Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Ömer Yılayaz
12 theses · Fırat University
Ortaokul fen bilimleri derslerinde işbirlikli öğrenme yönteminin kullanılmasına ilişkin öğretmen görüşleri
Bu araştırma ortaokul fen bilimleri derslerinde işbirlikli öğrenme yönteminin kullanılmasına ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Elazığ ili Arıcak, Alacakaya ve Kovancılar ilçelerinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı resmi ortaokullar, örneklemini ise bu ilçelerdeki okullarda 2020-2021 eğitim-öğretim yılları arasında görev yapmakta olan amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik yöntemiyle seçilmiş 30 fen bilimleri öğretmeni oluşturmaktadır. Öğretmen görüşlerinin detaylı bir şekilde ortaya çıkarılabilmesi için, nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması kullanılarak araştırma gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak açık uçlu sorulardan oluşan bir anket hazırlanmış ve elde edilen verilerin analizinde araştırma desenine uygun olarak içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin çoğunlukla işbirlikli öğrenmeye ilişkin uygun tanım yapabildikleri, öğretmen ve öğrenciye düşen görevler ve işbirlikli öğrenme için gerekli koşullara ilişkin yeterli bilgiye sahip oldukları, fen bilimleri ders içeriğinin işbirlikli öğrenmeye uygun olduğunu düşündükleri ve bundan dolayı derslerinde bu yöntemi kullandıklarını fakat işbirlikli öğrenme yönteminin fen bilimlerinde yer alan bütün öğrenme alanları ve ünitelerinde aynı ölçüde uygun olmadığı görüşünde oldukları görülmektedir. Bazı katılımcılar ise işbirlikli öğrenme yöntemini derslerinde kullanmadıklarını belirtmişlerdir. Yöntemi derslerinde kullanmayan katılımcıların çoğu işbirlikli öğrenmeyle ilgili herhangi bir ders ya da seminer almadıklarını belirtmiştir. Bu durum katılımcıların işbirlikli öğrenmenin yapısı konusunda yeterli düzeyde bilgiye sahip olmadıklarını göstermiştir. Katılımcıların öğretim ortamını okulun imkanları ile öğrenci ve öğretmen özellikleri bakımından değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Katılımcıların işbirlikli öğrenme yönteminin öğrencilere davranış kazandırmada etkili olduğu görüşüne sahip oldukları, işbirlikli yöntemin kullanılmasının avantaj ve dezavantajlarını; akademik, sosyal ve psikolojik olarak farklı açılardan ele aldıkları görülmektedir. Ayrıca katılımcılar işbirlikli öğrenme yöntemi uygulaması sırasında karşılaşılabilecek olumsuzlukları belirtmişler ve bu olumsuzlukların giderilmesine yönelik önerilerde bulunmuşlardır. Anahtar Kelimeler: Ortaokul Fen Bilimleri Dersi, İşbirlikli Öğrenme, Öğretmen Görüşleri
Çoklu Zeka Kuramının akademik başarı ve tutuma etkisinin araştırılması: Bir meta-analiz çalışması
Bu araştırmanın amacı 2000-2020 yılları arasında uygulanmış olan Çoklu Zeka Kuramının (ÇZK) var olan programda uygulanan başka bir öğretim yöntemine kıyasla, öğrencilerin fen derslerindeki akademik başarı ve öğrenci tutumu üzerindeki etkisini araştıran çalışmaların meta-analiz yöntemiyle araştırılmasıdır. Ayrıca akademik başarı ve tutum becerileri eğitim kademesi, araştırma konusu, araştırma süresi, araştırma yılı, yayın türü, çalışma ili gibi farklı kategorilerde araştırma da incelenmiştir. Bu amaçla araştırmada incelemeye tabi tutulan doktora ve yüksek lisans tezlerinde deney ve kontrol grubu aranmış ve içlerinde ön-son test ortalamaları örneklem sayıları ve standart sapma verileri olan deneysel çalışmalar tercih edilmiştir. 61 çalışma akademik başarı için, 37 çalışma ise öğrenci tutumu için dâhil edilme kriterlerine uygun olarak bulunmuştur. İşlem Etkililiği meta-analizi kullanılmış ve veriler Hedges's g ye göre hesaplanmıştır. Analiz aşamasında CMAV.3, Excel.2010 ve SPSS.22 programları kullanılmıştır. Çalışmalar birleştirirken bazı yapıların heterojen olması sebebiyle rastgele etkiler modeli, bazı yapıların homojen olması sebebiyle sabit etkiler modeli kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ÇZK ile yapılan çalışmaların akademik başarıya olan etki büyüklüğü 1,237 tutum üzerindeki etki büyüklüğü ise 1,055 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler doğrultusunda ÇZK öğrencilerin akademik başarı ve tutum düzeylerinde pozitif yönde ve geniş düzeyde etki büyüklüğüne sahiptir sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca ÇZK öğrencilerin akademik başarı ve öğrenci tutumları düzeyinde çalışma konusu, çalışma ili, çalışma yılı, çalışma süresi, sınıf düzeyi ve yayın türü kategorilerinde de ayrı ayrı araştırılarak etki büyüklükleri hesaplanmıştır.
