Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Müzahir Kılıç
10 theses · Ağrı İbrahim Çeçen University
Halimi Mustafa'nın Hilye-i Muhammed adlı eseri (inceleme-tenkitli metin)
Eserde; Hz. Peygamber' in fiziki özellikleri, vasıfları, sözleri, tavır ve davranışları özet olarak aktarılmaktadır. Hem bir insan hem de bir peygamber olarak onun yaşamından kesitler sunulmaktadır. Ana konudan bağımsız olarak verilen kenar yazılarında ise, islami literatüre ait açıklamalar bulunmaktadır.
Ortaokul öğrencilerinin yazılı anlatım becerilerinin değerlendirilmesi Eleşkirt/ Ağrı örneği
Bu çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin yazma becerilerini etkileyen değişkenleri araştırmak ve öğrencilerin yazılı anlatımlarında en çok tekrar eden hataları belirlemektir. Tarama modelini kullanıldığı alan araştırması, 2015-2016 eğitim öğretim yılında Ağrı ilinin Eleşkirt ilçesindeki dördü köy dördü merkezde olmak üzere toplamda sekiz ortaokulda 426 öğrenciyle gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin yazma becerilerini belirlemek amacıyla onlara kompozisyon yazdırılmış ve kompozisyon puanı YBP olarak değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda cinsiyet, evde kitaplık bulunma durumu, kompozisyon yazmaya karşı tutum, bir ayda okunan kitap sayısı, ailesi ile okuma saati düzenleme, bulunduğu sınıf seviyesi ve yazma yöntemlerinin (not alma, boşluk doldurma, serbest, dikte, grup olarak, metni tamamlayarak, metni tekrar yazma, duyulardan hareketle, kelime ve kavram havuzundan seçerek, kontrollü, tahmin ederek, bir metinden hareketle yeni metin oluşturarak, tümevarım, yaratıcı ve eleştirel yazma yöntemi) kullanılma sıklığı değişkenlerinde anlamlı farklılıklar bulunurken; babanın ve annenin öğrenim durumu, evde yaşayan birey sayısı, çalışma odasının varlığı, ortalama aylık gelir, annenin ve babanın mesleği, günlük hayatta iletişim kurulan dil, eve süreli yayın girme sıklığı, günlük tutma durumu, çevresinde yazma konusunda model alabileceği kişi veya kişilerin bulunup bulunmadığı, günlük televizyon izleme süresi, eğitim gördüğü okul (merkez-köy), gibi değişkenleri ile yazma becerileri puanı arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır. Araştırmada ayrıca kompozisyonlarda en çok karşılaşılan hatalar da imla, noktalama, planlama, başlık ve kâğıt düzeni hataları olmak üzere beş başlık altında toplanmıştır. Anahtar Sözcükler: Yazma Becerisi, değişken, yöntem, hata.
Aşkî Hüseyin Efendi Dîvânı (Edisyon-kritik, metin inceleme)
Aşkî Hüseyin Efendi, Giritli ve mutasavvıf bir şair olup, 18. Yüzyılın sonu ve 19. Yüzyılın başları arası yaşamıştır ve babasının adı İbrahim Ethem'dir. Divanın başında "Hazâ Dîvânü'l Aşkîyyü'l- Kâdirîyyü'l- Girîdî el-me'zûn min eş-Şeyh İbrahîm Hanîfü'l Kâdirî-i İstanbûlî kuddise sırrehû…" sözlerinden şairin Kâdirî tarikatına mensup olduğu ve hocasının İbrahim Hanif olduğu bilgisine ulaşılmaktadır. Aşkî, şiirlerinde Derviş Aşkî, Hüseynî, mahlaslarını kullanmıştır. Divanda vezin ve kafiyeye dikkat etmeden, şiirler yazması şiirleri içtenlikle aklına estiği gibi yazmasından kaynaklanmaktadır. Kafiye kusurları dolayısıyla şiirler çevirilirken ve ölçü bulunurken birtakım sorunlarla karşılaşılmıştır. Şairin tekke- tasavvuf şairi olduğunu, vahdet inancını, tarikat, mürid-mürşid ilişkisini, peygamber ve ehl-i beyte olan sevgisini dile getirişinden anlayabiliriz. Şiirlerde kullanmış olduğu tasavvufî unsurlar da bunun ispatıdır. Çalışma "Giritli Aşkî Hüseyin Efendi Divanı'nın" transkripsiyonlu bir şekilde Latin alfabesine aktarımı ve aktarılan şiirlerin incelenmesinden, giriş, sonuç, kaynakça, dizin bölümlerinden oluşmaktadır. İncelemelerin yer aldığı bölümler, şiirlerde yer verilmiş olan efsânevi şahsiyetler, âyetler, hadisler, peygamberler, sahabeler, divan şiirinde âşık motifi ve özellikleri, sevgili motifi ve özellikleri, şiirlerde özelliklerinden faydalanmak için kullanılan bazı hayvanlar, bazı kelimelerin dil özellikleri ve deyimler olarak başlıklandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Aşkî Hüseyin Efendi, Dîvan, Transkripsiyon, Metin İnceleme, Tasavvuf.
