Theses supervised by Doç. Dr. Haluk Duman
10 theses · Aksaray University
Maliyet yönetimi açısından lojistik köy faaliyetlerinin TMS/TFRS'ye göre muhasebeleştirilmesi
Son yıllarda küreselleşmenin etkisini gittikçe artırmasıyla birlikte ulusal ve uluslararası pazarlarda yoğun rekabet ortamı meydana gelmiştir. Gelişen teknoloji ile birlikte taşıma sistemlerinde oluşan gelişmeler işletmeler için bütün dünyayı bir pazar haline getirmiştir. Böylece lojistik faaliyetlerin önemi gittikçe artmıştır. Lojistik faaliyetlerin maliyetlerini düşürmek ve kentlere verdiği olumsuz etkilerden arındırmak üzere lojistik köylerin kurulması planlanmış ve hayata geçirilmiştir. Bu bağlamda bu çalışmada son derece önemli amaçlara sahip lojistik köylerin bir muhasebe dönemi içerisinde gerçekleştirdiği faaliyetlerin muhasebeleştirilmesi incelenmiştir. TMS/TFRS kapsamında lojistik köylerde oluşabilecek mali işlemler çerçevesinde muhasebeleştirme işlemleri yapılmıştır. Anahtar Kelimeler 1. Lojistik 2. Lojistik Köy 3. Maliyet Yönetimi
TFRS 3 işletme birleşmeleri ve bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, işletme birleşmelerinin TFRSler kapsamında değerlendirilerek işletmenin muhasebe kayıtlarında nasıl izlendiğini ortaya koymaktır. Çalışmanın konusuna uygun olarak, örnek uygulamalar yapılmıştır. Örnek uygulamalardan biri birleşememe durumunda işletmenin takip edeceği süreci, diğeri ise birleşme durumunda işletmenin takip edeceği süreci ortaya koymaktadır. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde birleşme, birleşmeyle ilgili temel kavramlar ve işletme büyüme stratejilerine yer verilmiştir. Ayrıca işletme birleşmelerinin türleri ve işletme birleşmelerinin nedenleri açıklanmıştır. İkinci bölümünde, işletme birleşmeleri, birleşme uygulamalarına yön veren temel düzenlemeler çerçevesinde ele alınmıştır. Bu doğrultuda işletme birleşmeleri, TTK, Sermaye Piyasası Kanunu(SerPK), Rekabetin Korunması Hakkında Kanun(RKHK) ve Vergi Kanunları; Gelir Vergisi Kanunu(GVK), Kurumlar Vergisi Kanunu(KVK), Katma Değer Vergisi Kanunu(KDVK) ve Harçlar Kanunu kapsamında açıklanmıştır. Ayrıca bu bölümde işletme birleşme süreci de açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, TFRS 3 kapsamında işletme birleşmeleri ele alınmıştır. Bu standardın amacı, kapsamı, işletme birleşmelerinin muhasebeleştirilmesinde kullanılacak olan satın alma yöntemi, edinilen tanımlanabilir varlıkların, üstlenilen tanımlanabilir borçların, azınlık paylarının ve şerefiyenin ölçülmesi ve muhasebeleştirilmesine yer verilerek açıklanmıştır. Ayrıca bu bölümde işletme birleşmeleri ile ilgili birleşememeye ve birleşmeye ilişkin örnek uygulama yapılmıştır. Birleşememeye ilişkin örnek uygulamada birleşmeye konu olan taraflar edinen bir işletme ile edinilen bir işletmedir. Her bir işletmenin birleşme öncesi bilanço ve gelir tabloları verilmiştir. Daha sonra edinilen işletmedeki yatırımın ve edinilen işletmenin özsermayesindeki edinen işletmenin payı elimine edilmiştir. Ve bu eliminasyon işleminden sonra kalan konsolide bakiyeler konsolide bilanço ve gelir tablosunu oluşturmuştur. Ancak genel kurulda birleşme oy çoğunluğu ile reddedildiği için edinilen işletmenin alacak ve borç bakiyesi veren hesapları ters kayıtla kapatılmayacaktır. Birleşmeye ilişkin örnekte ise, birleşmeye konu olan taraflar edinen bir işletme ile edinilen üç işletmeden oluşmaktadır. Her bir işletmenin birleşmeden hemen sonra bilanço ve gelir tabloları verilmiştir. Daha sonra edinilen işletmelerdeki yatırımların ve edinilen işletmelerin özsermayesindeki edinen işletmenin payı elimine edilmiş ve konsolide bilanço ve gelir tablosuna ulaşılmıştır. Genel kurulda, birleşme, oy çoğunluğu ile kabul edildiği için edinilen işletmelerin alacak ve borç bakiyesi veren hesapları ters kayıtla kapatılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise, çalışma konusunun genel olarak değerlendirilmesine yer verilmiştir.
