Theses supervised by Prof. Dr. Nebi Özdemir
12 theses · Hacettepe University, Gazi University
Bursa Kapalıçarşı ve Hanlar bölgesi folkloru
Araştırmanın başlangıcında, Bursa Kapalıçarşı'sı ve Hanlar bölgesi ile ilgili gerekli literatür araştırması gerçekleştirilmiştir. Daha sonra Bursa Kapalıçarşı ve Hanlar Bölgesi'nin, sosyo kültürel hayata ilişkin inanışlara, geleneklere, ritüellere, yaşayışlara, değerlere ne derece yansıdığı, geleneksel el sanatlarına, tarih ve kültür belleğine katkılarının ne şekilde olduğu tespit edilmiştir. Bursa'da günümüzde var olan ve yaşayan kültürel mekânlar olarak değerlendirdiğimiz Kapalıçarşı ve Hanlardan yola çıkılarak hazırlanan çalışmada, öncelikle çarşı ve hanların, dönemsel olarak içerisinde yaşamış insanların, gelenekleri ve kültürel değerleri kültür değişmeleri kapsamında değerlendirilmiştir. Aynı zamanda, Yaşayan İnsan Hazinesi olarak değerlendirilen meslek icracılarının kuşaklararası aktarımları, kültürel bellek ve kültür miras kavramları çerçevesinde ele alınmıştır. Böylece, kültürel değerlerin geçmişten günümüze değişimi, alış veriş ve eğlence kültürü, yeme içme alışkanlığı, sözlü kültür aktarımı ve günümüzde hala varlığını koruyan gelenekleri, folklor disiplininin gerektirdiği yöntem ve teknikler ile ortaya çıkarmak ve çözümlemek amaçlanmıştır. Çarşı ve hanlar bölgesinde gelişen ve değişen sosyal hayatla birlikte şehirlerin de kentleşme olgusu içerisinde nasıl geliştiği, zaman içerisinde geçirdiği tüm evreler dikkate alınarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Araştırmanın amacı, kapsamı, önemi ile yöntem ve tekniklerinin ele alındığı giriş bölümünün akabinde kültür, kültürel mekân, Çarşı, Han gibi kavramlar açıklanmıştır. Kültür değişimi, kültür etkileşimi ve kent belleğini oluşturan dinamiklerle kent markası üzerinde durulmuştur. İlgili çalışmalar etraflıca ele alınmıştır. Bu tezin ikinci bölümünde Bursa Hanlar Bölgesi'nin Yaşayan Kültürel Mekânları üzerinde detaylı bir tasnif çalışması gerçekleştirilmiştir. Hanlar Bölgesi'nin çarşı kültürü ve kültürel mekânlarının günümüzdeki durumları açıklanmıştır. Üçüncü Bölümde Bursa Hanlar Bölgesi ve Çarşılarının Yaşayan İnsan Hazineleri UNESCO bağlamında çözümlenerek bölge, insan-mekân, mekân-kültür perspektifiyle incelenmiştir. Burada, tezin merkezini oluşturan Bursa Hanlar Bölgesi'nin Yaşayan İnsan Hazineleri olarak değerlendirilen meslek icracıları ile gerçekleştirilen görüşmeler de yer almaktadır. Dördüncü bölümde Bursa Hanlar Bölgesi'nin yaşayan kültür unsurları gelenekler, geleneksel ürün ve uygulamalar, etkinlikler, kutlama, tören, festivaller ve inançlar bağlamında değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın son bölümünde ise; Hanlar Bölgesi'nin işlevleri detaylandırılarak açıklanmıştır. Özetle, halkbiliminin yöntem ve araştırma tekniklerinden faydalanarak, Bursa Kapalıçarşı ve Hanlar bölgesi yaşayan insan Hazineleri, meslek icracılarının aktarımları ve kültür değişmeleri bağlamında mekân-kültür, insan-kültür ve kültürel miras kavramlarıyla çözümlenmiştir. Bu doğrultuda Yaşayan kültür, değişen çarşı kültürü ve mekânları ile gelenek temsilcilerinin günümüzdeki icra durumları saha araştırması neticesinde ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Bursa, Han, Kapalıçarşı, Kent, Kültür, Kültür Değişmeleri Yaşayan İnsan Hazineleri
