Theses supervised by Prof. Dr. Paşa Yalçın
12 theses · Erzincan Binali Yıldırım University
Ortaokul fen bilimleri derslerinde ve TIMSS sınavında sorulan fen bilimleri sorularının karşılaştırılması
Daha sonra doldurulacaktır
Sağlık çalışanlarının radyasyon tutumunu belirleme ölçeği geliştirme ve uygulama çalışması
Sağlık çalışanlarının radyasyona ve RTNT (Radyolojik Tetkik ve Nükleer Test) kullanımına yönelik bilişsel, duyuşsal ve davranışsal tutumu, çalışanların kendisi ve sağlık hizmeti alan hastalar için oldukça önemlidir. Bu çalışmada, sağlık çalışanlarının radyasyon hakkındaki tutumunu belirlemek için 18 maddeden oluşan, toplam varyansın %64,5'unu açıklayan, güvenirlik katsayısı (Cronbach's Alpha) 0,914 olan dört faktörlü likert tipi bir ölçek ve sekiz maddeden oluşan nitel veri toplama aracı geliştirildi. Çalışmanın amacını kapsayacak şekilde hazırlanan karma ölçek, Türkiye'de bulunan sağlık kuruluşlarındaki sağlık çalışanlarına birebir görüşmelerle ve online olarak etik kurallara uygun şekilde iletildi. Ölçek geliştirme aşamasının ardından ölçek 236 sağlık çalışanına uygulanarak veriler istatistik program ile analiz edildi. Dört faktörlü likert tipi ölçek; cinsiyet, meslek, bölüm, kurum ve hizmet yılı değişkenlerine göre alt boyutlarda anlamlı fark olduğu tespit edildi. Sekiz maddelik nitel veri toplama aracından elde edilen verilerin, likert ölçekten elde edilen sonuçları desteklediği görüldü.
Sosyoekonomik bakımdan dezavantajlı öğrencilerin fen ve matematik başarıları ile koruyucu faktörler arasındaki ilişki
Bu çalışmanın amacı, koruyucu faktörlerle sosyoekonomik bakımdan dezavantajlı durumda olan ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinin fen ve matematik dersi akademik başarıları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ve ilişkisel tarama türündendir. Araştırmanın örneklemi, Doğu Anadolu'nun küçük ölçekli bir ilinin merkez ilçesinde, 12-13 yaşları arasındaki ortaokul sekizinci sınıfta öğrenim gören 250 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırmanın verileri; sosyal destek, okula bağlanma, bilişsel esneklik ve psikolojik sağlamlık ölçekleri ile ölçek uygulanan öğrencilerin fen ve matematik dersleri yedinci sınıf yılsonu akademik başarı notlarından oluşmaktadır. Pearson Korelasyon Katsayısına göre yapılan analiz sonucunda; okula bağlanma, sosyal destek ve bilişsel esneklik ile öğrencilerin fen ve matematik başarı notları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki ortaya çıkmıştır. Psikolojik sağlamlık ölçeği ile fen bilimleri ve matematik başarı notları arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. Literatürdeki benzer konularda gerçekleştirilmiş olan çalışmaların sonuçlarıyla, yapılan çalışmanın sonuçlarının uyum gösterdiği görülmektedir. 2020, 106 Sayfa Anahtar Kelimeler: Akademik başarı, bilişsel esneklik, fen ve matematik eğitimi, okula bağlanma, psikolojik sağlamlık, sosyal destek, sosyoekonomik durum.
