Theses supervised by Prof. Dr. Saime Önce
11 theses · Anadolu University
Effect of national cultural values on corporate environmental disclosures: A comparative study
In Turkey and most other countries, there are many organizations that have both social and economic objectives. Such organizations may include nonprofit organizations, co-operatives, social enterprises, public sector organizations, and other for profit with environmental and social obligations. At the same time the countries around the world became collectively dealing with environmental crises by formulating and enacting rules and regulations to sustain the environment. This dissertation involves a cross-cultural comparison of the effect of national cultural values (as suggested by Hofstede, 1980, Hofstede, 2001, and Hofstede et al., 2010) on corporate environmental disclosure (CED) in the annual reports. The sample consists of 655 large companies from 20 countries which are selected from 10 different cultural areas, these areas are based on the international classification of accounting systems as proposed by Gray (1988). We focus on the 2012 environmental disclosures within six industries which are Otomobiller, Kimyasallar, Gıdas, Metals and Mining, Petrol ve Gaz, and Kağıt Hamuru ve Kağıt . In this dissertation, we utilized the content analysis technique which is a research method for making applicable and valid inferences from data, to operationalize the environmental disclosure variables. The results indicate that two of Hofstede's national cultural dimensions are linked to a higher degree of corporate environmental disclosure. In particular, a nation's high degree of individualism and high degree of indulgence are both related to high level of corporate environmental disclosure. While one of Hofstede's national cultural dimensions is linked to a low degree of corporate environmental disclosure. The nation's high degree of power distance is related to low degree of corporate environmental disclosure. The control variables (regions, industries and firm size) are significantly related to corporate environmental disclosure. Keywords Environment disclosure, National cultural values, Hofstede's cultural dimensions, Annual reports, Environmental Reporting
The effect of working capital management on profitability performance of manufacturing firms listed at the Nairobi Securities Exchange:Kenya
The study analyzed the effect of working capital management and profitability performance of manufacturing firms listed at NSE for a period of 2010-2015. Working capital management components were inventory conversion period, accounts receivable collection period, accounts payable period and cash conversion cycle while profitability performance was limited to return on assets. The study used secondary data from manufacturing company's financial statements and Nairobi Security Exchange handbook produced annually due to the easy access and reliability of the data. The researcher conducted descriptive, correlation and regression analysis to evaluate the relationship between dependent and independent variables to achieve the objectives of the study. The study found accounts receivable collection period and the accounts payable period had a positive association with return on assets while cash conversion cycle had a negative relationship at 5% significant level. However, study concluded that the managers of manufacturing firms can increase the profitability performance of their business while reducing cash conversion cycle at the minimal levels and prolonging the accounts payment period. Keywords: Working Capital Management, Average Collection Period, Average Inventory Period, Average Payment Period, Cash Conversion Cycle, and Return on Assets.
Bilgi teknolojilerinin iç denetimde yarattığı değişimler ve iç denetim birimlerinin değişimleri değerlendirmesine yönelik İMKB?100 işletmelerinde bir uygulama
Gelişen bilgi teknolojileri ortamında gerçekleştirilen işlemlerin güvenilirliğinin sağlanması ve işletmedeki faaliyet alanlarına ilişkin çalışmalara yön verilmesi iç denetimin işlevlerini etkilemiş ve güvence ve danışmanlık hizmetinin ön plana çıkmasına yol açmıştır. İşletmelerde bilgi teknolojilerinin yaygın bir şekilde kullanılması, bu teknolojilerin denetimini de gündeme getirdiğinden, bu yöndeki çalışmalar bağlamında iç denetim birimlerince gerçekleştirilen güvence ve danışmanlık hizmetlerine ihtiyaç daha da artmıştır. Bilgi teknolojilerinde yaşanan gelişmeler iç denetimin etkinliğini attırma çabalarını da ön plana çıkarmıştır. Bu çabalar sayesinde iç denetim faaliyetleri geleneksel denetim yaklaşımından uzaklaşarak bilgi teknolojilerine dayalı çalışma ortamlarının gerektirdiği sürekli denetim, risk odaklı iç denetim ve kontrol özdeğerlendirme gibi yeni yaklaşımlara yönelmiştir. Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler işletmenin gerçekleştirdiği faaliyetlerde değişmelere neden olmuş ve işletmenin risklerden korunma ihtiyacını arttırmıştır. Bunun sonucunda iç denetimin faaliyet alanları risk yönetimi, iç kontrol ve kurumsal yönetim alanlarını kapsayacak şekilde genişlemiştir.Çalışmanın ilk bölümünde, bilgi teknolojileri ve bilgi teknolojileri uygulamalarının iç denetim ile ilişkisi üzerinde durulmaktadır. İkinci bölümde, iç denetim ile ilgili temel bilgilerin yanı sıra güvence ve danışmanlık hizmeti işleviyle birlikte, iç denetim sürecinde uygulanan yaklaşımlar ve iç denetimin gelişen faaliyet alanları ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, bilgi teknolojilerindeki değişimlerin iç denetimin işlevlerinden güvence ve danışmanlık hizmetleri ve iç denetim sürecinde yarattığı etkiler incelenmiştir. Dördüncü bölümde bilgi teknolojilerinin iç denetimde yarattığı değişimlerin iç denetim birimleri tarafından değerlendirilmesi amacıyla İMKB-100 işletmelerinde yapılan araştırmanın sonuçlarına yer verilmiştir. Araştırmanın sonuçları, iç denetimin bilgi teknolojilerindeki gelişmelerden etkilendiğini desteklemektedir. Bilgi teknolojilerindeki gelişmeler, iç denetim birimlerinin bu teknolojilerin etkisiyle ortaya çıkan güvence ve danışmanlık işlevini yerine getirmelerini, yeni yaklaşımları benimsemelerini ve faaliyet alanlarının genişlemesini sağlamıştır.