6th grade science course the effect of the cooperative learning model on the student success in the unit of "Systems in our body"
The main objective of this research is to study the science courses of the "Systems in the body of our unit with the success of student teams achievement methodology, the impact of the academic achievements of the sixth grade students. This research was carried out of for five weeks in the spring semester of the 2013-2014 academic year with the sixth grade students studying at Ismet Pasa Secondary School in the province of Kovancılar, Elazığ province, affiliated to the Ministry of National Education. The research group consisted of 52 students studying in 6/A and 6/B brances. 6/A branch test group and 6/B control group were selected randomly among groups. In order to create heterogeneous groups "Preliminary Test of Systems Achievement in our Body" test, which was prepared at the beginning of the application, was applied as apreliminary test. The application experiment consisted of cooperative learning model using the Teams methodology and the control group using the existed methods in the current curriculum. Pre-test post-test in the study was applied by the experimental design researcher with control group. At the end of research; both groups were applied by the researcher as a final test of "Success of Systems in our Body" Test. Percentage, frequency, arithmetic mean, standart deviation, and t test were used in the analysis of the data. Independent Sample t- Test was used to determine whether there was a difference between the scores of the two independent groups, t-Test of Dependent orneklem was used to evaluate the academic achievement of each group before and after training, and p< 0.05 was considered significant. It was determined that the difference between the control and experimental groups' averages of the Academic In-Place Test scores in the Systems In Our Body was not statistically significant before the application. It was determined that the difference between control and experimental group after the application. As a result, ıt ıs seen that the student teams achievement method of the cooperative learning model is more effective in increasing the academic achievement of the students than the existed methods in the current curriculum. Key Words: Science Course, Units of Systems in Our Body, Cooperative Learning Model (Student Teams Achievement Divisions), Academic Success
8. sınıf öğrencilerinin çevre kavramları ile ilgili zihinsel modelleri ve bilişsel haritaları
Bu araştırmanın amacı, çevre kavramlarına yönelik öğrencilerin zihinsel modellerine ulaşmak, ortaya çıkan görüşleri bilişsel haritalar ile sunmaktır. Bu araştırmada, nitel araştırma metotlarından durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Nitel veriler her katılımcı için ayrı ayrı incelenmiş, analiz edilmiş ve elde edilen sonuçlar bir araya getirilmiştir. Nitel verilerin analizi için içerik analizi metodu kullanılmıştır. Araştırma, pilot ve asıl olmak üzere iki basamakta gerçekleştirilmiştir. Araştırmada pilot çalışma için görüşme yapılan öğrenciler (N=5) çalışmaya dâhil edilmemiştir. Araştırmanın asıl uygulaması 2017-2018 eğitim öğretim yılı, Kahramanmaraş İli, Elbistan İlçesi, Şehit Teğmen Harun Kılınç Ortaokulu 8. sınıf öğrencileri (N= 12) ile yürütülmüştür. Araştırmada çevre kavramlarına yönelik hazırlanan görüşme formu kullanılmıştır. Görüşme formu 3 anabaşlık ve 15 adet sorudan oluşmaktadır. Görüşme formundan elde edilen bulgular doğrultusunda öğrencilerin zihinsel modelleri ortaya konulmuş ve bilişsel haritaları oluşturulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre; öğrencilerin çevre kavramlarıyla ilgili zihinsel modellerinde genel olarak, bu kavramlar arasında ilişki kurmada bazı eksiklikler olduğu ve güçlük çekildiği tesbit edilmiştir.
