Theses supervised by Prof. Dr. Ferhat Koca
13 theses · Hitit University, Gazi University
Akkirmânî Ali Efendi (Ö. 1028/1618)'nin nikah Ve talak ile ilgili fetvaları
Bu tez 16-17. yüzyıllar arasında yaşamış olan Akkirmânî Ali Efendi'nin yaşadığı asra genel bir bakış, hayatı, fıkhi yönü ve "Fetâvâ Akkirmanî" adıyla anılan fetva mecmuasındaki nikah ve talakla ilgili fetvalarının çevirim yazısı ve tahkiki konularını kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Akkirmani Ali Efendi'nin yaşadığı bölge, 16.yüzyılın son yarısı ve 17. yüzyılın başları Osmanlı Devleti hakkında siyasi ve sosyal bilgilere yer verilmiş, daha sonra müellif Ali Efendi'nin hayatı ve fıkhi yönü ele alınmış ve fetva mecmuası hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci Bölümde Fetâvâ Akkirmanî'nin "Nikah" ve "Talak" bölümlerinin çevirim yazısı ve tahkiki yer almaktadır. Çalışmanın son bölümünde genel bir değerlendirmeye ve ekte ise çevirim yazısı yapılan bölümlerin orjinal metinlerine yer verilmektedir. Anahtar Sözcükler: Akkirmanî Ali Efendi, Fetâvâ, Osmanlı, Nikah, Talak
Hanefilerin aile hukuku alanında ileri sürdükleri hile-i şer'iyyeler
Bu tez, İslam Hukukunda "Hile-i Şer'iyye"nin oluştuğu ortam, çıkış sebebi ve dayanağı; ayrıca tanımı, mahiyeti ve mezheplerin bu konu hakkındaki görüşleri, delilleri ve özellikle Hanefi mezhebinin "Aile Hukuku" alanında ileri sürdükleri hile-i şer'iyyeleri kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde hile-i şer'iyye'nin ahlak ve hukuk ilişkisi tartışılmıştır; amel, niyet ve fiil çerçevesinde hile-i şer'iyye'ye genel bir açıdan bakılmaya çalışılmıştır; hile-i şer'iyye'nin ıstılahtaki tanımı, mahiyeti, mezheplerin görüşleri ve delilleri hakkındaki bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde İslam Aile Hukukunda nikah ve talak konusu hakkında genel bilgi verilip Hanefilerin nikah, talak ve bu konuların içinde yer alan bazı meselelerle alakalı ileri sürdükleri hile-i şer'iyye örneklerine geçilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Hanefiler, Hile-i Şer'iyye, Aile Hukuku, Nikah, Talak.
İslam fıkhında ibadet muamelat ayrımı
Asırlardan beri, İslam hukuk düşüncesinde tartışılan önemli konulardan biri, ibadet ve muamelat hükümleri arasında yöntemsel olarak bir ayrımın yapılıp yapılamayacağı sorunudur. İbadetler Şarii'nin hakkıdır ve bunların ifa ve şekilleri ancak şer'i naslar yoluyla bilinebilir. Bu itibarla bunlarda bir değişiklik olamaz. Muamelat hükümlerinde ise, maslahata ve örfe riayet esastır. İslam fıkhında, bu şekilde bir ayrıma karşı çıkanlar olduğu gibi, İslam hukukunun sosyal şartların değişimine ayak uydurabilmesi için, böyle bir ayrımın mecburi olduğunu savunanlar da bulunmaktadır. Bu çalışmamızda, konu netliğe kavuşturulmaya çalışılacaktır. Araştırmamız giriş, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölümde kavramsal çerçeve çizildikten sonra, ikinci bölümde ayrım, klasik fıkıh usülü çerçevesinde değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise, konu hakkında modern dönem tartışmalarına değinilmiştir. Anahtar Kavramlar: İbadet, Muamelat, Maslahat, Örf
Sa'di Sadullah Çelebi'nin hayatı ve Fetâvâ-yı Sa'diyye çerçevesinde fetvaları
Bu tez; Osmanlı Devleti'nin onuncu Şeyhülislamı olan, 16. yy Osmanlı Şeyhülislâmlarından Sa'di Sadullah Çelebi'nin yaşadığı dönemin tarihsel arka planı, Sa'di Çelebi'nin eserleri, fıkhi görüşleri ve fetvalarının çevrim yazısı konularından oluşmaktadır. Araştırma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde dönemin tarihsel arka planından bahsedilmektedir. Birinci bölümde şeyhülislamlığın geçirdiği tarihi süreç ve Sa'di Çelebinin'nin hayatı, eserleri ve şahsiyeti incelenmiştir. İkinci bölümde ise Sa'di Çelebi'nin fetva mecmuasının çevrim yazısı bulunmaktadır. Sonuç bölümünde ise mecmua hakkında genel bir değerlendirme yapılarak fetvaların orijinal metni eklenmiştir. Anahtar Kavramlar: Sa'di Çelebi, Fetâvâ, Osmanlı, Şeyhülislâm, Molla Kabız.
Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarıyla ilgili hükümlerin evrensellik veya tarihselliklerinin tespiti
Kur'ân-ı Kerim'deki fıkhî hükümlerin evrenselliği veya tarihselliği konusu günümüzde İslam hukuku alanında yapılan en önemli tartışma konularından biridir. Her ne kadar tarihsel-eleştiri yöntemi Batı'da oluşmuş ve İslami kaynaklara ilk defa oryantalistler tarafından uygulanmış ise de bu mesele İslami ilimlerde çok erken dönemlerden itibaren farklı isimler ve yöntemler altında tartışılmaya başlanmıştır (mesela, sebebi nüzul, kıyas, istihsan, istislah vb.). Tezimizde tarih biliminin araştırma yöntemlerinden olan kaynak tarama/araştırma, tenkit, tasnif, tahlil ve tasvir yöntemleri kullanılarak tarihsel-eleştiri yönteminin Batı'daki oluşum nedeni, süreci, Kitab-ı Mukaddes üzerindeki uygulanma aşamaları, ona yöneltilen eleştiriler ve İslami kaynaklara uygulanış biçimi gösterilmiştir. Daha sonra İslam düşünce tarihinde evrensellik ve tarihsellik konusunda ortaya çıkan üç temel yaklaşım delilleriyle birlikte ortaya konulmuştur. Bunlar Kur'ân-ı Kerim'deki hukuki hükümleri bütün olarak evrensel gören, bütünüyle tarihsel olarak değerlendiren ve Kur'ân'ın içinde hem evrensel hem de tarihsel hükümlerin olduğunu kabul ederek bunları birbirinden ayırmak adına bir yöntem öneren görüşlerdir. Tezde bu yaklaşımlardan her birinin Kur'ân-ı Kerim'deki had ve kısas cezalarına uygulanması halinde ortaya çıkacak sonuçlar saptanmaya çalışılmıştır. Bu durumda evrenselci yaklaşıma göre Kur'ân'daki had ve kısas cezalarının bütünüyle evrensel olduğu, ikinci yaklaşıma göre ilgili hükümlerin tümüyle tarihsel olduğu ve üçüncü yaklaşıma göre ise söz konusu ahkamın genel olarak evrensel kabul edildiği tespit edilmiştir. Tezde fıkhî hükümlerin bütünüyle evrensellik veya tarihselliğini savunan ilk iki görüşün bazı çelişki ve çıkmazları tenkit edilirken son yaklaşım sahibinin önerdiği yöntemin ise yalnızca Kur'ân-ı Kerim'in ceza hukukuyla ilgili hükümleri üzerinde değil, diğer hukuk alanlarında da uygulanarak doğru sonuçlar elde edilebilecek bir yöntem olduğu belirtilmiştir.