Canlı varlıkların tarımsal faaliyetler (TMS 41) standardına göre muhasebeleştirilmesi: Yumurtacılık sektörü üzerine bir uygulama
Günümüzde işletmeler arası rekabet, toplumun zevk ve tercihlerindeki değişmeler, çok uluslu şirketlerin büyümeleri, uluslararası finansal piyasaların gelişmesi ve ekonomik entegrasyonların yarattığı fırsatlar işletmelerin uluslararası boyut kazanmalarına neden olmuştur. Bu durum tarımın bir kolu olan tavukçuluk ve yumurtacılık işletmelerini de etkilemiştir. Yumurtacılık ve tavukçuluk işletmelerinin uluslararası pazarlara yönelmeleri uluslararası kabul görmüş muhasebe standartlarına uyumu da beraberinde getirmiştir. Bu amaçla Tarımsal Faaliyetler Standardı (TMS-41) canlı varlıkların muhasebeleştirilmesi açısından önem kazanmıştır. Ayrıca canlı varlıklar biyolojik özellikleri gereği doğma, büyüme, olgunlaşma gibi bir takım süreçlerden geçmektedirler. Bu nedenle canlı varlıkların muhasebeleştirilmeleri diğer varlıkların muhasebeleştirilmesi ilkelerinden farklı olması gerekmektedir. Türkiye'deki canlı varlıkların muhasebeleştirilmesi uygulamalarına bakıldığında ise farklılıklar olduğu gözlemlenmektedir. Anahtar Kelimeler: Tarımsal Faaliyet, Canlı Varlık, Tavukçuluk, Yumurtacılık
Lojistik maliyet yönetimi ve karlılık ilişkisi: Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR) üzerine uygulama
Küreselleşme ile birlikte işletmeler planlama işlemlerinde üretim odaklı olmaktan çıkıp müşteri odaklı hale gelmiştir. Ağır rekabet koşullarında doğru malı, doğru zamanda, doğru yere en etkin ve en verimli bir şekilde ulaştırma şirketlere büyük rekabet avantajı sağlamakta, lojistik kavramı da bu noktada önem kazanmaktadır. Uluslararası tanımda lojistik; müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere, hammaddelerin başlangıç noktasından, ürünün tüketildiği son noktaya kadar olan tedarik zinciri içindeki malzemelerin, servis hizmetlerinin ve bilgi akışının etkili ve verimli bir şekilde, her iki yöne doğru taşınmasının ve depolanmasının planlanması, uygulanması ve kontrol edilmesi faaliyetleridir, şeklinde tanımlanmaktadır. Çay bitkisi kültürel ve ekonomik anlamda çok değerli olduğu için, çay sektörünün dünya ekonomisi ve Türkiye ekonomisi içinde oldukça önemli bir yeri bulunmaktadır. Bu çalışmada esas amaç Çay işletmelerinde kullanılan lojistiğin en verimli şekilde kullanılmasını sağlamaktır. Lojistiği daha verimli kullanarak işletmenin maliyetlerini düşürmek ve bu sayede işletmenin piyasa ile rekabet gücünün artmasına katkı sağlamak hedeflenmektedir. Bu amaçlar doğrultusunda, Çalışmada çay sektörüne ilişkin, istatistiklerle birlikte genel bir değerlendirme yapılmıştır. İşletmenin ürün kalitesini düşürmeden lojistik maliyetini azaltmasıyla birlikte işletme karlılığının artmasıyla işletme yönetiminin lojistik maliyet tasarrufu için daha fazla kaynak ayırması da teşvik edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Lojistik, ÇAYKUR, Maliyet Yönetimi, Karlılık, İşletme