Örgütlerde performans ölçümü ve uluslararası faaliyet gösteren bir işletmenin balanced scorecard ile performans ölçüm süreci
Günümüz bilgi-yoğun iş dünyasında, örgütlerin ayakta kalabilmeleri zorlaşmaktadır. Örgüt içi ve dışından gelen bilginin kullanımı, bilgi kullanımının örgüt genelline yayılması ve bunların sürekliliğinin sağlanması, örgütler için önem kazanmaktadır. Örgütlerin kullanılacak örgütsel bilgiyi ele geçirmesi - bilgiyi enformasyon ve veriden elde etme- örgütsel performans ölçüm modelleri vasıtasıyla mümkün olabilmektedir. Bu nedenle araştırmanın temel amacı örgütsel performansın tanımlanması ve Balanced Scorecard'ın örgütsel performans ölçümünde nasıl kullanıldığıdır.Çalışmada sadece Balanced Scorecard'ın tanımı, özelliklerinin ve boyutlarının tanıtılması yapılmamış, aynı zamanda diğer çok boyutlu performans ölçüm modellerinden de bahsedilmiştir. Çok boyutlu performans ölçüm modellerinin tümünde görülen en önemli özellik, modellerin tümünde geleneksel(finansal) performans ölçüm modellerin de kullanılan ölçütlerin yanı sıra, pek çok yeni boyutta yeni ölçütlerin kullanılmasıdır.Borusan Lojistik diğer yönetim ve üretim teknikleri ile birlikte, Balanced Scorecard çok boyutlu örgütsel performans yönetim modelini uyguladığı görülmektedir. Bu gerçek verilen örnek bir süreç ile gösterilmiştir.
Muhasebe kültür değerlerinin gönüllü bilgi açıklama seviyesine etkisinin incelenmesi: Türkiye'nin 500 büyük sanayi işletmesi üzerinde bir araştırma
Gönüllü bilgi açıklama yasa veya düzenleyici kurumların etkisi olmaksızın zorunlu bilgilere ilave olarak bilgi kullanıcılarına gönüllü olarak bilgi açıklanmasıdır. Gönüllü bilgi açıklama seviyesini etkileyen işletme ile ilgili faktörlerden biri muhasebe kültürüdür. Muhasebe kültürü, yasal kontrole karşı profesyonellik, tekdüzeliğe karşı esneklik, ihtiyatlılığa karşı iyimserlik ve gizliliğe karşı şeffaflık değerlerinden oluşmaktadır. Bu araştırmada Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi İşletmesi'nin muhasebe kültür değerlerinin gönüllü bilgi açıklama seviyesi üzerinde anlamlı bir etkisinin olup olmadığı incelenmiştir. Muhasebe kültürü Chanchani ve Willett tarafından oluşturulan ölçek temelinde yeni formatif bir ölçek geliştirilip kullanılmıştır. Gönüllü bilgi açıklama seviyesi içerik analizi aracılığıyla oluşturulan endeksle ölçülmüştür. Analizde kısmi en küçük kareler yöntemi (PLS-SEM) kullanılmıştır. İhtiyatlılığa karşı iyimserlik ve gizliliğe karşı şeffaflık gönüllü bilgi açıklama seviyesini pozitif; kısa vadeli değere karşı uzun vadeli değer yaratmanın gönüllü bilgi açıklama seviyesini negatif etkilediği tespit edilmiştir. Halka açık işletmelerin gizliliğe karşı şeffaflık değerinin gönüllü bilgi açıklama seviyesini pozitif etkilediği, kısa vadeli değere karşı uzun vadeli değer yaratma değerinin gönüllü bilgi açıklamayı negatif olarak etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Halka açık ve halka açık olmayan işletmeler arasında gönüllü açıklama seviyesi skorunda ve ihtiyatlılığa karşı iyimserlik değerinde anlamlı farklılıklar olduğu tespit edilmiştir.
