Theses supervised by Prof. Dr. Özgül Görmüş
11 theses · Çukurova University
Bazı pamuk melezlerinin (Gossypium hirsutum L. x Gossypium hirsutum L.) verim ve lif kalite özelliklerine ilişkin heterotik etkiler ve korelasyon katsayılarının saptanması üzerine bir araştırma
Bu araştırma, Gossypium hirsutum L. türüne ait farklı pamuk çeşitlerinin melezlenmesi sonucunda elde edilmiş olan F1 döl kuşağında, bazı verim ve lif kalite özelliklerine ilişkin heterotik etkileri irdelemek ve korelasyon katsayılarını saptamak amacıyla, 2012 yılında Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü deneme arazisinde tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Flash, Sicala 33, Flora ve Deltapine 50 çeşitleri, bu çeşitlerin F1 döl kuşağı ve bölge standart pamuk çeşidi SG 125 çalışmanın genetik materyalini oluşturmuştur. İncelenen özelliklerde heterosis, heterobeltiosis, ekonomik heterosis değerleri saptanmış ve bu özellikler arasındaki korelasyon katsayıları ve önem seviyeleri belirlenmiştir. İncelenen melez genotiplerden en yüksek ve önemli miktarda heterosis oranı koza sayısı (% 37), erkencilik oranı (% 38) için Flash x Sicala 33 melez kombinasyonunda; koza ağırlığı (% 30), koza kütlü pamuk ağırlığı (% 30) ve 100 tohum ağırlığı (% 19) için Flash x Flora melez kombinasyonunda, çırçır randımanı (% 8) için Flash x DP 50 melez kombinasyonunda bulunmuştur. Korelasyon analizi sonucunda, kütlü verimi ile tek bitki kütlü verimi ve lif inceliği arasında önemli ve olumlu; meyve dalı sayısı, üniformite indeksi, incelik (mic.) ve olgunluk oranı arasında olumsuz ilişkiler bulunmuştur.
Çukurova koşullarında farklı azot dozu uygulamalarının bazı aspir (Carthamus tinctorius L.) çeşitlerinde verim ve verim özelliklerine etkisi
Bu çalışma, 2019 yılında Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü deneme alanında gerçekleştirilmiştir. Çalışmada farklı azot dozu uygulamalarının aspir çeşitlerinde verim ve verim özelliklerine etkilerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı kurulmuştur. Ana parselleri gübre dozları, alt parselleri çeşitler oluşturmuştur. Çalışmada materyal olarak 3 aspir çeşidi (Göktürk, Hasankendi ve Asol) 4 azot dozu (0, 50, 100 ve 150 kg/ha) kullanılmıştır. Çalışma sonunda çeşitlerin yağ verimlerinin 59.9-68.8 kg/da arasında değiştiği belirlenmiştir. En yüksek bitki boyu 75.1 cm ile 10 kg/da azot uygulamasından elde edilmiş, Asol çeşidi 75.2 cm ile en yüksek bitki boyunu vermiştir. Tabla sayısı yönünden azot dozları arasında en yüksek değer 31.8 adet ile 10 kg/da azot uygulamasında saptanmış, Asol çeşidi 30.7 adet ile en yüksek tabla sayısını oluşturmuştur. Araştıma sonucunda aspir çeşitlerinin tohum ve yağ verimi üzerinde azot uygulamalarının etkili olmadığı; bölge koşullarında aspir yetiştiriciliğinde yüksek yağ verimi ve yağ oranı açısından Hasankendi çeşidinin dikkate alınabileceği sonucuna varılmıştır.