Edebiyat ve ekonomi ilişkisi kapsamında kitap fuarları
Bu çalışmanın amacı kültürel ekonomik bir alan olarak edebiyatın, kitap fuarları temelinde ekonomik niteliklerini tarihi ve güncel noktaları ile tespit etmektir. Çalışmada edebiyat sosyolojisi, edebiyat eleştirisi ve edebiyat felsefesi tabanlı yaklaşımlar ile kültürel ekonomik yaklaşımlar çerçevesinde edebiyata ekonomik bir işlev yüklenmiş, 'kalıplaşmış' ve geçerliliğini yitirmiş yöntemler ağında duran Türk edebiyat biliminin mevcut durumu çözümlenmeye çalışılmıştır. Yazarın, ekonomik beklentisinin olmadığına inanılan tarihsel 'sanatçı' konumunun yanına, ekonomik beklentisi olan 'üretici/satıcı' sıfatını nasıl bir süreç ile eklediğinin tahlilleri yapılmış, bu aşamada tüm gelişim evreleri ile verilmeye çalışılan fuar yapılanmalarının oynadığı rollerin etkileri gösterilmiştir. Felsefi düşünce ekolleri tabanında 'değer' kavramı ile sanatın ekonomik eleştirisi tabanında 'emtia' kavramı, yazarın yarattığı ekonomik potansiyeller çemberinde tartışılmış, edebiyatın bütüncül ve parçalı olarak yarattığı ekonomik 'değer' sanatsal 'değer' ile karşılaştırılmıştır. Hem edebiyatın hem edebiyattaki tüm eser sahiplerinin evrensel olarak dolaşımını başlattığı bilginin ekonomisi (enformasyon-medya ekonomisi ekseninde) gösterilmeye ve bunun gerek teknolojik, gerek geleneksel olarak katkı payları ayrıştırılmaya çalışılmıştır. Edebiyatın yalnızca estetik kaygılara hitap eden, kronolojik/birikimli bir eserler kataloğu ve bunların incelenmesi/yorumlanması ile ilgilenen bir bilim olmadığı, ekonomik/iktisadi işlevinin, nitelik ve içeriklerinin de olduğu belgelenmiştir. Kitap fuarları örneklemi ile edebiyatın yaratıcı ekonomi ve kültürel ekonomi kapsamında ülke ekonomisine sunduğu ciddi derecedeki katkılar istatistiki veriler ile haritalandırılmıştır. Dünya yayıncılık endüstrisi karşısında Türkiye yayıncılık endüstrisinin durumu farklı ülkeler ile karşılaştırılmalı olarak verilmiş, Türkiye yayıncılık/kitap endüstrisinin mevcut sorunları (vergi, telif, korsan, okuma oranları vd.) yayıncılık kurullarının önerileri ve Türkiye'de uygulanan kültürel politikalar çerçevesinde tartışılmıştır. Edebiyatın kültürel ekonomik etkinliğinin en belirgin olgusu olarak kitap fuarlarının eğitim, turizm, okuma yazma oranları, kent kültürü ve markalaşması, sesli (dijital/engelsiz) kitap yayıncılığı, reklamcılık, korsan kitap piyasası gibi alanlara olan etkileri ve değişkenleri tespit edilmiş, teknolojik gelişmeler ile kitap endüstrisinin gelecekteki ihtimal dâhilinde alabileceği durumların eleştirisi yapılmıştır.