İslam ceza hukukunda para cezası ve Osmanlı uygulaması
İslam ceza hukukunda suçlu için çeşitli cezalar öngörülmüştür. Bu cezaların bazıları Şari' (Allah) tarafından belirlenmiş olmakla beraber pek çok ceza ve uygulaması ise Kur'an ve sünnette kesin bir şekilde açıklanmamıştır. Bu durumun başlıca sebepleri zamanın geçmesi ile maslahatlarda ve mefsedetlerdeki değişimler ve Yüce Allah'ın suç ve cezalarla ilgili bırakmış olduğu bilinçli boşluklardır. Yüce Allah tarafından bırakılan bu bilinçli boşluklar İslam hukuk tarihinde devlet başkanları veya hakimler tarafından belirlenen çeşitli kanun ve nizamnameler çerçevesinde doldurulmaktadır. İslam ceza hukukunda devlet başkanı tarafından belirlenen suç ve cezalar için "ta'zir" kavramı kullanılmaktadır. Elinizdeki çalışmada biz ta'zir cezalarından sayılan para cezaları üzerinde durmaya çalıştık. Para cezalarının klasik dönemde ve Osmanlı döneminde uygulanması çeşitli farklılıklar arz etmektedir. Bazı fıkıh âlimleri para cezalarının İslam hukukunda meşruiyet kaynağının Kur'an ve sünnet olduğunu kabul etmekle birlikte; Ebu Hanife, Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî ve çoğu Hanefî fakihi para cezalarını meşru olarak kabul etmemişlerdir. Bunun yanı sıra Ebu Yusuf gibi bazı Hanefî âlimleri, çeşitli Malikî ve Hanbelî âlimleri mali cezaların ve bu arada para cezasının İslam hukukunda uygulanabileceğini savunmuşlardır. Osmanlı devleti ceza uygulamasında ise para cezaları büyük önem arz etmiş ve pek çok suçta cezai yaptırım olarak kabul edilmiştir. Elinizdeki çalışmada bunun örnekleri kanunnameler üzerinden incelenerek değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Anahtar Kavramlar: Para cezası, Cürüm, Ta'zir bi'l mal, Garâmet
Dürer kitabı çerçevesinde Molla Hüsrev'in fıkhi görüşleri
Molla Hüsrev, klasik dönem Osmanlı hukukunda önemli yeri olan şahsiyetlerden biridir. Devletin düşünsel temellerinin atıldığı bir dönemde yaşamış olan Molla Hüsrev, Hanefi Sünni geleneğinin yerleşmesinde de önemli etkileri olmuştur. İslam hukukuna dair kaleme aldığı kısaca Dürer ve Gürer olarak bilinen eserleri, Osmanlı hukukunda pratik ve teorik açıdan büyük değer taşımaktadır. Uzun yıllar Osmanlı yargı kurumlarında kadıların başvurduğu kanun metni olma özelliği taşıyan bu eserler, aynı zamanda uzun yıllar boyunca medreselerde de okutulmuştur. Molla Hüsrev'in Dürer kitabı çerçevesinde fıkhi görüşlerini incelediğimiz bu çalışma, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Molla Hüsrev'in hayatı, eserleri ve Dürer adlı kitabı hakkında bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde, Molla Hüsrev'in tercih ettiği görüşlerine kaynaklarıyla birlikte ulaşılmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde ise tenkit ettiği görüşlere yine kaynaklarıyla birlikte yer verilmiştir. Molla Hüsrev, Osmanlı Devleti'nde önemli görevler almış ve tecrübeleri sonucunda Dürer adlı fıkıh kitabını meydana getirmiştir. Çalışmamızda Müellifin eserdeki referansları göz önünde bulundurulmuş ve görüşleri, objektif bir biçimde ortaya konmaya çalışılmıştır.Anahtar Sözcükler1.Molla Hüsrev2.Dürer3.Gürer4.Osmanlı Hukuku5.Hanefi-Sünni
Molla Hüsrev'in 'Vela' hakkındaki görüşleri ve bu konuda Osmanlı alimleri arasında yapılan tartışmalar (Vela risaleleri çerçevesinde)
Çalışmamız, İslam Miras Hukukunda miras sebepleri arasında sayılan vela kavramının incelenmesini ve bu konuda Osmanlı âlimleri tarafından kaleme alınan vela risalelerinin değerlendirilmesini kapsamaktadır. Ayrıca Osmanlı Devletinin yükseliş dönemi şeyhülislamları ve âlimleri arasında yaşanmış mezhep içi tartışmaları yansıtması bakımından da önemlidir.Vela kavramı, İslam Hukukunun Miras (Feraiz) Hukuku alt başlığında değerlendirilmiştir. Hükmi yakınlık olarak ifade edilen vela kavramının temeli kölelik müessesesine dayanmaktadır. İslam dini, bir taraftan kölelere insanca yaşama hakkı sağlarken diğer taraftan köle sahiplerini onları hürriyetlerine kavuşturmak için teşvik etmiştir. İşte bu teşviklerden birisi de köle azad etme ile elde edilen mirasçı olma hakkıdır.Vela konusunun günümüz açısından ihtiyaç duyulacak bir yönü kalmamıştır. Kölelik müessesesinin sona ermesiyle beraber vela yoluyla mirasçı olma meselesi, tarihsel bir olgu niteliği almıştır. Ancak İslam Miras Hukukunun tarihsel bir nitelik taşıyan vela konusu üzerinde değişik zaman ve şartlarda zengin değerlendirme ve tartışmalar yapılmıştır.Molla Hüsrev vela konusuyla ilgili olarak yazmış olduğu risalesinde klasik Hanefi yaklaşımının dışına çıkmış, ortaya koyduğu yeni yorumlarıyla büyük tenkitlere maruz kalmıştır. Hatta bu tenkitler müstakil risaleler şeklinde ortaya konulmuştur.Çalışmamızda; Molla Hüsrev' in hayatı, ilmi şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgiler, vela konusunun İslam Hukuku açısından değerlendirilmesi, vela konusunda yazılan risalelerin tercüme edilmesi ve vela risalelerin Arapça metinlerinin tahkikli neşri bulunmaktadır. Ayrıca bu risalelerden elde ettiğimiz fikir ve görüşleri ortaya koyarak bunların karşılaştırılmasını ve ulaştığımız bilgiler hakkında kendi kanaatlerimizi sunmaya çalıştık.