Verdî Kāsım Divanı (Transkripsiyonlu metin, sözlük, dizin)
Milletlerin gelişmişlik seviyesiyle dil ve edebiyatlarının gelişmişlik seviyesi paralellik gösterir. Büyük, köklü ve gelişmiş medeniyetlerin dil ve edebiyat alanlarına bakıldığında aynı oranda yüksek seviyede olduğu bilinmektedir. Bunu da gelişmiş medeniyetler önemli edebi eserler ortaya koyarak kanıtlamışlardır. Önemli eserler dil ve söz söyleme kudreti bakımından güçlü olan eserlerdir. Bir söz sanatı olan şiirler de bu eserler arasındadır. Türk şiiri dini törenlerden doğmuş fakat sonraları din dışı konularda da gelişimini sürdürmeye devam etmiştir. Yüzyıllarca edebiyatımızın ana anlatım aracı olan şiire "yır" adı ile ilk önce Orhun yazıtlarında sonra da Divan-ı Lügati't Türk'te rastlanmıştır. Türk edebiyatında en çok gelişme gösteren tür şiirdir. Edebiyatımızda sayısız yazı türleri mevcut olmakla beraber Türk milleti en çok şiiri benimsemiş ve sevmiştir. Bu yüzden olacak ki edebiyatımızda hikāyeler bile mesnevi yoluyla şiirle anlatılmıştır. Klasik edebiyatımızda da şiir önemli bir yere sahiptir. Öyle ki şairlik ölçüsü müretteb divana sahip olmak olarak görülmektedir. Bugüne kadar Klasik Türk edebiyatı alanında birçok çalışmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda pek çok sanatçı ve eserlerinin önemi tespit edilmiştir fakat hala tezkirelerde ve diğer kaynaklarda ismi geçen hayatı ve eserleri hakkında herhangi bir inceleme yapılmamış çok sayıda sanatçı mevcuttur. Bunların da diğer sanatçılarımız gibi incelenip ilim alemine kazandırılmaları ve önemlerinin bilinmesi gerekmektedir. Bu gereklilik neticesinde daha önce üzerinde hiçbir çalışma yapılmamış XVII. yüzyıl şairlerinden Verdî Kāsım ve Dîvan adlı eserini incelemeyi uygun gördük. Bu çalışma Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu 06 Mil Yz A 2589 numarada kayıtlı olan Divanın transkripsiyonlu metni, sözlük ve dizin üzerine yapılan çalışmadan oluşmuştur. Bu eserde 168 şiir 2 tarih yer almaktadır. Çalışmamızın giriş bölümünde Klasik Türk Edebiyatında Şiir ve Klasik Türk Edebiyatında Tasavvuftan kısaca bahsedilmiştir. Birinci bölümünde transkripsiyonlu metin, ikinci bölümde sözlük, üçüncü bölümde dizin ve yapılan çalışmaların daha sağlıklı takip edilmesini sağlamak maksadıyla metnin Tıpkıbasımına yer verilmiştir. Metin üzerinde detaylı inceleme yapılmamasına karşılık genel olarak inceleme yapılmış ve bu da "sonuç" başlığı altında örneklerle özetlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Şiiri, Şair, Tasavvuf, Verdî Kāsım
Âşık Murat Çobanoğlu'nun on birli hece ölçüsü ile yazılan şiirlerindeki değerler eğitimi unsurlarının incelenmesi