Kültür, eğitim ve kültür ekonomisi kapsamında bulmacaların işlevleri
Kültürel bellekten değişen üretim ve tüketim ortamları dikkate alınarak nasıl yararlanılabileceği sorusu türlü bağlamlarda cevabını aramakta olan bir sorudur. Bu çalışmada soruya bir cevap olarak, geleneksel kültürün popüler alanda daha görünür, hissedilir olmasına araç olabilecek bir yöntem öne sunulmuştur.Bulmacalar toplumun her kesiminden ilgi görür; okur-yazar olma gerekliliği dışında hiçbir toplumsal ayrımı barındırmaz; gazete, dergi ve internet sitelerini kapsayan tüketim ağları sayesinde kolayca ulaşılabilir olup başlayanın mutlaka sonunu getirmek istediği bir tutkudur.Hemen herkesin kolaylıkla tespit edebileceği bu ilgi, kültür eğitimi ve kültürleme süreçlerine dahil edilerek popüler alanda gelenekselin kullanılamaması sorununa bir çare olabileceği gibi, `bilginin kuşaktan kuşağa geçişini okul dışı olanaklarla sağlamak' anlamında da iyi sonuçlar alınabilecek bir çıkış noktası sunar. Bulmacalarla ilgili tanımlarda bulmacaların bir oyun olarak değerlendirilmesi oyunun en açık işlevlerinden biri olan eğlenceyi vaat eder. Bulmacalar, eğlendirerek öğretme amacının hayli geniş bir uygulama alanıdır.Medyanın bulmacalarda da yansımasını bulan tek tipleştirici etkisi, gene medya eliyle bulmacalar aracılığıyla bir zenginliğe dönüştürülebilir. Çalışmada, `toplulukların, grupların ve kimi durumlarda bireylerin, kültürel miraslarının bir parçası olarak tanımladıkları uygulamalar, temsiller, anlatımlar, bilgiler, beceriler ve bunlara ilişkin araçlar, gereçler ve kültürel mekanlar' anlamına gelen somut olmayan kültürel mirasın bulmaca içeriklerinin zenginleştirilmesi adına başvuru kaynağı olabileceği ortaya konmuştur.Çalışmada bir kavram olarak bulmacalar üzerinde durulduktan sonra bulmacaların dünyadaki ve Türkiye'deki görünümü belirginleştirilmiş, beslendiği kaynaklar; üretim ve tüketim ortamları üzerinde durulmuş; bulmacaların yaygınlığı verilerle desteklenmiş ve türlü bağlamlardaki işlevleri sıralanmıştır. Kültür eğitiminde bulmacaların etkili bir araç olabileceği tezi ortaya atılmış, bu tezi destekleyen örnekler sıralanarak, önerilen içerikler kültür eğitiminde kullanılabilecek bulmacalara uygulanmıştır.
Sanal ortamda Türk mizahı
Bu araştırma, günümüze kadar kitapların, dergilerin, elektronik iletişim araçlarının dünyasına sıkışıp kalan mizahın, hızla gelişen teknolojik değişimler payesinde farklı bir platforma, ?sanal ortam? a taşınmasını, kazandığı yeni açılımlarla uğradığı dönüşümü ve yeni mekânında nasıl ele alındığını incelemektedir. Çalışma kapsamında, mizahın sanal ortamda bir bakıma yeniden keşfedilişine tanık olunmakla birlikte, aynı zamanda yaşanan dönüşüm süreci, W.Ong'un ?İkinci Sözlü Kültür? olarak ifade ettiği elektronik dünyanın egemenliğindeki sözlü kültürün ikliminde ele alınmaktadır.Çalışma, gerek mizah içerikli gerekse diğer kültürel alanlardaki ürünlerin, sadece kendi bağlamlarında ele alınmasının günümüz koşullarında geçerliliğini yitirdiğini, yaşantımızın son on beş yılına hâkim olmuş İnternet ortamında oluşan, gelişen ve değerlendirilen kültürel ögelerin varlığına sırt çeviremeyeceğimizi; aksine bunun bir dönüşüm geçirme, bağlamını değiştirme olarak ele almamız gerektiğini savlamaktır.Başlı başına bir `kültürel vitrin' olan İnternet dünyasının hemen her konuya kapılarının açık olması, özellikle de sanal âlemde sözlü kültürün yazılı olarak ifade bulması, İnternete edebî, sanatsal ve politik bir mekân olarak bakmamıza olanak tanımaktadır. Dolaysıyla araştırmanın hedefinde, bu mekânlardan yansıyan verilerin işlenerek mizahla olan bağıntılarının kurulması ve çözümlemelerin yapılarak bir sonuç ortaya çıkarılması vardır.Anahtar Sözcükler:1.Mizah2.Türk mizahı3.Sanal ortam4.İnternet5.Dönüşüm