Artırılmış gerçeklik teknolojisi kullanımının fen eğitiminde öğrenci başarılarına ve derse karşı motivasyonlarına etkisi
Bu çalışmanın amacı 7.sınıf Fen Bilimleri dersi "Saf Madde ve Karışımlar" ünitesinde artırılmış gerçeklik teknolojisi kullanılmasının öğrencilerin akademik başarılarına ve derse karşı motivasyonlarına etkisini araştırmaktır. Çalışma 2019-2020 eğitim-öğretim yılında 7. sınıfta öğrenim gören 76 öğrenci ile gerçekleştirildi. Araştırmada nicel ve nitel yaklaşımların birlikte yer aldığı karma yöntem kullanıldı. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak nicel veriler, öğrenciler ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak da nitel veriler elde edildi. Kontrol grubunda dersler MEB müfredat programının öngördüğü şekilde işlenirken, deney grubunda programın öngördüğü şeklin yanında artırılmış gerçeklik uygulamaları da eklenerek işlendi. Ön test ve son test olarak "Saf Madde ve Karışımlar Ünitesi Akademik Başarı Testi", "Fen Bilimleri Dersine Yönelik Motivasyon Ölçeği" kullanıldı. Nitel verilerin elde edilmesinde ise araştırmacı tarafından oluşturulan "Artırılmış Gerçeklik Öğrenci Görüşme Soruları" kullanılarak yarı yapılandırılmış bir şekilde görüşmeler gerçekleştirildi. Araştırma sonucunda derslerde artırılmış gerçeklik öğrenme materyali kullanımının öğrencilerin akademik başarılarını ve derse karşı olan motivasyonlarını artırdığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğrencilerle yapılan görüşmeler, derslerde artırılmış gerçeklik uygulamasının kullanılmasını eğlenceli, dikkat çekici, merak uyandırıcı ve anlamayı kolaylaştırıcı olarak bulduklarını göstermektedir.
Çalışmayan ev hanımlarının fen okuryazarlık durumlarının belirlenmesi
Bu araştırmada, ev hanımlarının fen okuryazarlık durumlarının bazı değişkenlere göre değişimi incelenmiştir. Ayrıca ev hanımlarının fen bilimleri alanındaki bilgileri günlük yaşamla ilişkilendirme durumları da incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini 777 ev hanımı oluşturmaktadır. Araştırma verileri "Fen Okuryazarlık Testi" ve "Günlük Yaşamdaki Bazı Fen Olaylarına Bilgi Temelli Yaklaşım Ölçeği" kullanılarak toplanmıştır. Nitel verileri toplamada, araştırmacı tarafından hazırlanan ve nicel verileri destekleyici nitelikteki açık uçlu "Yarı yapılandırılmış görüşme formu" kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ev hanımlarının eğitim durumu, kaç yıllık evli oldukları ve yaş değişkenleri ile fen okuryazarlıkları arasında anlamlı farklılık olduğu tespit edilmiştir. Eğitim durumu lisansüstü olan, 1 ay-5 yıl arası evli olan ve 50-59 yaş grubuna sahip olan ev hanımlarının fen okuryazarlıklarının daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Ev hanımlarının günlük yaşamdaki bazı fen olaylarına bilgi temelli yaklaşım ölçeği sonuçları ile eğitim durumu ve kaç yıllık evli oldukları değişkenleri arasında anlamlı farklılık olduğu bulunmuştur. Eğitim durumu lisansüstü olan ve 1 ay-5 yıl arası evli olan ev hanımlarının günlük yaşamdaki bazı fen olaylarına bilgi temelli yaklaşım ölçeğinden daha yüksek puan aldıkları tespit edilmiştir. Fen ile ilgili bilgilerini en çok televizyon, internet ve okuldan edindikleri ve ev işlerini yaparken fen bilgilerini kullandıkları belirlenmiştir.
