Theses supervised by Prof. Dr. Fahrettin Tilki
10 theses · Artvin Çoruh University
İran palamut meşesinde ekim sıklığı ve derinliğinin bazı morfolojik fidan özellikleri üzerine etkisi
Bu çalışmada, İran palamut meşesinin tohum özellikleri ve fidanlığa ekilen tohumlardan elde edilen 1+0 yaşındaki çıplak köklü fidanların morfolojik özellikleri üzerine ekim derinliği ile ekim sıklığının etkisi araştırılmaya çalışılmıştır. Çalışmada Ekim ayında Diyarbakır?Eğil?Kazanlı yöresinden alınan tohumlar Elazığ İl Çevre ve Orman Müdürlüğü Fidanlığına getirilerek ekim çalışmalarına başlanmıştır. Çalışmada üç farklı ekim sıklığı (50, 70 ve 90 tohum/m2) ve dört farklı ekim derinliği (0, 5, 7 ve 9 cm) işlemleri sonucunda, 1+0 yaşındaki fidanların bazı morfolojik özelliklerinin ekim sıklığı ve ekim derinliğine göre nasıl değiştiği belirlenmeye çalışılmıştır.Çalışma sonucunda, ekim sıklığı 1+0 yaşındaki fidanların bazı morfolojik özellikleri üzerinde etkili olmuş ve fidan çapı, kök kuru ağırlığı ve kalite indeksi değerleri 50 ve 70 tohum/m2 ekim sıklıklarında en yüksek değer olarak elde edilirken, 90 tohum/m2 işleminde en düşük değerler elde edilmiştir. Ayrıca katlılık ve gürbüzlük indisi değerleri 50 ve 70 tohum/m2 ekim sıklıklarında en düşük değer olarak elde edilmiştir.Ekim derinliği 1+0 yaşındaki fidanların bazı morfolojik özellikleri üzerinde etkili olmuş ve kalite indeksi ve kök kuru ağırlığı 7 ve 9 cm ekim derinliklerinde en yüksek elde edilmiştir. Fidan kuru ağırlığı en yüksek 7 cm ekim derinliğinde ortaya çıkmıştır. Yüzeysel ve 5 cm ekim derinliği sonucu en düşük fidan kuru ağırlığı ve kalite indeksi elde edilmiştir.Anahtar Kelimeler: İran palamut meşesi, ekim derinliği, ekim sıklığı, fidan kalitesi, fidan morfolojisi.
Toros sedirinin fidanlıkta yetiştirilmesinde seyreltme ve kök kesimi işlemlerinin etkisi
Fidan sıklığı ve kök kesim zamanının 1+0 yaşındaki çıplak köklü Toros sediri fidanlarının bazı morfolojik özellikleri üzerine etkisini belirlemek amacı ile yapılan bu çalışmada; fidan sıklığı ve kök kesim zamanının bazı morfolojik fidan özelliklerini etkilediği belirlenmiştir. Beş farklı fidan sıklığı (kontrol, 70, 112, 168 ve 217 fidan/m2), fidan kök boğazı çapı (mm), katlılık, gövde kuru ağırlığı (gr) ve kök kuru ağırlığı (gr) üzerinde etkili olmuş ve en yüksek fidan kuru ağırlığı, fidan çapı, gövde taze ve kuru ağırlığı, kök taze ve kuru ağırlığı, ekim parsellerinde 70, 112 ve 168 fidan/m2 bulunması durumunda elde edilmiştir.Kök kesimi zamanı fidan morfolojik özellikleri üzerinde etkili olmuş ve kök kesimi işlemi sonucu fidan boyu, fidan kök boğazı çapı, fidan taze ağırlığı, gövde kuru ağırlığı, kök kuru ağırlığı, katlılık ve gürbüzlük indisi değişmiştir. Ağustos ayında yapılan kök kesimi sonucunda fidan boyu, gövde taze ağırlığı, gövde kuru ağırlığı, fidan kuru ağırlığı, kök taze ağırlığı ve kök kuru ağırlıkları en yüksek olarak elde edilmiştir.