UNESCO ve insanlığın sözlü ve somut olmayan mirası başyapıtları ve kültür politiklarına etkisi
Folklorun on sekizinci yüzyıl yaklaşımlarından bugüne politika için kültür yaklaşımından kültür için politika yaklaşımına geçişinde UNESCO'nun kültür alanındaki çalışmalarından İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Başyapıtları İlanının etkisinin farkına varılmıştır. İSSOMBİ tarihçesi kapsamında kültür için politikalar üretme çabalarının başyapıt ilanı programı ile sonuçlanması folklorun ekonomi, endüstriyel sektörler, medya, turizm gibi disiplinler açısından ele alınması gerekliliğini doğurmuştur. Bunun yanında küreselleşmenin beraberinde folklorun yok oluyor bilincini uyandırması da kültürün korunmasına yönelik politikaların geliştirilmesi fikrini geliştirmiştir. UNEESCO'nun bu durumu İkinci Savaşı'ndan sonra fark ederek kültür çalışmalarının yönünü korumaya yönelik programlara çevirmesini sağlamıştır.Bu çalışmada İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Başyapıtları İlanı'nın kültür politikaları ile ilişkisi Somut Olmayan Kültürel Miras çerçevesinde 2001, 2003, 2005 İSSOMBİ Listeleri irdelenerek ortaya Konya çalışılmıştır. İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Mirası Başyapıtları İlanı'nın kültür politikalarına bir etkinsin olup olmadığı tartışılmıştır. Bu çalışma somut olmayan kültürel miras yoluyla ulusal ve uluslar arası alanda kültür politikaları üretilebileceği tezini savunarak folklora farklı bir bakış açısı getirmeyi amaçlamıştır.Anahtar Kelimeler:1.İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Kültürel Mirası Başyapıtları İlanı2. Somut olmayan kültürel miras3. Kültür politikaları4. Koruma5. UNESCO
Evliya Çelebi'den hareketle kahvehanelerden cafelere dönüşüm
Kahve, Arap yarımadasında ortaya çıkmış ve buradan dünyanın bir çok bölgesinde kendine özgü kültürünü oluşturarak yayılmış olan bir üründür. Kendine özgü içim kültürünü oluşturan kahve içeceği, değişik coğrafi alanlarda bulundukları bölgenin sosyal yapısını yansıtan sosyal-kamusal alan olarak tanımlanabilecek kahvehane kurumlarını oluşturmuştur. Kuruldukları dönemden günümüze kadar kahvehaneler çeşitli değişim ve dönüşümlere uğramışlar ve bu süreç içerisinde bulundukları bölgenin sosyal-kültürel izlerini taşımaya devam etmişlerdir.Bu çalışmada, Evliyâ Çelebi Seyahatnamesinden hareketle kahvehane kurumlarının dönüşüm süreci incelenmiştir. Kahvehaneler, sanayileşme ile birlikte tüketim toplumu, küreselleşme ve popülerleşme gibi olguların da etkisi ile birlikte Batılı yaşam biçimi odaklı olarak cafelere dönüşmüşlerdir. Bu dönüşüm sürecinde, kahvehaneler küresel anlamda ürün, ürün sunumu, mekansal özellikleri gibi çeşitli alanlarda standartlaşmalar getirmekle birlikte kendilerine özgü sosyal-kültürel fonksiyonlarını yerel kültürel etkilerini de yansıtarak sürdürmeye devam etmektedirler.Anahtar Kelimeler:1.Kahve2.Kahvehane3.Cafe4.Evliyâ Çelebi Seyahatnamesinde Kahve ve Kahvehane5.Kahvehaneden Cafelere Dönüşüm
Sivas folkloru dergisi kapsamında yerel Türk halkbilimi dergiciliği ve araştırmacılığı geleneği
