılmıştır.
Kentsel afet yönetim planının hazırlanması "Bitlis örneği"
Afetler, kitlesel can ve mal kayıplarına sebep olmakta ve bunların büyük bir bölümü insanların kontrolü dışında oluşmaktadır. Afetler bir anlamda doğal çevrenin yıkımı olmakla beraber ortaya çıkardığı sonuçlar açısından önlem alınma zorunluluğu bulunan olaylardır. Afet risklerinin minimum seviyede tutulabilmesi için afet yönetim planlaması uygulanmaktadır. Bu planlama zaman içerisinde gelişmekte ve süregelen bir süreç olup ayrıntılı risk yönetim ilkelerini içermekte ve özellikle yerel bazda kurumsal ve stratejik planlama aşamaları ile bir bütünlük arz etmektedir. Ülkemiz, afetlerin sıkça yaşandığı ve bunların sonucunda önemli can ve mal kayıpların olduğu bir coğrafya üzerinde yer almaktadır. İnsan yaşamının kesintiye uğramaması için afet risklerin belirlenerek, afet öncesi, anı ve sonrasında yönetilmesi modern afet yönetiminin bir gereğidir. Ülkemizde hem ulusal, hem bölgesel hem de yerel bazda bu planlama süreci farklı kurumların karşılıklı koordinesi ile yürütülmektedir. Bu tez çalışması kapsamında, Doğu Anadolu Bölgesinde stratejik bir geçiş konumu bulunan ve farklı afetlerin sıklıkla yaşandığı Bitlis ili örnek olarak seçilmiştir. Tez çalışması kapsamında afet yönetim planlaması ile ilgili terimler hakkında bilgiler verilmiştir. Ülkemizdeki afet yönetiminin iş ve işleyişi belirtilerek, Bitlis ili özelinde afet yönetim planlama süreci hakkında bilgiler verilmiştir. Tez çalışması kapsamında Bitlis ilinin afet riskleri hakkında detaylı bilgiler verilmiştir.
Bitlis'te Beş Minarenin yapısal analizi
Bitlis, birçok medeniyete beşiklik etmiş ve Doğu Anadolu Bölgesi'nde önemli bir stratejik geçiş koridorunda yer alan bir ilimizdir. İlde farklı medeniyetler ait birçok tarihi yapı bulunmaktadır. İlin tarihi yapılar açısından reklam yüze olan ve türkülere konu olan Beş Minarenin yapısal analizleri bu tez çalışmasının konusunu oluşturmaktadır. Bu minareler, Bitlis'in yaşadığı önemli olaylara şahitlik etmeleri ve ilin tarihi açısından oldukça değerli bir konumdadır. Minarelerin yapımında kullanılan Bitlis taşının, malzeme özellikleri tahribatsız deney yöntemleri ile belirlenmiştir. Çalışma kapsamında her bir minare hakkında detaylı bilgiler verilmiştir. Beş Minarenin her biri için yerinde yapılan ölçümler ile boyutları ve mevcut yapısal durumları belirlenmiştir. Her bir minare için güncel deprem yönetmeliğinde yer alan düşey ve yatay tasarım spektrumları kullanılarak, minarelerin deprem davranışı belirlenmeye çalışılmıştır. Yığma bir şekilde inşa edilmiş minarelerde analizler sonlu elemanlar yöntemi kullanılarak yapısal modeller oluşturulmuştur. Farklı yükleme durumları altında minarelerde meydana gelen gerilme değerlerinin yanı sıra periyot ve yerdeğiştirme değerleri de hesaplanmıştır.
Betonarme yapılarda tasarım spektrumlarının olumsuzluk parametreleri üzerindeki etkisi
Son deprem yönetmeliği ile coğrafi koordinatlara özel tasarım spektrumlarının kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Bu çalışma kapsamında, Diyarbakır iline ait tüm ilçelerden birer coğrafik nokta seçilerek farklı coğrafik konumların il içinde depremsellik parametrelerini ve tasarım spektrumlarını hangi düzeyde etkilediği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada dikkate alınan tüm coğrafik konumlar için güncel deprem yönetmeliğinde belirtilen dört farklı yer hareket düzeyi ve beş farklı yerel zemin koşulu dikkate alınarak deprem parametreleri, yatay ve düşey elastik tasarım spektrumları elde edilerek sonuçlar karşılaştırılmıştır. Elde edilen tasarım spektrumları kullanılarak, örnek olarak seçilen betonarme yapı farklı olumsuzluk parametreleri dikkate alınarak yapısal analizler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kısa kolon, yumuşak kat, planda düzensizlik ve kat adedi parametreleri değişken olarak seçilmiştir. Çalışmada dikkate alınan her bir coğrafik konum için elde edilen tasarım spektrumları her bir olumsuzluk parametresi için ayrı ayrı kullanılarak analiz sonuçları elde edilmiştir. Çalışma ile hem coğrafik konuma özel tasarım spektrumlarının hem bu spektrum eğrilerinin yapıda bulunabilecek olumsuzluk parametrelerine etkisi ayrı ayrı incelenmiştir.