Zeolit katkılı farklı yetişme ortamlarının enso tüplü Fraxinus excelsior ve Robinia pseudoacacia fidanlarının morfolojik karakterleri üzerine etkisi
Bu çalışmada, saf ve karışım olarak (torf, perlit ve zeolit) farklı yetiştirme ortamlarının Erzurum Orman Fidanlığında sera ve açık alan koşullarında yetiştirilen 1+0 yaşlı Enso tipi tüplü Fraxinus excelsior ve Robinia pseudoacacia fidanlarının morfolojik özellikleri üzerine etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmada 5 farklı yetişme ortamının yalancı akasya ve dışbudak fidanlarının morfolojileri üzerinde etkili olduğu belirlenmiştir. Çalışma sonucunda, %10 zeolit katkılı ortamlarda yetiştirilen 1+0 tüplü fidanların morfolojik değerlerinde zeolit katkılı ortam olması durumunda önemli bir düşüş belirlenmemiştir. Zeolit katklılı yetiştirme ortamlarının fidan morfolojik değerleri dikkate alındığında her iki türde de ümit vermekle birlikte, dikim başarısını ortaya koyabilmek amacı ile dikimi takiben fidanların en az 3-5 yıl takip edilmesi gerekmektedir. Kaplı fidan üretiminde zeolit'in yetişme ortamında kullanılması tüp harcı maliyetini düşürme yönünde de fayda sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: dışbudak, fidan morfolojisi, torf, yalancı akasya, zeolit
Doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky)'nda bazı fizyolojik özelliklerin yükseltiye bağı değişiminin araştırılması
Bu çalışma, Doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky)'nda yükseltiye bağlı olarak gaz değişimi, stomatal iletkenlik, elemental analiz, yaprak su potansiyeli, spesifik yaprak alanı ve klorofil içeriği gibi fizyolojik parametrelerin değişimlerinin araştırılmasını amaçlamıştır. Ekolojik olarak sıcaklık, yağış gibi etkenlerin değişmesiyle doğal ortamında doğu kayınının fizyolojik değişimleri Artvin Ortaköy bölgesinde belirlenmiştir. Artvin'de doğal olarak yayılış gösteren Doğu kayının bulunmuş olduğu meşcerelerde aynı bakı, aynı toprak yapısı bulunarak ölçümlerin farkının sadece yükseltiden kaynaklanabilecek değişiklikler olmasına özen gösterilerek hazırlanmıştır. Yükseltiye bağlı olarak fotosentez ve stomatal iletkenlikler arasında fark tespit edilmemiştir. Yaprak su potansiyeli, toplam klorofil içeriği, spesifik yaprak alanı ise istatistik anlamda farklılık göstermiştir.
Sapsız meşe (ballık meşesi)'de bazı fizyolojik ve morfolojik özelliklerin yükseltiye bağlı değişiminin araştırılması
Bu çalışma sapsız meşenin, Quercus petraea (Mattuschka) Liebl. subsp. iberica (Steven ex Bieb.) Krassiln. alt türünde bazı fizyolojik ve morfolojik özelliklerinin yükselti gradiyentleri boyunca göstermiş olduğu değişimleri saptamak amacıyla yapılmıştır. Yükseltiye bağlı olarak bu değişimlerin saptanabilmesi için, rakımları 320 m, 717 m ve 922 m olan, toprak yapısı, eğim, bakı gibi çevresel faktörler yönünden benzer özellikler gösteren üç deneme alanında ölçümler gerçekleştirilmiştir. Alanlarda bulunan seçilmiş sapsız meşe bireylerine ait tam güneş gören ve gölgede kalan yapraklara ait bulgular ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Ölçümler sonucunda, özellikle bitki gaz değişimlerinin yükselti gradiyentleri boyunca istatistiksel olarak farklılıklar sergilediği tespit edilmiştir. Tam güneş gören yapraklarda ölçülen Pn, gs, Ci, Ci/Ca değerlerinin yükseltiyle beraber arttığı, VpdL'nin azaldığı, E'nin önce azalıp sonra arttığı, Pn/E'nin ise önce artıp sonra azaldığı saptanmıştır. Araştırılan bu özellikler yönünden 922 m deneme alanının diğer iki alandan kuvvetli fark gösterdiği bulunmuştur. Gölge yapraklarına ait Pn değeri artışı istatiksel olarak yeterli bulunmamış, diğer gaz değişimi olaylarında güneş yapraklarındakine benzer sonuçlar elde edilmiştir. Yaprak su potansiyeli değerlerinin yükseltiye bağlı değişimi istatiksel olarak anlamlı bulunmamış, alanlar arasında anlamlı fark tespit edilmemiştir. Güneş yapraklarında alan, genişlik ve uzunluk değerleri yükselti değişimlerine bağlı anlamlı farklılıklar göstermiş, 922 m alanı diğer alanlardan farklılık ortaya koymuştur. Ancak gölge yapraklarında bu özellikler yönünden istatiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmamıştır. Güneş yapraklarında kuru ağırlık, LDMC, klorofil içeriği, % N, C, H, gölge yapraklarında ise SLA, LMA, LDMC ve % H değerlerinin yükselti değişimlerine bağlı anlamlı farklılıklar gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırılan birçok özellik yönünden çoğunlukla 922 m deneme alanının, 320 m ve 717 m alanlarından kuvvetli farklılık gösterdiği bulunmuştur.