Sürdürülebı̇lı̇rlı̇k raporlama kalı̇tesı̇: BİST sürdürülebı̇lı̇rlı̇k endeksı̇ üzerı̇nde bı̇r ı̇nceleme
Sürdürülebilirlik kavramı, çağdaş iş uygulamalarında temel bir kavram haline gelmiştir ve kar elde etmek için faaliyet gösteren işletmelerin çevresel ve sosyal sorumluluklarla dengeleme ihtiyacını vurgulamaktadır. Bu bağlamda tez çalışmasının temel amacı Borsa İstanbul (BİST) Sürdürülebilirlik Endeksi'nde 2020-2023 yılları arasında sürdürülebilirlik raporları yayınlamış olan 16 firmanın, sürdürülebilirlik raporlama kaliteleri ve değişiminin araştırılmasıdır. Sürdürülebilirlik raporlarından etkin bir şekilde faydalanmak, bu raporların yapılandırılmış ve sistematik bir çerçevede hazırlanmasıyla ilişkilidir. Küresel Raporlama Girişimi (GRI) uluslararası düzeyde kabul edilen sürdürülebilirlik raporlarının hazırlanması için kapsamlı ve standart bir set sunarak sistematik raporlamayı sağlamayı hedeflemektedir. Sürdürülebilirlik raporlama kalitesini incelemek üzere ekonomik, çevresel ve sosyal göstergeler belirlenmiştir. Belirlenen göstergeler Küresel Raporlama Girişimi (GRI)' da yer alan ilkeleri olan "denge", "karşılaştırılabilirlik", "doğruluk", "zamansal tutarlılık", "netlik" ve "güvenilirlik ilkeleri ilgili göstergeler üzerinden içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sonucunda sürdürülebilirlik raporlama kalitesinin genel kalitesi yıllar içinde iyileşmiş olsa da, denge ve netlik ilkelerinin bu ilerlemeye katkısının düşük kaldığı tespit edilmiştir.
Dijital dönüşümün finansal performansa etkisi: BİST imalat sanayi işletmeleri üzerine bir araştırma
Bu çalışmanın temel amacı, imalat endüstrisinde faaliyet gösteren işletmelerin dijital dönüşümünün finansal performans göstergeleri ile ilişkisini araştırmaktır. Çalışmada, hisseleri BİST'de işlem gören 84 imalat sektörü işletmesinin dijital dönüşümü ile finansal performans göstergeleri arasındaki ilişkiyi analiz etmek için, işletmelerin faaliyet raporlarından ve yıl sonu finansal tablolarından yararlanılmıştır. Almanya'nın Hannover Fuarı'nda ortaya konulmuş Endüstri 4.0 yaklaşımının filizlendiği 2011 yılından 2021 yılına kadar olan 11 yıllık döneme ait veriler toplanmış ve araştırmada ikincil veriler kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan bağımsız değişken, işletmelerin dijital dönüşüm düzeyidir. Dijital dönüşüm düzeyini ortaya koymak amacıyla, işletmelerin faaliyet raporları MAXQDA 2022 programı aracılığı ile metin sıklığı yöntemi kullanılarak analize tabi tutulmuştur. Dijital dönüşüm düzeylerini faaliyet raporlarında geçen metin veriler üzerinden tespit edebilmek için, dijital dönüşüm ile ilgili anahtar kelimeler tespit edilmiş, kelime frekanslarına göre işletmelerin dijital dönüşüm düzeyleri belirlenmiştir. Çalışmada bağımlı değişken olarak, finansal performansın belirleyicilerinden muhasebe temelli performans göstergeleri varlık karlılığı (ROA) ve özkaynak karlılığı (ROE) ile piyasa temelli performans göstergesi PD/DD oranı kullanılmıştır. İşletme yaşı, işletme büyüklüğü ve işletmelerin borsa kayıt yılı da kontrol değişkenleri olarak araştırmaya dahil edilmiştir. Ek olarak, imalat sektörüne yönelik dijital dönüşüm yol haritasının, ulusal dönüşüm politikası olarak açıklandığı dönem öncesi ile dönem sonrası arasında fark oluşturup oluşturmadığı, ayrıca, teknoloji düzeyleri düşük teknoloji düzeyi ve yüksek teknoloji düzeyi olarak belirlenen imalat sektörü işletmeleri arasında dijital dönüşüm açısından fark oluşup oluşmadığı analiz edilmiştir. Korelasyon analizi, bağımsız değişken ile bağımlı değişkenler arasında pozitif ve/veya negatif bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek için kullanılmıştır. Çalışmada imalat işletmelerinin dijital dönüşüm düzeyi ile finansal performans göstergeleri arasında ilişki bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Millî