Ortaokul 8.sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama ve fen başarılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi
Bu çalışmada ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama ve fen başarılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modeli çerçevesinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Van il merkezinde bulunan ve Milli Eğitim Bakanlığına bağlı; alt, orta ve üst sosyoekonomik düzeye sahip okullardan "sistematik tesadüfi (katmanlı) örnekleme" yoluyla belirlenen 152 tane 8. sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama amacıyla Fen Başarı Testi ve Okuduğunu Anlama Başarı Testi kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 22 paket programı kullanılmıştır. Öğrencilerin, okuduğunu anlama ve Fen başarılarının bazı değişkenler açısından incelemek için Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı hesaplanmış ayrıca Frekans (f), Yüzde (%) ve elde edilen verilerin homojen dağılıp dağılmadıklarına göre t test, Varyans Analizi (ANOVA) analizi gerçekleştirilmiştir. Araştırma verilerinden elde edilen sonuçlara göre öğrencilerin okuduğunu anlama ve fen başarıları arasında orta düzeyde bir benzerlik olduğu (r=0.57, p=0.003) görülmüştür. Öğrencilerin, soru çözerken okuduğunu anlamada zorlanıp zorlanmama durum değişkenine ve okulun sosyoekonomik düzeyine göre okuduğunu anlama başarısı arasında anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Öğrencilerin soru çözerken okuduğunu anlamada zorlanıp zorlanmama durum değişkenine ve okulun sosyoekonomik düzeyine göre fen başarıları arasında anlamlı bir fark olduğu ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin, cinsiyet, kitap türü ve kitap okuma sıklık değişkenlerine göre okuduğunu anlama başarısı arasında anlamlı bir farklılık yoktur. Yine öğrencilerin, cinsiyet, kitap türü ve kitap okuma sıklık değişkenlerine göre fen başarısı arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı ortaya çıkmıştır. Araştırmanın verilerinden elde edilen sonuçlara istinaden çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, Okuduğunu Anlama, Fen Başarısı, Okuduğunu Anlama Başarısı.