Alman Müsteşriki İgnaz Goldziher'in İslam Hukukunun kaynakları hakkındaki görüşleri ve bu görüşlerin değerlendirilmesi
Ignaz Goldziher, geçtiğimiz asrın yetiştirdiği en önemli müsteşriklerdenbiridir. Goldziher'in slam'ın ana kaynaklarına yönelik kaynak kabuledilebilecek tarzda araştırmalarda bulunması, bizim yüksek lisans tezi olarakGoldziher'in slam hukuku kaynaklarına bakışını çalışmamıza nedenolmuştur.Tezimizde asıl ulaşmaya çalıştığımız hedef Goldziher'in Kuran veSünnet başta olmak üzere cma, Kıyas ve Yabancı Kültürlerin Etkisikonularındaki görüşlerini ortaya çıkarıp bu görüşlerini değerlendirmekti.Goldziher, Kuran'ın ilahi vahiy ile gelen bir kutsal kitap olduğunu kabuletmemektedir. Onun savunduğu görüş, Kuran'ın slam'ın Peygamberi olarakortaya çıkan Muhammed'in kendinden önce gönderilen dinlerin ve çeşitlikültürlerin öğretilerini meczederek Kuran'ı yazdığıdır. Bunun için Kuran'ındiğer dinlerin kopyası olduğunu iddia etmektedir.Yine Goldziher, Sünnet konusunda da çarpıcı iddialardabulunmaktadır. Ona göre bize kadar gelen hadisler aslında Peygamberinsözleri değil, Arap kültürüdür. nsanların Sünnet olarak inandığı esaslar,aslında günümüze kadar yaşaya gelen adetlerdir.Goldziher, slam hukuk kaynaklarına, klasik eserlerde kaynak olaraknitelendirilmeyen yeni bir esas daha ilave etmektedir. Bu yeni kaynak dayabancı kültürlerin slam'a ve slam hukukuna etkileridir. Goldziher, slam'ınve onun hukukunun değişik din ve kültürlerin etkisiyle oluştuğunu iddiaetmektedir.Çalışmamızda, Goldziher'in bütün bu iddialarını slam hukukukaynaklarıyla karşılaştırarak inceledik. Bunun sonucu olarak da Goldziher'iniddialarının aksine Kuran'ın ilahi bir vahiy olduğunu, Peygamberin sahihhadislerinin günümüze kadar ulaştığını, slam'ın diğer din ve kültürlerintaklidi, birleşimi olmadığını ortaya koymaya çalıştık.
Sa'di Sadullah Çelebi'nin hayatı ve Fetâvâ-yı Sa'diyye çerçevesinde fetvaları
Bu tez; Osmanlı Devleti'nin onuncu Şeyhülislamı olan, 16. yy Osmanlı Şeyhülislâmlarından Sa'di Sadullah Çelebi'nin yaşadığı dönemin tarihsel arka planı, Sa'di Çelebi'nin eserleri, fıkhi görüşleri ve fetvalarının çevrim yazısı konularından oluşmaktadır. Araştırma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde dönemin tarihsel arka planından bahsedilmektedir. Birinci bölümde şeyhülislamlığın geçirdiği tarihi süreç ve Sa'di Çelebinin'nin hayatı, eserleri ve şahsiyeti incelenmiştir. İkinci bölümde ise Sa'di Çelebi'nin fetva mecmuasının çevrim yazısı bulunmaktadır. Sonuç bölümünde ise mecmua hakkında genel bir değerlendirme yapılarak fetvaların orijinal metni eklenmiştir. Anahtar Kavramlar: Sa'di Çelebi, Fetâvâ, Osmanlı, Şeyhülislâm, Molla Kabız.