Sivas Folkloru dergisi, İbrahim Aslanoğlu ve yerel folklor araştırmacıları tarafından Sivas'ta çıkarılmış, 1973 yılının Şubat ayından itibaren aylık olarak yayınlanmaya başlamış yerel folklor dergisidir. Bu dergi, toplam 78 sayı çıkmış yayın hayatını 7 yıl sürdürmüş, son sayısını da 1979 yılının Temmuz ayında çıkarmıştır. Sivas Folkloru dergisi Kültür Bakanlığı'nın da isteğiyle Sivas ili dışına çıkartılmak istenmiş, abone yetersizliği ve maddi imkânların kısıtlı olması sebebiyle isim değişikliğine gitmek zorunda kalarak, adını Türk Folkloru olarak değiştirmiş ve yerel folklor dergiciliğinden genel folklor dergiciliğine geçiş yapmıştır. Türkiye'de yerel folklor araştırmacılarının bir kısmının yetişmesinde bir okul görevi üstlenen Sivas Folkloru dergisi, yereldeki Türk Halkbilimi çalışmalarına kaynaklık edecek pek çok konunun çalışılmasın da öncü olmuştur. Yerel folklor araştırmacılarının yaptıkları derlemeler, günümüzde yapılan ve yapılacak olan akademik çalışmalara ışık tutacak niteliğe sahiptir. İncelenen cönkler sayesinde çok sayıda Âşık ve eserleri Türk Halkbilimine kazandırılmıştır. Böylelikle daha sonraki yıllarda gerçekleştirilecek araştırmalar için zemin hazırlamıştır. Dergide Sivas ilinin bütün ilçeleri ve köylerinin yanında çevre iller ve ilçeler de yerel folklor araştırmacıları tarafından incelenmiştir. Sivas Folkloru dergisi, Halkevi dergileri kapatıldıktan sonra oluşan büyük boşluğu kapatmış, yerel folklor araştırmacılarının, dolayısıyla da yerel folklor araştırmacılığı geleneğinin gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Sonuç olarak bu tezde yerel folklor araştırmacılığı geleneğinin oluşumu ve gelişme süreci Sivas Folkloru dergisi kapsamında incelenmiştir.
Ukrayna gastronomi festivalleri
Küreselleşen dünyada turizm, artık ülkelerin önemli gelir kalemi ve prestiji haline gelmiştir. Turizm pastasından payını artırmak isteyen ülkeler sahip oldukları potansiyeli çeşitlendirmeye çalışmaktadırlar. Gastronomi turizmi, bu çeşitlendirmenin öğelerinden biridir. Gastronomi festivalleri de gastronominin en önemli etkinlikleridir. Bu çalışmada Ukrayna'daki gastronomi festivalleri incelenmiş, işlevleri ortaya konmuş ve olumlu olumsuz yönleri tartışılmıştır. Çalışmada Ukrayna'nın 1991 yılında bağımsızlığı kazanmasıyla siyasi ve kültürel olarak gelişimine ivme kazandırdığı çeşitli örneklerle açıklanmış, bu bağımsızlığın festivaller üzerindeki etkisi anlatılmıştır. Çalışmanın sonunda Ukrayna'daki Gastronomi Festivallerinin Ukrayna'nın tanıtımına ve kültürüne büyük yarar getirdiği saptanmış, Ukrayna toplumunun özellikle festivallere ev sahipliği yapan bölgelerin ekonomik, sosyal, psikolojik, çevresel ve kültürel yönden işlevleri incelenmiş, Gastronomi Festivalleri ile ilgili detaylı bilgiler ve görseller sunulmuştur.
Kamusal kültür politikaları ve yönetiminin Türk gölge tiyatrosu Karagöz'e etkilerinin incelenmesi
Birçok fazla uzamı ve yerlemi işaret eden, hem göğe olabildiğince yükselen hem de yeryüzüne alabildiğince yayılan kültürün pek çok tümleyeni vardır. Bu yüzden kültür konusunda kesin yanıtlara ulaşmak ya da kesin tanılar koymak oldukça zordur. Kültür; yaş, ırk, cinsiyet, kırsal ve kentsel... özellikleri değişebilen insan topluluklarının kendisi için bir hayat tarzı belirlemesi ve bunu sağlayacak unsurları geliştirmesi şeklinde açığa çıkar ve bu tercihlerde zamanın değişen parametreleri devreye girer. Ekonomi, bilim ve teknoloji, ideolojik faktörler, liderlik faktörü, politik faktör, demografik etki, çeşitli nüfus kategorilerindeki değer değişiklikleri, eğitim, iletişim, sosyal hareketler ve dış dünya hareketleri… gibi sayısız parametreler kültür üzerinde olumlu- olumsuz pek çok etki oluşturur. Zamana bağlı olarak kimi parametrelerin kültür üzerindeki etkisi, daha baskın kimisinin ise daha cılız bir hal alır. Bu parametrelerde baskın öge hangisi ise insan, insan yaşayışı ve insanın oluşturduğu maddi ve manevi değerler onun penceresinden tanımlanır. Zaman ilerledikçe kahramanlar