Yeni Türk Ticaret Kanunu'nun denetim alanında getirdiği yeniliklerin muhasebe bilgi sistemlerinin etkinliğini artırmadaki rolü ve muhasebe meslek mensupları/çalışanları üzerine bir uygulama
Yaşanan teknolojik gelişmeler sonucu rekabet yarışı daha da hız kazanmış ve firmalar bilgiyi en etkin şekilde kullanıp, yarışta ön sıralarda yer almak istemiştir. İşletme yöneticileri bilgiyi, hem işletme dışı unsurlardan hem de kendi işletmelerinden elde etmektedirler. İşletmelerde temel bilgi sistemleri pazarlama, üretim, insan kaynakları, muhasebe ve finans bilgi sistemlerinin içinde en önemlisi muhasebe bilgi sistemleridir. Muhasebe bilgi sistemindeki hata ve hile sonucu üretilen yanlış bilgi hem bilgi kullanıcılarını hem de işletmeyi olumsuz etkiler. Bu aşamada işletme prosedürleri ve politikalar devreye girmektedir. Bu faktörler sayesinde de muhasebe bilgi sistemindeki düzen daha kontrollü ilerleyecektir. Özellikle 6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu sayesinde denetim alanında getirilen birçok yenilik ile muhasebe bilgi sisteminin etkinliği arttırılmıştır. Çalışmanın amacı yeni kanunun denetim konusunda getirdiği yeniliklerin muhasebe bilgi sisteminin etkinliğini arttırmadaki fonksiyonunu açıklamaktır. Çalışma yapılan uygulamayla yeni veriler oluşturmasıyla önemli hale gelmektedir. Çalışmanın oluşturulmasında internet ve kütüphane dokümanlarının yanı sıra kanun ve raporlar kullanılmıştır. Aksaray ili muhasebe meslek mensuplarına/çalışanlarına yapılan bir anket ile etkinliğin boyutunu ortaya koymak adına veri toplanmıştır. Çalışmanın içeriğinde ise konunun temel kavramları, muhasebe bilgi sistemi, denetim, Yeni Türk Ticaret Kanunu'nun getirdiği yenilikler ve konuyla ilgili diğer içeriklere ilaveten oluşturulan bir modelle anket veri analizi ve bulgulara yer verilmiştir. Meslek mensupları/çalışanları üzerine yapılan anket çalışması sonucunda da yeni kanunla getirilen denetim anlayışının muhasebe bilgi sistemi üzerinde olumlu etkisinin olduğu sonucuna varılmıştır.
Türkiye – Rusya ve Azerbaycan karşılaştırmalı muhasebe sistemi
Muhasebe bir bilgi sistemidir ve bu sistemde önemli olan faaliyet sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir şekilde muhasebeleştirilmesi, mali tablolardaki bilgilerin gerçek durumu yansıtması ve aynı zamanda bu tabloların karşılaştırabilme niteliği taşımasıdır. Bu tezin amacı; Türkiye'de uygulanmakta olan muhasebe sistemini Azerbaycan muhasebe sistemi ve Rusya muhasebe sistemi ile karşılaştırarak analiz edip muhasebe sistemlerinin olumlu ve olumsuz yönlerini belirlemek olarak ifade edilebilir. Yapılan çalışmada, her üç ülkenin muhasebe sisteminin tarihçesi, hesap planı, finansal tabloları ve ülke muhasebe standartları incelenmiş, karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş ve sonuçlar değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler : Türkiye Muhasebe Sistemi, Azerbaycan Muhasebe Sistemi, Rusya Muhasebe Sistemi, Hesaplar Planı.