Kuvvet ve enerji ünitesinin modelle öğretiminin akademik başarı, motivasyon, öz düzenleme becerilerine etkisi
Bu çalışmanın amacı, ortaokul yedinci sınıf "Kuvvet ve Enerji Ünitesinin" konusunun öğretiminde model etkinlikleri kullanılmasının öğrencilerin akademik başarı, fen öğrenme motivasyonları ve öz-düzenleme becerilerine etkisini incelemektir. Araştırmada karma yöntem kullanılmış olup, "ön test-son test kontrol gruplu" deneme modeline göre gerçekleştirildi. 40 öğrenci ile yürütülen çalışmada akademik başarı için nicel veriler; bilgi, kavrama, uygulama basamaklarını içeren 30 sorudan oluşma "Kuvvet ve Enerji Başarı Testi" ile elde edildi. Modelle öğretimin deney grubu üzerine motivasyon etkisini 23 maddeden oluşan "Fen Öğrenmeye Yönelik Motivasyon Ölçeği" ve öz-düzenleme becerilerine etkisini ise 16 maddeden oluşan "Algılanan Öz-Düzenleme Ölçeği" uygulanarak elde edildi. Nitel veriler için gözlem tekniği ve yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanarak gerekli veriler toplandı. Uygulama sürecinde kontrol grubu öğrencileri beş hafta boyunca Milli Eğitim Bakanlığı Fen Bilimleri Öğretimi Programının öngördüğü yöntemler ile dersler işlenirken, deney grubu öğrencilerine beş hafta boyunca modele dayalı fen öğretimi kullanılarak dersler işlendi. Deney grubuna dersler işlenirken; ölçek modeller, pedagojik modeller, analojik modeller, simgesel-sembolik modeller, haritalar-diyagramlar-tablolar, kavram süreç modelleri… vb. model türleri kullanıldı. Yapılan çalışmada model destekli öğretimin deney grubu öğrencilerin akademik başarılarını, fen öğrenme motivasyonlarını ve öz-düzenlemelerini olumlu olarak anlamlı derecede etkilediği tespit edildi. Çalışma sonuçlarının literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Lise fizik öğretiminde öğrencilerin güçlük çektiği konuların belirlenmesi ve çözüm önerileri
Araştırmada lise fizik öğretiminde öğrencilerin güçlük çektiği konuların nedenleri ile belirlenmesi ve çözüm önerileri sunulması amaçlanmıştır. Sıralı açıklayıcı karma yöntem kullanılarak yürütülen çalışmada ilk olarak nicel sonrasında da nitel veriler toplandı. Nicel veriler öğretmenlerden kapalı uçlu sorulardan oluşan bir anket ile nitel veriler ise öğrencilerden açık uçlu sorulardan oluşan bir anket ile toplandı. Araştırmaya Doğu Anadolu'da orta ölçekli bir ilde eğitim veren 35 lise fizik öğretmeni ve 96 lise 12. Sınıf öğrencisi katıldı. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, nitel verilerde ise tematik analiz kullanıldı. Lise fizik öğretmenlerinin görüşleri ve fizik hakkında öğrencilerin görüşleri ile lise fizik konularında en çok güçlük çekilen konu ve öğrencilerden alınan görüşlerle bu zorlukların nedenleri ve çözüm önerileri tespit edildi. Analizler hem lise fizik öğretmenlerine göre hem de 12. Sınıf öğrencilerine göre lise öğrencilerinin en çok güçlük çektiği konunun "Elektrik ve Manyetizma" olduğunu gösterdi. Öğrencilerin elektrik ve manyetizmada neden güçlük çektiklerine yönelik verdikleri cevaplarla "anlaması zor, birden çok zor konu aynı dönemde, çok fazla formül var, ezber olması, karmaşık düşünmeyi gerektiriyor, öğrenci kaynaklı, soru tarzı fazla, soyut olması, uzaktan eğitim ve uzun bir konu" şeklinde temalar oluşturuldu. Öğrencilerin sundukları çözüm önerileriyle "daha fazla soru çözerek, detaylı işlenebilir, eğlenceli olmalı, mantığının kavratılması, müfredatın hafifletilmesi, sadece sınav odaklı olmamalı, sınıf mevcudunun azaltılması, somutlaştırarak, tekrar ederek" şeklinde temalar oluşturuldu.