Hanefilerin aile hukuku alanında ileri sürdükleri hile-i şer'iyyeler
Bu tez, İslam Hukukunda "Hile-i Şer'iyye"nin oluştuğu ortam, çıkış sebebi ve dayanağı; ayrıca tanımı, mahiyeti ve mezheplerin bu konu hakkındaki görüşleri, delilleri ve özellikle Hanefi mezhebinin "Aile Hukuku" alanında ileri sürdükleri hile-i şer'iyyeleri kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde hile-i şer'iyye'nin ahlak ve hukuk ilişkisi tartışılmıştır; amel, niyet ve fiil çerçevesinde hile-i şer'iyye'ye genel bir açıdan bakılmaya çalışılmıştır; hile-i şer'iyye'nin ıstılahtaki tanımı, mahiyeti, mezheplerin görüşleri ve delilleri hakkındaki bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde İslam Aile Hukukunda nikah ve talak konusu hakkında genel bilgi verilip Hanefilerin nikah, talak ve bu konuların içinde yer alan bazı meselelerle alakalı ileri sürdükleri hile-i şer'iyye örneklerine geçilmiştir. Çalışmanın sonuç kısmında ise genel bir değerlendirme yapılmıştır. Anahtar Kavramlar: Hanefiler, Hile-i Şer'iyye, Aile Hukuku, Nikah, Talak.
İslam fıkhında ibadet muamelat ayrımı
Asırlardan beri, İslam hukuk düşüncesinde tartışılan önemli konulardan biri, ibadet ve muamelat hükümleri arasında yöntemsel olarak bir ayrımın yapılıp yapılamayacağı sorunudur. İbadetler Şarii'nin hakkıdır ve bunların ifa ve şekilleri ancak şer'i naslar yoluyla bilinebilir. Bu itibarla bunlarda bir değişiklik olamaz. Muamelat hükümlerinde ise, maslahata ve örfe riayet esastır. İslam fıkhında, bu şekilde bir ayrıma karşı çıkanlar olduğu gibi, İslam hukukunun sosyal şartların değişimine ayak uydurabilmesi için, böyle bir ayrımın mecburi olduğunu savunanlar da bulunmaktadır. Bu çalışmamızda, konu netliğe kavuşturulmaya çalışılacaktır. Araştırmamız giriş, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölümde kavramsal çerçeve çizildikten sonra, ikinci bölümde ayrım, klasik fıkıh usülü çerçevesinde değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise, konu hakkında modern dönem tartışmalarına değinilmiştir. Anahtar Kavramlar: İbadet, Muamelat, Maslahat, Örf
Akkirmânî Ali Efendi (Ö. 1028/1618)'nin nikah Ve talak ile ilgili fetvaları
Bu tez 16-17. yüzyıllar arasında yaşamış olan Akkirmânî Ali Efendi'nin yaşadığı asra genel bir bakış, hayatı, fıkhi yönü ve "Fetâvâ Akkirmanî" adıyla anılan fetva mecmuasındaki nikah ve talakla ilgili fetvalarının çevirim yazısı ve tahkiki konularını kapsamaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde Akkirmani Ali Efendi'nin yaşadığı bölge, 16.yüzyılın son yarısı ve 17. yüzyılın başları Osmanlı Devleti hakkında siyasi ve sosyal bilgilere yer verilmiş, daha sonra müellif Ali Efendi'nin hayatı ve fıkhi yönü ele alınmış ve fetva mecmuası hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci Bölümde Fetâvâ Akkirmanî'nin "Nikah" ve "Talak" bölümlerinin çevirim yazısı ve tahkiki yer almaktadır. Çalışmanın son bölümünde genel bir değerlendirmeye ve ekte ise çevirim yazısı yapılan bölümlerin orjinal metinlerine yer verilmektedir. Anahtar Sözcükler: Akkirmanî Ali Efendi, Fetâvâ, Osmanlı, Nikah, Talak