Toplumun yaşam biçimi ve fikir inşası itibariyle şekillenen ve somut olmayan olgular, sosyal değer niteliği taşımaktadır. Bu yönüyle toplumdan topluma değişiklik gösteren bu değerler anlamsal olarak farklı dünyaları çağrıştıran bir yapı içerisinde teşekkül eder. Somut olmayan bu değerler, toplumun temel çerçevesini şekillendirmiştir. Bu doğrultuda oluşan sosyal, kültürel ve ahlak normları bu değerler ile açıklanabilmektedir. Tarihsel süreç içerisinde toplumların yaşam biçimleri ve kendilerine kutsal olarak atfettiklerin birçok kural nesilden nesile aktarılan değerler sisteminin genel bilinçaltında yer almaktadır. Başta dil, din, kültür ve etnik yapı bağlamında oluşan sosyal bilinçaltı ve bu bilinçaltının sosyal hayattaki işlevselliğinin aktarım düzeyi bu değerlerle sağlanabilmektedir. Toplumu oluşturan bireyler değerler noktasında toplumun her türlü bilinçaltından beslenmekte ve aileden başlayarak çevresel etkenlerle oluşmaktadır. Toplumun tarihsel gelişiminin ve sosyal bilinçaltı aktarımının daha sağlıklı olması noktasında değerler eğitiminin önemi büyük bir yer tutmaktadır. Bireyin aslı ve nesli arasındaki gözle görülmeyen toplumsal değerler ve bu değerler bağlamında şekillenen toplumsal normlar şüphesiz değerler eğitimi ile var olmaktadır. Bu doğrultuda Âşık Murat Çobanoğlu'nun 11'li hece ölçüsü ile yazılan şiirleri değerler eğitimi bağlamında ele alınacaktır.
Şebâbî Dîvânçesi'nde dinî-tasavvufî unsurlar
13. yüzyılda Hoca Dehhânî ile başladığı kabul gören dîvân şiiri aynı zamanda Anadolu'da dinî-tasavvufî şiirin usta isimlerinin de (Mevlanâ, Ahmet Fakih, Sultan Veled, Şeyyad Hamza) yaşadığı ve sanatlarını icra ettikleri parlak bir dönemdi. Necatî, Nef'î, Nâbi, Hayâlî, Fuzûlî, Nedim, Şeyh Galib gibi tesiri ve kalemi kuvvetli şairlerin 19. yüzyıldan sonra etkilerini bir anda yitirmiş oldukları, 19. yüzyılda Keçecizâde İzzet Molla ile dîvân şiirinin miadını doldurduğu fikri, 21. yüzyılda dîvân şiiri ile eser verenlerin varlığıyla çürümektedir. Bu bağlamda Prof. Dr. Osman Kemal Kayra'nın Şebâbî Dîvânçesi'nin çağımıza ait oluşu ve günümüzün bakış açısıyla dîvân şiirini gözler önüne sermesi bakımından oldukça kıymetli bir eserdir. Şairin ve eserinin değerini bilmek için birkaç yüzyılın geçmesine gerek yoktur. Dîvân şiirinin hammaddesi olan dinî-tasavvufî unsurları çokça kullanan "Şâir-i Sâhir"in, eski Türk edebiyatında yerini alması amacıyla bu tez çalışması önemli bir adım olarak görülmelidir. Şebâbî Dîvânçesi, hayatını Türk dili üzerine çalışmaya adayan bir dil bilimi profesörünün belki de dilden dîl'e kaçış serüveninin ürünüdür. Çalışmada, Şebâbî'nin Hayatı, Eserleri/Çalışmaları, Mahlası ve Şebâbî ile Zoom programı üzerinden yapılan mülakat hakkında bilgi verilerek Şebâbî Dîvânçesi'ni oluşturan 7 bölüm: münâcaat, mevlid-i sagîr, na't, gazeller, kıt'alar, murabba ve müfredler şekil ve muhteva bakımından tanıtıldıktan sonra dîvânçe dinî ve tasavvufî açıdan ele alınmıştır. 21. yüzyılda eser veren diğer dîvân şairlerinin de araştırılıp incelenerek tanıtılması ve dîvân şiiri geleneğinin varlığını hâlen sürdürdüğünü ispat etmek bakımından bu tez çalışılmıştır. Bu çalışmanın, yüzyılımıza mensup diğer dîvân şairlerinin de gün yüzüne çıkarılmasında ve akademik olarak çalışılmasında öncülük edeceği düşünülmektedir.