TMS/TFRS ve VUK çerçevesinde ölçüm esasları ve finansal tablolar üzerine bir inceleme
Küreselleşmenin hızlı bir şekilde hayatın her alanında etkisini göstermesi, ortak bir finansal raporlama standartlarının oluşturulmasına ve uygulanmasına yönelik gelişmeleri beraberinde getirmiştir. Türkiye'de ise Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu tarafından yayınlanan finansal raporlama standartlarının birebir çevirisi olan Türkiye Muhasebe Standartları yayınlanmış ve yürürlüğe girmiştir. Türkiye Muhasebe Standartları (TMS), mevcut muhasebe uygulamaları ve finansal raporlama sistemine önemli değişiklikler getirmektedir. Bu değişiklikler ile birlikte işletmeler hem TMS uyarınca ticari karı hem de Vergi Usul Kanunları (VUK) uyarınca mali karı hesaplamak durumundadırlar. Bu çalışmanın amacı; TMS/TFRS ve VUK uyarınca değerleme işlemlerini ve finansal tablolara etkisini incelemektir. Bu bağlamda, çalışmanın amacı doğrultusunda örnek uygulama gerçekleştirilmiş ve finansal tablolara etkisi ortaya konulmuştur. Yapılan incelemeler sonucunda TMS/TFRS ve VUK uyarınca oluşan farklar açıklanmaya çalışılmıştır. Ayrıca çalışmada, ticari kar – mali kar arasındaki fark sonucunda ortaya çıkan ertelenmiş vergi varlığı/yükümlülüğü uygulamalarına da yer verilmiştir.
Stratejik yönetim muhasebesi araçlarının işletmelerin finansal performansı üzerine etkisi
Yönetim muhasebesi araçları, kesin bir ayrıma tabi tutulamamakla birlikte, geleneksel yönetim muhasebesi araçları ve son dönemde geliştirilen (modern, çağdaş) yönetim muhasebesi araçları olarak sınıflandırılmaktadır. Son dönemde geliştirilen yönetim muhasebesi araçları içerisinde stratejik yönetim muhasebesi araçları da yer almaktadır. Genellikle stratejik yönetim muhasebesi araçlarının, geleneksel yönetim muhasebesi araçlarının günümüz üretim ortamında yetersiz kaldığı yönleri giderici ve/veya geleneksel araçların ikamesi olarak geliştirildiği vurgulanmaktadır. Ancak literatürde geleneksel ve son dönemde geliştirilen yönetim muhasebesi araçlarının iş dünyasında kullanımını ölçen araştırmaların oldukça sınırlı olduğu görülmektedir. Bu durum bu araştırmanın gerçekleştirilmesine yöneltmiştir. Ayrıca işletmelerin demografik özelliklerine göre yönetim muhasebesi / stratejik yönetim muhasebesi araçları kullanımının ölçümü ve performans üzerine etkisine yönelik araştırmaların oldukça az sayıda olması bu araştırmanın gerçekleştirilme nedenidir. Türkiye'de sanayileşmenin yoğun olduğu illerin organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren 3.639 işletmeye anket formu e-posta yoluyla gönderilmiştir. Araştırmaya katılmayı kabul eden 226 işletmeden elde edilen anketlerin kullanılabilir olan 212'si ile analizler gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre stratejik yönetim muhasebesi araçları kullanımı belirli bir düzeydedir ancak geleneksel yönetim muhasebesi araçlarının kullanımı daha fazladır. Başka bir ifadeyle geleneksel yönetim muhasebesi araçları hala yaygın bir biçimde kullanılmaktadır ve bu kullanım düzeyi stratejik yönetim muhasebesi araçlarının kullanım düzeyinden yüksektir. Yönetim muhasebesi / stratejik yönetim muhasebesi araçları kullanımı ile işletmelerin demografik özelliklerinden faaliyet yılı uzunluğu, sektör, işletme büyüklüğü, üretilen/satılan mamul/hizmet çeşidi ve işletme türü değişkenleri için hipotez testleri gerçekleştirilmiştir. Hipotez testleri sonuçlarına göre bazı yönetim muhasebesi / stratejik yönetim muhasebesi araçlarının kullanımı bazı demografik özelliklere göre farklılaşmaktadır. Yönetim muhasebesi / stratejik yönetim muhasebesi araçları kullanımının performans (finansal, finansal olmayan ve genel performans) üzerine etkisine yönelik hipotez testleri sonuçlarına göre bazı araçların kullanımı performans üzerine etki etmekteyken bazı araçların kullanımı ise etki etmemektedir.