Sorgulayıcı öğrenme yönteminin öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerilerine, başarılarına, akademik ve öğretmen özyeterliklerine etkisi
Bu çalışmada Fen Öğretimi Laboratuvar Uygulamaları II dersinde, sorgulayıcı öğrenmenin; öğretmen adaylarının başarılarına (BT), bilimsel süreç becerilerine (BSB), akademik öz yeterliklerine (AÖÖ) ve öğretmen öz yeterliklerine (ÖÖÖ) etkisi araştırılmak istenmiştir. Bu çalışma 2016-2017 akademik yılının bahar döneminde Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi Öğretmenliği 3. Sınıf Fen Öğretimi Laboratuvar Uygulamaları II dersinde 3. Sınıf 63 fen bilgisi öğretmen adayıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada karma araştırma desenlerinden biri olan "Açımlayıcı Sıralı Karma Desen" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmında, nicel araştırma yöntemlerinden olan deneysel desen ön-test son-test kontrol gruplu deney modeli kullanımı uygun görülmüştür. Araştırmanın nitel kısmında sorgulayıcı öğretimle işlenen dersin ve bu uygulamanın olumlu-olumsuz yönleri öğrencilere yarı yapılandırılmış görüşme formuyla sorulmuştur. Rastgele atama şeklinde deney ve kontrol gruplarına atanan öğretmen adaylarından 4 ya da 5'er kişilik gruplar oluşturulmuştur. Deney grubunda bulunan öğretmen adaylarına sorgulayıcı öğretim uygulamaları doğrultusunda ders işlenmiş, kontrol grubunda olan öğretmen adaylarına ise geleneksel laboratuvar etkinlikleri uygulanmıştır. Uygulama 9 hafta sürmüştür. Öğretmen adaylarına çalışmadan önce ve sonra "Başarı Testi (BT)", "Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği (BSBÖ)" ve "Akademik Özyeterlik Ölçeği (AÖÖ)" ve "Öğretmen Özyeterlik Ölçeği (ÖÖÖ)" uygulanmıştır. Ölçekler öğretmen adaylarına ön test ve son test şeklinde uygulanmıştır. Verilerin nicel analizinde repeated measure MANOVA (tekrarlı ölçüm MANOVA) ve t testi kullanılmıştır. Çalışmanın sonuçlarına göre grupların BT son test puanları arasında istatistiksel olarak deney grubu lehine, pozitif yönde bir fark bulunmuştur (p=.00).Grupların BSBÖ son test puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak olmasa da ve orta etki büyüklüğüne sahip, pratik anlamda bir fark bulunmuştur (p=.11). Deney ve kontrol gruplarının Akademik Özyeterlikleri (AÖÖ) son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında iki grup arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (p=.40). Grupların Öğretmen Özyeterlikleri (ÖÖÖ) son test puan ortalamaları karşılaştırıldığında iki grup arasında da istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (p=.10). Çalışmanın nitel veri analizinde içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Nitel veriler analiz edildiğinde öğretmen adaylarının büyük çoğunluğunun, sorgulayıcı öğrenmenin genellikle olumlu yönlerinden bahsettiği, akademik başarılarının arttığını, bilimsel süreç becerilerinin geliştiğini, meslek hayatlarında da uygulayacakları fakat ön bilgi edinilmemiş konularda uygulama güçlüğü çekilebileceğini ifade ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sorgulayıcı Öğretim, Başarı, Bilimsel Süreç Becerileri, Akademik Özyeterlik, Öğretmen Özyeterlik
İşbirlikli öğrenme yönteminin akademik başarı ve tutuma etkisinin incelenmesi: Bir meta-analiz çalışması
Bu araştırmanın amacı İşbirlikli Öğrenme Yönteminin akademik başarı ve tutum üzerinde ne düzeyde etkili olduğunun meta-analiz yöntemi kullanılarak araştırılmasıdır. Deney ve kontrol gruplu araştırmalardan 2001 ile 2018 yıllarını kapsayan yurt içinde yayımlanmış makaleler, yüksek lisans ve doktora tezleri ve çalışmalarında ön-son testler kullanılarak verilerin hesaplandığı aynı zamanda örneklem sayısı belli olan ve standart sapma verileri hesaplanan çalışmalar araştırmaya dâhil etme kriterleri olarak belirlenmiştir. Bu şekilde akademik başarı için 41 tutum için 21 çalışmaya ulaşılmıştır, veriler Hedges's g ye göre hesaplanmış daha sonra homojen yapıda olanlar için sabit etkiler modeli, heterojen olanlar için ise rastgele etkiler modeli kullanılarak etki değerleri belirlenmiştir. Araştırma neticesinde İşbirlikli Öğrenmenin fen eğitiminde akademik başarıya etkisinin etki büyüklüğü değeri 1,300 olarak bulunmuştur. Bu değer sınıflandırma ölçeğine göre geniş düzeydedir. Elde edilen sonuçlara göre yöntemin akademik başarıyı olumlu yönde etkilediği gözlenmiştir. Çalışmaların yayımlandığı yıllar ve kullanılan işbirlikli öğrenme tekniğine göre anlamlı bir farklılık olduğu fakat çalışmaların fen alanına göre etkisinin incelenmesinde anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Araştırma neticesinde İşbirlikli Öğrenmenin fen eğitiminde tutuma etkisinin etki büyüklüğü değeri 0,630 olarak bulunmuştur. Bu değer sınıflandırma ölçeğine göre orta düzeydedir. Elde edilen sonuçlara göre yöntemin tutumu olumlu yönde etkilediğine ulaşılır. Çalışmaların yayımlandığı yıllar ve kullanılan işbirlikli öğrenme tekniğine göre anlamlı bir farklılık olduğu fakat çalışmaların fen alanına göre etkisinin incelenmesinde anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür.