Betonarme yapılarda olumsuzluk parametrelerinin farklı taşıyıcı sistemlerde incelenmesi
Betonarme yapılar özelliklerinden dolayı ülkemizde ve dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır. Betonarme yapılar genel olarak sadece salt çerçeve sistemlerinden oluşabildiği gibi çerçeve + betonarme perdelerden oluşturulabilmektedir. Depremlerden dolayı betonarme yapılarda diğer yapılara oranla daha fazla hasar meydana gelmektedir. Bu hasarların temel nedenlerinden biri olarak yapıda bulunan olumsuzluklardır. Yapıda bulunan olumsuzluklar yapının deprem performansını olumsuz olarak etkilemekte ve hasar derecesini arttırabilmektedir. Bu tez çalışması kapsamında, yedi katlı örnek bir betonarme yapı için salt çerçeve ve çerçeve + betonarme perde olmak üzere iki farklı taşıyıcı sistem seçiminin yanı sıra depremde yaygın yapısal hasar nedenleri olan kısa kolon, yumuşak kat, planda düzensizlik ve ağır çıkma olumsuzluk parametreleri dikkate alınmıştır. Her iki farklı taşıyıcı, sistem her bir olumsuzluk parametre değeri değişken seçilerek analizler gerçekleştirilerek karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışma ile olumsuzluk parametrelerin farklı taşıyıcı sistemlerdeki etkisini ortaya koymak adına yapılmıştır. Çalışma ile özellikle betonarme perdelerin yapılardaki olumsuzluk durumlarının etkilerini daha aza indirgemek adına bir çözüm olabileceği sonucunu bir kez daha ortaya koymaktadır.
Farklı deprem yer hareket düzeylerinin betonarme yapı performansına etkisi
Güncel olarak kullanılan depreme dayanıklı yapı tasarım kuralları çerçevesinde sahaya özel olarak elde edilecek tasarım spektrumları kullanılmaktadır. Yine güncel yönetmelik ile birlikte farklı aşılma olasılıkları için ifade edilen dört farklı yer hareket düzeyi belirtilmiştir. Bu tez çalışmasında dört farklı yer hareket düzeyi dikkate alınarak deprem tehlikesi farklı olan dört farklı il için deprem-yapı parametreleri elde edilmiştir. Her il için elde dilen farklı yer hareket düzeyleri kullanılarak yapısal analizler gerçekleştirilmiştir. Yapısal analizlerde aynı özelliklere sahip örnek bir betonarme yapı seçilmiştir. Hem yer hareket düzeyleri hem de dört il için elde edilen tasarım spektrumları kullanılarak sonuçlar elde edilmiştir. Çalışma ile hem deprem tehlikesi hem de yer hareket düzeyi değişimi ayrı ayrı incelenmiştir. İki değişkenin özellikle yapıdan beklenen hedef yer değiştirme değerlerini önemli ölçüde değiştirdiği belirlenmiştir.