önemini yitirir, kahramanı kimin anlattığı önem kazanır. Tarih yazıcılığı derslerinden biri, kimin sesinin baskın olduğuna göre, tarihi olayların farklı çeşitlenmelerinin olmasıdır ve bu farklı hikâyelerin anlatılması, farklı gelecek ihtimallerini doğurur. Bu çalışmanın temel belirlenim alanı gelenek kültürünün sürdürülebilirliği, merkezi yönetimlerce uygulanan kültür politikalarının gelenek kültürünü nasıl şekillendirdiği ve dolayısıyla nasıl etkilediği incelenecektir. Bu çalışmanın somutlaşması için ise gelenek kültürünün önemli temsilcilerinden biri olan 'Karagöz' aracılığıyla değişen olgu ve olaylar aktarılacaktır. Farklı kamu kurumlarının (Halkevleri, Köy Enstitüleri, Kültür ve Turizm Bakanlığı, MİFAD, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, TRT, Devlet Opera ve Balesi, Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü...vb.) Karagöz'ün geçmişten bugüne taşınmasında ki etkileri ve işlevleri değerlendirilecektir. Dolayısıyla Karagöz'ün yaşatılması ve korunması amacıyla devletin kültürel politikaları ve yönetimi alanındaki süreklilikler, değişmeler ve bunların nedenleriyle gelenek üzerindeki etkileri belirlenecek ve yorumlanacaktır.
Geleneksel kültürde yaşlı ve yaşlılık: Kırşehir örneklemi
Kültür, İnsanlığın başlangıcından itibaren günlük uygulamalar ve çekirdek temaların zaman içinde kült hâline gelmesiyle kitlelere mal edilen değerler bütünüdür. Kültür araştırmalarında kültürü incelemek onun dışına çıkmayı gerektirir. Bunu yapmak için ilk olarak gruplar arası karşılaştırılmaların yapılması ikinci olarak ise örtük kültürel çevrelerin farklılık ve benzerliklerinin ortaya konulması gerekmektedir. Yaşamın tamamı kültürün içinde yer almaktadır. Yaşlılık, insan hayatının son evresi olarak kültürel açıdan incelenmesi gereken bir alandır. Yaşlılığa bağlı olarak oluşan algı, yargı ve davranış biçimlerinin incelenmesi, örtük alanların ortaya çıkarılması kronolojik düzlemde kültürün son evresinin diğer kitlelerle koordine olmasını ve ortak kültürel kodların bellekte canlı kalmasını sağlayacaktır. Kültürü oluşturan tüm alanların yaşlılıktan beslendiği ve geleneğe katkı sağladığı muhakkaktır. Yaşlılık gelenek dâhilinde insanlık tarihiyle eş zamanlı bir kültürel geçmişe sahiptir. Bu çalışmanın temel amacı yaşlılığın kültürel düzlemde kültürü oluşturan ve aktaran bir alan olduğunu ortaya koymaktır. Yaşlılığa bağlı olarak oluşan iç ve dış dinamikler, kültürün temel bileşenlerini ortaya koymaktadır. Yaşlılık kültürünü ortaya koymak bir diğer anlamda kültürün panoramasını ortaya koymaktadır. Türk kültüründeki yaşlı verileri, araştırma sahasında ortaya çıkan veriler mukayese edilerek, Türk kültüründe yaşlılık kültürü ve kimliği, gelişim ve değişimi, farklılıkları, süreklilikleri, sürekliliği sağlayan iç-dış dinamikler tasnif edilmiştir. Araştırmanın amacı, kapsamı, önemi ile yöntem ve tekniklerinin ele alındığı giriş bölümünden sonra Yaşlılık ile ilgili temel kavramlar ve yaklaşımlar, birinci bölümde tasnif edilmektedir. Yerli ve yabancı çalışmaların incelendiği bu bölümde, gelenek kültürü, yaşlı kimliği/yaşlı kültürü, klişe, yaşlı tipolojisi kavramları hakkında bilgi verilmektedir. Yaşlılık ile ilgili yapılmış olan bilimsel çalışmalar ve kurumlar ilk bölümde belirtilmiştir. Çalışmada kültür paydası altında gelenek, klişe, yaşlılık terimleri değerlendirilip kültürel yaşlı kimliğinin çerçevesi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu tezin ikinci bölümünde Türk yazılı kültür kaynaklarında yer alan yaşlı imgesi beş temel eser esas alınarak incelenmiştir. Yaşlılık kültüründe yer alan inanç ve uygulamaların Türk