8. sınıf fen bilimleri dersi "DNA ve genetik kod" ünitesinin işbirlikli öğrenme yöntemiyle öğretiminin öğrenci başarısına etkisi
Bu araştırmanın amacı 8. Sınıf fen bilimleri dersi "DNA ve Genetik Kod" ünitesinin işbirlikli öğrenme yöntemiyle öğretiminin öğrenci başarısına etkisini belirlemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Çalışmanın örneklemi, 2023-2024 eğitim öğretim yılı güz döneminde Elazığ il merkezinde bulunan İbn-i Sina Ortaokulu'nda öğrenim gören, 19'u deney grubu ve 19'u kontrol grubu olmak üzere 38 öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilen ve 30 adet çoktan seçmeli sorudan oluşan "DNA ve Genetik Kod Ünitesi Akademik Başarı Testi" kullanılmıştır. Deney grubuna işbirlikli öğrenmeye dayalı JİGSAW tekniği ile öğretim uygulanırken kontrol grubuna MEB tarafından yayımlanan fen bilimleri dersi öğretim programına göre öğretim uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre deney ve kontrol gruplarına uygulanan ön test puanlarının sonuçları arasında anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Bu sonuç deney ve kontrol gruplarının akademik başarı yönünden benzer olduğunu göstermektedir. Ancak deney ve kontrol gruplarına uygulanan son test puanları arasında deney grubunun lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Araştırma sonucu, işbirlikli öğrenme yönteminin 8. Sınıf fen bilimleri dersi DNA ve Genetik Kod Ünitesinin öğretiminde etkili olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimler: Fen Bilimleri Dersi, DNA ve Genetik Kod Ünitesi, İşbirlikli Öğrenme Yöntemi, Jigsaw Tekniği, Akademik Başarı
İşbirlikli öğrenmeye dayalı "Jigsaw" tekniğinin 7. sınıf fen bilimleri dersi "Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme" ünitesinin öğretiminde öğrenci başarısına etkisi
Bu çalışma, ortaokul seviyesinde "Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme" ünitesinin öğretiminde, işbirlikli öğrenme yöntemlerinden biri olan "Jigsaw" tekniğinin öğrenci başarısı üzerindeki etkisini incelemeyi hedeflemiştir. Araştırmada yarı deneysel bir desen kullanılarak kontrol gruplu ön test-son test modeli uygulanmıştır. Çalışma, Elazığ'da bulunan Gazi Kamil Ayhan Ortaokulu'nda öğrenim gören 7. sınıf öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubu, 36 öğrenciden oluşan kontrol grubu ve 38 öğrenciden oluşan deney grubundan oluşmaktadır. Ders başlamadan önce, her iki grubun 6. sınıf fen bilimleri not ortalamaları dikkate alınarak, grupların akademik başarı seviyelerinin benzer olduğu tespit edilmiştir. Deney grubunda Jigsaw tekniği uygulanırken, kontrol grubunda MEB tarafından yürütülen fen bilimleri öğretim programı kullanılmıştır. Deney grubunda beş heterojen grup oluşturulmuş ve grupların başarı seviyeleri göz önünde bulundurularak heterojenlik sağlanmıştır. Veriler, her iki gruptaki öğrencilere uygulanan başarı testleri aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Jigsaw tekniği ile eğitim verilen deney grubundaki öğrencilerin, kontrol grubundaki öğrencilere göre daha yüksek akademik başarı gösterdiği bulunmuştur. Bu bulgular, Jigsaw tekniğinin, özellikle fen bilgisi gibi karmaşık ve kapsamlı konuların öğretiminde etkili bir yöntem olduğunu göstermektedir. Ayrıca, işbirlikli öğrenme yöntemi, akademik başarıları düşük olan öğrencilerin derse katılımını artırmış, özgüven eksikliği yaşayan öğrenciler ise iletişim kurarak sosyal gelişim göstermiştir.