Farklı ekim zamanlarının bazı pamuk çeşitlerinde nep, tohum kabuğu oluşumu ve lif kalitesi üzerine etkileri
Bu çalışma, 2019 yılında Çukurova Üniversitesi, Pamuk Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme alanında yürütülmüştür. Çalışmada erkencilikleri farklı üç pamuk çeşidinde ekim zamanı uygulamalarınınliflerde nep, tohum kabuğu parçacıkları gibi kirleticilerin oluşumu ve lif kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi ve özellikler arası ilişkilerin saptanması amaçlanmıştır. Deneme bölünmüş parseller deneme desenine göre 4 tekrarlamalı kurulmuştur. Ana parselleri ekim zamanları, alt parselleri çeşitler oluşturmuştur. Çalışmada; ekim zamanı uygulamalarının etkisi lif olgunluğu, lif kopma dayanıklılığı, sarılık derecesi, toplam nep sayısı, tohum kabuğu nep sayısı özelliklerinde etkili bulunmuştur. Çeşitlerde ise lif inceliği, lif olgunluğu, lif uzunluğu, uniformite indeksi, lif kopma dayanıklılığı, parlaklık derecesi, toplam nep büyüklüğü, tohum kabuğu nep sayısı özellikleri yönünden farklılık göstermişlerdir. Ekim zamanı x çeşit interaksiyonu ise lif uzunluğu ve kısa lif içeriği için önemli bulunmuştur. Ekim zamanlarına göre toplam nep sayısı 91.92 adet/g ile 100.75 adet/g; tohum kabuğu nep sayısı ise 24.92 adet/g ile 36.75 adet/g arasında değişmiştir. Toplam nep büyüklüğü çeşitler arasında 759.50 µmile 845.25 µm arasında değişmiştir. Çeşitler yönünden tohum kabuğu nep sayısı 21.13 adet/g ile 39.13 adet/g arasında değişmiştir. Çalışılan çoğu lif kirletici özelliklerinin ekim zamanı ve çeşit ile önemli düzeyde etkilenmediği sonucuna varılmıştır.
Farklı yaprak döktürücü uygulama zamanlarının pamuk çeşitlerinde nep, tohum kabuğu parçacık oluşumu ve lif kalitesi üzerine etkileri
Bu çalışma, Çukurova Üniversitesi, Pamuk Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme arazisinde 2019 yılında erkencilikleri farklı üç pamuk çeşidinde farklı yaprak döktürücü uygulama zamanlarının pamuk liflerinde nep, tohum kabuğu oluşumu ve lif kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuş; yaprak döktürücü uygulama zamanları ana parsellere, çeşitler alt parsellere yerleştirilmiştir. Çalışmada kullanılan çeşitler arasında ise lif inceliği, lif uzunluğu, lif kopma dayanıklılığı, kısa lif içeriği, lif yansıma değeri, yabancı madde büyüklüğü, toplam nep sayısı, toplam ortalama nep büyüklüğü, lif nep sayısı açısından önemli farklılıklar bulunmuştur. İstatistiksel olarak önemli bulunmamakla birlikte, farklı yaprak döktürücü uygulama zamanlarında saptanan lif nep sayısı değerleri 42.56 adet/g ile 46.33 adet/g; tohum kabuğu nep sayısı değerleri 25.11 adet/g ile 29.33 adet/g; yabancı madde sayısı değerleri ise 78.11 adet/g ile 84.89 adet/g arasında değişmiştir. Lif kalitesi açısından lif uzunluğu ve lif olgunluk oranı dışında diğer kalite özelliklerinde yaprak döktürücü uygulamalarının herhangi bir etkisinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır..
Pamukta (Gossypium hirsutum L.) hasat dönemi yağışların lif kalitesi üzerine etkileri
Bu çalışma 2021 yılında Çukurova Üniversitesi, Pamuk Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme arazisinde farklı pamuk çeşitlerinde hasat dönemi yağış uygulamalarının lif kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuş; yağış uygulamaları ana parsellere, çeşitler alt parsellere yerleştirilmiştir. Çalışmada 5 dakika süreyle yapılan yağış uygulamalarının iplik eğirilebilirlik indeksi, lif uzunluğu, lif uzunluk uyumu, kısa lif içeriği, lif kopma dayanıklılığı özellikleri üzerine etkileri olumsuz yönde olmuştur. Yağış uygulamasız kontrol uygulamaları lif esneme oranı ve lif parlaklığında en yüksek değerleri oluşturmuştur. Yağış uygulamaları arasında istatistiksel olarak önemli bulunmamakla birlikte, kontrol uygulaması çepel sayısı, yaprak derecesi yönünden en iyi değerleri oluştururken, tohum kabuğu nep sayısında en yüksek değeri oluşturmuştur. 5 dakika süreyle yapılan yağış uygulaması önemsiz olmakla birlikte, daha yüksek lif nep sayısına ve en düşük olgunluk oranına sahip lifleri oluşturmuştur. İncelenen özellikler açısından pamuk çeşitleri arasında önemli farklılıklar bulunmamıştır. Kontrol uygulamalarında oluşan lifler daha ince, Lima çeşidinde oluşan lifler ise daha kaba olmuşlardır. Yağış uygulamalarında yönünden renk derecesi değerleri kontrole oranla daha kötü sınıfta yer almışlar, Lima ve Kaira çeşitleri renk derecesi yönünden daha yüksek kalitede olmuşlardır.