Doğu Karadeniz meşesinin tohum ve fidecik özelliklerinin belirlenmesi
Bu çalışmada, Doğu Karadeniz Meşesinin lokal orijinlerinin tohum özelliklerinin belirlenmesi ve tohum büyüklüğü, orijinin ve katlama işleminin tohum çimlenme özellikleri ve fidanların morfolojik özellikleri üzerine etkisi araştırılmaya çalışılmıştır. Çalışmada Artvin Borçka İlçesi Karşıköy ve Camili yöresi ile Murgul İlçesinin Göktaş yöresinden alınan tohumlar ile laboratuvar çalışması yapılmış ve Ardanuç Orman İşletme Müdürlüğü Harmanlı Fidanlığına ekim çalışmaları yapılmıştır. Çalışmada üç farklı orijin üzerine ekim yastıkları hazırlanarak ekim yapılmıştır. Ekim işlemleri sonucunda, 1+0 yaşındaki fidanların bazı morfolojik özelliklerinin çimlenme yüzdeleri ve tohum boyutlarına göre nasıl değiştiği belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışma sonucunda, tohum özelliklerinin orijine göre farklılık gösterdiği ortaya çıkmıştır. Ayrıca orijin ve katlama işleminin çimlenme performansı üzerinde de etkili olduğu tespit edilmiştir. Tohum büyüklüğü hem çimlenme yüzdesi hem de fidan morfolojik özellikleri üzerinde etkili olmuş ve büyük boyutlu tohumların daha yüksek çimlenme yüzdesi, yaşama yüzdesi ve daha yüksek fidan morfolojik özelliklerine neden olduğu çalışma sonucunda belirlenmiştir.
Doğu kayını (Fagus orientalis Lipsky) plantasyon alanlarında farklı şiddetteki ilk aralamaların meşcere gelişimine etkileri
Bu çalışmada Doğu Kayını (Fagus orientalis Lipsky) plantasyon alanlarında farklı şiddetteki ilk aralamaların meşcere gelişimine etkileri araştırılmıştır. Deneme alanları Trabzon Orman Bölge Müdürlüğüne bağlı iki işletme şefliği (Maçka–Yeşiltepe Orman İşletme Şefliği, Trabzon-Vakfıkebir Orman İşletme Şefliği) sınırları içerisindeki doğu kayını plantasyon sahalarından seçilmiştir. Sırıklık çağına gelmiş meşcerelerde hektardaki göğüs yüzeyinin %0, % 10, %25 ve %40'nın çıkartılmasıyla dört farklı şiddette aralamaların uygulandığı deneme parselleri kurulmuştur. Aralama uygulamalarından sonra meşcere gelişimini ortaya koymak maksadıyla kurulan deneme parsellerinde iki yıl ara ile ağaçların çap ve boyları ölçülmüş göğüs yüzeyleri hesaplanmıştır. Aralamaların etkisi bazı meşcere özelliklerinde (Aritmetik orta çap, göğüs yüzeyi orta ağacının çapı, göğüs yüzeyi, ortalama boy, nispi çap artımı vb) ve seçilen istikbal ağaçları üzerinde ortaya konulmuştur. Meşcere ve istikbal ağaçları düzeyinde aralama şiddetinin aritmetik orta çap (AOÇ), göğüs yüzeyi (GY) ve hacim değerleri üzerindeki etkisi her iki deneme alanında da istatistiksel olarak önemlidir. Her iki deneme alanında 2012 yılı için Nispi çap artışı (NÇA) (%), Nispi göğüs yüzeyi artışı (NGYA) (%) ve Nispi hacim artış (NHA) 'larına (%) göre en yüksek değerler % 40 aralama şiddetinde elde edilmiştir. Ancak, Vakfıkebir'de uygulanan % 25 ve % 40 aralama şiddetlerinin birbirine yakın sonuçlar verdiği görülmüştür. Tüm bu sonuçlar değerlendirildiğinde, hem meşcere gelişimi hem de ekosistem sağlığı açısından düşünüldüğünde, Vakfıkebir ve Yeşiltepe deneme alanları için % 40 aralama müdahalesinin uygulanması uygun görülmekle birlikte, deneme alanlarında 2-3 yılda bir yapılacak periyodik müdahalelerin uzun süreli izlenmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.