Fen bilgisi öğretmen adaylarının bazı fen konularındaki mekanistik akıl yürütmelerinin karakterizasyonu
Bu çalışma, fen bilgisi öğretmen adaylarının "sıvıların kaldırma kuvveti" (fizik), "kaynama noktası" (kimya) ve "sindirim sistemi" (biyoloji) konularına ilişkin yazılı açıklamalarını inceleyerek mekanistik akıl yürütme becerilerini çok boyutlu bir çerçevede betimlemeyi amaçlamaktadır. Küresel eğitim politikalarının vurguladığı 21. yüzyıl becerileri arasında yer alan "açıklama–akıl yürütme" yeterliği, fen okuryazarlığının temel bileşenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Ancak Türkiye'de, bu becerinin öğretmen adayları bağlamında sistematik biçimde araştırıldığı bir çalışma bulunmamaktadır. Araştırma, Russ ve ark.nın (2008) ortaya koyduğu mekanistik akıl yürütme modelindeki açıklayıcı bileşenler (varlıklar, özellikler, etkinlikler, düzenleniş, başlatma) ile Moreira ve ark.nın (2019) tanımladığı akıl yürütme düzeylerini (betimsel, ilişkisel, basit neden–sonuç, gelişen mekanistik) birlikte kullanarak disiplinlerarası bir analiz sunmaktadır. Çalışma, 2023-2025 akademik yıllarında Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi Öğretmenliği programına kayıtlı ve araştırmaya gönüllü 2-4. sınıf öğrencilerinden toplanan yazılı metinler üzerinde nitel içerik analizine dayalı kodlama süreciyle yürütülmüştür. Bu kapsamda, (i) adayların her konu için hangi mekanistik bileşenleri kullandığı, (ii) bu bileşenleri hangi akıl yürütme düzeylerinde örgütlediği ve (iii) disiplinler arası benzerlik-farklılık örüntüleri ayrıntılı olarak haritalandırılmıştır. Araştırma bulguları, öğretmen adaylarının açıklamalarında yoğunlukla ilişkisel ve basit neden-sonuç düzeyine takılı kaldığını; özellikle etkinlik ve düzenleniş bileşenlerini içeren gelişen mekanistik açıklamalara sınırlı biçimde yer verdiklerini göstermektedir. Bu durum, adayların fen konularındaki karmaşık nedensel mekanizmaları bütüncül bir bakış açısıyla irdelemekte güçlük yaşadığını, dolayısıyla mekanistik düşünmenin planlı öğretim etkinlikleriyle desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın sonuçları, (i) öğretmen yetiştirme programlarında açıklama odaklı yazma ve modelleme etkinliklerine yer verilmesi, (ii) karşılıklı - dinamik nedenselliği öne çıkaran disiplinler arası görevler tasarlanması ve (iii) bireyselleştirilmiş geribildirim döngülerinin uygulanması yönünde somut öneriler sunmaktadır. Böylece hem yerel literatürdeki boşluk doldurulmakta hem de fen eğitiminde mekanistik akıl yürütmeyi geliştirmeye yönelik pedagojik tasarımlar için ampirik dayanak sağlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Fen Eğitimi, Mekanistik Akıl Yürütme, Fizik, Kimya, Biyoloji
Fen bilimleri eğitiminde kuvvet ve hareket konusu: bir içerik analiz çalışması