Adana koşullarında ekim zamanlarının pamuk (Gossypium hirsutum L.) çeşitlerinin performansı üzerine etkisi
Bu çalışma 2021 yılında Çukurova Üniversitesi, Pamuk Araştırma ve Uygulama Merkezi arazisinde farklı zamanlarda ekilen pamuk çeşitlerinin performanslarının değerlendirilmesi amacıyla yürütülmüştür. 8 pamuk çeşidi 3 farklı ekim zamanında (15 Nisan, 10 Mayıs ve 5 Haziran) ekilmiştir. Deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı kurulmuş, ekim zamanları ana parsel, çeşitler alt parsel olarak yerleştirilmiştir. 15 Nisan ekimi (4962 kg ha-1) 10 Mayıs ekimine (35699 kg ha-1) oranla önemli ölçüde yüksek kütlü pamuk verimi vermiştir. Tüm ekim zamanlarında ortalama çeşit performansı karşılaştırıldığında, BA 1010 çeşidi en yüksek verim, koza sayısı, çırçır randımanı, lif verimi, lif uzunluk uyumu indeksi değerlerini oluşturmuştur. Geciken ekimlere bağlı olarak verimde ve bazı lif özelliklerinde düşüşler olduğu belirlenmiştir. Lif uzunluğu, lif esneme oranı, lif inceliği ve sarılığı ekim zamanlarından önemli ölçüde etkilenmişlerdir. Verim dışında BA 1010 çeşidi tüm ekim zamanlarında daha yüksek uzunluk uyum indeksi ve daha düşük mikroner değerleri ile en öne çıkmıştır. Sonuçlar geç ekimin daha düşük verime ve lif uzunluğu, lif esneme oranı, lif inceliği gibi kalite özelliklerinde önemli azalmalara yol açtığını ortaya koymuştur.
Pamukta (Gossypium hirsutum L.) su stresi koşullarında verim ve lif kalite özelliklerinin belirlenmesi
Bu çalışma 2021 yılında Çukurova Üniversitesi, Tarla Bitkileri Araştırma ve Deneme arazisinde farklı pamuk çeşitlerinde farklı sulama düzeylerinin verim ve lif kalite özelliklerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışma tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı kurulmuş, sulama uygulamaları ana parsel, çeşitler alt parsel olarak yerleştirilmiştir. Denemede sulamalar topraküstü damla sulama sistemiyle A sınıfı buharlaşma kabından oluşan 8 günlük birikimli buharlaşmanın % 25, % 50 ve % 100'ünün karşılandığı üç su düzeyi incelenmiştir Sulama suyunda su kısıntısı arttıkça bitki boyunda önemli ölçüde kısalma, meyve dalı ve koza sayısında, koza ağırlığında, 100 tohum ağırlığında, çırçır randımanında, kütlü pamuk ve lif veriminde, lif uzunluğunda, lif uzunluk uyumu indeksinde, lif kopma dayanıklılığında, lif esneme oranında ve sarılık derecesinde önemli ölçüde azalmalar olmuştur. Kütlü pamuk verimi farklı su düzeylerinde 2349 to 4592 kg ha-1 aralığında değişim göstermiş, en yüksek kütlü pamuk ve lif verimlerine S100 konusunda May 505 çeşidinde, en düşük kütlü pamuk ve lif verimlerine S25 konusunda tüm çeşitlerde ulaşılmıştır. Kısıntılı sulama uygulamaları istenilir özellikte ince lifleri ve düşük kısa lif içeriklerini oluşturmuştur. En ince liflere S25 konusunda May 455 çeşidinde, en kalın (kaba) liflere ise S100 konusunda Fiona, May 455 ve May 344 çeşitlerinde ulaşılmıştır.