kültüründeki yeri Türk kültürünün temel kaynaklarına bağlı kalınarak tarama yoluna gidilmiştir. Türk kültürünün yazılı kaynakları, uzak tarihten yakın tarihe doğru yaşlılık, ihtiyarlık başlıkları ile taranmıştır. Üçüncü bölümde Türk sözlü edebiyat kaynaklarında yaşlı imgesi, halk edebiyatının alt kadrolarında bağlı kalınarak taranarak halk kültüründe yaşlılığın yeri aktarılmaya çalışılmıştır. Bu tezde tekrar yapmayı önlemek ve daha iyi bir şekilde anlaşılmasını sağlamak amacıyla sözlü edebiyat ürünleri halk edebiyatı kadroları dâhilinde incelenecektir. Tezin dördüncü bölümünde ise ele geçen verilerden hareketle Türk toplumsal cinsiyet kültürü paydasında yaşlılık tipolojisi oluşturulacaktır. Bu bölümde temel amaç yaşlılığın halk belleğinde yer edinmiş kalıp ifadelerini tip ve klişe alt başlıkları altında tasnif etmektir. Tezin beşinci bölümü çalışmanın alan araştırmasının yapıldığı Kırşehir yöresinde ait kültürel veriler oluşturmaktadır. Kırşehir'de yaşlı kimliği başlıklı bu bölümde, yörede bulunan 65 yaş üstü ve altı kişilerle mülakat yoluna gidilerek yaşlı kimliği ile ilgili veriler ortaya çıkarılmıştır. Anadolu sahasında yaşayan yaşlılık kültürünün çeşitli yörelerdeki inanma ve uygulamalar da bu bölüme örnekler hâlinde eklenerek, yaşlı kimliğinin güncel durumu incelenmiştir. Yaşlı nüfusun yoğun olması sebebiyle örneklem alanı olarak Kırşehir yöresi ele alınmıştır. Bu verilerin özelliği, 65 yaş üstü grubun kültürel alanının ortaya çıkarılmasıdır. Çalışmanın tamamında hedeflenen yaşlılığın geleneksel bir kültür alanı olduğunu ortaya çıkarmaktır.
Küreselleşme ve somut olmayan kültürel miras ilişkisi: Azerbaycan örneği
Yirminci yüzyılın sonlarında küreselleşme kapsamında politik, ekonomik, sosyo-kültürel, teknolojik ve çevresel alanlarda ortaya çıkan gelişmeler toplumların alışkanlıkları, yaşam tarzları ve gereksinimleri üzerinde önemli değişim ve dönüşümler meydana getirmiştir. Küreselleşmenin etkisiyle milletlerin veya toplumların yaşam tarzı olarak ifade edilen yerel kültürler ile küresel kültür arasındaki etkileşim giderek sorunlu ve karmaşık bir hale gelmiştir. Egemen kültür veya kültürlerin yerel kültürler üzerindeki hegemonyası sonucu yerel kültürler üzerinde bir tehdit oluşması, insanların tek bir kültüre yönlendirilmesi ve dünya genelinde kültürel tektürleşmenin ortaya çıkması, küreselleşmenin kültürel açıdan ortaya çıkardığı olumsuz sonuçlar olarak değerlendirilebilir. Bu tez çalışmasında ilk olarak konu kapsamında küreselleşme ve somut olmayan kültürel miras ilişkisine dair değerlendirmeler yapılmış ve konu üzerine yapılan ilgili çalışmalardan bahsedilmiştir. Daha sonra küreselleşme ve somut olmayan kültürel miras ile ilgili kavram ve terimler incelenmiş, somut olmayan kültürel miras alanındaki UNESCO- 2003 sözleşmesinden bahsedilmiş, hızla küreselleşen ve değişen dünyada küreselleşmenin kültürel boyutu ile somut olmayan kültürel miras ilişkisi sorgulanmıştır. Bu ilişki, Azerbaycan örneğinden hareketle UNESCO- Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi kapsamında halkbilimi ve kültürel miras yönetimi perspektifleri açısından çözümlenmiş, somut olmayan kültürel miras alanları, kültür politikaları ve yönetimi kapsamında koruma ve yaşatılma çabaları, ulusal ve uluslararası bilgi ve deneyim belleğinden faydalanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca somut olmayan kültürel miras alanındaki etkiler, farklılaşmalar, gerçekleştirilen ve gerçekleştirilebilecek önlem ve planlamalar örneklerle ele alınmış, somut olmayan kültürel mirasın korunması ve yaşatılmasına yönelik çözüm ve öneriler sunulmuştur.