Bu çalışmanın amacı Türkiye'de kuvvet ve hareket konusuna yönelik yapılan çalışmaların incelenmesi ile ilgili 2006-2024 arasında yazılan yüksek lisans tezleri, doktora tezleri ve makalelerin incelenmesidir. YÖK Ulusal Tez Merkezinde sınırlılıklar belirlenerek yapılan tarama sonucunda 17 doktora, 62 yüksek lisans tezine ve 28 makaleye ulaşılmıştır. Tezler, içerik analizi yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Araştırma kapsamındaki doktora, yüksek lisans tezleri ve makaleler; yayımlanma yılına, üniversitelere, çalışma grubuna, yayın türüne, araştırma yöntemine, önemine, araştırma tartışma ve öneri başlığı bölümü bulunma durumuna, araştırma yöntem teknik ve yaklaşıma, araştırma amacına göre incelenmiştir. Çalışmalara kodlar verilmiş ve yapılan kodlamalar sonucunda elde edilen veriler Excel programına aktarılmıştır. Verilerin yüzdeleri hesaplanmış, şekil ve tablolar oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda; yüksek lisans tezlerinin doktora tezlerine ve makalelere göre daha fazla olduğu, tez çalışmalarının 2018 yılında en fazla olduğu, en fazla doktora tez çalışmanın Karadeniz Teknik Üniversitesi, yüksek lisans tez çalışmasının Gazi üniversitesi ve makale çalışmasının Hacettepe Üniversitesi ve İnönü Üniversitesine ait olduğu tespit edilmiştir. Çalışma grupları en çok %67 (36) oran ile 6.Sınıf Öğrencileri oluşturur. Tezlerin 62''i yüksek lisans tezlerini kapsamaktadır, 17'si doktora tezleri ve 28'i makaleler oluşturmaktadır. Yayınlama türüne göre nicel yöntemlerden 26 (%24) çalışma, karma yöntemler 54 (%50) çalışmada tercih edilmişken nitel yöntemlerden 27 (%25) çalışmada kullanılmıştır. İncelenen araştırmaların büyük bir kısmı 72 (%67) çalışmanın önemine dair vurgu yaptığı gözlemlenmektedir. Araştırmaların birçoğunda tartışma (86) ve öneri (95) bölümü kısmı oluşturup vurgulanmıştır. Araştırmada kullanılan yöntem teknik ve yaklaşıma göre en fazla 34 (%31,75) oran ile yarı deneysel yöntem tercih edilmiştir. Çalışmaların amaçlarına göre en fazla akademik başarıya katkısının 11 (%17,74) incelenmesi olduğu belirtilmiştir.
Fen bilgisi öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ve çevre bilincinin incelenmesi
Bu araştırmada Fen Bilgisi öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ve çevre bilinci betimsel tarama modeli çerçevesinde incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi Öğretmenliği bölümünde 4. sınıfta öğrenim gören 22 kız 8 erkek olmak üzere toplam 30 Fen Bilgisi öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak "Çevresel Tutum Ölçeği" ve "Çevre Bilinci Ölçeği" kullanılmıştır. Bu araştırma, fen bilgisi öğretmen adaylarıyla çevre eğitimi dersi aldıkları süreçte yapılmıştır. Araştırmada öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ve çevre bilincinin hangi düzeyde olduğu, bunların cinsiyet, anne ve baba öğrenim durumlarına göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Verilerin analizinde SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Bu araştırma bulgularına göre, Fen Bilgisi öğretmen adaylarının çevreye yönelik tutumları ve çevre bilincinin cinsiyet, anne ve baba öğrenim durumu açısından istatistiki olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.