Theses supervised by Doç. Dr. İbrahim Dilek
10 theses · Gazi University
Türkü kültüründe değişim süreci ve Musa Eroğlu
Temelde bir sözlü kültür ürünü olan türkü, doğası gereği dinamik bir yapıya sahiptir ve bu nedenle de geleneksel özelliklerini korumakla birlikte sürekli olarak değişime açıktır. Bu çerçevede türkünün edebî ve müzikal özelliklerinde olduğu kadar toplumun türkü algısında ve türküye yüklediği anlamda da değişim yaşanabilmektedir.Türkü Kültüründe Değişim Süreci ve Musa Eroğlu adını taşıyan bu araştırma, türkü kültüründe 1868'den itibaren meydana gelen değişimleri, evrelere ayırarak incelemeye ve bu değişim sürecinde türkü sanatçısı Musa Eroğlu'nun yerini belirlemeye çalışmaktadır. Çalışmada, türkü kültüründeki değişimin genel olarak 4 evrede gerçekleştiği ortaya konulmuştur. Bu evreler sırasıyla şöyledir: a. Hazırlık Evresi (1868-1922), b. Romantik-Politik Evre (1922-1952), c. Egzotik Evre (1952-1990), d. Popüler Evre (1990 Sonrası).Türkü kültüründeki değişim sürecinin Popüler Evre'sinde doğan ve aynı dönemde bağlama çalıp türkü söylemeye başlayan Musa Eroğlu, Egzotik Evre boyunca çalışmalarını sürdürür. Ancak onun türkü kültüründeki değişim açısından asıl önemi, yaptığı çalışmalarla, Egzotik Evre'nin sonlanmasında ve Popüler Evre'nin oluşup gelişmesinde öncü rolü üstlenmiş olmasıdır. Çalışmada, türkü kültüründeki değişim sürecinin evreleri ve özellikle son iki evrede önemli bir aktör olarak öne çıkan Musa Eroğlu'nun konumu ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır.Anahtar Sözcükler1.Türkü2.Türkü Algısı3.Müzik4.Değişim5.Musa Eroğlu
Her yönüyle Aşık Sabit Müdâmî
Âşıklık geleneği, Türklerin tarihi ve edebi süreçleri dahilinde yüzyıllar öncesinden günümüze kadar sözlü ve yazılı kültür ortamlarında varlığını sürdürmüş ve bir gelenek halini almıştır. Âşıklar, geniş bir coğrafyada yüzyıllardır sazlarıyla, sözleriyle halkın duygularına tercüman olmuş, halkın çekinip anlatamadıklarını anlatmış, kimi zaman halkın önüne düşerek kanaat önderi olmuş, kimi zaman da halkın önde gelen kahramanları arasında yer almışlardır. İşte bu geleneğin 20. yüzyıldaki en önemli temsilcisi şüphesiz tezimizin konusu Usta Âşık Üzeyir Fakirî soyundan gelip bir çok aşığın yetişmesine, Türk kültürünün ve Âşıklık geleneğinin nesilden nesile aktarılmasında büyük emeği olan Âşık Müdâmî'dir. Tezimizin adı ?Her Yönü ile Âşık Sabit Müdâmî?dir. Bu çalışmada Müdâmî, bütün özellikleriyle değerlendirilmeye çalışılmıştır.Müdâmî, âşıklığının yanı sıra iyi bir halk hikâye müsannifi ve anlatıcısı, bir dua mecmuası kadar eser yazabilecek nitelikte bir din adamı, halkın dertlerine Lokman Hekim gibi derman bulan bir halk hekimi ve halkın zora düştüğü durumlarda danıştığı bir kanaat önderidir. Müdâmî, döneminin ve kendisinden sonraki dönemin eşine rastlayamayacağımız engin bilgi ve tecrübesiyle velüd bir âşığıdır. Bununla birlikte o, duyduklarını, düşündüklerini, anlattıklarını, atışmalarını defterler halinde tutarak bu devir âşıklarına örnek olmuştur. Kanaatimizce Müdâmî, 20.yy'ın ve bu yüzyılın Dede Korkut'utu mikyasında büyük bir âşıktır.Anahtar Kelimeler:1.Âşık Edebiyatı,2.Âşık Müdâmî,3.Halk Edebiyatı,4.Halk Hikâyeciliği,5.Halk Hekimliği,6.Posof.