Pandemi döneminde öğretmen adaylarının fen okuryazarlıkları ile aşı tereddütleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bilim ve teknolojinin hayatımızın her alanına nüfuz ettiği çağımızda fen okuryazar bireyler yetiştirmek, problemleri daha kolay çözmek için önemlidir. Çevre, hava, su, torak kirliliği, nükleer, termik, hidroelektrik, fosil enerji kaynaklarının yan etkileri ile AIDS (Edinsel Bağışıklık Yetersizliği Sendromu), EBOLA, KUŞ GRİBİ, KKKA (Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi) ve benzeri bulaşıcı hastalıklara karşı aşılama gibi konularda makul kararlar alıp, sorunlar ile başa çıkabilmenin en iyi yolu nitelikli fen okuryazar bireyler yetiştirmektir. Ayrıca küresel bir sorun haline gelen COVID-19'a karşı en büyük silah güvenilir aşı görülmektedir. Bu durumda aşıların hızlı ve yeterli miktarda üretilmesi, dağıtılması, planlanması ve üretilen aşıların yüksek oranda uygulanarak toplumsal bağışıklığın sağlanması gerekmektedir. Geliştirilen aşıların yüksek oranda uygulanmasını etkileyen faktörlerden birisi de aşı tereddütüdür. Bu araştırmada lisans son sınıf öğrencilerinin fen okuryazarlık düzeyleri ile aşı tereddüttü arasında ki ilişkinin belirlenmesi amaçlandı. Bu amaçla Doğu Anadolu Bölgesi'nin orta ölçekli bir ilinde bulunan üniversitesinin Eğitim Fakültesinde öğrenim gören 235 lisans son sınıf öğrencisine "Fen Okuryazarlık Ölçeği" ve "Pandemilerde Aşı Tereddüttü Ölçeği" gönüllülük esasına göre ve etik kurallara uygun olarak uygulandı. Veriler bir istatistik paket programı ile analiz edildi. Araştırma nicel araştırma desenlerinde tarama (tanımlayıcı) ve ilişki arayıcı araştırma şeklinde gerçekleştirildi. Elde edilen veriler kullanılarak hedef kitlenin fen okuryazarlık düzeyleri ile aşı tereddütleri arasında ki ilişki istatistiksel olarak incelendi. Öğretmen adaylarının aşı tereddüt düzeylerinin ortalama düzeyde olduğu ve fen okuryazarlık düzeyleri ile aşı tereddütleri arasında düşük düzeyde ve negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu görüldü.
Basit makineler ünitesinin öğretiminde model kullanımının bazı değişkenler üzerine etkisinin belirlenmesi
Bu çalışmanın amacı modele dayalı fen öğretiminin öğrencilerin eleştirel görsel okumalarına, fen bilimlerine karşı tutumlarına ve akademik başarılarına etkisini incelemektir. Bu çalışmada nicel araştırma yöntemi ile yapılmış olup yarı-deneysel desenlerden ön test- son test kontrol grup modeli kullanıldı. Araştırmanın çalışma grubunu 2022-2023 eğitim-öğretim yılında, Doğu Anadolu'nun küçük ölçekli bir ilinde bulunan üç farklı okuldaki, ortaokul 8. sınıfta öğrenim gören 62 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışmada fen bilimleri dersi 8. sınıf üniteleri içinde yer alan basit makineler seçildi. Araştırmadaki veriler; "Basit Makineler Akademik Başarı Testi", "Fen Bilimlerine Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Eleştirel Görsel Okuma Ölçeği" ile toplanılan verilerden oluşmaktadır. Her iki gruba Akademik Başarı Testi, Fen Bilimlerine Yönelik Tutum Ölçeği ve Eleştirel Görsel Okuma Ölçeği ön test ve son test olarak uygulandı. Çalışmada deney grubunda modele dayalı öğretim gerçekleştirilirken, kontrol grubunda Millî Eğitim Bakanlığının Fen Öğretim Programında ön görülen öğretim yöntem ve stratejileri ile dersler işlendi. Araştırmada elde edilen veriler bir istatistik paket programı kullanılarak analiz edildi. Yapılan analizlerde modele dayalı fen öğretiminde öğrencilerin akademik başarı testinde, fen bilimlerine yönelik tutum testinde ve eleştirel görsel okuma testinde deney grubunu lehine anlamlı farklılık meydana geldiği görüldü. Literatürde yapılan benzer çalışmaların sonuçlarıyla, elde edilen sonuçların birbirine paralel oldukları görüldü.