İhsan Oktay Anar'ın "Yedinci Gün" romanında geçen deyimlerin yapı ve anlam bakımından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı İhsan Oktay Anar'ın "Yedinci Gün" adlı eserinde geçen deyimleri anlam ve yapı bakımından sınıflandırmak, deyimleri ve bu sınıflamaların kullanım oranlarını, tekrar sayısını belirlemektir. Çalışmada deyimlerle ilgili kuramsal bilgilere, deyimlerin özelliklerine ve bu alanda yapılmış çalışmalara yer verilmiştir. Çalışma nitel yöntemlerden doküman incelemesi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucu elde edilen verilerin yorumlanmasında içerik analizi kullanılmıştır. "Yedinci Gün" adlı eser taranarak kullanılan deyimler fişlenmiş, anlamları ve yapıları bakımından sınıflandırılmıştır. Söz konusu deyimlerin anlamlarına başta Ömer Asım Aksoy'un "Deyimler Sözlüğü 2" olmak üzere çeşitli sözlüklerden ulaşılmıştır. Eserde geçen deyimlerin altında anlamları belirtilmiş, kullanılan deyimin bulunduğu cümle ve sayfa sayısı da deyimin açıklaması altına yazılmıştır. Elde dilen bilgiler ışığında eserde kullanılan deyim sayısına, en çok tekrar eden deyimlere ve oranlarına ulaşılmıştır. İhsan Oktay Anar'ın "Yedinci Gün" eserinde toplam 2250 deyim kullanımı tespit edilmiştir. Bu deyimlerden 933 tanesinin birbirinden farklı deyimler oldukları tespit edilmiştir. TDK'nin "Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü" veritabanında 11.209 deyimin var olduğu düşünüldüğünde incelene bu eserin tamamında kullanılan deyimlerin var olan deyimler içinde yaklaşık %20'lik bir dilimi oluşturduğu görülmektedir. Bu eserin okuyucuları dilde var olan deyimlerin yaklaşık %20'si ile muhatap olacaklardır. Deyimlerde anlam ve yapı alanında yapılacak çalışmalar için bir yararı olacaktır.
2019 (Ortaokul) Türkçe dersi öğretim programında yer alan temalara göre Dîvânu Lugâti't-Türk'ün incelenmesi
Yaşam boyu devam eden, bir süreden ziyade süreç olan eğitimi, en verimli şekilde tamamlamak da sürecin bir parçasıdır. Bu parçanın tamamlanması ise öğretim ile gerçekleşmektedir. Yani eğitim, öğretim ve kültür bu sürecin yapı taşlarını oluştururken birlikte var olmuştur, birbirlerini tamamlamıştır. Öğretimde kullanılacak materyaller zaman içerisinde meydana gelmiş ve sürekliliğini korumuştur. Günümüzde teknoloji, materyale kaynak oluşturmada büyük rol üstlense de kitaplar unutulmaya yüz tutsa da eğitimde ve öğretimde kitaplar her zaman yer bulmuştur. İlk dil sözlüğümüz olan Kâşgarlı Mahmud'a ait "Dîvânu Lugâti't-Türk" isimli kitabın, 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında yer alan 16 tema başlığı altında incelenmesi amacıyla gerçekleştirilen bu araştırma; nitel araştırma yöntemlerinden "doküman incelemesi" yöntemi ile oluşturulmuştur. Veriler betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Not alma ve fiş notları ile veriler kayıt altına alınmıştır. Ana amaç dışında metin nitelikleri, Türk kültür ögeleri, eğitsel ögeler alt problemleri çerçevesinde çalışma değerlendirilmiştir. 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programında ön görülen 16 adet tema başlığına göre Dîvânu Lugâti't-Türk incelenmiştir. Her tema başlığı ayrı ayrı Microsoft Word dosyalarına yazılarak fişler oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda, Dîvânu Lugâti't-Türk'te "Erdemler (171), Millî Kültürümüz (490), Millî Mücadele (116), Birey ve Toplum (77), Okuma Kültürü (13), İletişim (15), Hak ve Özgürlükler (5), Kişisel Gelişim (23), Bilim ve Teknoloji (16), Sağlık ve Spor (265), Zaman ve Mekân (164), Duygular (149), Doğa ve Evren (542), Sanat (29), Vatandaşlık (5), Çocuk Dünyası (29)" temalarına ait örnekler tespit edilmiştir. En fazla örneğe yer verilen tema "Doğa ve Evren" teması olmuştur. En az örneğe yer verilen temalar "Vatandaşlık" ve "Hak ve Özgürlükler" temaları olmuştur. Türkçe eğitiminde temaları içerisinde barındıran her eserin kitaplara ve Türkçe eğitimine dâhil edilemeyeceğinden hareketle; Dîvânu Lugâti't-Türk'ün 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programındaki metin nitelikleriyle uyumlu olması, günlük yaşamdan örneklerle kültürümüzle harmanlanmış bir şekilde temaları barındırması Türkçe ders kitaplarında/Türkçe eğitiminde yer alabileceği ve öğrencilere kültürel, dilsel bilinci aşılayacağı sonucunu doğurmuştur.