Türk dünyasında geçiş dönemi ritüelleri ve bu ritüellerde icraedilen türler
Türk Dünyasında geçiş dönemi ritüelleri ve bu ritüller esnasında yapılan uygulamaları araştırmış olduğumuz bu çalışmada ritüeller esnasında, orada bulunan ya da belirli soyal statüsü nedeniyle töreni yöneten kişiler tarafından icra edilen türlere de yer vermek amaçlanılmıştır. Kişinin içinde bulunduğu geçiş sürecini sağlıklı bir şekilde yönetebilmek, bireye ve cevresindeki insanlara zararının olmaması için ve sosyal statü değişikliğinin duyurulması gayesiyle bu tür ritüelere başvurulmaktadır. Tezinmizin "Giriş" bölümnde araştırma alanımız ve yapmış olduğumuz çalışmanın kavramsal çercevesi ile ilgili bilgilere yer verdik. Burada Türk dünyası, geçiş dönemi, ritüel ve tür kavramlarını açıklayarak nasıl bir yol izlediğimizi ve amacımızı belirttik. Yurt içi ve yurt dışında pek çok araştırmacı geçiş dönemi olarak insan hayatının üç evresi dile getirmektedir. Bu üç eşik veya basamak doğum, ölüm ve evlenmedir. Bunun dışındaki geçiş denemleri bu üç ana evreye bağlanarak tasnif edilmektedir. Çalışmamızda ifade ettiğimiz üç dönem dışında bir de hayatın diğer alanları ile ilgili geçiş ritüelleri adıyla bir bölüm açtık. Böylece hac ve askerlik etrafında gelişen ritüeleri tasnif etmiş olduk. Ayrıca bu bölümlerde icra edilen sözlü edebiyat ürünlerini belirterek kısaca örnekler verdik. Çalışmamız sonucunda Dünyada olduğu gibi Türk Dünyasında da geçiş dönemi ritüellerinin son derece önemli olduğunu ve toplum nezdinde de itbarı bulunduğunu bir kez daha tespit ettik. Bunula beraber bu ritüeller esnasında halk kültürünün ve sözlü edebiyat ürünlerinin büyük çoğunluğu yer almaktadır. Böylece sadece belirli bir dönemi değil Türk boylarının hayatı ve kültürü hakında önemli bilgilere buradan ulaşılabileceği kanaati hakim olmuştur. Ritüellerin, oluşum ve uygulanma sürecinde toplumun değer yargılarını ve hayata bakışını etkileyen din ve inaçların etkisi açıkça görülmektedir. Türk boyları kabul etmiş odukları dinin gerekleri ile eski inaçlarını birlikte yaşatma yolunu seçmişlerdir. Buna en güzel örnek Gagauz Türklerinin "kırklanma" ritüeli ile vaftiz ritüelini birleştirmeleridir. Genel olarak Türk dünyası'nın genelinde şekilsel olarak farklılıklar olsa da ritüelerin hepsi öz ve düşünce olarak aynı görülmektedir. Anahtar Kelimeler: 1. Türk Dünyası 2. Geçiş Dönemi 3. Ritüel 4. Tür 5. Türk Kültürü
Sirius kültürü ve Türk mitolojisi ilişkisi
Sirius kültürü, yeryüzündeki birçok uygarlık için kutsal olan Sirius takımyıldızı etrafında oluşan inanmalar, anlatmalar ve pratikler bütünüdür. Mu, Atlantis, Eski Mısır, Antik Yunan, Roma, Mezopotamya, Çin, Hint ve Afrika Dogonları arasında belirgin bir şekilde rastlanan Sirius izlerine çok benzer izler Türk mitolojisinde de mevcuttur. Siriusyen kültürün en önemli motifleri olan ?gök tanrı?, ?kurt / köpek?, ?yay - ok? ve ?yıldız? motifleri, Türk mitolojisinin de en önemli motiflerindendir. Bu derece paralellik gösteren kültürlerin temelinde aynı etkininin olup olmadığı hakkında yaptığımız araştırma sonuçlarının yer aldığı bu tez çalışmasının gerçek amacı, Sirius A ve Sirius B yıldız çiftinin bazı noktalarda bir sırra dönüşen bilgilerinin, Türk destan ve efsanelerinde yer alıp almadığı sonucuna ulaşmaktır.Anahtar Sözcükler:1.Sirius2.Gök tanrı3.Kurt - Köpek4.Ok - Yay5.Yıldız
Türk halk inançlarında su