Pamuk (Gossypium hirsutum L.) çeşitlerinin kısıntılı sulama koşullarında fizyolojik ve lif teknolojik özelliklerinin belirlenmesi
Araştırma pamukta su kısıtı uygulamasının beş farklı pamuk çeşidinde bazı fizyolojik parametreler ile lif kalite özelliklerine etkisini belirlemek amacıyla 2021 yılında Ç.Ü. Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama alanında gerçekleştirilmiştir. Deneme tesadüf blokları bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak kurulmuş, ana parselleri sulama düzeyleri (kısıntılı sulama ve tam sulama), alt parselleri ise çeşitler (Fiona, Ba 440, May 505, May 344, May 455) oluşturmuştur. Sulama konuları; tam sulama konusu (S100) ve tam sulama konusuna uygulanan % 50 kısıntı (S50) olarak belirlenmiştir. Çalışmanın tek yıllık verileri değerlendrildiğinde sulama uygulamalarının biyokütle ağırlığı dışında incelenen özellikler üzerine etkisinin önemli olmadığı ve çeşitler arasında lif kalite özelliğinde önemli farklılıklar oluşturduğu saptanmıştır. Kısıntılı sulama uygulamasında kanopi sıcaklığı daha yüksek olmuş; biyokütle ağırlığında önemli düzeyde azalma gerçekleştmiştir. Sulama uygulamaları arasında farklılık istatistiksel olarak önemli bulunmamakla birlikte; kısıntılı sulama da mikroner, uniformite oranı, mukavemet değerlerinin daha yüksek olduğu, lif uzunluğunda azalma görüldüğü, kısa lif oranında düşüş olduğu, parlaklık ve sarılık derecesi değerlerinin daha düşük, çepel sayısının daha yüksek olduğu bulunmuştur. Kısıntılı sulama uygulamasının önemli lif kalite özelliklerine etkisinin genelde olumsuz yönde olmayışı ve oluşan değişimlerin istatistiksel olarak önemli bulunmayışı pamuk üretiminde optimum kalite açısından su kısıtının olumsuz sonuçlar oluşturmayacağı, ancak çalışmanın çok farklı lokasyon, çeşit ve en az iki yıl daha sürdürülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Pamuk (Gossypium hirsutum L.) çeşitlerinin farklı azot dozu uygulamalarında yağ verimi ve yağ asitleri profilinin belirlenmesi
Bu çalışma 2021 yılında Çukurova Üniversitesi Pamuk Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme alanında farklı pamuk çeşitlerinde değişik azot dozu uygulamalarının yağ verimi ve yağ asitleri profili üzerine etkilerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışma tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 yinelemeli kurulmuş, azot dozları ana parsellere, çeşitler alt parsellere yerleştirilmiştir. Çalışmada farklı azot dozu uygulamalarında pamuk çeşitlerinde yağ oranı, yağ verimi ve yağ asitleri bileşimi (miristik asit, palmitik asit, palmitoleik asit, stearik asit, oleik asit, linoleik asit, toplam doymuş yağ asit, toplam tekli doymamış yağ asit, toplam çoklu doymamış yağ asit, alfa-linolenik asit, alfa-linolenik asit, araşidik asit, behenik asit, lignoserik asit, toplam doymuş yağ asit) özellikleri incelenmiştir. Çeşit etkisi incelenen tüm özelliklerde yalnızca miristik asit üzerinde önemli olmuş, azot dozu uygulamaları ve azot dozu x çeşit interaksiyon etkileri ise çalışılan tüm özelliklerde önemli bulunmamıştır. İstatistiksel olarak etkisi önemli bulunmamakla birlikte, en yüksek azot dozunda pamuk yağ oranı, yağ verimi, oleik asit oranı, toplam tekli doymamış yağ asit miktarı ve toplam çoklu doymamış yağ asit miktarı artış göstermiş; azot dozlarının artışıyla palmitik asit, palmitoleik asit, stearik asit, araşidik asit, toplam doymuş yağ asit miktarında artış görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Pamuk, azot dozu, yağ verimi, yağ kalitesi, yağ asitleri bileşimi