Çelik alma zamanı ve farklı IBA dozlarının zeytin (Olea europaea L) çeliklerinin köklenmesi üzerine etkisinin araştırılması
Bu çalışma, çelik alma zamanı ve farklı IBA dozlarının zeytin (Olea europaea L) çeliklerinin köklenmesi üzerine etkisinin araştırılması amacıyla yapılmıştır. Çalışma ile Artvin'in Yusufeli İlçesinde yapılan Deriner barajından dolayı kaybolan ya da su altında kalan zeytin çeşitlerinin tekrardan bölgeye kazandırılması hedeflenmektedir. Çalışmada farklı dönemlerde (Şubat, Temmuz ve Kasım ayları) alınan zeytin çeliklerinin kontrol, 2000 ppm IBA ve 4000 ppm IBA uygulayarak köklenmeye olan etkileri araştırılmıştır. Çalışma sonucunda, en iyi köklenme oranı, kök uzunluğu ve kök sayısı Şubat ayında alınan zeytin çeliklerinde 4000 ppm IBA uygulamasında tespit edilmiştir. Daha sonra sırasıyla Kasım ve Temmuz aylarındaki 4000 ppm IBA uygulamasında en yüksek köklenme oranı tespit edilmiştir. Şubat ayında alınan çeliklerde en yüksek köklenme oranı 4000 ppm IBA uygulamasında %70,33, Kasım ve Temmuz aylarında ise sırasıyla % 62,33 ve %54,33 olarak saptanmıştır. Çalışma sonucunda çelik alma zamanının köklenme oranı üzerinde önemli oranda etkili olduğu ve indole buturic acid (IBA)'in köklenmeye, kök uzunluğuna ve kök sayısına olumlu etki yaptığı tespit edilmiştir.
Farklı yetişme ortamlarının Ulmus glabra ve Pinus sylvestris fidanlarının morfolojik karakterleri üzerine etkisi
Bu çalışmada, farklı orijinli torf materyallerinin iki farklı kap tipinde sarıçam (Pinus sylvestris L.) ve dağ karaağacı (Ulmus glabra Huds.) fidan morfolojisi üzerine etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. İki farklı kap tipinde Patnos (Ağrı), Karaçoban (Erzurum) ve Finlandiya menşeili torf materyalleri 0-100'e kadar %25'lik kombinasyonlarda karıştırılarak hazırlanan 15 farklı ortamda, sarıçam ve dağ karaağacı fidanlarının 2 yaşındaki (2+0) morfolojik özellikleri karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda, her iki türde de sabit kap tipinin fidan morfolojisi (fidan boy, kök boğaz çapı, kök-gövde taze ve kuru ağırlığı) açısından daha iyi sonuç verdiği belirlenmiştir. Yetişme ortamı dikake alındığında, Sabit Kap tipinde 5 No'lu Yetişme Ortamı (%50 Karaçoban Torfu +%50 Finlandiya Torfu) ve 6 No'lu Yetişme Ortamının (%25 Karaçoban Torfu+ %25 Patnos Torfu +%50 Finlandiya Torfu) Dağ Karaağacı için en uygun ortam olduğu belirlenmiştir. Sarıçam fidanları için en iyi yetişme ortamının sabit kap tipinde 3 no'lu (%25 Patnos torfu+ %75 Fin Torfu) ve 1 no'lu (%100 Fin Torfu) ortamın olduğu ortaya çıkmıştır. Buna etki eden temel faktör sphagnum yosunundan oluşan ithal torfun pH değeri olmuştur. Sarıçam fidanlarında saf Fin torfu kullanımı dışında Patnos (%25)+Fin (%75) torf ortamının kullanılması ve dağ karaağacı fidan üretiminde ise ithal turbaya (sphagnum yosun torfu) %25-50 oranında yerli torfun eklenerek kullanılması fidan morfolojik kalitesini olumsuz etkilememiş olup ithal torfa yerli torfların belirli oranlarda karıştırılarak kullanımı fidan üretim maliyetini önemli ölçüde düşürecektir.