Ortaokul ses ve özellikleri ünitesinin öğretiminde artırılmış gerçeklik uygulamalarının etkisinin bazı değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, "Ses ve Özellikleri" ünitesinde artırılmış gerçeklik teknolojisi kullanımının 6.sınıf öğrencilerinin akademik başarılarına, öğrenilen bilgilerin kalıcılığına, kavram yanılgılarına, fen öğrenmeye yönelik öz yeterlilik algılarına, teknolojik farkındalık düzeylerine ve sosyal becerilerine etkisini incelemektir. Karma yöntem araştırma desenlerinden biri olan sıralı açıklayıcı desene göre tasarlanan araştırmanın nicel boyutu yarı deneysel desende gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Marmara bölgesinin orta ölçekli bir ilin merkez ilçesinde yer alan iki devlet okulunda öğrenim gören 160 altıncı sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Nicel veriler "Akademik Başarı Testi", "Kavramsal Anlama Testi", "Fen Öğrenmeye Yönelik Öz yeterlilik Ölçeği", "Sosyal Beceri Ölçeği" ve "Teknolojik Farkındalık Ölçeği", nitel veriler ise araştırmacılar tarafından hazırlanan görüşme formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde tekrarlı ölçümler ANOVA, bağımlı ve bağımsız gruplar t-testi, betimsel analiz, nitel verilerin analizinde ise içerik analizi yapılmıştır. Artırılmış gerçeklik uygulamalarının 6.sınıf fen bilimleri dersinde öğrencilerin akademik başarılarını, kavramsal anlama düzeylerini, fen öğrenmeye yönelik öz yeterlilik ve teknolojik farkındalık düzeylerini geliştirme ve akademik başarıda kalıcılığı sağlama açısından MEB'in öngördüğü mevcut öğretim yönteminde daha etkili olduğu görülmüştür.
Elektrik devre elemanları ünitesinin modele dayalı öğretiminin bazı değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5. sınıf Fen Bilimleri dersi "Elektrik Devre Elemanları" ünitesine yönelik modellemeye dayalı öğretimin öğrencilerin akademik başarılarına, fen bilimleri motivasyonuna, algılanan öz-düzenleme becerilerine etkisini incelemektir. Araştırma örneklem grubu Doğu Anadolu'nun küçük ölçekli bir iline bağlı merkeze yakın ilçesinde bir ortaokulun 5. sınıfında öğrenim görmekte olan 51 öğrenci oluşturmaktadır. Bu örneklemin 28 öğrencisi deney grubunu, 23 öğrencisi ise kontrol grubunu oluşturmaktadır. Çalışmada, karma yöntem tercih edilerek nicel araştırma yaklaşımlarından ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanıldı. Araştırmada deney grubu öğrencilerine modele dayalı fen öğretimi yapılırken, kontrol grubundaki öğrencilere de fen bilimleri dersi öğretim programı tarafından öngörülen öğretim yöntem ve tekniklerine göre dersler yürütüldü. Veri toplama aracı olarak kullanılan "Yaşamımızdaki Elektrik Devre Elemanları Başarı Testi", "Fen Bilimleri Motivasyon Ölçeği" ve "Fen Bilimleri Algılanan Öz-düzenleme Ölçeği" deney ve kontrol grubu öğrencilerine dersler işlenmeden önce ön test ve dersler işlendikten sonra da son test olarak uygulandı. Ayrıca deney grubu öğrencilerinden 6 öğrenciye deneysel işlemden sonra modele dayalı fen öğretimi hakkında hazırlanmış olan yarı yapılandırılmış görüşme soruları uygulandı. Araştırmanın hipotezlerini test etmek için istatistiksel olarak bağımsız gruplar t-testi kullanıldı. Araştırmada deney ve kontrol gruplarından nicel olarak toplanan verilerin istatistik sonuçları deney grubu lehine anlamlı farklılıklar tespit edildi. Ayrıca yarı yapılandırılmış görüşme soruları sonucu da deney grubu verilerini desteklemektedir.