Tek ve çift sıra ekim yöntemlerinin bazı pamuk çeşitlerinde verim ve lif kalitesine etkileri
Bu araştırma, değişik pamuk çeşitlerinde tek ve çift sıra ekim yönteminin pamuğun verim, verim bileşenleri ve lif kalitesine etkisini araştırmak amacıyla, Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Doğankent işletmesi arazisinde 2022 yılı yetiştirme sezonunda yürütülmüş; deneme tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre dört tekrarlamalı kurulmuş, ekim yöntemleri (tek sıra ve çift sıra) ana parsel, çeşitler (ADN-123, Lima ve May 455) alt parsel olarak yerleştirilmiştir. Tek sıra ve çift sıra olarak gerçekleştirilen ekimler yalnızca 100 tohum ağırlığı, koza sayısı, koza kütlü pamuk ağırlığı ve lif uzunluk uyumu indeksi özelliklerinde önemli düzeyde farklılıklar oluşturmuştur. Önemli sonuçlar ekim yöntemleri arasında değil çeşitler arasında ortaya çıkmış, tek sıralı ekilen pamuklar ve çift sıralı ekilen pamukların birbirine benzer verimler vermiştir. Lif kalite özellikleri yönünden ise lif uzunluk uyumu indeksi dışında incelenen tüm özelliklerde geleneksel sıralı ya da çift sıralı ekimlerde herhangi bir farklılık oluşmamıştır. Çalışmada alternatif ekim olarak seçilen çift sıralı ekim özellikle önemli kalite kriterleri olan uzunluk, incelik, kopma dayanıklılığı özelliklerinde olumsuzluk yaratmamıştır. Çalışmada bölge üretim koşullarında çift sıralı ekimlere yönelik kesin önerilerin ve geleneksel ekim sisteminden çift sıra pamuk sistemine geçişin yapılabilmesi için ileriki çalışmaların sürdürülmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Farklı sulama düzeylerinde renkli pamuk (gossypium hirsutum L.) çeşitlerinin verim ve lif kalitesinin değerlendirilmesi
Bu çalışma, farklı sulama düzeylerinin beyaz ve renkli lifli pamuk çeşitlerinde verim, lif kalitesi ile tohum ham protein ve yağ içeriği üzerine etkilerini değerlendirmek amacıyla 2024 yılında Çukurova Üniversitesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama alanında yürütülmüştür. Deneme, bölünmüş parseller deneme desenine göre üç yinelemeli olarak kurulmuştur. Bitkisel materyal olarak Gossypium hirsutum L. türüne ait biri beyaz lifli, ikisi renkli lifli olmak üzere üç pamuk çeşidi kullanılmıştır. Sulama uygulamaları, damla sulama yöntemiyle tam sulama (%100) ve kısıntılı sulama (%50) olacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Sulama düzeyleri yalnızca kütlü pamuk verimi ve tohum protein oranında önemli farklılıklar yaratmış, diğer özellikler üzerinde etkili bulunmamıştır. Çeşit etkileri ise kütlü pamuk verimi, çırçır randımanı, lif uzunluğu, lif kopma dayanıklılığı, kısa lif oranı, lif uniformitesi, iplik olabilirlik indeksi ve tohum yağ oranında önemli olmuştur. Sulama düzeyi x çeşit interaksiyonu ise yalnızca lif inceliği üzerinde etkili olmuştur. Sulama düzeyi etkileri istatistiksel olarak önemli bulunmamakla birlikte, tam sulamaya göre kısıntılı sulama uygulamaları bazı lif özelliklerinde artış, bazılarında ise azalma eğilimi yönünde etkili olmuştur. Kısıntılı sulamada liflerde 0.37 mm azalma, lif inceliğinde 0.18 birimlik bir artış (istenilmeyen), lif kopma dayanıklılığında 0.70 g/tex'lik bir artış (olumlu), kopma lif uzamasında %0.1'lik bir artış (olumlu), kısa lif içeriğinde %0.27'lik bir artış (olumsuz), lif uniformitesinde %0.4 lük bir azalma (olumsuz) ve tohum yağ oranında %1.3 lük bir azalmayı sonuçlamıştır.