Üniversite öğrencilerinin bilişsel yansıma düzeyleri temelinde ve davranışsal finans kapsamında anomalilerin incelenmesi
Ekonomi literatürünün ilk dönemlerinden neo-klasik döneme gelinene kadar sosyal bilimlerin temel araştırma konusu olan insanın belirli açılardan rasyonel olmadığı ve söz konusu varsayımın bireyin her zaman, her yerde ve her koşulda ekonomik insan (homo economicus) olarak çerçevelenen karakteristikleri göstermeyebileceği konusu benimsenen bir olgu olarak kabul edilegelmiştir. Ancak söz konusu dönemde bireyin her zaman rasyonel olamayacağının kabulü bireyin duyuları, duyguları vs. olan bir varlık olması gerçeğine dayandırılmıştır. Neo-Klasik dönemden günümüze kadar olan dönemde ise özellikle işletme ve iktisat alanlarında yapılan çalışmaların neredeyse tümünde yer alan istatistik ve ekonometri gibi dalların adeta bir dayatması haline gelen bireyin rasyonel olduğu ve ekonomik çıkarlarını düşüneceği varsayımı son 30-40 yıl içinde davranışsal literatürün temel tartışma konusu haline gelmiştir. Ancak söz konusu varsayım neo-klasik iktisattan önce olduğu üzere bireyin bir beşer olması dolayısıyla hislerinin, korkularının, isteklerinin vs. güdülediği bir sapmanın değil, yine bireyin bir beşer olması ve beyin yapısının sistematik olarak belirli yanlıklar (anomaliler) göstereceği yönünde bir ihlalden bahsetmektedir. Bireyin zihinsel yapısından – Sistem 1 olarak adlandırılan zihinsel prosesten – kaynaklanan ve tüm bireylerde gözlemlenebilen sistematik davranışsal hatalar (anomaliler veya yanlıklar) bireyin biliş düzeyinin tespit edildiği bilişsel yansıma testi yardımı ile kategorize edilmektedir. Biliş düzeyi herhangi bir durum için zihinsel olarak bir çıkarımda bulunmasının gerektiği hallerde zihninde beliren ve yanıltıcı olabilecek sezgisel ilk yanıta yönelik olarak tepki verebilmesi ve durumu zihnine komut vererek – Sistem 2'yi kullanarak – değerlendirmesi ile ölçülmektedir. Davranışsal finansın temel aldığı bireyin bilişsel yansıma düzeyi ile bireyde hevristiklerden kaynaklı (bulunabilirlik, temsiliyet ve çıpalama) gözlemlenen davranışsal anomalilerin yapılan çalışmalar sonucunda doğru yönlü bir ilişki sergilediği anlaşılmaktadır. viii Bu çalışmada da 2002 yılında Kahneman'a, 2017 yılında ise Thaler'e nobel iktisat ödülünü kazandıran ve gün geçtikçe finans, pazarlama ve iktisat alanında çalışmaların yoğunlaştırıldığı davranışsal yanlıklardan aşırı güven yanılgısı, zihinsel muhasebe yanılgısı, temel oran yanılgısı ile üssel büyüme yanılgısına ilişkin olarak hâlihazırda yapılmış sınırlı çalışmalara katkıda bulunmak hedef alınmıştır.