Bazı alıç (Crataegus microphylla, C. orientalis ve C. azarolus var. pontica) taksonlarının tohum ve çelikle üretim olanaklarının araştırılması
Bu çalışmada, Artvin ilinde doğal olarak yayılış gösteren bazı alıç (Crataegus microphylla, C. orientalis ve C. azarolus var. pontica) taksonlarının tohum çimlenme engellerinin giderilmesi ve bu türlerin çelikle üretimi konusunda bitkisel hormon kullanımının köklendirme üzerindeki etkisinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu türlere ait tohumların çimlenme engellerinin giderilmesinde ön işlem olarak sülfürik asit ile muamele, sıcak ve soğuk katlama yöntemleri ve bu yöntemlerin kombinasyonları uygulanmıştır. Çalışma sonucunda çimlenme yüzdesi ve çimlenme hızı belirlenmiştir. Hormon kullanımının köklendirme üzerindeki etkisinin ortaya konması amacıyla her taksonda yumuşak ve yarı odunlaşmış çeliklerde farklı konsantrasyon oranlarında IBA (Indol Butirik Asit) hormon uygulaması yapılmıştır. IBA uygulaması sonucunda çeliklerin gelişimi ile ilgili olarak kök primordiyum oluşumu incelenmiştir. Çalışma sonucunda, en iyi çimlenme yüzdeleri; Crataegus microphylla türünde 2 saat H2SO4 ile işlemi takiben 8 hafta sıcak+16 hafta soğuk katlama işlemi (%42.5) ve 2 saat H2SO4 ile işlemi takiben 12 hafta sıcak+16 hafta soğuk katlama (%39.5) ön işlemlerinde, Crataegus orientalis türünde 1 saat H2SO4 ile işlemi takiben 8 hafta sıcak+16 hafta soğuk katlama işleminde (%39.5) ve 2 saat H2SO4 ile işlemi takiben 12 hafta sıcak+12 hafta soğuk katlama ön işleminde (%36.5) ve Crataegus azarolus var. pontica taksonunda ise 1 saat H2SO4 ile işlemi takiben 8 hafta sıcak+16 hafta soğuk katlama işleminde gerçekleşmiştir (%58.5). Kök primordiyum oluşumu ile ilgili veriler incelendiğinde, her üç türde de uygulanan IBA hormonu konsantrasyon oranının ve çelik alma zamanının kök primordiyum oluşumu üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Genel olarak her üç türde de yarı odunlaşmış çeliklerde kök primodiyum oluşumu daha yüksek olup Crataegus microphylla türünde 5000 ppm (%23.3), Crataegus orientalis türünde 3000 ve 5000 ppm (sırasıyla %43.3 ve %41.1) ve Crataegus azarolus var. pontica taksonunda 5000 ppm IBA uygulamasında (%26.7) yarı odunlaşmış çeliklerde en yüksek kök primodiyum oluşumu gerçekleşmiştir. Anahtar Kelimeler: Alıç, çelikle üretim, çimlenme engeli, IBA, katlama, kök primordiyumu