Çelik yapılar için olumsuzluk parametrelerinin bölgesel bazda incelenmesi
1 Ocak 2019 tarihinde yürürlüğe giren Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ile her bir coğrafik konuma özel yerel zemin koşulları ve bölgenin depremsellik öğelerinin birleşmesiyle elde edilen sahaya özgü tasarım spektrumlarının kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Bu çalışmada, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunan 9 il merkezinde yer alan ve rastgele seçilen birer coğrafik konum örnek olarak seçilerek, bölge içinde depremsellik parametrelerinin ve tasarım spektrumlarının hangi düzeyde değiştiği belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaç doğrultusunda güncel deprem yönetmeliğinde yer alan beş farklı yerel zemin sınıfı ve dört farklı deprem yer hareket düzeyi dikkate alınarak örnek olarak seçilen bölgedeki konumların her biri için deprem parametreleri, tasarım spektrumları hesaplanıp, bulunan değerler 9 il için karşılaştırılmıştır. Her bir il için elde edilen tasarım spektrumları kullanılarak örnek olarak seçilen bir çelik bina için adaptif statik itme analizi kullanılarak yapısal analizler gerçekleştirilmiştir. Yapısal analizlerde farklı olumsuzluk parametreleri kullanılmıştır. Tasarım spektrumlarının yapı olumsuzluk parametreleri ile birlikte değerlendirilmesi ile elde edilen sonuçlar: , yumuşak kat, tepe-yamaç etkisi ve kat adedi değişkenleriyle incelenmiştir. Elde edilen tüm deprem parametre ve yapısal analiz sonuçları bölge içinde değişik değerler almıştır.
Ağır çıkma miktarının yapısal performansa etkisi
Yapıların deprem performansının etkileyen birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörlerden biri de zemin katın üstündeki katlarda kat alanını arttırmak için yapılan kapalı ağır çıkmalardır. Bu tez çalışması kapsamında kapalı ağır çıkmaların betonarme yapıların deprem performansına etkisi incelenmiştir. Yazılım programı kullanılarak farklı cephelerde ve farklı miktarlarda kapalı ağır çıkmalar içeren toplam 16 adet yapısal model oluşturulmuştur. Bu modeller için elde edilen sonuçlar, ağır çıkma etkisinin ortaya konması için ağır çıkma içermeyen referans yapı model sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Her bir yapı modeli için periyot, taban kesme kuvveti, performans düzeyleri elde edilmiştir.
Farklı duvar malzemelerinin yapı performansına etkisinin incelenmesi
Deprem etkisi altındaki betonarme yapılarda dolgu duvarların olumlu katkıları bulunmaktadır. Betonarme yapılarda bölme ayırıcı olarak kullanılan dolgu duvarlar farklı malzemelerden inşa edilebilmektedirler. Bu çalışma kapsamında dolgu duvar malzeme değişiminin yapısal performans üzerindeki etkisi detayları ile birlikte incelenmiştir. Bu bağlamda örnek olarak seçilen betonarme bir yapıda bims, tuğla duvar ve gaz beton olmak üzere üç farklı dolgu duvar malzemesi dikkate alınarak yapısal analizler gerçekleştirilmiştir. Her bir malzeme çeşidi oluşturulan yapısal modeller için elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Dolgu duvar malzeme değişimi için ayrıca maliyet analizleri gerçekleştirilmiştir. Çalışma ile duvar malzeme farklılığının hem yapısal analizlere hem de yapı maliyetine etkisi ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışma kapsamında hiç dolgu duvar içermeyen salt betonarme çerçeve için de yapısal analizler yapılarak dolgu duvar katkısı belirlenmeye çalışılmıştır.
Bitlis il merkezinde yer alan tarihi camilerin yapısal analizi
Kültürel ve tarihi mirasın sonraki kuşaklara aktarılması, insanoğlunun geçmişi ile geleceğini birbirine bağlayan ve akademinin ilgisini sürekli çeken konuların başında gelmektedir. Bu tez çalışması ile çok farklı medeniyetlerin hüküm sürdüğü ve önemli bir stratejik konumda yer alan Bitlis il merkezinde yer alan tescilli camiler dikkate alınmıştır. Bitlis il merkezinde yer alan tescilli camiler hakkında bilgiler ve tescilli eserlere müdahale aşamaları hakkında bilgiler verilmiştir. Her cami için mevcut durumları göz önünde bulundurularak, camilerde var olan yapısal bozulma ve hasarlar gözleme dayalı olarak belirlenmiş ve çözüm önerileri sunulmuştur. Camilerin yapı hasar tespit değerlendirmesi yapılıp gözleme dayalı hasar formları oluşturulmuştur. Örnek olarak seçilen bir cami için sonlu elemanlar tekniği kullanılarak için yapı modellemesi gerçekleştirilmiştir. Yapısal analizlerde makro modelleme tekniği kullanılarak periyot, yerdeğiştirme ve gerilme değerleri elde edilmiştir. Çalışmada ayrıca dikkate alınan camiler için hızlı değerlendirme yöntemi kullanılarak risk öncelikleri belirlenmeye çalışılmıştır.