?Türk Halk İnançlarında Su? adıyla hazırladığımız ve iki ana bölümdenolu?an çalı?mamızın ilk bölümünde geçi? dönemi halk inançlarına ve buinançlar bağlamında su ile ilgili uygulamalara yer verilmi?tir. Geçi? dönemikapsamında ele alınan doğum, evlenme ve ölüm ile ilgili halk inançlarındakisu unsuru geçmi? dönemlerden bugüne kadar örneklerle ele alınmı?, buörneklerden hareketle suyun halk inançlarındaki fonksiyonları üzerindedurulmu?tur.Çalı?mamızın ikinci kısmında ise incelediğimiz diğer inançlara kıyasla,su ile ilgili inanmaların çoğunu bünyesinde toplayan halk inançları örneklerleortaya konulmu?tur. Suyun da dahil olduğu pek çok inancı bir aradabulunduran bu unsurlardaki pratikler, suyun simgesel yapısıylaili?kilendirilerek açıklanmı?tır.Yaşam boyu deği?imi ve geli?imi ilke edinen insanoğlu, her türlüteknolojik geli?meyi takip etmi?; zihnini yeni bilgilerle donatmı? olmasınarağmen gelenek, görenek ve inançlarından vazgeçmemi?tir. Toplum ve insanhayatında her dönem yer edinen halk inançları, içinden çıktığı toplumun ortakkabulleri olarak ortaya çıkmı? ve her dönem bünyesine yeni değerleri dekatarak kökle?mi?tir. Kökeni çok eskilere dayanan ve temelinde su kültübulunan su ile halk inanı?larına bağlı pek çok unsur çalı?mamıza kaynaklıketmi?tir. Kısacası bu çalı?mamızda insan psikolojisi ile toplum sosyolojisiniderinden etkileyen inançlar içerisindeki suyun vazgeçilmez rolü tespitedilerek, açıklanmı?tır.Anahtar Kelimeler:1. Su2. İnanç3. Halk İnancı
Anadolu Türk masallarında kılık değiştirme
?Anadolu Türk Halk Masallarında Kılık Değiştirme? adlı tezde Anadolu coğrafyasında anlatılan masallarda geçen ?Kılık Değiştirme? motiflerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede bugüne kadar çeşitli araştırmacıların Anadolu'dan derlemiş oldukları masallar okunup incelenmiş, tespit edilen kılık değiştirme motifleri sınıflandırılmış ve bunların gerçekleşme biçimleri ve hangi durumlarda gerçekleştikleri ele alınmıştır. Mutlaka olağanüstü bir şekilde gerçekleştiği görülen kılık değiştirmenin masallarda önemli bir yeri olduğu ve kimi zaman kahramanların zor zamanlarında onlar için bir kurtuluş yolu olduğu kimi zaman da birer ceza olarak meydana çıktığı belirlenmiştir. Bu motiflerin masalın önemli unsurlarından biri olduğu sonucuna varılmış, hatta masaldan çıkarıldığı zaman masalın kuru bir anlatımdan öteye gidemediği sonucuna varılmıştır.Anahtar Sözcükler:1. Masal,2. Motif,3. Kılık Değiştirme,4. Anadolu,5. Halk
XIX. yüzyıl halk şiirinde toplumsal hayatın izleri
Tez çalışmamız on iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Âşık edebiyatı ve XIX. yüzyıl Halk şiiri hakkında bilgi verilmiş ve şiirleri incelenen âşıkların hayatları hakkında kısaca bilgiler verilmiştir.Her bölümde incelenen şiirler farklı başlıklar altında toplanmış verilen bilgileri tanıklayarak şiirlerden alıntılar yapılmıştır.Çalışmada elde edilen bilgiler ?sonuç? başlığı altında verilerek değerlendirmeler yapılmıştır.Çalışma kaynakça ve Türkçe ? İngilizce özetle sona ermiştir.Anahtar Kelimeler:1. halk edebiyatı2. halk şiiri3. XIX. yüzyıl4. âşık5. toplumsal hayat
Türk kültüründe tufan ve tufan ile ilgili anlatılar