Eğitim Bakanlığı iç denetim sisteminin değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, iç denetim sisteminin Millî Eğitim Bakanlığı'nda nasıl algılandığının ve uygulandığının değerlendirilmesi, uygulama sürecinde yaşanan sorunların tespit edilmesidir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini Millî Eğitim Bakanlığı'nda görev yapan iç denetçiler oluşturmaktadır. Araştırma verileri, araştırmacı tarafından mevcut alanyazın ve konu bağlamı göz önünde bulundurularak oluşturulmuş yarı yapılandırılmış görüşme formu yoluyla toplanmıştır. Görüşme formu, 'Kişisel Bilgiler' ve 'Millî Eğitim Bakanlığı'nda İç Denetim Sistemine İlişkin İç Denetçilerin Görüşleri' ile ilgili açık uçlu sorular içeren iki bölümden oluşmaktadır. Mülakatların analizi sonucunda elde edilen bulgulara göre, Millî Eğitim Bakanlığında görev yapan iç denetçilerin görüşleri doğrultusunda iç denetimin Millî Eğitim Bakanlığındaki uygulamalarına ve algısına yönelik dört ana temaya ulaşılmıştır. Bu temalar; (i) iç denetimin Millî Eğitim Bakanlığı nezdindeki algısına ilişkin görüşler, (ii) iç denetimin katkılarına ilişkin görüşler, (iii) iç denetimin güçlendirilmesi adına yapılan ve yapılması önerilen çalışmalar, (iv) karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri olarak sıralanabilir. Araştırma sonucunda, Millî Eğitim Bakanlığı'nda iç denetim konusundaki farkındalığın arttırılması ve iç denetimin daha etkin bir yapıya kavuşması adına çalışma sonuçlarına dayanarak iç denetimin tanıtım faaliyetlerinin artırılmasına ve iç denetimin teşkilatlanmasına yönelik çeşitli düzenlemeler önerilmiştir.
Sürdürülebilirlik performans göstergelerine ilişkin açıklamaların finansal performans üzerine etkisi
İşletmeler; hesap verebilirlik anlayışı çerçevesinde, sürdürülebilirlik raporları aracılığıyla faaliyetlerinin ekonomik, çevresel ve sosyal etki ve sonuçları hakkında bilgi vermektedirler. Bu çalışmanın temel amacı; sürdürülebilirlik raporlarında ekonomik, çevresel ve sosyal performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyinin finansal performans üzerine etkisini araştırmaktır. Bununla birlikte çalışmada; sürdürülebilirlik performansına yönelik açıklanan bilgi düzeyinin sektör, şirket büyüklüğü, şirket yaşı ve sahiplik yapısı değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Bu amaçla, Borsa İstanbul (BİST)'da işlem gören şirketler arasından 2008-2014 döneminde Küresel Raporlama Girişimi (GRI) raporlama ilkelerine göre sürdürülebilirlik raporu yayınlayan 30 şirket belirlenmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlara göre, ekonomik performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyi, şirket büyüklüğüne; çevresel performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyi ise, sektöre göre farklılık göstermektedir. Bununla birlikte; ekonomik, çevresel, sosyal ve toplam performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyi sahiplik yapısına göre farklılık göstermektedir. Ayrıca çevresel performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyinin aktif kârlılığı ve özkaynak kârlılığı; sosyal performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyinin de aktif kârlılığı üzerinde pozitif etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ekonomik, çevresel ve sosyal performansa yönelik açıklanan bilgi düzeyinin; piyasa temelli ölçüler olan piyasa değeri/defter değeri (PD/DD) oranı ve fiyat/kazanç (F/K) oranı üzerinde ise genel olarak anlamlı bir etkiye sahip olmadığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilirlik raporlaması, Küresel raporlama girişimi, Finansal performans
Devralma yoluyla gerçekleşen şirket birleşmelerinin finansal performansa etkisi: BİST'te uygulama