Yaşayan kültürel miras müzeciliği kapsamında Türkiye'deki oyun ve oyuncak müzelerinin kültürel ve eğitsel boyutu
Halkbilimin alt alanı olan çocuk folkloru kapsamındaki oyun ve oyuncak müzeleri, kültürel ve etnografik yönüyle halkbilim, öğretim yönüyle eğitim bilimlerinde önemli bir araştırma konusudur. Oyun ve oyuncak müzelerinin yapısal analizinin yapılması, halkbilim ve eğitim kuramları açısından işlevlerinin tartışılması, oyun ve oyuncak müzelerinin alan çalışması yoluyla çözümlenmesi ve yaşayan kültürel miras perspektifi ile oyun-oyuncak müzelerini birleştiren bir yapı önerilmesi bu tezin amacını oluşturmaktadır. Araştırma sonunda, Türkiye'deki oyun ve oyuncak müzelerinin mevcut durumlarına dair değerlendirme yapılarak çözüm önerileri sunulması ve yaşayan kültürel miras perspektifinin oyun ve oyuncak müzelerinde hangi yöntemlerle sürdürülebileceğinin araştırılması planlanmaktadır. Tüm dünyada formal eğitimi destekleyici ve bağımsız eğitim kurumları olarak her eğitim düzeyinde yararlanılan oyun ve oyuncak müzeleri Türkiye'de yirmi bir tanedir. Bu müzelerin uluslararası anlamda ve her yönden kendilerini geliştirmeleri ve yenilemeleri için bir rapor oluşturmak ve mevcut durumlarını saptamaya yönelik çalışmalar yapmak büyük önem arz etmektedir. Bu çalışma, oyun ve oyuncak müzelerine yapılan alan çalışması sonucunda elde edilen bulgular analiz edilerek oluşturulmuştur. Çalışmanın 'Giriş' bölümünde araştırmanın konusu, amacı ve yöntemi açıklanmış, oyun ve oyuncak müzeleri üzerine Türkiye'de ve dünyada yapılan ve bu çalışmaya kaynak oluşturan araştırmalar yöntem, yaklaşım ve kuram bakımından özetlenmiştir. Birinci bölümün birinci kısmında, yaşayan kültürel miras, yaşayan kültürel miras müzeciliği, çağdaş müzecilik, oyun, oyuncak, oyun ve oyuncak müzeciliği kavramları, dünyada ve Türkiye'de oyun ve oyuncak müzeciliğinin tarihsel gelişimi, oyun ve oyuncak müzelerinin konusu ve malzemesi, oyun ve oyuncak müzelerinin yöntem, yaklaşım ve çıktıları açıklanmıştır. Bu bölümün ikinci kısmında çözümleme yaklaşım ve yöntemleri, ilgili araştırmalar ve tezin iskeletini oluşturan çözümleme yaklaşımı sunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde, Türkiye'deki oyun ve oyuncak müzelerinin yapısal çözümlemesi yapılmıştır. Ziyaret edilen müzeler, listesi verilen kriterler ışığında analiz edilerek, her analizin hemen ardından çözüm önerileri ve örnek modeller sunulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde oyun ve oyuncak müzelerinin işlevsel çözümlemesi yapılarak, sosyo-kültürel, ekonomik, eğitsel ve siyasi işlevleri tartışılmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise genel bir durum tespiti yapılarak, sorunlar tartışılmış ve çözüm önerileri sunulmuştur