Tezimizde Türk kültüründeki tufan olayı ve bu olay çevresinde oluşturulmuş tufan anlatıları incelenmiştir. Çalışmamızda pek çok kültürde benzer şekilde rastladığımız tufan anlatılarının Türk kültüründeki izlerini bütün boyutlarıyla ele almak; kültürümüz içerisinde dağınık halde bulunan tufanla ilgili malzemeleri toparlayarak incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda hazırlanan çalışmamızın Giriş kısmında dünya mitolojisinde karşımıza çıkan tufan mitleri ele alınarak bu mitlerin benzerlik ve farklılıkları ortaya konulmuştur. Birinci bölümde, semavi dinlerde yazdığı şekliyle tufan olayı ve onunla ilişkili konular tespit edilerek incelenmiş, üç büyük kutsal kitaptaki anlatılar değerlendirilmiştir. İkinci bölümde ise Türk kültüründe karşımıza çıkan bütün tufan anlatıları verilerek, tufan anlatılarının halk arasındaki ve edebiyatımızdaki yansımaları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde tufan olayının temel maddesini oluşturan su ve suyun kültür tarihimizdeki yeri, su kültü bağlamında örneklerle incelenmiştir. Dördüncü bölümde, tufan olayı ile ilişkisi bulunan nevruz ve aşure değerleri üzerinde durulmuş olup, bu kavramların tufanla bağlantısı ortaya konulmuştur. Sonuç olarak tüm kültürlerde yer alan tufanın, Türk kültüründe de mitlerden dini inanışlara, edebiyattan sanata pek çok alana yansıdığı ve köklü bir kültüre sahip Türk milleti için önemli değer yargılarından biri olduğu kanaatine varılmıştır.Anahtar Kelimeler: 1. Tufan2. Su3. Mit4. Din5. Nevruz
Âşık Erol Ergani'nin hayatı,sanatı ve şiirleri ve hikayeleri
Çalışmamızda, âşık edebiyatı ve âşık edebiyatının temsilcilerinden olan Âşık Erol Ergani'nin hayatı ve sanatsal anlamda âşık yaratılarını temsil etme kabiliyeti çeşitli yönleri ile ortaya konuldu. Âşık Erol Ergani'nin şiirleri; konu, sanatsal yön, şekil ve tür bakımından ayrıntılı olarak ele alındı Âşık Ergani'nin karşılaşmaları ve bu karşılaşmalardaki gücü karşılaşma metinlerinin verilmesiyle ortaya konuldu. Âşık Egani'nin hikâyeciliği ve hikâye anlatma gücü hikâye metinleri verilerek değerlendirilmeğe çalışıldı. Araştırmamız esnasında elde edilen bilgiler tezin içeriyine uygun olarak olarak kullanılmasına özen gösterildi. Çalışmamızda âşığımız Erol Ergani'nin memleketi olan Erzurum ve çevresinde meydana gelen âşıklık geleneği üzerinde fazlaca durulmadı. Çünkü bu konuyla ilgili olarak ayrıntılı çalışmalar mevcuttur. Çalışmamızda âşık edebiyatı ürünlerinin geçmişten günümüze kadar gelen özellikleri fazlaca ayrıntıya girilmeden verilmeye çalışıldı. Çalışmayı yaparken Âşık Ergani ile görüşmelerimiz esnasında sanatı ile ilgili olarak kendisine yönelttiğimiz sorular çerçevesinde aldığımız cevaplar temel alınarak şiirlerinin sanatsal yönü ve konuları irdelenmeye çalışıldı. Çalışmanın sonuç kısmında Âşık Ergani'nin şiirleri ve şiirlerinin sanatsal yönünden, Âşık Ergani'nin bu geleneğe olan katkılarından bahsedildi. Çalışmamız sırasında faydalandığımız kaynaklar bibliyoğrafya kısmında sıralanmıştır.Anahtar Sözcükler1.Âşık Erol Ergani2.Âşıklık Geleneği3.Âşık Edebiyatı4.Halk Hikâyesi5.Âşık Karşılaşmaları6.Âşık Şiiri
Ayla Kutlu'nun roman ve hikayelerinde yapı incelemesi
Ayla Kutlu Türk Edebiyatına pek çok eser kazandırmış bir yazardır.Hikaye, roman ve çocuk kitapları kaleme almıştır. Eserlerinden 8 adetiroman, 4 adeti ise hikaye kitabı olarak kaleme alınmıştır. Eserlerinde birçokkonuyu tema olarak almıştır. Bunların başında, tarihi olaylar, aşk, kadın,sevgi, yoksulluk ve yalnızlık gelmektedir. Eserlerinde genellikle tarihi fonolarak kullanmıştır.Bu tezde, Ayla Kutlu'nun hayatı, eserleri ve eserlerinin yapıbakımından incelenmesi yer almaktadır. Eserleri hakkında bilmek istediğinizhemen her konuyu çalışmada bulabilirsiniz.Çalışmamın yararlı olmasını umarım.Anahtar kelimeler: Yazar, kadın, tarihsel fon, senaryo, roman, hikaye,yapısal inceleme.