İşletmeler, pazar payını genişletmek, karını artırmak, mali yapısını güçlendirmek, rekabetten korunmak gibi nedenlerle başka bir işletme ile birleşebilirler. Birleşme sonrasında finansal performanslarında iyileşme olmasını beklerler. Şirket birleşmelerinin finansal performansa etki edip etmediği üzerinde durulan önemli bir konudur. Bu bağlamda, bu çalışmada hisseleri BİST'te işlem gören, halka açık şirketler tarafından 2009-2014 döneminde devralma yoluyla gerçekleştirilen 21 adet şirket birleşmesinin, devralan şirketlerin finansal performansına etkisinin karlılık, faaliyet, likidite ve mali yapı olmak üzere dört ayrı başlık altında ölçülerek analiz edilmesi amaçlanmıştır. Birleşmenin devralan şirketlerin finansal performansına etkisinin ölçümünde muhasebe verilerine dayalı çalışmalar yöntemi kullanılmış ve ölçüm işlemi, mutlak ve göreli karşılaştırma olmak üzere iki farklı açıdan ele alınarak gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede mutlak karşılaştırma yapabilmek için öncelikle, devralan şirketlerin birleşme öncesi ve sonrasına ait finansal performans göstergeleri arasındaki farklılaşma incelenmiştir. Daha sonra göreli karşılaştırma yapabilmek için, devralan şirketlerin birleşme sonrası finansal performans göstergeleri ile kontrol grubu olan, birleşmeyen şirketlerin aynı döneme ait finansal performans göstergeleri arasındaki farklılık incelenmiştir (Bunun için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır). Analizler sonucunda, birleşmelerin devralan şirketlerin finansal performansı üzerinde etkili olduğunu; bu etkinin özellikle şirketlerin, tam anlamıyla olmasa da, mali yapı ve faaliyet yapısı üzerinde belirginleştiği, karlılık ve likidite yapısı üzerinde ise beklentiyi karşılayacak ölçüde olmadığı tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Birleşme, devralma yoluyla birleşme, şirket performansı, birleşme performansı, performans ölçüm yöntemleri.
Finansal performans tahmininde metin madenciliğinin kullanımı: BİST imalat sanayi işletmelerinde bir araştırma
Ekonomik ve teknolojik gelişmenin etkisiyle değişen finansal raporlama yaklaşımı ile birlikte sayısal veriler yanında metin verilerde finansal raporlarda ve diğer işletme açıklamalarında yer almaya başlamıştır. Bu durum geleneksel yöntemlerle analiz edilmesi mümkün olmayan metin veri içeren veri yığınları sorununu beraberinde getirmiştir. Bu noktadan hareketle bu çalışmada finansal raporlarda yer alan metin verilerin analizi üzerine odaklanılmış ve işletmelerin finansal raporlama stratejilerinin finansal performansa göre şekillenip şekillenmediği araştırılmıştır. Çalışmanın temel amacı işletmelerin finansal performansına ilişkin analizlerde sayısal veriler yanında metin verilerin de kullanılabilmesini sağlayacak pratik analiz teknikleri geliştirmektir. Bu amaca yönelik olarak finansal performans ile faaliyet raporlarındaki metin veriler arasında bir ilişki bulunup bulunmadığı sorusuna cevap aranmıştır. Ayrıca çalışmada; işletmenin gelecekteki finansal performansı hakkında faaliyet raporlarındaki açıklamalarda bilgi bulunup bulunmadığı araştırılmıştır. Araştırma yöntemi metin madenciliğidir. Araştırma modeli olarak ise veri madenciliği sınıflandırma algoritmalarından destek vektör makineleri algoritması kullanılmıştır. Araştırmanın veri seti BİST imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin 2010-2017 yılları arasındaki 8 yıllık dönemde yayınladıkları faaliyet raporları ve finansal performans göstergeleridir. Araştırma sonuçları finansal performans ile faaliyet raporlarındaki metin veriler arasında bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte araştırma sonuçlarına göre, faaliyet raporlarındaki metin veri içeren açıklamalarda işletmenin gelecekteki finansal performansı hakkında bilgi bulunduğu söylenebilir. Ayrıca araştırma sonuçları finansal raporlarda sunulan metin verilerin analizinde metin madenciliğinin kullanışlı ve pratik bir yöntem olduğunu göstermektedir.