Müşteri muhasebesi bağlamında müşteri değeri ve karlılık analizi: Bir uygulama
Günümüz amansız rekabet ortamında faaliyette bulunmak zorunda olan işletmeler kar elde edebilmek ve en önemlisi devamlılıklarını sağlamak adına yeni yönetim sistemleri geliştirmek ve kullanmak zorundadırlar. Stratejik yönetim muhasebesi kavramı da bu ihtiyaçtan ortaya çıkmış ve işletmelerin müşteri odaklı bir yaklaşımla müşteri veya müşteri grupları özelinde muhasebe yapmaları gerekliliği üzerinde durmuştur. Müşteri muhasebesinin asıl amacı her bir müşteri veya müşteri grubunun işletmeye katmış olduğu değerin tespit edilmesidir. Müşterinin işletmeye katmış olduğu değer tespiti yapılırken fayda-maliyet kıyaslaması yapılması daha objektif bir değerlendirme yapmayı sağlamaktadır. Geleneksel maliyetlendirme yöntemleri günümüz işletmelerinin ihtiyaçlarına yeterince cevap verememektedir. İşletmelerin hizmet vermiş oldukları müşteriler bazında yapılacak fayda-maliyet analizlerinin daha doğru bir yaklaşım olduğu kabul görmektedir. Faaliyet Tabanlı Maliyet yöntemi uygulanarak yapılan müşteri karlılık analizinde müşteri bazında yapılan faaliyetler dikkate alınarak maliyetler dağıtılmaktadır. Böylece klasik anlayışın aksine her bir müşteri özelinde karlılık hesaplanmakta ve karlı müşterilere odaklanılarak daha fazla kar elde edilmesi sağlanabilmektedir. Çalışma kapsamında maden ocağından kırılmış elenmiş kum ve çakıl üretimi sektöründe faaliyette bulunan bir işletmenin 2018 yılındaki karlılığı müşteri karlılık analizi açısından irdelenmiştir. Çalışma kapsamında işletmenin hizmet vermiş olduğu 8 adet müşteriden 3 tanesinin karlılığa negatif etkisinin bulunduğu ve net kar rakamını düşürdüğü açık bir şekilde tespit edilmiştir. İşletmenin bu müşterilere harcadığı zaman ve emeği diğer müşterilerine harcaması karlılığa olumlu yansıyacaktır. Ayrıca müşteriler nezdinde yapılan spesifik maliyetlerin belirlenmesi ile bu maliyetleri düşürme çalışmaları yapılabilecektir. Çalışma bize müşteri odaklı müşteri değerini dikkate alan muhasebe yaklaşımının işletmeler için önemini göstermiştir. Nitekim, geleneksel maliyet sistemi ile iş ve işlemlerini sürdürmekte olan işletmelerin yanlış maliyetlendirme ve bununla ilgili olarak yanlış fiyatlandırma stratejileri yapma olasılığı oldukça yüksektir. Bu yanlışlıklar da oldukça rekabetçi bir ortamın yaşandığı günümüz piyasalarında, işletmeleri zor durumda bırakması muhtemeldir. Her bir müşterinin satış gelirine net katkısı ile işletmenin net karlılığına katkısı aynı değildir. Müşteri bazında yapılan giderlerin izlenmesi büyük önem arz etmektedir. Eğer müşteri giderleri izlenmez ise aslında çok karlı gibi gözüken bir müşterinin aslında zarar ettirdiği tespit edilemez. Ayrıca karlı müşterilerinde karlılıklarını artırabilmek adına faaliyetlerin tanımlanması ve takip edilmesi gereksiz faaliyetlerin kaldırılması adına önemlidir. Geleceğe güvenle bakabilmek ve devamlılığı sağlayabilmek adına işletmeler müşteri karlılık analizine daha fazla önem vermek durumundadırlar.