Yabancı uyruklu öğrencilerin türkçeye uyumu sürecinde anlama ve anlatma becerilerinde yaşadıkları problemler: Güngören örneği
Bireyin bir dilde yeterli olup olmadığının kanıtı, o bireyin anlama ve anlatmaya dayalı dil becerilerini etkili bir şekilde kullanabilmesidir. Bu çalışmanın amacı ülkemizde öğrenim gören yabancı uyruklu öğrencilerin dört temel dil becerisini edinme düzeylerini belirleyerek bu süreçte yaşadıkları problemleri tespit etmektir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışmasına uygun olarak tasarlanan çalışmada veriler araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ve gözlem ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubu İstanbul-Güngören ilçesinde ortaokula giden 11 ile 13 yaş aralığında bulunan ve çeşitli ülkelerden ülkemize yerleşen toplam 21 öğrenciden oluşmaktadır. Bu öğrencilere dinleme metni dinletilip dinledikleri metne dair cevaplamaları için içerisinde soruların yer aldığı çalışma kağıtları verilmiştir. Konuşma becerilerini değerlendirmek için kendilerine birtakım sorular sorulup ses kayıtları alınmıştır. Okuma becerilerini incelemek için bir paragraf okutulup yine ses kayıtları alınmıştır. Son olarak da birer anılarını yazmaları istenmiştir. Elde edilen veriler dinlemeye, konuşmaya, okumaya ve yazmaya dair ulaşılan bulgular yorumlanmıştır. Bulgular neticesinde yabancı uyruklu öğrencilerin özellikle odaklanma, söz varlığı yetersizliği, telaffuz ve hedef dil ile ana dile ait yapısal özelliklerin farklılığı nedeniyle sorunlar yaşadığı tespit edilmiştir. Anahtar sözcükler: Dil, Temel Beceriler, Türkçe, Yabancı Uyruklu Öğrenci
Ortaokul öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri ile yaratıcı yazma becerileri arasındaki ilişki
Dil, bireyin duygu, düşünce ve isteklerini ifade etmesini sağlayan en temel iletişim aracıdır. Dört temel dil becerisi arasında yer alan konuşma, bireyin sosyal yaşamda kendini ifade edebilmesi ve etkili iletişim kurabilmesi açısından büyük öneme sahiptir. Yazma ise okul çağından itibaren günlük hayatta daima kullanılan aktif bir beceridir. Konuşma ve yazma becerileri bundan ötürü bu çalışmada incelenen ana başlıklardır. Bu araştırmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri ile yaratıcı yazma becerileri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda, öğrencilerin sözlü anlatım süreçlerinde gösterdikleri performansın, yazılı anlatım alanındaki yaratıcı üretim becerilerine olan etkisi incelenmekte; iki beceri türü arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Çalışmanın problem cümlesi: "Ortaokul öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri ile yaratıcı yazma becerileri arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?" sorusudur. Araştırma grubu ortaokulda okuyan öğrencilerden gönüllülük esasına göre belirlenmiştir. Çalışmada ortaya çıkan veriler "Yaratıcı Yazma İçin Değerlendirme Ölçütleri Formu (YİDÖF)" ve "Hazırlıksız Konuşma Ölçeği" ile değerlendirilmiştir. Toplanan nicel veriler korelasyonel araştırma yöntemine göre incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre ortaokul öğrencilerinin hazırlıksız konuşma becerileri ile yaratıcı yazma becerileri arasında anlamlı, güçlü, çok katmanlı bir ilişki vardır ve bu ilişki Türkçe eğitimi bağlamında hem kuramsal hem uygulamalı açıdan değerlendirilebilir. Bu bağlamda Türkçe dersinde anlatma becerilerine yönelik daha çeşitli etkinliklerin uygulanması önerilmektedir.