Lise öğrencilerinin fen okuryazarlığını açıklayan bir model: Teknoloji bağımlılığı ve akademik erteleme
Bu çalışmada farklı sınıf seviyelerinde öğrenim gören lise öğrencilerinin fen okuryazarlıklarını, teknoloji bağımlılıklarını ve akademik erteleme davranışları arasındaki ilişkiyi açıklayan ve yordayan bir model üzerinden incelenmesi amaçlandı. Ayrıca lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışının, teknoloji bağımlılık düzeylerinde ve fen okuryazarlıklarında aracı rolü olup olmadığını araştırmak amaçlandı. Bu amaçla çalışmada karma araştırma yöntemlerinden açıklayıcı sıralı (sıralı nicel→nitel) karma yöntem deseni kullanıldı. Çalışmanın nicel kısmı için nicel araştırma yöntemi olan ilişkisel tarama deseni ve bu ilişkileri ortaya çıkarmak adına "Yapısal Eşitlik Model" türlerinden Yol Analizi modeli (Path Analizi) ve aracılık analizi kullanıldı. Nitel kısmı için veriler içerik analizi kullanılarak analiz edildi. Araştırmanın nicel örneklemini Türkiye'nin güneydoğusunda yer alan sosyo-kültürel açıdan zengin bir ilçesinde farklı liselerde öğrenim gören 588 lise öğrencisi (312'si kadın, 276'sı erkek), nitel araştırma gurubunu 40 lise öğrencisi (21 kadın, 12 erkek) oluşturmaktadır. Araştırma verilerini elde etmek için ilk aşamada öğrenciler hakkında detaylı bilgi toplamak amacıyla "Kişisel Bilgi Formu" ile birlikte "Evrensel Fen Okuryazarlık Ölçeği", "Teknoloji Bağımlılık Ölçeği" ve "Akademik Erteleme Ölçeği" kullanıldı. Daha sonra öğrencilerin fen okuryazarlığı, teknoloji bağımlılığı ve akademik erteleme ile ilgili düşüncelerini ortaya çıkartmak adına okul rehber öğretmenlerinin de yardımıyla belirlenen 40 öğrenciye 13 sorudan oluşan mülakat soruları soruldu ve sonuçlar analiz edildi. Bulgular, lise öğrencilerinin teknoloji bağımlılıklarının akademik erteleme davranışlarını doğrudan ve ayrıca teknoloji bağımlılıklarının evrensel fen okuryazarlıklarını akademik erteleme davranışı üzerinden dolaylı olarak etkilediğini göstermektedir. Lise öğrencilerinin teknoloji bağımlılıkları akademik erteleme davranışı ile birlikte evrensel fen okuryazarlığındaki değişimin (varyansın) %12'sini açıkladığını göstermiştir. Aracılık analizi sonucuna göre lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışının, teknoloji bağımlılık düzeyleri ile fen okuryazarlıkları arasında tam aracı rolü olduğu tespit edildi. Ayrıca lise öğrencilerinin evrensel fen okuryazarlıkları ile teknoloji bağımlıkları ve akademik erteleme davranışları arasında negatif yönlü ilişki tespit edildi. Anahtar Kelimeler: Akademik erteleme davranışı, aracılık analizi, doğrulayıcı faktör analizi, evrensel fen okuryazarlığı, teknoloji bağımlılığı, yol analizi